William Shakespeare (1564–1616) “Antony and Cleopatra”ን በ1607 ገደማ — በፈጠራው ጫፍ ላይ — ጻፈ። ከሌሎቹ ትራጄዲዎቹ የሚለየው በልብ ወለድ ሳይሆን በእውነተኛ ታሪክ ላይ መቆሙ ነው፤ ምንጩም Plutarch “Life of Antony”። ታሪኩ የሮም ሪፐብሊክ ስትሞት ግዛት ስትወለድ የሆነውን ይይዛል — እና አንድ ጥያቄ ይጥላል፦ ሰው ዓለምን ለፍቅር ይጥላል?

AI Amharic Reading

ክፍል 1 — ዳራና ታሪካዊ ሰዎች (ሳባ)

• Shakespeare በአጭሩ — “Antony and Cleopatra”ን ሲጽፍ 43 ዓመቱ ነበር፣ ከ Hamlet/Othello/King Lear/Macbeth በኋላ።

• ተውኔቱ የት ይቀመጣል — ከ “Julius Caesar” እና “Coriolanus” ጎን የሚቀመጥ “የሮም ተውኔት”፤ በታሪክ ላይ የተመሠረተ፤ ከ Shakespeare ተውኔቶች ሁሉ ሰፊው ዓለም (Rome, Egypt, Athens, Actium)።

• ምንጩ — Plutarch “Life of Antony” — Shakespeare ታሪክን (”ምን ሆነ?”) ወደ ተውኔት (”ለምን ሆነ?”) ቀየረው።

• የታሪኩ ዘመን — ሪፐብሊክ ስትሞት — Julius Caesar በ44 ዓ.ዓ. ተገደለ → ሕዝቡ ገዳዮቹን ጠላ → Second Triumvirate (43 ዓ.ዓ.፣ Antony/Octavian/Lepidus) → Philippi (42 ዓ.ዓ.፣ Brutus/Cassius ሞቱ) → ዓለሙ ተከፋፈለ → Actium (31 ዓ.ዓ.) → Octavian “Augustus” (27 ዓ.ዓ.) የመጀመሪያው ንጉሠ ነገሥት ሆነ።

• Mark Antony — የ Caesar ታማኝ መኮንን፣ ጎበዝ ወታደር — Caesar ሲገደል ለሥልጣን ቀዳሚ።

• Octavian — የ Caesar የ19 ዓመት ወራሽ፤ ቀዝቃዛ፣ ታጋሽ፣ ስሌታም — ኋላ Augustus። (ተውኔቱ “Caesar” ይለዋል።)

• Cleopatra — Cleopatra ሰባተኛ፣ የ Egypt የመጨረሻዋ ንቁ ገዥ። ግብጻዊ ሳይሆን ግሪክ/መቄዶንያዊ (Ptolemaic)፤ ብዙ ቋንቋ ትናገር ነበር፣ የግብጽን ቋንቋ ለመማር ከ Ptolemaic ገዥዎች የመጀመሪያዋ፤ ዲፕሎማት፤ ከ Julius Caesar ልጅ (Caesarion) ወልዳለች። “ቁባት” አይደለችም።

• Lepidus — ሦስተኛው triumvir፣ ደካማው — Octavian አስወገደው።

• Sextus Pompeius — የታላቁ Pompey ልጅ — ባሕሮችን ይቆጣጠር ነበር።

• Shakespeare ምን ቀየረ — Cleopatraን ከንግሥትነቷ ይልቅ “አስቸጋሪ ቁባት” አድርጎ ያቀርባል።

ክፍል 2 — ታሪኩ ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ (ኢብሳ)

ገጸ ባሕሪያት

• Mark Antony — ከ triumvirs አንዱ፣ ምሥራቁን ይገዛል፣ ልቡ Egypt ነው

• Cleopatra — የ Egypt ንግሥት፣ የ Antony ፍቅረኛ

• Octavian Caesar — ወጣቱ ተቀናቃኝ

• Lepidus — ደካማው triumvir

• Sextus Pompey — ባሕር የሚቆጣጠር ተፎካካሪ

• Octavia — የ Caesar እህት — Antony ለፖለቲካ የሚያገባት

• Enobarbus — የ Antony ታማኝ መኮንን — በመጨረሻ የሚከዳ

ታሪኩ — ምዕራፍ በምዕራፍ

ምዕራፍ 1 — Antony Egypt ውስጥ ሮምን ረስቶ ይኖራል። ዜና ይመጣል — ሚስቱ Fulvia እና ወንድሙ Italy ውስጥ ጦርነት ቀስቅሰዋል፣ Parthia ሠራዊቱን አሸንፏል፣ Fulvia ሞተች — Antony ወደ Rome ይመለሳል።

ምዕራፍ 2 — Antony፣ Caesar፣ Lepidus ይታረቃሉ። ጥምረቱን ለማጽናት Antony የ Caesarን እህት Octaviaን ያገባል — ግን ብዙም ሳይቆይ ወደ Cleopatra ይመለሳል።

ምዕራፍ 3 — Caesar ያለ Antony ፈቃድ Pompeyን አጠፋ፣ Lepidusን አስወገደ። Antony ለ Cleopatra ምሥራቁን ግዛት ሰጠ፣ ልጇን “King of Kings” ሰየመ። Caesar ጦርነት አወጀ። የ Actium ጦርነት ላይ Cleopatra መርከቦቿን ስታዞር Antony ተከትሏት — ድሉ ፈረሰ።

ምዕራፍ 4 — Caesar Alexandria ይዘምታል። Cleopatra “ሞቻለሁ” የሚል የውሸት መልእክት ትልካለች — Antony ራሱን በሰይፉ ሊወጋ ሞክሮ ይከሽፋል — ቆስሎ በቅርጫት ተሸክሞ ወደ Cleopatra ይደርሳል፣ እቅፏ ውስጥ ይሞታል።

ምዕራፍ 5 — Caesar እንደ ዋንጫ ወደ Rome ሊወስዳት ስታውቅ Cleopatra በበለስ ሳጥን ውስጥ በተደበቀ እባብ ራሷን ትገድላለች — ንግሥት ሆና፣ እስረኛ ሳትሆን። ሁለቱ ጎን ለጎን ይቀበራሉ።

ክፍል 3 — ጥልቅ ምርመራ (አበባ)

• Antony — ሁለት ሰው — ሮማዊ ጄኔራል እና ፍቅረኛ፤ Shakespeare ክፍፍሉን በቦታ (Rome vs Egypt) ያሳያል። ሁሉም ነገሩ ግማሽ ነው — ሞቱም ግማሽ።

• Cleopatra — ከ “ቁባት” ባሻገር — ብዙ ነገር በአንድ ጊዜ ትፈልጋለች (ፍቅርና ግዛት)፤ በ Actium ለምን እንደሸሸች Shakespeare አይነግረንም — ምስጢሯ ራሱ ኃይሏ ነው። ሞቷ ግልጽ ነው — ውርደትን ከመቀበል ሞትን መረጠች።

• Octavian — ቀዝቃዛ አሸናፊ — ስሜቱ ሁልጊዜ ከስሌቱ ሁለተኛ ነው። ያሸንፋል — ግን ብቻውን ይቀራል።

• አራት ዓይነት ሰው — ስሜተኛው (Antony)፣ ቀዝቃዛው (Caesar)፣ ደካማው (Lepidus)፣ ክቡሩ (Pompey) — ቀዝቃዛው ያሸንፋል።

• ምሥራቅና ምዕራብ — ሮም=ሥርዓት፣ Egypt=ስሜት፤ ግን Egyptን የምናየው ከሮም ዓይን ነው — “ምሥራቅ ስሜት ብቻ ነው” የሚለው ግምት የዘመኑ እንጂ እውነት አይደለም።

• Actium — የየብስ ጄኔራል በባሕር መዋጋቱ ራሱ ስህተት፤ ጉዳዩ ስለ ታማኝነት ነው — ለ Cleopatra ታማኝ ሆኖ ለሺዎች ታማኝነቱን ሰበረ።

• ክፍት ጥያቄዎች — ፍቅር ዓለምን ይተካል? ቀዝቃዛ ስሌት ሁልጊዜ ያሸንፋል? ሰው ሁለት ዓለም ውስጥ ሊኖር ይችላል? — ተውኔቱ አይፈርድም።

ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግስት)

• ፍቅር ወይስ ድክመት? — Antony ፍቅረኛ ስለሆነ ደካማ ነው ወይስ ደካማ ስለሆነ ፍቅረኛ? Shakespeare አይኮንነውም፣ አያሞግሰውም።

• Cleopatra — ንግሥት ወይስ ቁባት? — “ቁባት” የሮም ዓይን ነው፤ ሞቷ ላይ ግን ግልጽ ናት — ከንግሥትነት ወደ ባርነት አልወርድም።

• Caesar — ድል ያለ ነፍስ — “ለሮም” ሲል ለራሱ ሊሆን ይችላል፤ ድል አግኝቶ ብቻውን ይቀራል — ድል ራሱ ዋጋ ነው።

• ታሪክ ወይስ ልብ ወለድ — Shakespeare ያደረገው ምርጫ ስለ Cleopatra ሳይሆን ስለ ዘመኑ ይናገራል (ስለ ሴቶችና ስለ ምሥራቅ ያለውን ግምት)።

• ሞት ያለ ሽንፈት — Caesar ያሸንፋል፣ ግን ታሪክ የሚያስታውሰው Antonyን እና Cleopatraን ነው — ሥልጣን ጊዜያዊ፣ ታሪክ ይቀራል።

ያልተነገሩ ነገሮች

1. በ Shakespeare ዘመን Cleopatraን ወንድ ልጅ ይጫወታት ነበር (ሴቶች በመድረክ አይፈቀዱም ነበር) — ተውኔቱ ራሱ “ድምፁ የሚሰነጠቅ ወንድ ልጅ ታላቅነቴን ያቀልለዋል” ብሎ ያሾፍበታል።

2. እውነተኛዋ Cleopatra ግሪክ/መቄዶንያዊ (Ptolemaic) ነበረች — ግን የግብጽን ቋንቋ ለመማር ከ Ptolemaic ገዥዎች የመጀመሪያዋ።

3. በ1963 “Cleopatra” ፊልም ላይ Elizabeth Taylor እና Richard Burton ተጫውተው፣ በቀረጻ ወቅት ፍቅር ያዛቸው — ሁለቱም ሌላ ሰው አግብተው ሳለ።

4. “King of Kings” ስም Plutarch ውስጥ አለ — ግን ለ Shakespeare ታዳሚ (”ለክርስቶስ”) ልዩ ድምፅ ነበረው — ሆን ብሎ ድንጋጤ ለመፍጠር።

5. Plutarch “Life of Antony”ን ከ Antony ሞት ከመቶ ዓመት በላይ ቆይቶ ጻፈ — ከምንጮቹ አንዱ የ Cleopatra ሐኪም Olympus ነበር።

ቁልፍ ጥቅሶች

“Let Rome in Tiber melt.” — “Rome በ Tiber ወንዝ ትቅለጥ።” — Antony

“I am dying, Egypt, dying.” — “እየሞትኩ ነው፣ Egypt፣ እየሞትኩ ነው።” — Antony

“Give me my robe, put on my crown.” — “ካባዬን ስጡኝ፣ ዘውዴን ድፉልኝ።” — Cleopatra

ስሞችና ቃላት

ሰዎች

• William Shakespeare (1564–1616) — ጸሐፊ፣ ተዋናይ

• Mark Antony (Marcus Antonius) — የ Caesar መኮንን፣ triumvir

• Cleopatra VII — የ Egypt የመጨረሻዋ ንቁ ገዥ (Ptolemaic)

• Octavian / Augustus — የ Caesar ወራሽ፣ የመጀመሪያው የ Rome ንጉሠ ነገሥት

• Julius Caesar — በ44 ዓ.ዓ. የተገደለ — ታሪኩን የቀሰቀሰ

• Lepidus / Sextus Pompeius — ለሥልጣን የተፎካከሩ ግን ያጡ

• Octavia — የ Caesar እህት፣ የ Antony ሚስት

• Caesarion — የ Cleopatra ልጅ ከ Julius Caesar

• Plutarch — የ “Life of Antony” ጸሐፊ — የ Shakespeare ምንጭ

ቦታዎች

• Rome / Egypt / Athens — ድርጊቱ የሚዘላበት ዓለም

• Actium — በ31 ዓ.ዓ. ወሳኙ የባሕር ጦርነት የተካሄደበት

• Alexandria — የ Cleopatra ዋና ከተማ — Antony እና Cleopatra የሞቱበት

ቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች

• Roman Republic → Empire — Caesar ከተገደለ በኋላ ሪፐብሊክ ሞታ ግዛት ተወለደ

• Triumvirate — የሦስት ሰው አገዛዝ (Antony/Octavian/Lepidus)

• Ptolemaic Dynasty — Alexander the Great ከሞተ በኋላ Egyptን የገዛ የግሪክ ሥርወ መንግሥት

• Battle of Actium — Antony እና Cleopatra የተሸነፉበት የባሕር ጦርነት

በ1865 ሙኒክ ውስጥ የሪቻርድ ቫግነር ኦፔራ ለመጀመሪያ ጊዜ መድረክ ላይ ወጣ። በመጀመሪያዎቹ ሰከንዶች አንድ ድምፅ ይሰማል — መፍትሔ የሚጠብቅ ግን የማያገኝ ኮርድ። “የትሪስታን ኮርድ” ይባላል፤ ብዙ የሙዚቃ ምሁራን “ዘመናዊ ሙዚቃ የተወለደው እዚህ ጋር ነው” ይላሉ። ያ ያልተፈታ ድምፅ ከስድስት መቶ ዓመት በላይ ቀደም ብሎ በራይን ወንዝ ዳር አንድ ገጣሚ ካልጨረሰው ግጥም የመጣ ናፍቆት ነው። ጎትፍሪድ ፎን ስትራስበርግ ግጥሙን ሳይዘጋው ሞተ — ልክ እንደ ፍቅሩ፣ ሳይጠናቀቅ። ለስምንት መቶ ዓመት ይህ ያላለቀ ግጥም አልሞተም። ለምን?

ይህ የመካከለኛው ዘመን ታሪክ አንድ ጥያቄ ይዞ ይመጣል፦ ፍቅር ከክብርና ከታማኝነት ሕግ ጋር ሲጋጭ ማን ያሸንፋል? ጎትፍሪድ መልስ አይሰጥም፤ ይልቁንም ሁለቱን ኃይሎች እያታገለ ፍርዱን ለእኛ ይተወዋል። በአራት ክፍሎች ገጣሚውን፣ የወለደውን ዓለም፣ ታሪኩንና ስምንት መቶ ዓመት የዘለቀውን ትሩፋቱን እንቃኛለን።

ክፍል 1 — ጥላ ውስጥ ያለ ገጣሚ (ሳባ)

ስለ ጎትፍሪድ ፎን ስትራስበርግ የሚገርመው ነገር ስለ ሕይወቱ ምንም አለማወቃችን ነው። በመካከለኛው ዘመን ገጣሚዎች ከሥራቸው ጀርባ ይሰወሩ ነበር፤ ሥራው ራሱ ስለ እነርሱ ይናገራል ብለው ያምኑ ነበር። ጎትፍሪድ ግጥሙን የጻፈው በሚድል ሃይ ጀርመን ቋንቋ ነው፤ “ማይስተር” ተብሎ ስለተጠራና በግጥሙ ሃይማኖታዊ ዘይቤዎችን በጥልቅ ስለሚጠቀም፣ ከፍተኛ ትምህርት ያለውና ምናልባትም ከቤተ ክርስቲያን ጋር ግንኙነት የነበረው ሰው ይመስላል።

ጎትፍሪድ የኖረበት የፊውዳል ዓለም በ”ክብር” ላይ ይቆም ነበር። ክብር ትርጉም እንዲኖረው “ዱዌል” የተባለውን የነጠላ ፍልሚያ የሚቀበል ማኅበረሰብ ያስፈልጋል፤ ክብር በቃላት ሳይሆን በሰይፍ ይረጋገጥ ነበር። ከዚህ ዓለም ውስጥ ግን ያልተጠበቀ ነገር ወጣ — “ኮርትሊ ላቭ” የተሰኘው የቤተ መንግሥት ፍቅር። በዚያ ዘመን ሴቶች ባሎቻቸውን አይመርጡም ነበር፤ ስለዚህ አንዲት ባለትዳር ሴት ከሌላ ባላባት ጋር የጀመረችው ፍቅር እንደ ክብር እንጂ እንደ ክህደት አይታይም ነበር። ምክንያቱም “ፍቅር ከእግዚአብሔር ጋር የሚያገናኝ ብልጭታ ነው” ተብሎ ይታመን ነበር። ትሪስታን ለንጉሥ ማርክ ታማኝነት ቃል ገብቶ ሳለ ፍቅር ያንን ቃል ይሰብረዋል — ጎትፍሪድ ይህን ድርጊት ያወግዛል ወይስ ያደንቃል? ሁለቱንም ያደርጋል፤ ግጥሙን ጥልቅ የሚያደርገውም ይኸው ግጭት ነው።

ክፍል 2 — ግጥሙን የወለደው ዓለም (ሳባ)

ጎትፍሪድ የጻፈው በሰላም ዘመን አልነበረም። ኃያሉ ንጉሥ ፍሬደሪክ ባርባሮሳ ወደ ቅድስት ምድር ሲዘምት በወንዝ ሰጠመ፤ ከዚያ በኋላ የቅዱስ ሮም ግዛት በተቀናቃኝ ነገሥታት መካከል ተከፍሎ ይታመስ ነበር። ስትራስበርግ ራሷ በራይን ወንዝ ዳር የምትገኝ፣ በጳጳስ የምትመራ የንግድ፣ የሃይማኖትና የትምህርት ማዕከል ነበረች። ቤተ ክርስቲያንና ሥልጣነ መንግሥት ይፎካከሩ ነበር፤ ቤተ ክርስቲያን ከጋብቻ ውጪ ያለን ፍቅር ኃጢአት ስትል፣ ኮርትሊ ላቭ ግን ያንኑ ክብር ብሎ ይሰይመው ነበር።

የክሩሴድስ ዘመንም ነበር። ባላባቶች ወደ ምሥራቅ ሄደው ሲመለሱ ከአረቡ ዓለም ሥነ ጽሑፍና ሙዚቃ ጋር ተገናኙ፤ ብዙ ምሁራን ኮርትሊ ላቭ ራሱ ከአል-አንዳሉስ (ሙስሊም ስፔን) የፍቅር ግጥም ተጽዕኖ ተቀብሎ ወደ ፈረንሳይ ትሩባዱሮች እንደተሻገረ ይናገራሉ። የትሪስታን ታሪክም መነሻው ሴልቲክ ነው — ትሪስታን ቀድሞ “ድሪስታን” ይባል ነበር። ከሴልቲክ አፈ ታሪክ ወደ ፈረንሳይኛ (ቤሩልና ቶማስ ኦፍ ብሪተን)፣ ከዚያም ወደ ጀርመንኛ (አይልሃርት ፎን ኦበርገና ጎትፍሪድ) ተጓዘ። በዚያ ዘመን ጋብቻ ፖለቲካ ነበር እንጂ ፍቅር አልነበረም፤ ለዚህም ነው ኢሶልዴ የስምምነት ማህተም የሆነችው። ጋብቻ ፍቅር ከሌለው፣ ፍቅር ከጋብቻ ውጪ ይፈለጋል — ትሪስታን እና ኢሶልዴን የወለደው ይህ ቅጽበት ነው።

ክፍል 3 — ታሪኩ ራሱ (ሳባ)

ትሪስታን ስሙ “ሐዘን” ማለት ነው፤ እናቱ ብላንችፍለር ስትወልደው ከሐዘን ሞተች። ያደገው የአባቱ ታማኝ መጋቢ ሩዋል በምሥጢር ሲሆን፣ ቋንቋዎችንና የባላባትነት ክህሎቶችን ተማረ። የመጀመሪያ ጀብዱው ኮርንዎል ለአየርላንድ ትከፍለው የነበረውን ከባድ ግብር ማስቀረት ነበር፤ ኃያሉን ሞሮልትን በፍልሚያ ገደለ፣ ግን በመርዝ ሰይፍ ቆሰለ። ማንነቱን ሸሽጎ፣ ስሙን “ታንትሪስ” ብሎ ቀይሮ ወደ አየርላንድ ሄዶ ከገዳዩ እህትና ልጅ እጅ ተፈወሰ። በሁለተኛ ጉዞው ዘንዶ ገድሎ ኢሶልዴን ለአጎቱ ለንጉሥ ማርክ ሙሽራ አድርጎ አሸነፈ — ኢሶልዴ ግን ከሰይፉ የጎደለ ስብርባሪ ስታይ የአጎቷ ገዳይ መሆኑን ተረዳች።

ሁሉን የለወጠው የፍቅር መድኃኒቱ ነው። ኢሶልዴ ለማርክ እንድትዋደድ የእናቷ ንግሥት ያዘጋጀችውን መጠጥ፣ በመርከቡ ላይ ትሪስታንና ኢሶልዴ ሳያውቁ ጠጡት፤ ከዚያች ቅጽበት ጀምሮ በማይጠፋ ፍቅር ተቃጠሉ። ፍቅራቸውን ለመደበቅ ማታለልን እንደ መሣሪያ ተጠቀሙ — ብራንጌን በሠርጉ ሌሊት ተተካች፤ ኢሶልዴ በ”ቀይ ጋለ ብረት ፈተና” የተምታታ መሐላ ምላ አለፈች፤ በወይራ ዛፍ ስር ንጉሡን አታለሉ። በመጨረሻ ግን ወሬው በዝቶ ወደ “የፍቅር ዋሻ” ተሰደዱ፤ ንጉሥ ማርክ በመካከላቸው የተመዘዘ ሰይፍ አይቶ ምሕረት አደረገ። ትሪስታን በብሪትኒ ሁለተኛዋን ኢሶልዴ (ኢሶልዴ ኦፍ ዘ ኋይት ሃንድስ) አገባ፤ ግን ልቡ ከመጀመሪያዋ ጋር ነበር። በመርዝ ሲቆስል እውነተኛዋ ኢሶልዴ እንድታድነው ላከ፤ ቀናተኛዋ ሚስቱ ግን “አልመጣችም” ብላ ዋሸችው — ትሪስታን ሞተ፣ ኢሶልዴም ደርሳ ከፍቅር የተነሳ ሞተች። ንጉሥ ማርክ እውነቱን ሲሰማ “ከመጀመሪያው እውነቱን ብትነግሩኝ ኖሮ ፍቅራቸውን እፈቅድ ነበር” አለ፤ ጎን ለጎን አሳርፏቸው፣ በመቃብራቸው ላይ ጽጌረዳና ወይን ተጠላልፈው አደጉ። ዋናው ጥያቄ ይኸው ነው — መድኃኒቱ የፍቅር ምልክት ነው ወይስ ጥፋትን የሚያቃልል ሰበብ?

ክፍል 4 — ስምንት መቶ ዓመት የዘለቀ ናፍቆት (ዳዊትና ትግሥት)

ይህን ጥንታዊ ግጥም ወደ ዘመናዊው ዓለም ያመጣው ከሁሉ በላይ ሪቻርድ ቫግነር ነው። ኦፔራውን ከ1857 እስከ 1859 አቀናብሮ በ1865 መድረክ ላይ አወጣው፤ መሠረቱም የጎትፍሪድ ትርጉም ነበር። ኦፔራው የሚከፈትበት ያልተፈታ “የትሪስታን ኮርድ” የፍቅረኞቹን ያልተፈታ ናፍቆት ይወክላል፤ መጨረሻው “ሊበስቶድ” (የፍቅር ሞት) ደግሞ ሞትን እንደ ሽንፈት ሳይሆን እንደ ላቀ ውህደት ይሥላል። ከጀርባው የአርተር ሾፐንሀወር ፍልስፍና አለ — ዓለምን የሚመራ ዕውር “ፈቃድ”፣ ከማለቂያ የሌለው ፍላጎት ማምለጫው ራስን መካድና ወደ ምሽቱ ዓለም መግባት ነው።

ፍሬድሪክ ኒቼ ኦፔራውን የ”ዲዮኒሲያን” ጥበብ ቁንጮ አድርጎ አደነቀው፤ ቆይቶ ግን ቫግነርን ተወውና ተቃወመው — ሙዚቃው ሰውን ወደ ሞትና ራስ መካድ ይስባል ብሎ። የስዊዘርላንዱ ዴኒስ ዴ ሩጅሞንት በ1939 “ላቭ ኢን ዘ ዌስተርን ዎርልድ” ላይ የሚያስደነግጥ ሐሳብ አቀረበ፦ ጥልቅ ስሜት መሰናክል ይፈልጋል፤ ትሪስታንና ኢሶልዴ በእውነት የሚወዱት እርስ በርሳቸውን ሳይሆን ፍቅርን ራሱን፣ በመጨረሻም ሞትን ነው። ይህም ከሲግመንድ ፍሮይድ “ኤሮስ” (ሕይወት) እና “ታናቶስ” (ሞት) ጋር ይገናኛል። ለኢትዮጵያ አድማጭ ታሪኩ ስለ ምርጫ የሌለው ጋብቻ፣ ስለ ድምፅ ስለሌላት ሴት፣ እንዲሁም ልብ የሚፈልገውና ግዴታ የሚጠይቀው ሲጋጩ ስለሚፈጠረው ሕይወት ይናገራል። የመጨረሻው ትምህርት የንጉሥ ማርክ ቃል ነው — ያልተነገረ እውነት ከተነገረ እውነት ይከብዳል፤ ዝምታው ራሱ ነው ጥፋት የሚወልደው።

ቁልፍ ጥቅሶች

“በምድር ላይ ፍጹማን ባንሆንም፣ በውስጣችን ከእግዚአብሔር ጋር የሚያገናኘን የፍቅር ብልጭታ አለች።” — ስለ ኮርትሊ ላቭ

“ከባለቤቴ ከንጉሡና አሁን ካቀፈኝ ከዚህ ምስኪን ተሳላሚ በቀር ማንም ሰው ሰውነቴን አልነካም።” — ኢሶልዴ (የተምታታ መሐላ)

“በደለኞች ቢሆኑ ኖሮ፣ ይህ ሰይፍ በመካከላቸው ለምን ይቀመጣል?” — ንጉሥ ማርክ በፍቅር ዋሻ

“ከመጀመሪያው እውነቱን ብትነግሩኝ ኖሮ፣ ኢሶልዴን ሚስት አድርጌ ለትሪስታን በሰጠሁት ነበር።” — ንጉሥ ማርክ

“የሚወዱት እርስ በርሳቸውን አይደለም፤ የሚወዱት ፍቅርን ራሱን ነው፤ በመጨረሻም ሞትን።” — ዴኒስ ዴ ሩጅሞንት

“ዘመናዊ ሙዚቃ የተወለደው እዚህ ጋር ነው።” — ስለ ትሪስታን ኮርድ

“ያላለቀው ግጥም ራሱ የዚያ ፍቅር እውነተኛ ምስል ሆነ፤ መቼም የማይዘጋ ፍቅር።” — ትግሥት

ስሞችና ቃላት

ሰዎች — ጎትፍሪድ ፎን ስትራስበርግ (ገጣሚ፣ ~1210 ሞተ)፣ ትሪስታን፣ ኢሶልዴ፣ ንጉሥ ማርክ (ኮርንዎል)፣ ሪቫሊን (የትሪስታን አባት)፣ ብላንችፍለር (የትሪስታን እናት፣ የማርክ እህት)፣ ሩዋል (ታማኝ መጋቢ)፣ ኩርቬናል (አስተማሪ)፣ ሞሮልት (የአየርላንድ ተዋጊ)፣ ንጉሥ ጉርሙንድ (አየርላንድ)፣ የአየርላንድ ንግሥት (የመድኃኒቱ አዋቂ)፣ ብራንጌን (ታማኝ አገልጋይ)፣ ማርዮዶ፣ ሜሎት (ድንክ)፣ ኢሶልዴ ኦፍ ዘ ኋይት ሃንድስ (ብሪትኒ)፣ ቤሩል፣ ቶማስ ኦፍ ብሪተን፣ አይልሃርት ፎን ኦበርገ፣ ኡልሪክ ፎን ቱርሃይም፣ ሃይንሪች ፎን ፍራይበርግ፣ ፍሬደሪክ ባርባሮሳ፣ ሪቻርድ ቫግነር፣ አርተር ሾፐንሀወር፣ ፍሬድሪክ ኒቼ፣ ሲግመንድ ፍሮይድ፣ ዴኒስ ዴ ሩጅሞንት

ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች — ኮርትሊ ላቭ (የቤተ መንግሥት ፍቅር)፣ ቺቫልሪ (ባላባትነት)፣ ክብር (ኦነር) እና ዱዌል (ነጠላ ፍልሚያ)፣ የፊውዳል ሥርዓት፣ የፍቅር መድኃኒት (”ምልክት ወይስ ሰበብ”)፣ የቀይ ጋለ ብረት ፈተና / የተምታታ መሐላ፣ የፍቅር ዋሻ፣ ትሪስታን ኮርድ፣ ሊበስቶድ (የፍቅር ሞት)፣ “ዊል” (ፈቃድ)፣ አፖሎኒያን እና ዲዮኒሲያን፣ ኤሮስ እና ታናቶስ

ቦታዎች — ስትራስበርግ (ራይን ወንዝ)፣ ኮርንዎል፣ አየርላንድ፣ ብሪትኒ / አሩንደል፣ የቅዱስ ሮም ግዛት

ታሪካዊ ክስተቶች — የፍሬደሪክ ባርባሮሳ ሞት (1190)፣ ሦስተኛውና አራተኛው ክሩሴድ (1190፣ 1204)፣ ጎትፍሪድ ግጥሙን ጻፈ (~1210)፣ የቫግነር “ትሪስታን ኡንድ ኢሶልዴ” ተቀናበረ (1857–59) ቀረበ (1865)፣ ዴ ሩጅሞንት “ላቭ ኢን ዘ ዌስተርን ዎርልድ” ታተመ (1939)

በ1856 በ Ohio ድንበር ላይ Margaret Garner የተባለች ከባርነት ያመለጠች ሴት ስታስከትሏት ልጇን ራሷ ገደለች — ወደ ባርነት እንዳትመለስ። ከመቶ ሠላሳ ዓመት በኋላ Toni Morrison ይህን ታሪክ ወደ “Beloved” ቀየረችው — ለኖቤል ሽልማት የተወደደ መጽሐፍ። ምሁራን Morrison ን ለ Medea አያይዘዋል፤ የጥንታዊቷ ግሪክ ጥያቄ የጥቁር አሜሪካ ጥያቄ ሆነ። ለሁለት ሺ አራት መቶ ዓመት ይህ ድራማ አልሞተም። ለምን?

ባለፈው ሳምንት Euripides ለባልዋ የሞተች ሴት አሳየን። ዛሬ ያው ጸሐፊ ተቃራኒውን ያሳየናል — በባልዋ ስለተከዳች ሁሉን የምታጠፋ ሴት። ሁለቱ አንድ ላይ ሙሉ ስዕል ይሰጡናል፤ ፍቅር ኃይል ነው — ሕይወት ሊሰጥ ይችላል ሊያጠፋም ይችላል — ልዩነቱ ፍቅሩ ሳይሆን እንዴት እንደተያዘ ነው።

ክፍል 1 — ከበሩ ጀርባ ጩኸት (ሳባ)

ድራማው ሲጀመር Medea ቤት ውስጥ ስትጮኽ ሰዎች ከውጪ ይሰማሉ — ድምፅ ብቻ። የ Medea ነርስ ለታዳሚው ትናገራለች — “ይህች ሴት ብትወጣ ምን ታደርግ ይሆን?” ብላ ትፈራለች።

ሳባ የ Medea ጀርባ ታደርጋለች። ከ Colchis የመጣች ሴት ናት — ጥንቆላና ዕውቀት ያላት። Jason ከ Argonauts ጋር ወርቃማውን ፀጉር (Golden Fleece) ሊያመጣ ሲመጣ Medea ስታየው ፍቅር ያዛት። ለ Jason ብላ አባቷን ከዳች፣ ወንድሟን ገደለች፣ አገሯን ለቃ ሄደች። Corinth ውስጥ ሰፈሩ፣ ልጆች ወለዱ። አሁን Jason ሁሉን ረስቶ የንጉሥ Creon ልጅ ሊያገባ ይፈልጋል — ለሥልጣን ብቻ።

ይህ ድራማ የተወለደበት ዓለም — ያ ዘመን Athens የ Sophists ዘመን ነበር። የመጀመሪያዎቹ ሙያዊ መምህራን “ክፈሉን አስተምራችኋለሁ” አሉ። ምን አስተማሩ? ንግግር። “ታዳሚውን ለማሳመን ሐሰትን ልክ እንደ ዕውነት ማቅረብ መቻል አለብህ።” ይህ ቋንቋ “Medea” ውስጥ Jason ይናገራል።

ሴቶች በ Athens ዜጋ አልነበሩም — ድምፅ የላቸውም፣ ትራጀዲ ማየት አይፈቀድላቸውም፣ ንብረት በራሳቸው ስም ማፍራት አይችሉም። Athens ራሷ በሴት አምላክ ስም ተሰይማለች — Athena — ግን ሴቶቿን ዝም አስብላለች። ይህ ተቃርኖ ውስጥ ነው Medea የተወለደው።

ክፍል 2 — ረጋ ያለ ቁጣ (ሳባ)

ሰዎች ጩኸት ይጠብቃሉ። ግን Medea ስትወጣ ጸጥ ብላ ታስባለች — ረጋ ብላ ትናገራለች። ለ Corinth ሴቶች የሚታወቅ ንግግር ታደርጋለች — “ከሁሉም ፍጡር ውስጥ ነፍስ ያለውና የሚያስብ — እኛ ሴቶች ከሁሉ በላይ እንሰቃያለን።” በገንዘባችን ባል እንገዛለን፣ ጥሩ ወይስ ክፉ ዕጣ ነው፣ ወንዶች ይዝናናሉ እኛ ቤት ተቆልፈናል። “ከጋሻ ጀርባ ሦስት ጊዜ መቆም እመርጣለሁ — አንድ ጊዜ ከመውለድ።” ይህ ለሙሉ ወንድ ታዳሚ የቀረበ ፖለቲካዊ ቃል ነው።

Jason ይመጣል — ቆም ብሎ ስለ ሚስቱ ስለ ልጆቹ ስለ መሥዋዕታቸው አያስብም። Medea ጋር ሲነጋገር Sophist ቋንቋ ቀጥታ ይታይበታል — “ያደረግሁት ለሁላችንም ጥቅም ነው — አንቺ ስሜትሽን ብቻ ታያለሽ።” ከዚያ የከፋ ነገር ይላል — “ለመጀመሪያ ያዳንኩሽ እኔ ነኝ — ከአረመኔ ምድር ወደ ግሪክ አምጥቼሻለሁ።” Medea ሰይፍ የሚመስል መልስ ትሰጠዋለች — “ያዳንኩህ እኔ ነኝ — ዘንዶውን አስተኛሁልህ — የ Pelias ሞት እኔ አመጣሁ — አባቴን ከዳሁ — ቃል ኪዳኑ የት ሄደ?” Jason ምላሽ የለውም — ከምክንያት ሳይሆን ከ ፍላጎት ነው የተናገረው።

ይህ ድራማ የተጻፈው 431 ቅድመ ልደት ላይ ነው — የ Peloponnesian ጦርነት የተጀመረበት ዓመት። ጦርነት ዕሴቶችን ያናውጣል — “በሰላም ጊዜ ትክክል ነው” የሚባለው ሁሉ ይለወጣል። ክህደት ስልት ይሆናል። Jason ያ ዘመን ምርት ነው።

ንጉሥ Creon ይመጣል — “ከመንግሥቴ ውጪ” ይላታል — ምክንያቱም ይፈራታል። ግን Medea ትለምነዋለች — “አንድ ቀን ብቻ ስጠኝ።” Creon “ይህ ስህተት ነው አውቃለሁ — ግን ይሁን” ይላል። ያ አንድ ቀን ገዳይ ስህተት ይሆናል። ፍርሃትን ማዳመጥ ጥበብ ሊሆን ይችላል — Creon ልቡን ሰማ አእምሮውን ዝም አሰኘ።

ክፍል 3 — ውድመቱ ይጀምራል (ሳባ)

የ Athens ንጉሥ Aegeus — ያለ ልጅ ያለ ንጉሥ — Corinth ውስጥ ሲያልፍ Medea ን ያገኛታል። “መካንነትህን እፈውሳለሁ” ትለዋለች፣ ምትኩ “በ Athens ጥበቃ ስጠኝ” — በመሐላ። Aegeus ይምላል። ዕቅዷ ተሟላ — የሸሸችበት ቦታ አለ።

ዕቅዷ ሦስት ደረጃ ነው — ንጉሡንና ሙሽራዋን ታጠፋለች፣ ልጆቿን ራሷ ትገድላለች፣ ወደ Athens ትሸሻለች።

ለ Jason ፊቷን ትቀይራለች — “ይቅርታ — ስሜታዊ ነበርኩ — ለአዲሷ ሙሽራ ስጦታ ልላክ።” ዘውድና ውብ የወርቅ ቀሚስ ትልካለች — በመርዝ ተለውሷል። መልእክተኛ ይመጣል፣ በግሪክ ድራማ ደም መድረክ ላይ ስለማይታይ ሁሉንም ይተርካል። ልዕልቷ ዘውዱን ደፍታ ቀሚሱን ስትለብስ ሰውነቷ በነበልባል ተያያዘ — ብትሮጥ ብትጮኽ አይቆምም። አባቷ Creon ሬሳዋን ሊያቅፍ ሲሮጥ ቆዳው ከእሷ ጋር ተጣበቀ — እርሱም ተቃጠለ።

ግን ሁሉ ይከበዳል Medea ወደ ልጆቿ ስትዞር። እዚህ ላይ Euripides ድራማውን ያቆመዋል — Medea ከራሷ ጋር ትዋጋለች። “ውዶቼ — ለምን በዚህ ዓይን ታዩኛላችሁ?” አልችልም ትላለች። ከዚያ ቁጣዋ ይመለሳል — “ጠላቶቼ ሳይቀጡ እንዴት እተወዋለሁ?” ራሷን ታናግራለች — “ልቤ ሆይ ይህን አታድርጊ።” ግን ቁጣዋ ያሸንፋል — “ለሰው ልጅ ከሁሉ የከፋ ጥፋት የሚያመጣው ቁጣ ነው።” የራሷን ልብ እያደማች የ Jason ን ቀደደች።

Jason ሲመጣ ዘግይቷል። Medea ከጣሪያ ላይ ትታያለች — በ Helios (ፀሐይ አያቷ) ሠረገላ ላይ — ሙት ልጆቿ ከጎኗ። ለ Jason ትሰድበዋለች — “ያደረግኸው ይህ ነው — አንተ ነህ ምክንያቱ።” ሬሳዎቹን ለመቅበር አትፈቅድለትም። ወደ Athens ትሸሻለች።

Jason ምን ቀረው? ስም ብቻ — ባዶ ስም። ብርቱ ሰው ይቀጣል፣ ተንኮለኛዋ ሴት ታመልጣለች። ይህ ፍትሕ ነው ወይስ ፍትሕ አልባ? Euripides መልስ አይሰጥም።

ክፍል 4 — ሁለቱ ሳምንታት ሲጠቃለሉ (ዳዊትና ትግሥት)

Medea ጭራቅ ናት እንዴ? Euripides ጭራቅ አላደረጋትም — የተሰበረች ሴት አደረጋት — ያ የበለጠ ያስፈራል። ቁጣዋ ከፍቅር መጥቷል — የጠላችው Jason ን አይደለም፣ የወደደችውን Jason ን ነው። ግን መረዳትና ማጽደቅ አንድ አይደሉም — Euripides ይገልጻል እንጂ አያጸድቅም።

Medea ሁለት ጊዜ ተገፍታለች — አንዴ ሴት ስለሆነች፣ ሁለቴ ባዕድ (ከ Colchis) ስለሆነች። ለ Jason ብላ አገሯን ለቃ መጣች። አሁን ሲከዳት መመለሻ የለም። ይህ ቀጥታ ወደ ዘመናዊ ስደተኛ ታሪክ ይመጣል — ሁሉን ትታ ለአዲስ ሕይወት የመጣች ሴት፣ ከዚያ የተከዳች።

ለኢትዮጵያ አድማጭ — በባሕላችን ሴት ስታገባ ቤተሰቧን ትታ ወደ ባል ወገን ትሄዳለች። ያ ሽግግር ምን ያህል ከባድ እንደሆነ Medea ያሳያል። እና ስለ ድምፅ — ስንት ጊዜ እናቶቻችን፣ እህቶቻችን ጥበብ ይዘዋል ግን አልተሰሙም? Medea ስትናገር ቃላቷ ውስጥ ምክንያት ነበር — ሰዎች ግን “ዕብድ” ለማለት ቀለላቸው።

ዘመናዊ ቅርጾች — Luigi Cherubini “Médée” በ1797 ኦፔራ ጻፈ (Maria Callas ታዋቂ አደረገች)፤ Pier Paolo Pasolini ፊልሙን በ1969 ሠራ (ያው Callas በዋና ሚና)፤ Lars von Trier “Medea” በ1988 ለቴሌቪዥን አወጣ፤ Robinson Jeffers “Medea” በ1946 ለ Broadway አዘጋጀ (Judith Anderson ለታሪክ ከቆዩ የሴት ሚናዎች አንዱን ተጫወተች)፤ Toni Morrison “Beloved” በ1987 ጻፈች — Margaret Garner ስለተባለች የባርያ ሴት — የ Medea ሎጂክ ቀጥታ ይዟል፤ Christa Wolf በ1996 “Medea” ጻፈች — ግን ታሪኩን ገለበጠችው (Medea ንፁህ ናት፣ ወንዶቹ ጭራቅ አደረጓት)፤ የ Susan Smith ጉዳይ (1994) “ዘመናዊ Medea” ተብሏል።

ስነ ልቦና — “Medea Complex” በ1948 Edward Stern ሰየመው (የተከዳች እናት ቁጣ የልጆችን ላይ ስለሚወድቅ)። “Extended suicide” / filicide-suicide በስነ ልቦና ምርምር ቁልፍ ምሳሌ — ራስን በሌላ ላይ ማጥፋት። Jason ላይ ያለው Sophist ቋንቋ ዛሬ “coercive control” ይባላል — በ2007 Evan Stark ያስፋፋው — በቃላት፣ በማታለል ሰው መቆጣጠር። Carl Jung “Terrible Mother” — የምታጠፋ እናት — አርኬታይፕ ጻፈ። ግን ጥንቃቄ — “Medea ቅርጽ” ለማንኛውም ቅርጽ ሊውል አይችልም፤ ሴት የተበደለች ሁሉ Medea አይደለችም።

ያልተነገሩ ነገሮች — “Medea” በ431 ቅ.ል. ሲቀርብ በውድድሩ ሦስተኛ ደረጃ ወጣ (የመጨረሻ — ሕዝቡ አልወደደውም — አስደነገጣቸው እንጂ)፤ የመጨረሻው ሠረገላ Helios (ፀሐይ አያቷ) ሠረገላ ነው — Medea ራሷ “deus ex machina” መሰል አምላክ ቦታ ላይ ናት፤ ብዙ ምሁራን Euripides ራሱ ልጆቿን የመግደል ቅርጽ ፈጠረው ይላሉ — ቀደምት ትረካዎች ላይ ልጆቹ የሚሞቱት በ Corinth ሰዎች ወይም በስህተት ነበር።

Euripides አንድ ጥያቄ ከሁለት ጎን ጠየቀ — “ፍቅር ምን ዋጋ ያስከፍላል?” (Alcestis) እና “ያ ፍቅር ሲከዳ ምን ይሆናል?” (Medea)። ጥያቄ ጠያቂ ጸሐፊ ነበር — ለዚህ ነው በዘመኑ ሦስተኛ ደረጃ የወጣው ግን ለሁለት ሺ አራት መቶ ዓመት የኖረው። መልስ ይረሳል — ጥያቄ ይቀራል።

ቁልፍ ጥቅሶች

“ከሁሉም ፍጡር ውስጥ ነፍስ ያለውና የሚያስብ — እኛ ሴቶች ከሁሉ በላይ እንሰቃያለን።” — Medea

“ከጋሻ ጀርባ ሦስት ጊዜ መቆም እመርጣለሁ — አንድ ጊዜ ከመውለድ።” — Medea

“ያደረግሁት ለሁላችንም ጥቅም ነው — አንቺ ስሜትሽን ብቻ ታያለሽ።” — Jason (Sophist ቋንቋ)

“ቃል ኪዳኑ የት ሄደ? በቀኝ እጅህ ምለህልኝ ነበር — ያ መሐላ ምን ሆነ?” — Medea ለ Jason

“ልቤ ‘አትግደይ’ ይለኛል — ግን ቁጣዬ ያሸንፈዋል — ለሰው ልጅ ከሁሉ የከፋ ጥፋት የሚያመጣው ቁጣ ነው።” — Medea ከራሷ ጋር ስትዋጋ

“ገደልኳቸው — አንተን ለመጉዳት። አንተ ነህ ምክንያቱ።” — Medea ለ Jason

“Medea ‘ከቦታዋ ወጣች’ ይባላል — ግን ‘ቦታዋን’ ማን አስቀመጣት?” — ሳባ ስለ ድራማው ጥያቄ

ስሞችና ቃላት

ሰዎች — Euripides (484–406 ቅ.ል.)፣ Medea (የ Colchis ልዕልት)፣ Jason (የ Argonauts መሪ)፣ Creon (የ Corinth ንጉሥ)፣ Aegeus (የ Athens ንጉሥ)፣ Helios (ፀሐይ፣ Medea አያት)፣ Aphrodite፣ Pelias፣ Protagoras (Sophist)፣ Luigi Cherubini (”Médée” 1797)፣ Maria Callas፣ Pier Paolo Pasolini (”Medea” 1969)፣ Lars von Trier (”Medea” 1988)፣ Robinson Jeffers (”Medea” 1946)፣ Judith Anderson፣ Toni Morrison (”Beloved” 1987)፣ Margaret Garner (1856)፣ Christa Wolf (”Medea” 1996)፣ Susan Smith (1994)፣ Edward Stern (1948፣ “Medea Complex”)፣ Evan Stark (2007፣ “coercive control”)፣ Carl Jung (Terrible Mother)

ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች — Sophists፣ rhetoric፣ Golden Fleece (ወርቃማ ፀጉር)፣ Argonauts፣ deus ex machina፣ Athenian democracy፣ የሴቶች ሕጋዊ ሁኔታ፣ የስደተኛ ጥያቄ፣ Medea Complex፣ extended suicide / filicide-suicide፣ coercive control፣ Terrible Mother፣ “reasoned rage” እንደ “ዕብደት” መታፈን

ቦታዎች — Corinth፣ Athens፣ Colchis (የ Medea መነሻ)፣ Theater of Dionysus

ታሪካዊ ክስተቶች — የ Medea ድራማ ቀረበ (431 ቅ.ል.፣ ሦስተኛ ደረጃ ወጣ)፣ የ Peloponnesian ጦርነት መግቢያ (431 ቅ.ል.)፣ የ Margaret Garner ጉዳይ (1856)፣ Beloved ታተመ (1987)፣ የ Susan Smith ጉዳይ (1994)

ሜዴያ

ኤውሪፒደስ · ከግሪክ የተወሰደ አሳዛኝ ተውኔት · ዘር ሰው (ZereSew)

መድረኩ በቆሮንቶስ የሚገኘውን የ ሜዴያ ቤት ፊት ለፊት ያሳያል። በቀኝ በኩል ያለው መንገድ ወደ ቤተ መንግሥቱ፣ በግራ በኩል ያለው ደግሞ ወደ ወደቡ ይወስዳል። ሞግዚቷ ብቻዋን ትታያለች።

ሞግዚት፦ ምነው አምላክ ሆይ፣ አርጎ መርከብ በሰማያዊዎቹ ሲምፕሌጋዴስ በኩል ወደ ኮልኪስ ባሕሩን በክንፍ ባልሰነጠቀ ኖሮ፤ በፔሊዮን ሸለቆም ከተሰነጠቀ የጥድ ግንድ የተቀረጸ ቀዘፋ በጀግኖች እጅ ባልነበረ ኖሮ፣ እነዚያም የንጉሥ ጰልያስን ስለት ለማስፈጸም ወርቃማውን የበግ ለምድ ያሸነፉ ጀግኖች። ያን ጊዜ ቢሆንማ፣ የእኔ እመቤት ልዕልት፣ ልቧ በያሶን ፍቅር ክፉኛ ቆስሎ፣ ወደ ጥንቱ ኢዮልቆስ ምሽጋማ ዳርቻ ባልተጓዘች ነበር፤ የንጉሥ ጰልያስም ሴቶች ልጆች ሳያውቁ የአባታቸውን ሕይወት ለማጥፋት ባልተነሣሡ ነበር፤ ለዚያም ጨካኝ ኃጢአት ተደነዳኝ ሆነው ከያሶንና ከልጆቿ ጋር ወደዚህ ቆሮንቶስ በፍርሃት ባልሸሹም ነበር። ይህ ሕዝብ በችግሯ ጊዜ ወዳጇ ሆኖ ቆመላት፣ እርሷም በቃልና በተግባር ለያሶን ሁልጊዜ ታገለግል ነበር። በእውነቱ፣ ወንድና ሴት በአንድ ዜማ ሲንቀሳቀሱ፣ ይህ በመጥፎ ቀናት ሁሉ የሰዎችን ጉዳት ያስታግሳል። አሁን ግን ዓለም ተቆጥቷል፣ እውነተኛ ፍቅርም በመርዝ እንደተመታ በሽተኛ ሆኖአል። ያሶን እመቤቴንና ሁለቱን ልጆቹን ትቶ፣ አልጋውን በንጉሥ ቤት ለመዘርጋት ሄዶአል። ሊያገባ ነው፤ ዛሬ የቆሮንቶስ ራስና አለቃ የሆነውን የክሬዎንን ልጅ ሊያገባ። ስለዚህም ክፉኛ ተከድታ ሜዴያ ሁለቱ የተማማሉበትን መሐላ ታስታውሳለች፣ የተጨባበጡትንም እጆች መልሳ ታነሣለች፣ ቃላት ሊገልጹት የማይችሉትን ቃል ኪዳን ታስታውሳለች፣ መጨረሻውንም እንዲመለከት፣ ያሶንም ዕዳውን እንዴት እንደከፈለ ይመለከት ዘንድ ወደ ሰማይ አምላክን ጮኻ ትጠራለች። ያሶን ከዳተኛ መሆኑን ካወቀች ጀምሮ ከምግብ ሁሉ ተቆጥባ፣ ቀዝቅዛ፣ ሰውነቷን ለሥቃይ አሳልፋ ሰጥታ፣ ቀኖቿንም በለቅሶ አሳልፋ ተኝታለች። ዓይኖቿ አይነሡም፤ መልኳም ሁሉ በትቢያ ውስጥ ወድቆአል። ወዳጆች ቢናገሯት፣ እንደ ሙት ድንጋይ ወይም ዳርቻን እንደሚመታ ማዕበል ብቻ ናት የምትሰማቸው። ነጭ ጉሮሮዋ ብቻ በድንገተኛ ሐፍረት ይጥመዘመዛል፣ ብቻዋን ሆናም በዚያ ቀን ለዚህ ሰው ብላ የተወችውን፣ እርሱም አሁን የጣላት፣ የአባቷን፣ የአገሯንና የቤቷን ስም እያነሣች ታቃስታለች። ከቤት ሙሉ በሙሉ ላለመባረር . . . ወይኔ፣ ያ ነገር ምን ያህል ብርቅ እንደነበር አሁን ታውቃለች! ልጆቿን በአቅራቢያዋ ስታይ ደስታ ሳይሆን ፍርሃት የተጫነባት ይመስለኛል። ይኸው ነው እኔን እጅግ የሚያንቀጠቅጠኝ፣ ምን እንደምታደርግ ሳላውቅ እፈራለሁ። ልቧ ቀላል ነገር አይደለም፣ ብዙ በደልንም መታገሥ ለምዳ አታውቅም። ያቺን ሴት አውቃታለሁ፣ አዎ፣ እፈራታለሁም! በያሶን አልጋ አሁንም በተነጠፈበት በዚያ ቀድሞ ክፍል ውስጥ እየደማች ብቻዋን ወደ ሞት ትሳብ ይሆን? ለዚያ ሲባል የተሳለ ስለታም ቢላ አላት። ወይስ ሙሽራውንና ንጉሡን ገድላ፣ ከዚያ የበለጠ አምላክ ብቻ የሚያውቀውን አደጋ ራሷ ላይ ታመጣ ይሆን? እርሷ አስፈሪ መንፈስ ያላት ናት። ጥላቷን ቀስቅሰው ሳይጎዱ የሚቀሩ ወይም በቀላሉ የሚያዋርዷት ጥቂቶች ብቻ ናቸው። እነሆ! ልጆቹ ከጨዋታቸው ተመልሰዋል፣ አርፈውና ደስ ብሏቸው፤ የእናታቸውም ሥቃይ ሁሉ ተረስቶአል። ወጣት ሕይወቶች ሁልጊዜ ከጨለማ ይርቃሉ!

[ልጆቹ እና አገልጋያቸው ይገባሉ።]

አገልጋይ፦ አንቺ የእመቤቴ¹ ክፍል ጥንታዊ² ሀብት ሆይ፣ ብቻሽን በደጃፉ ፊት ምን ሆነሽ ትቆሚያለሽ³፣ ከንፈሮችሽም ሁልጊዜ የቀደመውን መከራ እያጉተመተሙ⁴ ያንጎራጉራሉ? እመቤታችን⁵ ሜዴያ⁶ ይህን ያህል ጊዜ ካንቺ ተለይታ ብትቀር ትወደዋለችን?

ሞግዚት፦ የያሶን ልጆች አረጋዊ ጠባቂ፣ ታማኝ ባሪያ ጌቶቹን መከራ ቢነካቸው፣ የራሱ ሐዘን አለው። አዎ! ይህ ልብን ይይዛል! . . . መሰለኝ በክፉ ሕልሞች ጥልቅ ውስጥ ተንከራትቼ ጠፍቻለሁ፣ እዚህ ብቻዬን ላርፍ፣ የሜዴያን በደል ለዚህች ጸጥተኛ ምድርና ሰማይ ላወጅ ናፈቅሁ።

አገልጋይ፦ እንዴት? እንባዋ አሁንም ከዓይኖቿ እየፈሰሰ ነውን?

ሞግዚት፦ እንዳንቺ መሆን ምንኛ መልካም ነበር! . . . ሐዘኗ ገና በቅጡ አልነቃም፣ አደጋዎቹም ገና እኩሌታቸው እንኳ አልደረሱባትም።

አገልጋይ፦ ሞኝ መንፈስ ሆይ! . . . ሰው ስለ ሞኝ ጌቶች ሐሳቡን መናገር ቢችል ይናገር። የሐዘኗ አዲሱ ምክንያት እስከ አሁን ጆሮዋ ዘንድ አልደረሰም!

[ወደ ቤቱ ያመራል፣ ነገር ግን ሞግዚቷ ታስቆመዋለች።]

ሞግዚት፦ ምን ጉዳይ ነው፣ አዛውንት ሆይ? . . . እባክህ አንዲት ቃል እንኳ አትንፈገኝ።

አገልጋይ፦ ምንም አይደለም። የሰማኸውን ነገር ብትረሳው ይሻላል።

ሞግዚት፦ አይ፥ የቤት ባልንጀራዬ ሆይ፥ በጢምህ እምልሃለሁ! ከእኔ አትደብቀው። . . . ብታዝዘኝ ዝም እላለሁ።

አገልጋይ፦ አንድ ሽማግሌ ሲናገር ሰማሁ፣ በፀሐይ ላይ ተቀምጦ፣ በምንጩ በር አጠገብ ዳማ ሲጫወት፣ ከጎኑ ዝም ብዬ ቆሜ ሳለሁ፣ ከቶ አላሰበኝም። እርሱም አለ፣ ‘የዚህች አገር ሁሉ ጌታ የሆነው ክሬዎን ፈቃዱ ነው፣ እርሷ ከእርሷም ጋር ሁለቱ ልጆቿ፣ ወደ ስደት እንዲላኩ።’ ምናልባት ሁሉም ሐሰት ይሆናል። እኔስ ከዚህ የበለጠ አላውቅም፣ ይህ እውነት ባይሆን ኖሮ ብዬ እመኛለሁ።

ሞግዚት፦ ያሶን ይህን ፈጽሞ አይታገሰውም፤ የገዛ ልጆቹ ከአገር ሲሰደዱ፣ በእናታቸው ላይ ቁጣው ቢነድም እንኳ!

አገልጋይ፦ አሮጌው ፍቅር ይደበዝዛል፥ አዲሱ ፍቅር ሲነቃ፥ ይላሉ ሰዎች። ያሶን አሁን ባልም አባትም በዚህ የለም፥ ዘመድም አይደለም።

ሞግዚት፦ ይህ ግን ጥፋት ነው! አዳዲስ ማዕበላት፣ ከቀደመው ሳንረጋጋ፣ ሊያሰምጡን ይወረወራሉ!

አገልጋይ፦ እንግዲህ፣ ዝም በል። እመቤታችን በተገቢው ጊዜ ሁሉን ነገር ትሰማለች። ስለዚህ ጉዳይ አንዲትም ቃል አታውጣ።

ሞግዚት፦ ልጆቼ ሆይ! ስለ አባታችሁ ፍቅር ምን ታስባላችሁ? አምላክ አይርገመው፥ እርሱ አሁንም ጌታዬ ነው፤ ነገር ግን፥ ወዮ፥ እርሱን ለወደዱት ሰዎች ክፉ ወዳጅ ነው። . . .

አገልጋይ፦ ታዲያ በምድር ላይ ከዚህ የተለየ ሰው ማን አለ? እንዴትስ? ይህን ሁሉ ዘመን ኖረህ፣ አሁን ነው የተማርከው እያንዳንዱ ሰው ከሌሎች ሰዎች ራስ ይልቅ የገዛ ራሱን አብልጦ እንደሚወድ? እርሱ ስለ አዲሷ ሙሽራ መኝታ ያልማል፣ ስለ ልጆቹም አያስብም።

ሞግዚት፦ ሂዱ፤ ልጆቼ ሆይ ወደ ቤት ውስጥ ሩጡ፤ ሁሉም በመልካም ይጠናቀቃል! . . . ከእርሷ አርቋቸው፤ ልቧ እስከጨለመ ድረስ እናታቸው እንዳትገናኛቸው። ትናንት ማታ በዓይኗ ውስጥ የእሳት ነበልባል ሲነድ አየሁ፣ ልጆቿን እንደምትጠላ፣ ምን እንደምታደርግም እንጃ። በእርግጥ ቁጣዋ አይመለስም፣ አያንቀላፋም፣ እስክትፈጽም . . . ሂዱ፤ ማንም መከራ መቀበል ካለበት፣ እኛ የምንወዳት ሳንሆን፣ ጠላቷ ይሁን!

ድምፅ (ከውስጥ)።

ወዮ ውርደትና ሥቃይ፤ ወዮልኝ! በዚህ መከራዬ ውስጥ ልሞት በቻልኩ!

[ልጆቹ እና አገልጋዩ ወደ ውስጥ ይገባሉ።]

ሞግዚት፦ አሃ፣ ልጆች ሆይ፣ አድምጡ! እንደገና ታንቀሳቅሳለች የቀዘቀዘውን ልቧን፣ የተኛውን ቁጣዋን። ወደ ውስጥ፣ ቶሎ! መንገዷን አትሻገሩ፤ በሥቃይዋ ውስጥ ያለውን ያን ጨለማ ዓይኗን አታንቁ።

ያ ጨካኝ የባሕር መንፈስ፣ እና የማይገራ፣ የማይንበረከክ ፈቃድ አስፈሪ ምንጭ። ቶሎ፣ አሁን! ፥ ይህ የሚያለቅስ ደመና በልቡ ውስጥ የነጎድጓድ እሳት ያዘለ ይመስለኛል።

ቀስ በቀስ የሚሰበሰብ፣ ብዙም ሳይቆይ የሚፈነዳ። እንዴት እንደሆነ አላውቅም፣ ለክፉም ይሁን ለበጎ፣ ይዞራል፣ ይህ የማይገታ ማዕበላዊ መንፈስ፣ በበደል የታወረ።

ድምፅ (ከውስጥ)።

አልተሠቃየሁምን? እንባንስ አያስነባምን? . . . ወይ፥ እናንተ በግድግዳው አጠገብ ያላችሁ፥ አባት የሌላችሁ ልጆች ሆይ፥ እግዚአብሔር ይጥላችሁ፥ እኔ እንደተጠላሁ፤ የወለዳችሁንም፥ ይህንም ቤት ከነሁሉም ይርገም!

ሞግዚት፦ ወዮ! እነዚህስ ሕፃናት፣ ከአባታቸው በደል ጋር ምን አላቸው? ለምን እርግማንሽን በእነርሱ ላይ ታወርጃለሽ?... ወዮ ልጆቼ፣ በእነዚህ ቀናት ሁሉ ልቤ ስለ እናንተ ይደማል።

የነገሥታት ፈቃዶች ጨካኞች ናቸው፤ አዎን፣ ዘወትር አሸናፊዎች፣ እምብዛም የማይከለከሉ፤ ስሜታቸው እንደ ተለዋዋጭ ነፋሳት ይወዛወዛል፤ ለሰዎች የተመጣጠነውን መንገድ መከተል ይሻላል።

አዎን፣ በክብር ሳይሆን በሰላም፣ ረዣዥሙ ክረምታት ዘውድ ጭነው ያግኙኝ፤ ገርነት፣ ድምፅዋ ራሱ ድግምት ነው፣ ልማዶቿም እንዲሁ።

ሁሉም መልካም፤ ነገር ግን እጅግ ኃያሉ በመንገዱ ላይ ጥቂት ዜማ አለው፣ የአምላክም እጅ ሲንቀሳቀስ፣ ይወድቃል፣ እጅግ ጠልቆ ፍጹም ጠፍቶ።

[በመጨረሻዎቹ ቃላት ጊዜ የመዘምራኑ መሪ ገብታለች። ሌሎች ሴቶች ይከተሏታል።]

የመዘምራን መሪ፦ ድምጽና ዋይታ ሰማሁ፣ ከምስራቅ ባሕሮች የመጣ ድምጽ፦ እርሷ እስካሁን እረፍት አላገኘችምን? ተናገሪ፣ አንቺ አረጋዊት ሆይ። እኔ በበሩ ራቅ ብዬ ቆሜ ነበር፣ ከውስጥም ጩኸት መጣ፣ ልብ የሚሰብር ዋይታም። ወዮ ለኔ፣ ከእንግዲህ ደስታ የለኝም፣ ይህ ቤት ስለሚያያቸው ሐዘኖች፣ በኔም ውስጥ ስለቀሰቀሰው ፍቅር።

ሞግዚት፦ ቤት የለም! ጠፍቷል። ጌታው ይበልጥ ግርማ ያለው አልጋ ይሻል፤ እርሷም በክፍሏ ውስጥ ትመነምናለች፣ ስለ እንክብካቤ ወይም ስለ ምጽዋት ቅንጣት ታክል ቃል አትቀበልም።

ድምፅ (ከውስጥ)።

ዘውስ ሆይ፣ ምድር ሆይ፣ ብርሃን ሆይ፣ እሳቱ አንጎሌን አይወጋውምን? በሕይወት መኖር ምን ያተርፋል? ወዮ፣ ዘገምተኛውን ቀንበር አላነሣውምን፣ ሕይወትንስ ብተወው፣ በሌሊት እንደ ወጣ አውሬ፣ ተኝቼ ከሥቃዩ ብገላገል?

መዘምራን፦ አንዳንድ ሴቶች

A፦ “ዎ ዜኡስ፣ ዎ ምድር፣ ዎ ብርሃን፦” የተጣለች ሙሽራ ዋይታን፣ ከጠፋ ደስታ የተወለደ ልቅሶን ሰማችሁን?

B፦ ለምን ዛሬ ትደክሚያለሽ፣ ዱር ልብ ሆይ፣ ለተጠላው አልጋ፣ በጭቃ ውስጥ ላለው ቀዝቃዛ አልጋ?¹ ሞት ሰው ባይለምነውም ይመጣል፣ አክሊል ሳይቀርብለት²፣ ሳይከበር³። አንቺስ አትጥሪው።

C፦ አንቺ በነበርሽበት እቅፍ ውስጥ፣ ዛሬ ሌላዋ ሴት ብትሆን፣ ኃጢአቱ በራሱ ላይ ይውደቅ፤ ግንባርሽን አትብጠሪ!

D፦ የምትሰቃዪውን ሁሉ፣ አምላክ ያያል፤ ኧረ እንዲህ ጽኑ በሆነ ሐዘን በቀድሞ የአንቺ ለነበረው ደረት አታዝኚ አታልቅሺ።

ድምፅ (ከውስጥ)።

የጽድቅ ድንግል ሆይ፣ የተቀደሰ የቃል ኪዳን ድንግል ሆይ፣ በመሐላ ባሰርኩት ጊዜ አያችሁኝ፤ የዚያን መሐላ ፍጻሜም እዩ። እርሱንና ሙሽሪቱን፣ እኔ ምንም ሳልበድላት ሐዘኔን የፈለጉብኝን፣ በመከራ ተሰብረው፣ ቤቷም ሁሉ ተሰብሮ አሳዩኝ። . . . አቤቱ ሆይ፣ የእናቴ ቤት ሆይ፣ ስለ እርሱ የተውኩት ደብዛዛው ዳርቻ ሆይ፣ የወንድሜም ደም ድምፅ ሆይ። . . .

ሞግዚት፦ አቤት፥ የእብደት ቃላት! ሰማችኋት ወይ፥ የተጣሰውን የሰው እምነት ለሚጠብቁት፥ ለቴሚስና ለዜኡስ ስትጮኽ? . . . ይህ አዲስ የተወለደ ቁጣ፥ ሳይበርድ፥ እብደት የሞላበት ሁከት ይፈጥራል።

መዘምራን፦ ሌሎች ሴቶች።

A፦ ፊቶቻችንን ልትፈልግ፣ በፍቅር የምንወዳትን፣ የሚናገሩ ቃላት አስማትን ወደ ልቧ ብታስገባ ምነው?

B፦ ወዮ ለዚህ ከባድ ጥላቻ ለዘወትር ለሚነድደው ቁጣ! አሁንስ ቢበርድ ኖሮ፣ አቤት አምላክ ሆይ፣ እኔ ግን አሁንም እወዳታለሁ። በእርግጥም የፍቅሬ ጥረት እዚህ አይከሽፍም።

C፦ ሂድ፦ ከዚያ ጭጋጋማ ክፍል ወደ ብርሃኑ አውጣት፣ ንገራትም፣ ኦ፣ ንገራት በጥልቅ እንደምንወዳት።

D፦ ሂድ፣ እጇ በንጹሐኑ ላይ ጨካኝ እንዳትሆን፤ ወዮ፣ ተወው! ሐዘኗ እንደ ተቆጣ ባሕር ወደዚህ እየገሰገሰ ነውና።

ሞግዚት፦ ይህን አደርጋለሁ፤ ሆኖም የትኞቹ የእኔ ቃላት ወይም ፍቅር ሊያንቀሳቅሳት ይችላል? ይቅሩ — ይተኙ ከጥንቱ ከጠፉ ድካሞች ጋር! . . . ግና ዓይኗ — ታውቋቸዋላችሁን የዱር ከብቶችን* ዓይኖች፣

ግልገሎቻቸውን የምትጠብቅ አንበሳ ብልጭ ያለ እይታዋ? እንዲሁ ትመስላለች አሁን እመቤቴ፣ ማንኛውም ባሪያ ቃለ መጽናናት ቢናገራት፣ ወይም ጭራሽ ቢቀርባት በክፉ ስሜቷ ውስጥ ሳለች።

[ሞግዚቷ ወደ ቤት ትገባለች።]

መዘምራን፦ አንዲት ሴት።

ወዮ፣ የጥንቱ ደፋር ደስተኛ ባለቅኔዎች፣ ሙዚቃቸውን ሁሉ ለደስታ ያደረጉ፣ ለብዙ ግብዣዎችና ለጭፈራዎች፣ ሕይወት አድምጣ ደስ እንድትሰኝ።

ነገር ግን ይህን ሁሉ ጨለማና በደል፣ ድንገተኛ ሞቶችንና ልብን የሚያቆስሉ ጭጋጋማ ሐዘኖችን፣ በዜማ ወይም በሺህ አውታር ሙዚቃ የሚያቀልላቸውን ሰው የለምን?

ያን ጊዜማ ዝማሬ በችግራችን ጊዜ በረዳን ነበር። በግብዣው ሞቅታ ላይ ግን፣ ማንም የማይሰማው ያ የሚንዛዛ ዜማ ምን ይጠቅማል? ድግሱ አጥግቧቸዋል፤ ሁሉም ነገር መልካም ነው!

ሌሎቹ።

ዘፈን ሰምቼ ነበር፥ ነገር ግን ከእንግዲህ አይመጣም። እንባ በፈሰሰበት ስፍራ፦ ሹል ጩኸት፥ ግን የደከመ፥ የደከመ፦ የሴት ጩኸት ለልቧ ለተመኘችው፥ ለከዳተኛ መሳም እና ለጠፋ ፍቅረኛ። ነገር ግን ጸሎት፥ መሰለኝ፥ አሁንም በሥቃይ ይወጣል ወደ አምላክ፥ ወደ እምነት፥ የአምላክ ጥንታዊት ሴት ልጅ፥ ያች እምነት የሚነጣጥሉ ባሕሮችን አቋርጣ ወደ ሄላስ የሳበቻት፥ የእኩለ ሌሊቱም ነፋስ ተንቀጠቀጠ፥ የጥልቀቱ ያልተለካው የጨው ባሕር በርም ተዘጋ።

[በመጨረሻዎቹ ቃላት ጊዜ ሜዴያ ከቤት ወጥታለች።]

ሜዴያ፦ የቆሮንቶስ ሴቶች ሆይ፣ እንዳትንቁኝ ፊቴን ላሳያችሁ ወጥቼ መጥቻለሁ። አንዳንድ ራሶች በሌሊትም ብቻቸውን ቆመው ከፍ ብለው እንደማይወድቁ አውቃለሁ፤ እንዲህ በሰው ሁሉ ዓይን ፊት ቆመው ቀርቶ። እኛ ግን፣ መንገዳችንን የማናጠና፣ የምንሰማውንና የምናለቅሰውን፣ ወይኔ፣ የምንንሳፈፍ ፍጡራን ነን፣ ክፉዎችም ነን! ልብን የማይመረምር፣ በቅጽበት የሚንቅ፣ ያላበደለባቸውን¹ ባዕድ ፊት እያስደነገጠ ወደ ኋላ የሚያፈገፍግ የሰዎች ዓይን ምን እውነት አለበት? . . . በእርግጥ፣ የሩቅ መንገደኞች የትም ቢሆኑ ዝቅ ብለው የዋህ መሆን² እንዳለባቸው አውቃለሁ። አዎ፣ ግሪክም ቢሆን ራሱ የራሱን ፈቃድ ብቻ ሌላውን ሳያስብ³ የሚሻ ሰው በሰዎች አይመሰገንም። . . . እኔ ግን፣ ይህ ያልታሰበ ነገር፣ ድንገት ከላይ መጥቶ፣ ነፍሴን አደከመ፤ በቆምኩበት እዞራለሁ፣ የሕይወት ሁሉ ጽዋ በእጄ ተሰብሮ፣ ልሞት እመኛለሁ፣ ወዳጆቼ ሆይ! እርሱ፣ እርሱ እንኳ፣ በደንብ ማወቁ ለእኔ ዓለም ሁሉ የነበረው፣ የወደድኩት ሰው፣ ከሁሉ ይልቅ ክፉ ሆኖ ተገኝቷል። በምድር ላይ ከሚደማና ከሚበቅል ነገር ሁሉ፣ ከሁሉ የተደቆሰ ቅጠል ሴት ናት። ለዚያች አንዲት ቀን ብለን ያከማቸነውን የወርቅ ጥሪታችንን⁴ ከአንድ ወንድ ፍቅር ለመግዛት መክፈል አለብን፤ እነሆም፣ የሥጋችን ጌታ⁵ን ያመጡልናል! የሙሉው ውርደት መውጊያ⁶ ይህ ነው። ቀጥሎም አደጋው፣ ይህ ጌታ ለመልካምም ይሁን ለክፉ ምን እንደሚሆን፤ ልትጥለው አትችልም፤ ጥያቄውን ቢያቋርጥባት⁷ ግን፣ በሴት ቀኖች ሁሉ ላይ ውርደት ነው። ስለዚህ በአዲስ ሕግ፣ በአዲስ ስፍራ መካከል ተወርውራ፣ በጎኗ የሚተኛውን ይህን ነገር ወደ ሰላም እንዴት እንደምትመራ ጥንቆላ ወይም ትንቢት ሊኖራት ይገባል፣ ቤት ይህን አላስተማራትምና። በረዥም ድካሟም ባለቤቷ ቀንበሩን⁸ ሳይብጠለጠል እርሷን ተሸክሞ የሚታገሥበትን መንገድ ያገኘች ሴት፣ የምትተነፍሰው እስትንፋስ የተባረከ ነው! ያለበለዚያ ሞትን ትለምን። ባለቤቷ በቤት ውስጥ ባለው ፊት ከደከመ፣ ወጥቶ ይሄዳል፤ ሌላ የሚያስደስት ስፍራ ልቡን ያረጋጋዋል፤ እርሷ ግን ትጠብቃለች፣ ዓይኗ ሁሉ በአንዲት ነፍስ ላይ ታስራ⁹። ከዚያም፣ እነሆ፣ የጦርነትን ጥሪ የሚጋፈጡት እነርሱ ናቸው ይባላል፣ እኛ ግን ተጠልለን፣ ከአደጋ ሁሉ ተደብቀን እንቀመጣለን! ሐሰተኛ ምጸት! ከአንድ ልጅ ከመውለድ ይልቅ ጋሻ በእጄ ይዤ ጦርነታቸውን ሦስት ጊዜ ብጋፈጥ እመርጥ ነበር። ዝም በሉ!¹⁰ ስለ አንቺና ስለ እኔ ተመሳሳዩ ታሪክ ሊነገር አይችልም። አንቺ ይህች ከተማ፣ የአባትሽ ቤት፣ የወዳጆች ደስታ፣ በሚመጡት ቀኖችም ተስፋ አለሽ። እኔ ግን ሀገር አልባ¹¹ ሆኜ ተጥያለሁ ባገባኝ ሰው። ከሩቅ ባሕር የተወሰድኩ ባዕድ ሙሽራ¹²፣ አሁን ግን ተተውኩ፤ እናት የለችም በአጠገቤ፣ ወንድምም የለም፣ ዘመድም በየትም በዚህ ማዕበል ውስጥ መጠጊያ ሊሆነኝ የለም። ስለዚህ ከአንቺ አንድ ነገር እጠይቃለሁ። ዕድል አሁንም ለእኔ መንገድ ቢከፍት፣ ይህን ያሶንን ስለ ኃጢአቱ ለመበቀል¹³ እጄ ኃይል ቢያገኝ፣ አታጋልጪኝ! ከዚህ በቀር በሁሉም ነገር፣ ሴት ምን ያህል በፍርሃት የተሞላች እንደሆነች አውቃለሁ፣ በሚያስፈልግበትም ጊዜ የምትደክም፣ ከውጊያ ግለት¹⁴ ወደ ኋላ የምታፈገፍግ፤ ነገር ግን በወንድ ፍቅር ላይ ያላትን መብት ብትገፈፍ፣ በሰማይና በሲኦል መካከል ከእርሷ የበለጠ ደም-ጠማ መንፈስ የለም፣ አስጠንቅቄሻለሁ።

የመዘምራን መሪ፦ አልከዳሽም፤ እርሱን መምታትሽ ተገቢ ነውና። በትቢያው ላይ ማልቀስሽና የዐውሎ ነፋስ እንባሽ፣ እንዴት ልወቅስሽ? . . . ቆዪ፤ እነሆ ክሬዎን፣ የቆሮንቶስ ጌታ፣ ወደዚህ እያቀና ይመጣል፣ ክብደት ያለው መልእክት ይዞ ይመስለኛል።

ከቀኝ በኩል ክሬዎን፣ ንጉሡ፣ ከታጠቁ አጃቢዎች ጋር ይገባል።

ክሬዎን፦ አንቺ ሴት፣ ዓይንሽ በቁጣ የጨፈገገ፣ በባልሽ ላይ በጥላቻ የነደደች ሜዴያ ሆይ፣ አንቺና ሁለቱ ልጆችሽ ከዚህ ምድር ተሰዳችሁ እንድትወጡ አዝዣለሁ። አታዘግዩ፤ እነሆ እኔ ራሴ፣ ንጉሡ፣ ዛሬ ትእዛዜ ሲፈጸም ለማየት መጥቻለሁና፤ አንቺንና ሁለቱን ልጆችሽን እስከ መንግሥቴ የመጨረሻ ድንበር አጅቤ ሳላደርሳችሁ ወደ ቤቴ አልመለስም።

ሜዴያ፦ ጠፋሁ! ጠፋሁ! ጠላቶቼ መርከባቸውን ሸራ ዘርግተው በፍጥነት ያሳድዱኛል፤ ለእኛም በማያልቀው ባሕር ውስጥ ዳርቻም ሆነ ወደብ የለንም! . . . ይሁንና፣ ምንም እንኳ እጅግ ብደቆስም፣ አሁንም እጠይቅሃለሁ፣ ለምን በደል፣ ለምን ሕገ-ወጥ ድርጊት ነው ከአገር የምታባርረኝ፣ ንጉሥ ሆይ?

ክሬዎን፦ ምን ወንጀል? አንቺን እፈራሻለሁ፣ ሴት ሆይ፣ ምክንያቶቼን መሸፋፈን ብዙም አያስፈልገኝም፣ በልጄ ላይ የጨለማ ሥራ እንዳትሠሪ። ይህ ፍርሃትም በቂ ምክንያቶች አሉት። አንቺ ወደዚህ የመጣሽው ጠቢብ ሴት¹ መሆንሽ የተረጋገጠ፣ በማይታወቁ የክፋት ጥበቦች² የተካነሽ ሆነሽ ነው። ከፍቅረኛሽ³ ክንዶች በመለየትሽም ልብሽ ቆስሏል። ከዚህም በላይ፣ ዛሬ ጆሮዬ ደርሷል . . . በሙሽራይቱና በሙሽራው፣ እንዲሁም ሙሽራዋን በሰጠው ሰው⁴ ላይ የበቀልሽን ጥፋት⁵ ለማድረስ ዛቻ አስነስተሻል። ይህንንም፣ ጊዜው ሳያልፍ፣ ገፍቼ አስወግደዋለሁ። አሁን በራሴ ፈቃድ ጥላቻሽን ለማትረፍ መርጫለሁ፣ የምሕረትን ስሜት እያቀማጠልኩ፣ በኋላ በደም ከማልቀስ ይልቅ።

ሜዴያ፦ ንጉሥ ሆይ፣ ዝና ጎድቶኝ ጥፋት ሊያመጣብኝ ሲቃረብ ይህ የመጀመሪያውም ሁለተኛውም ጊዜ አይደለም። ዓይነ ልቡናው ጤናማ የሆነ ሰው እንዴት አድርጎ¹ ልጆቹን ከሰው ሁሉ በላይ ጥበበኞች አድርጎ ሊያሳድግ ይሻል? በየዕለቱ ኑሮ ጥበቦች ብዙ አቅም ማጣት፣ በአገራቸውም ሰዎች ልብ ጥልቅ ቅናት . . . ትምህርታቸው የሚያስገኝላቸው ይህን ያህል ነው! ወደ ሞኞች አዲስ ነገር አውቀህ ብትመጣ፣ ዕውቀት ሳይሆን ከንቱነት ነው ብለው ይቆጥሩታል። አዎን፣ ቀድሞ በጥበባቸው ከፍ ብለው የተቆጠሩ ሰዎችም፣ በስውር ከእነርሱ በላይ ከፍ እንደተደረግሁ፣ እንደምታስጨንቃቸው እሾህ ይሰማቸዋል። እንዲሁም በእኔ ላይ ሆኗል። እኔ ጥበበኛ ሴት ነኝ²፤ በዚህም ኃጢአት ምክንያት ሰዎች በተለያዩ መጥፎ ስሞች ሊፈርጁኝ ይፈልጋሉ፤ የጠብ ምንጭ³፤ ምስራቃዊት ቅዠተኛ⁴፤ ከእነርሱ ወገን ያልሆነች፤ በቀላሉ የማልታለል ሴት . . . ወይኔ፣ እንዲህ ድንቅ ጥበበኛ አይደለሁም! አሁንም፣ ላንተ፣ አስፈሪ ሆኛለሁ! ምንድነው የምትፈራው? ምን አይነት አደገኛ ሥራ ሠርቻለሁ? እንዲህ ኩሩ መንገድ እረግጣለሁን? አትፍራኝ! የመኳንንትን⁵ ቁጣ ለመጋፈጥ? አንተ፤ ምን አድርገህብኝ ታውቃለህ? ለነፍስህ የመረጠችው ሰው የገዛ ልጅህን ሰጥተሃል። ወይኔ፣ እሱን ግን ከልቤ እጠላዋለሁ፤ አንተ ግን፣ እንደሚታየኝ፣ ድርሻህን በመጥፎ አልተወጣህም። ለቤትህም⁶ ደስታ ቂም አልያዝኩም። ሂድ፤ አግባ፣ እግዚአብሔርም ዘርዓችሁን ይባርክ። በዚህ ምድር ውስጥ የትኛውም ሥፍራ እንዳርፍ ብቻ ፍቀድልኝ። ምንም ብጨነቅም፣ ሽንፈቴን ተቀብዬ፣ ዝም ብዬ እቀመጣለሁ።

ክሬዎን፦ ቃላትሽ ለስለስ ያሉ ናቸው፤ ሆኖም አሁንም ድረስ በውስጥሽ ጥልቅ ሆኖ የተደበቀ ክፋት እንዳለ እሰጋለሁ። ስለዚህም እነዚህ ቃላት ከመጀመራቸው በፊት ከነበረው ይልቅ አሁን ይበልጥ አላምንሽም። ቁጡ ሴት፣ አዎ፣ ወይም ቁጡ ወንድ፣ ከቀዝቃዛውና ጸጥተኛው ይልቅ ለመጠንቀቅ ቀላል ነው። ተነሺ፣ ቀጥ ብለሽ መንገድሽን ፈልጊ! በቃላት ፈቃዴን አታላግጪብኝ። ይህ ፍርድ ከመመለስ አልፏል፤ ጥበቦችሽም ሁሉ፣ ግልጽ ጠላቴ ሆነሽ ሳለ፣ ከጎኔ እንድትዘገዪ ሊረዱሽ አይችሉም።

ሜዴያ (በድንገት ራሷን ወደ መሬት በመወርወር ክሬዎንን አጥብቃ በመጨበጥ)።

ኦ፣ በጉልበቶችህ እለምንሃለሁ . . . በዚያች አዲሷ ሙሽራ . . .

ክሬዎን፦ ቃላት ማባከን ነው። ልታዳክመኝ አትችልም።

ሜዴያ፦ ታሳድደኛለህን? ስበረከክልህ ትንቀኛለህን?

ክሬዎን፦ ለእኔ የሚሰግድልኝ የራሴ ቤት ነው እንጂ አንቺ አይደለሽም።

ሜዴያ፦ አገሬ ሆይ፣ የጠፋችብኝ አገሬ፣ አሁን እንዴት እናፍቅሻለሁ!

ክሬዎን፦ እኔም የእኔን፣ ልጄንም — ከሁሉ ነገር በላይ።

ሜዴያ፦ እላንተ የሰው ፍቅሮች ሆይ፣ በክንፎቻችሁ ላይ ምን እርግማን አለ!

ክሬዎን፦ በረከት ይሁን እርግማን፣ እንደ ዕድላቸው ፍሰት ነው።

ሜዴያ፦ ዘውስ ሆይ፣ የዚህ ሁሉ መከራ ምክንያቱን አስታውስ!

ክሬዎን፦ ኧረ፥ ሥቃዬን አስወግድልኝ! ተነስ፥ ሂድ!

ሜዴያ፦ በሥቃይህ ምን ላድርግ? የራሴ ሥቃይ አለኝ።

ክሬዎን፦ ተነሱ፤ አለዚያ፣ በአምላክ ይሁንብኝ፣ ወታደሮቼ እዚህ ይወረውራሉ...

ሜዴያ፦ ይህን አይደለም! ይህን አይደለም! . . . አቤቱ ንጉሥ ሆይ፣ እለምንሃለሁ . . .

ክሬዎን፦ አትፈጽሚውም? እኔው የበለጠ ከባዱን ተግባር ልፈጽመው ይገባኛል?

ሜዴያ፦ ስደቴን ተቀብያለሁ። የምጠይቀው ይህን አይደለም።

ክሬዎን፦ ታዲያ ለምን እንዲህ ትታወኪያለሽ? ለምንስ እጄን አጥብቀሽ ትይዣለሽ?

ሜዴያ (ስትነሳ)።

ለአንዲት ቀን ብቻ በምድርህ በሰላም እንድቆይ ፍቀድልኝ፣ ምክር ላገኝ፣ የስደቱ ጭንቀት ሳይወርድብኝ፣ ለእነዚህ ሁለቱ ንፁሐን ሕፃናቶቼም መጽናኛ ላዘጋጅላቸው፤ ሌሎች የወለዷቸውን ሕፃናት ለማዳን ግድ የላቸውም፣ እንዲህ ይመስላል። ኧረ! አንተ ግን ትራራላቸዋለህ! አንተም አባት ነህና፤ አሁንም በውስጥህ የሚሰማ ልብ አለህ። . . . ስለ ራሴማ አላስብም፤ ልቤን የሚሰነጥቁኝ እነርሱ ናቸው፣ እኔ በእንዲህ ያለ አስከፊ ቀን ላይ ወድቄአለሁና።

ክሬዎን፦ የእኔ ልብ የአምባገነን አይደለም። ከዚህ በፊትም ብዙ ጊዜ የኔ ርኅራኄ የጥበበኞቹን ምክር ቃና አበላሽቶታል። አሁንም ሞኝነት እየሠራሁ መሆኔን አውቃለሁ። ይሁንና ይሁን! አንቺ ይህን ጸጋ ታገኚያለሽ . . . ነገር ግን ይህን በግልጽ አስጠነቅቅሻለሁ፦ የነገው የፀሐይ ብርሃን አንቺን ወይም ልጅሽን በግዛቴ ውስጥ ቢያገኛችሁ፣ ትሞቻለሽ! . . . ከዚህ ፍርዴ አንዲት ቃልም አትናወጥም፤ አትቀነስም። ስለዚህ ካስፈለገሽ እስከሚቀጥለው የፀሐይ መውጣት ድረስ ቆዪ፤ ከዚያ ባሻገር ግን አይፈቀድልሽም . . . እስካሁን የሚያስፈራኝ አደጋ በአንድ ቀን ውስጥ በቀላሉ ሊፈጸም አይችልም።

[ክሬዎን ከአጃቢዎቹ ጋር ይወጣል።]

መዘምራን፦ ሴት ሆይ፣ የሐዘን ሴት ሆይ፣ ወዴት ዘወር ብለሽ ትሸሺያለሽ? ነገ የትኛይቱ ከተማ የአንቺ ትሆናለች፣ ከምድሮች ሁሉ የትኛይቱ ምድር፣ የትኛውስ የባዕድ ሰው ቤት በር? አዎ፣ አምላክ አሳድዶሻል፣ ሜዴያ ሆይ፣ ወደ መንገድ የሌለው ባሕር አረፋ ድረስ።

ሜዴያ፦ በየአቅጣጫው ሽንፈት፤ ሌላስ ምን አለ? ግን ኦህ፣ መጨረሻው እዚህ አይደለም፤ እንዲህ አታስቡ! አውቃለሁ ለሙሽራይቱና ለሙሽራው ያልተሞከረ አንድ ጦርነት፣ ሙሽራይቱን ለሰጠውም ተገቢ መከራ አለ። ዓላማዬን አሳክቼ፣ ለ’አስደሳች’ ሥራ እቅዴን ካልቀረጽኩ በቀር፣ ለዚህ ሰው እተዋረድ ነበር ብለሽ ታስቢያለሽን? ከንፈሮቼ ከእርሱ ጋር አንዲት ቃል ለመናገር ባልወረዱም ነበር፤ ሥጋዬም በመነካካት ባልረከሰች ነበር።... ሞኝ፣ ኦህ፣ ሦስት እጥፍ ሞኝ! በፍጥነት በግዞት ዕቅዴን ሁሉ ሊያጠፋ እንዲህ ቀላል ሆኖለት ነበር፤ እነሆም፣ ይህን አንድ ረዥም ቀን ነፃ አወጣኝ፤ በውስጡም ሦስቱ ጠላቶቼ፣ አባቷ፣ ሙሽራይቱ፣ እና ባል፣ የእኔ እንጂ የእርሷ ያልሆነ ባል፣ ሞተው እዚህ ይተኛሉ! ኦህ፣ ለተራዬ ብዙ የግድያ ሐሳቦችን ሞክሬያለሁ፣ የቱ እንደሚስማማኝ አላውቅም። ቤታቸውን በእሳት ላቃጥላቸው? ወይስ ሳላይ ተንሸራቼ ወደ ያሶን አልጋ--ለዚህ የተሳለ ስለት አለኝ-- እነዚያን ባልና ሚስት ደረት ለደረት ልወጋቸው? ጥሩ ነው፣ ግን አንድ ነገር አለ። እዚያ ስያዝና ስገደል፣ የሚጠሉኝ ጮኸው ይስቃሉ።... አይሆንም፣ የቆየውን መንገድ እወዳለሁ፣ የመርዝን ቀላል መንገድ፣ በእርሱ እኛም እንደ ወንዶች ጠንካራ ነን። ወዮ ለኔ! እነርሱም ከሞቱ በኋላ--የትኛው ስፍራ ይይዘኛል? ከጥላቻቸው ይህን ሥጋ ለመጠለል፣ ያልተደፈረች ምድርና ታማኝ በሮች ይዞ የሚነሣ ምን ወዳጅ አለ?... በየትም የለም!... ትንሽ ተጨማሪ መጠበቅ ይኖርብኛል፤ የመጠለያ በር ቢከፈት፣ የሚከልለኝ ጠንካራ ግንብ ቢገኝ፣ መልካም ነው፤ በተንኮልና በጨለማ ይህን ደም አሳድዳለሁ። ያለበለዚያ ግን ሰዓቴ ደርሶ ምንም ተስፋ ሳይኖር፣ ሰይፍ በእጄ፣ ሙሉ ፈቃደኛና ለመሞት እርግጠኛ ሆኜ፣ እስክገድላቸው ድረስ በሕይወት እኖራለሁ። እንደ ወንድ የድፍረታቸውን መንገድ እስከ መጨረሻው እጓዛለሁ። ከአማልክት ሁሉ ለእኔ የተሻለች የሆነችው፣ ከመረጥኳቸውም ሁሉ ንግሥቴና ረዳቴ የሆነችው፣ ለብቻዋ የምትኖር ሄካቴ፣ የእሳቴ መሐል ልብ ውስጥ ያለችው የእሳት ነበልባል፣ እርሷ ትርዳኝ። ጥንካሬያቸው ሁሉ ቢኖር ነፍሴን ወግተው ከዚያ በኋላ አይስቁም! የሰርግ ግብዣቸው ጨለማና ሐዘን የተሞላ ይሆናል፣ እጃቸውን አጣምረው እኔን አባረው ያደኑኝ ቀንም እጅግ ጨለማ ይሆናል። አሁን ንቂ፣ ሜዴያ! ምንም ሴራ ወይም ብልሐት ቢኖርሽ፣ ታገይ እንጂ አትዝለፊ። ወደ አደጋው ጫፍ! አሁን የድፍረት ጭንቀት መጥቷል። ዳግመኛ ይረግጡሻልን? እንዴት? ሄላስ ስትወድቂ እየሣቀችብሽ፣ ይህ ሌባ ሴት ልጅ ሙሽራ ስትሆን፣ ከያሶን ጋር ስታገባ?... አባትሽ እውነተኛ ንጉሥ ነበር፣ ከጥንታዊው ሄሊዮስ የተወለደ!... መንገዱን ታውቂያለሽ፤ እንዲሁም አማልክቱ ሴት አድርገው ፈጥረውሻል፣ ለርዳታ እጅግ ከንቱ የሆነ ግን በመከራ መንገድ ድንቅ የሆነ ፍጡር።

[ሜዴያ ወደ ቤት ትገባለች።]

መዘምራን፦ ሞገዱ ወደ ኋላ ይመለሳል በዘላለም በሚፈስሰው ወንዝ ላይ፤ ሕይወት፣ ሕይወት ተለውጧል፣ ሕጎቹም ተረግጠዋል። ወንድ ባሪያ ይሆናል፣ የሚደነግጥ፣ ተዋርዶ የሚኖር! ወንድ እግዚአብሔርን ረስቷል። ሴትም፣ አዎን፣ ሴት፣ በታሪክ ውስጥ አስፈሪና አስደናቂ ትሆናለች፤ ተረቶቹም፣ እንደሚመስለኝ፣ ከቀደመው የተለዩ ይሆናሉ። ከሴት የሚወጣ ፍርሃትና ክብር አለና፣ ጥላቻ የሞሉ ጨካኝ ድምፆችም ከእንግዲህ አይከብቧትም!

የጥንቱ ቀደምት ባለቅኔዎች ጸጥ ይላሉ፥ ስለ ደካማና ታማኝ ቢስ ሙሽሮች የሚያስታውሱት ትዝታቸውም በእሳት እንደተለበለበ ይጠወልጋል። እነርሱ ሊወዱን ቀርቶ አላወቁንምና፤ ከንፈሮቻችንም ዲዳ ነበሩ፥ ጣቶቻችንም የበገናን ምስጢር ሊቀሰቅሱ አልቻሉም። አለዚያስ፥ አለዚያስ፥ አምላከ ቅኔ ሆይ፥ በቁጣቸው መካከል ስለ ሰው ልጅና ስለ መልካምና ክፉ ሥራዎቹ ረዥም ታሪክን በዘመርሁ ነበር። ነገር ግን ጥንታዊው ዓለም ያውቃል፣ ይህም የዘመናቱ ሁሉ ቃል ነው፣ የሰው ልጅ በደልንና የእኛንም፤ ያውቃል፥ ጸጥም ብሎ ይቆያል።

አንዳንድ ሴቶች።

ከአባትሽ ቤት ወጥተሽ መጣሽ፣ የእሳት ልብ ሆይ፣ ወደ ጥቁር ሰማያዊ ዓለቶች፣ ወደሚጋጨው አረፋ፣ ወደ ናፍቆትሽ ባሕሮች፦

ጥቁር ሰማያዊ መሰናክል¹ እስኪሻገር ድረስ፤ እነሆ፣ በባዕድ ወንዝ² ዳር ቆመሽ፣ ፍቅረኛሽ ጠፍቶ፣ ክንዶችሽ ለዘላለም ባዶ³፣

እንደገና ትወጪያለሽ፣ አንቺ ከምድር አልባ ሴቶች ሁሉ ዝቅተኛዋ ሆይ፣ የባድማ መንገዶች ተንከራታች፣ ከባዕዱ ቅጥር ወጥተሽ ትሄጃለሽ።

ሌሎች።

ታላቁም መሐላ¹ ተዳክሟል፤ አይዶስ²ም፥ እንደ ተሸናፊ ነገር፥ ከግሪክ ዳርቻዎች ሸሽታለች፥ ሸሽታለች፣ በሰማይ ነፋሳት ተወስዳ ጠፍታለች።

ሩቅ ናት ጨለማዪቱ ቤት፣ አረጋዊ ንጉሥ ልጄ ብሎ የጠራሽባት፤ በአንድ ወቅት ኮከብሽ የነበረው ሁሉ በዐውሎ ማዕበል ውስጥ፣

ጨለማ፤ እነሆ፣ በቅርቡ ባለው ሊወድድሽ በመሐላ የተገዘተው ቤት ውስጥ፣ ሌላዋ፣ ንግሥት የምትመስል፣ ይበልጥ ውድ የሆነች፣ ከአንቺ በላይ በዙፋን ተቀምጣለች።

ከቀኝ በኩል ያሶን ይገባል።

ያሶን፦ ብዙ ጊዜ፣ ካሁን ቀደም ባሉት ዘመናት፣ አይቻለሁ፣ ጨለማ ባሕርይ እንዴት እንደሚያመጣ ደዌዎችን ማንም ወዳጅ ሊፈውሳቸው የማይችላቸውን። ቤትንም ምድርንም መጠበቅ ቀላል ነበር። የሚያስፈልገው ብቻ የገዢዎቻችንን ፈቃድ ያለ ክርክር መቀበል ነበር። አንቺ ግን፣ በዐውሎ ቃላት ደስታ ብቻ፣ ሁሉን ታጣለሽ! . . . አሁን ንግግርሽ አያስቆጣኝም። ብትዘባነኚም ቀጥይ። ከሰው ልጅ ሁሉ ያሶን እጅግ ክፉ ይባል፤ ማንም አይከለክልሽም። ነገር ግን ስለነዚህ በቆሮንቶስ ግርማ ላይ የወረወርሽው ጨለማ ዛቻዎች፣ የስደትሽን መንገድ እንደ ታላቅ ትርፍ ቁጠሪው። እኔ ራሴ፣ የንጉሣዊው ቁጣ በአንቺ ላይ በነደደ ጊዜ፣ በሙሉ በጎ ፈቃድ ቁጣውን ለማብረድ ታገልኩ፣ በአጠገቤም እንድትቆዪ እፈልግ ነበር። አፍሽ ግን ከከንቱነት አላረፈም፣ ቀንና ሌሊት ጌቶቻችንን ይሰድብ ነበር። ስለዚህ ከምድሪቱ ትሰደጃለሽ። ይሁንና፣ እንዲያውም፣ የራሴን ሕዝብ ከመርዳት እጄን አልሰበስብም። እነሆ፣ ሴት ሆይ፣ እኔ ለመርዳትሽ መጥቻለሁ፣ አዲሱን ሁኔታሽን በጥንቃቄ እያሰብኩ። ያለ ስንቅ እንድትጣይ አልፈልግምና፤ አዎን፣ ትናንሽ ልጆችም ጭምር፤ እኔም ላመጣልሽ የምችለው ማንኛውም ነገር እንዳይጎድልሽ። ብዙ ትናንሽ መከራዎች በስደት ተረከዝ ላይ ይከተላሉ። . . . አዎን፣ ብትጠላኝም ልቤ በአንቺ ላይ ቁጣን ሊያውቅ ወይም ሊፈጥር እንደሚችል አታልሚ።

ሜዴያ፦ ክፉ፣ እጅግ ክፉ! . . . ያንን መጽናኛ ለእኔ ስለሰጠኸኝ፣ ፈሪን ለመምታት አሁን የቀረኝ እጅግ የከፋው መሣሪያ። . . . ወደ እኔ መጥተሃል፣ አንተ፣ ጠላቴ! (ወደ መዘምራኑ ዞራ) ኦ፣ ንገሩኝ፣ ይህን ምን ብላችሁ ትጠሩታላችሁ፣ በመሳም የከዳውን ጓደኛውን ፊት ለፊት ተጋፍጦ መፈገግን? ንቀት? ስድብ? ድፍረት? ከእነዚህ አንዱም አይደለም፤ ይህ ከሰው ውስጣዊ ደዌዎች ሁሉ እጅግ የረከሰው ነው፣ ኀፍረትንም ሆነ ርኅራኄን አለማወቅ! ሆኖም ስለመጣ አመሰግነዋለሁ . . . ልቤን በአንተ ላይ ለመፍታት እድል ስለሚሰጠኝ ለእኔ መጽናኛ ይሆነኛል፣ አንተም ስትሰማ ትቆስላለህ። በእኔና በአንተ መካከል መጀመሪያ የተፈጸመውን፣ ከዚያ እጀምራለሁ። እኔ አዳንኩህ። እኔ አዳንኩህ— በአርጎ ላይ የተጓዙት ግሪኮችህ ራሳቸው ምስክሮች ይሁኑ፣ እሳት የሚተነፍሱ በሬዎችን በቀንበር እንድታስር ብቻህን ስትላክ አዳንኩህ፣ እናም የሞት ጌቶች እርሻን ስትዘራ፤ እንቅልፍ የማያውቁ ዓይኖች ያሉትን፣ ወርቃማውን የበግ ለምድ የሚጠብቀውን ጥንታዊውን ዘንዶዬን፣ የሚያብለጨልጭ ጥምዝ ሰውነቱንም ጭምር፣ ስለ አንተ ብዬ መትቼ ገደልኩት፣ እንድትኖር የሚያዝህንም ብርሃን አበራሁልህ። እኔ ራሴ፣ ያለማንም ምክር፣ ከአባቴና ከቤቴ ተሰውሬ ወጣሁ፣ ሸሸሁም ፔሊዮን ሥር ጨለማዋ ኢዮልቆስ ወዳለችበት፣ ካንተ ጋር፣ ኦ፣ ከጥበበኛ ይልቅ ቅን ልብ የነበረኝ! ጰልያስን በገዛ ሴት ልጆቹ እጅ፣ በሥቃይ ገደልኩት፣ ስለ አንተ ብዬ፤ ቤታቸውን እንደ ጦርነት ጠራረግሁ። አንተስ ይህን ሁሉ ተቀብለህ፣ ኦ ክፋት እንደገና፣ እኔን ጥለህ ሌላን ሙሽራ አድርገህ ወሰድህ? ልጆችም በጎንህ ሳሉ! ልጅ የሌለውን ሰው ይቅር ማለት ይቻል ነበር። ግን አይደለም— ልጆችን ወልጄልሃለሁ . . . የተማለ መሐላ እንዲህ ዝቅ ያለ እና ደካማ ነገር ነውን? አልገባኝም። ጥንታዊዎቹ አማልክት ሞተዋልን? ጥንታዊዎቹ ሕግጋት ተረስተው አዲስ ሕግጋት ወጥተዋልን? ምክንያቱም የእኔ ስሜት ሳይሆን የአንተው ልብ ራሱ ቃለ መሐላን እንዳፈረስህ ይጮኻል።

[እሱን ለመኮነን የወረወረችውን የራሷን እጅ ታያለች።]

ምስኪኗ፣ ምስኪኗ ቀኝ እጄ ሆይ፣ እርሱ አጥብቆ የተጠጋሽ፣ እነዚህም ጉልበቶቼ፣ በተማጽኖ የተጠመጠመባቸው፣ እኔና አንቺ ረክሰናል፤ የክፉ ሰዎችን ሥጋ ነክተን ቆሽሸናል . . . ሕልሞቻችንንም በከንቱ አልመናል። ልትረዳኝ መጥተሃልን? እንግዲያስ ምክርህን ስጠኝ። ከአንተ መልካም ነገር እንደምጠብቅ መልሼ ሕልም ስለማልም አይደለም፤ ነገር ግን ብጠይቅህ ምን ያህል ወራዳ እንደሆንህ ራስህ ታሳያለህ። ንገረኝ፤ አሁን ወዴት ልሂድ? ወደ አባቴ ልመለስን? እርሱንና ምድሩን ሁሉ አሳልፌ ሰጥቼ ከአንተ ጋር ሸሽቼ ወጥቻለሁ። ወደእነዚያ ምስኪኖቹ የጰልያድ ልጆችን? የአባታቸውን ደም ላፈሰስኩት ለእኔ መጠጊያ ሊሰጡኝ መልካም በሆነ ነበር . . . አዬ፣ ሕይወቴ ሁሉ እንዲህ ቆሟል! በቤት ውስጥ አጥብቀው የሚወዱኝ ነበሩ፤ ለእነርሱ እርግማን ሆኜባቸዋለሁ። መጀመሪያ መጠጊያ የሰጡኝን፣ ይልቁንም ሊራሩላቸው የሚገባኝን ወዳጆቼን፣ አንተን ለማስደሰት ስል ጠላቶቼ አድርጊያቸዋለሁ። ስለዚህ ነው እንግዲህ በሄላስ ካሉ የቀኑኝን ብዙ ቆነጃጅት ሁሉ ሲመኙት የነበረውን አንተን፣ ዓለም የተደነቀብህን ፍቅረኛና ጀግና አግኝቼ ይህን አክሊል በራሴ ላይ ያኖርህልኝ፤ ዛሬ ግን ተመልክቶ ከእነዚህ ሁለት ሕፃናት ጋር ተጥዬ፣ ብቻዬን፣ ፍጹም ብቻዬን፣ በስደት እንደተወረወርሁ ያያል . . . ኦህ፣ መብራቶቹ በቀላ ጊዜ የሚሰነዘር አስቂኝ ፌዝ ይኖራል፦ “የሙሽራው ሕፃናት እንጀራቸውን ሊለምኑ ወዴት ይሄዳሉ፣ ሕይወቱን ለማዳን ሁሉን የሰጠችውስ ሴት ወዴት?” ኧረ ታላቅ አምላክ ሆይ፣ ወርቅ ንጹሑን ከሐሰተኛው ለመለየት ግልጽ ምልክትህን ይሸከማል፤ በሰው ሕያው ፊት ላይ ግን፣ ጊዜ ሳያልፍ ውስጡ ያለውን ውሸት የሚያሳይ አንዳች ምልክት ለምን አይታይም?

የመዘምራን መሪ፦ የተዋደዱ ልቦች ወደ ጥላቻ ሲለወጡ፣ የሚነሣው ቂም ዘግናኝና ፈውስ የለሽ ነው።

ያሶን፦ በንግግር ቢያንስ፣ እንደምመስለኝ፣ ክፉ ሳልሆን፣ ነገር ግን አደጋው እጅግ በተቃጠለ ጊዜ ሸራውን እስከ ጫፍ ድረስ የሚያጥፍ ሽማግሌ መርከበኛ እንደሚያደርገው፣ የአንቺን ድምፀ-ብርቱ ማዕበል ሸሽቼ በነፋስና በማዕበል ፊት መሮጥ ይገባኛል፣ ሴት ሆይ። እንዲህም ታሪኬን እነግርሻለሁ። በአደጋዬ ላይ ያደረግሽውን ውለታ ይህን ያህል ከፍ አድርገሽ ስለምትገነቢው፣ ለመርከበኞቼና ለጉዞዬ ሁሉ ከአማልክትም ሆነ ከሟቾች አንዲት አዳኝ ብቻ እንዳለች አውቃለሁ፣ እርሷም ቆጵሮሳዊቷ¹ ናት። ኦሆ፣ አንቺ አእምሮም ብልሃትም አለሽ፤ ነገር ግን በውስጡ . . . አይ፣ ሙሉውን ታሪክ መንገር ጨዋነት የጎደለው ነው፤ ንጹሕ ፍቅር፣ የመርዝ-ቀስቶች እሳት፣ እኔን ለማዳን እንዴት በፍላጎት እንዳስገደደሽ። ይብቃ። ያን ቆጠራ በጥንቃቄ አልመረምርም። መልካም እርዳታ ነበር፤ ስለዚህም ምንም ዓይነት መንገድ ቢሆን፣ ለረዳሽኝ እርዳታ አመሰግንሻለሁ። ሆኖም በመዳኔ ምክንያት፣ ከሰጠሽው ይልቅ ብዙ አግኝተሻል። ከአረመኔ ምድር ይልቅ መልካም የግሪክ ምድር ዘላቂ መኖሪያሽ ሆኖልሻል። የተደራጀ ኑሮአችንን፣ ፍትሕንና በብርቱ ሰው ፈቃድ የማይለወጠውን የሕግን ጸጥተኛ መዳፍ አይተሻል። ከዚያም መላው ሄላስ ቅርብም ሩቅም ጥበብሽን ተምሯል፤ በየጆሮውም ዝናሽ ደርሷል። ቀኖችሽ በዚያ የዓለም ጫፍ ሳይታይ አልፈው ቢሆን ኖሮ፣ የታላቋ ሜዴያ ታሪክ የት በሆነ ነበር? አንቺም እኔም . . . ድርጊቶቻችን ክብር ከሌላቸው፣ በሀብታም ነገሥታት ክፍሎች ውስጥ የተከመረ ሀብት፣ ከጥንቱ ኦርፊየስ ድምፅ ይልቅ የሚጥም የወርቅ ድምፅ ለእኛ ምን ጥቅም አለው? ስለፈጸምኩት ጉዞ እንዲህ የምናገረው፣ አንቺው ራስሽ ፈተናውን ስለጣልሽው ነው። ቀጥሎም ከንጉሥ ጋር ስለመሠረትኩት ጥምረት ስለቆጣሽበት መካሰስሽ፣ እዚህ ላይ እኔ ጥበበኛና ከስሜት የጸዳሁ፣ ለአንቺም ብርቱ ወዳጅ፣ ለልጆቼም . . . አይ፣ ጸጥ በይ! በቆሮንቶስ መጀመሪያ በቆምሁ ጊዜ፣ በብዙ የሚያስፈሩ መከራዎች ተሸክሜ፣ እንደዚህ ዓይነት ደስታ--ስደተኛና ለማኝ ሆኜ የንጉሥን ልጅ ማግባት--በዚያ ቀን ማለም እችል ነበር ወይ? አይደለም፣ ቁጣሽን የሚያቀጣጥለው ከአልጋሽ በመጥላት አይደለም፤ ለዚህች አዲስ ሙሽራ በፍቅር ተውጨ አይደለም፤ ቤቴን በልጆች ለመገንባት ፈልጌም አይደለም፤ የወለድሽልኝ ይብቃኛል፤ ስለዚህ ምንም አልናገርም። ነገር ግን፣ ቀዳሚውና ታላቁ ምክንያት፣ ድሆች ቅርብም ሩቅም ወዳጅ የላቸውም፣ ሁሉ ይርቃቸዋል፣ ጸጥታም ያገኛቸዋል፣ ይህንም በደንብ እያወቅን፣ ሁላችንም በመልካም ቤት ውስጥ እንድንኖርና ምንም እንዳይጎድልብን ነው። ቀጥሎም ወንዶች ልጆቻችንን ለዘሬ በሚገባ ሁኔታ ለማሳደግና፣ ለእነርሱም ወንድሞችን ወልጄ፣ በአንድ ቦታ ሁለቱን ቤቶቼን አንድ አድርጌ፣ ሁላችን ከአሁን ጀምሮ እንደ መሳፍንት ደስተኞች እንሆናለን። ከዚህ የበለጠ ምን ልጆች ያስፈልጉሻል? እኔንም በተመለከተ፣ ያሉትን ልጆች ከሚመጡት ጋር በብርታት ማስተሳሰር ዕድሌን ይጠቅማል። ክፉ ምክር ሰጥቼ ይሆን? የቅንዓትሽን ስጋ² ለአንድ ሰዓት ብታረጋጊ ኖሮ፣ አንቺም ራስሽ ይህን አትይውም ነበር። ሁልጊዜ እንዲህ ነው! ከሴቶች ከዚህ የበለጠ ማን ይጠብቃል? የፍቅር ፍሰት በጥሩ ሲሄድ፣ ዓለም ሁሉ ያምራል፤ ነገር ግን ያን ጥም የሚያደናቅፍ ክፉ ነገር በማንኛውም ስፍራ ሲያጋጥም፣ የወንዶች ውድ ግቦችና የተከበሩ ምኞቶች በፈጣን ጥላቻ ይረገጣሉ። ወዮ! እኛ ሟቾች ፍሬዎቻችንን በሌላ ዘር ማብቀል ብንችልና በፍቅር የታወሩ ሴቶች³ መንገዳችንን ባያደናቅፉን ኖሮ! ያን ጊዜ የሰው ዘርን የሚያጠፋ እርግማን ባልነበረ ነበር።

የመዘምራን መሪ፦ ጌታ ያሶን ሆይ፣ ንግግርህን እጅግ በብልሃት ጠምዝዘህ ሸምነሃል፤ ሆኖም ግን ፈቃድህን በሙሉ ተቃርኜ ብናገርም፣ ይህ የምታደርገው መልካም ሳይሆን ክፉ ነው፣ የወደደችህንና ለአንተ ታማኝ የነበረችውን እየከዳሃት ነውና።

ሜዴያ፦ በእርግጥ ብዙ ሐሳቦች አሉኝ፥ ጥቂቶችም አይደሉም እነዚህን ሐሳቦቼን እንግዳ ብለው ቆጥረዋቸዋል። እኔ እንደሚመስለኝ፥ ለክፉ ሰዎች ብልሃተኛ አንደበት ሲሰጣቸው እንደሚረዳቸው ሳይሆን እንደሚያጠፋቸው ነው። የራሳቸው አእምሮ በውሸት ያታልላቸዋል ደግሞ ደግሞም እንዲደፍሩ ያደርጋቸዋል፥ እስከመጨረሻው . . . ብልሃት ለማንም ሰው አይበቃውም። አንተም፣ በፊቴ እንዲህ አስመሳይ ሆነህ አትታይ በንግግር ብልሃትህም አታታልለኝ። አንዲት ቃል ትጥልሃለች። ሐሰተኛ ባትሆን ኖሮ ሁሉን ልትነግረኝ ይገባህ ነበር፥ እንደምወድህ እንደነበር፥ ለትዳር መንገድህም እንድረዳህ ልትጠይቀኝ ይገባህ ነበር፤ እንጂ በውሸት ልታሞኘኝ አይገባህም ነበር።

ያሶን፦ ቀላል ተግባር በሆነ ነበር! አዎ፣ አንቺም ወዳጅ ረዳት ሆነሽ፣ አሁንም እንኳ፣ እንደ ማዕበል የሚናወጠውን ልብሽን ማረጋጋት አትችይም!

ሜዴያ፦ ይህ ግን ልብህን አላራራም። ያቺ የቀድሞ አረመኔ ሙሽራህ፣ ያቺ አጥብቃ የወደደችህ የምስራቋ ውሻ፣ ጸጉሯ ነጣ፣ ኩራትህንም ከእንግዲህ አላገለገለችም።

ያሶን፦ አሁን አንድ ጊዜ አስተውዪ! ያቺ ልጅ ለእኔ ምንም አይደለችም፣ በምይዘው በዚህ የሥልጣን መረብ ውስጥ። እኔ የምሻው አንቺን እስከ አሁንም ድረስ ለማዳን ነው፤ እንዲሁም ለልጆቻችን ወንድሞች የሚሆኑ ወጣት ልዑላንን ወልደን፣ የሁላችንንም ሕይወት እንደገና ብልጽግና እንዲያገኝ።

ሜዴያ፦ አምላክ ሆይ፥ ሥቃይን ከሚያስከትሉ የብልጽግና ቀናት ጠብቀኝ፥ ልቤንም ከሚያቆስል ሀብት አርቀኝ።

ያሶን፦ ያን ጸሎት ለውጠሽ፣ ይበልጥ ጥበብ ያለውን ድርሻ ትመርጪ ይሆን? ጤናማ ማስተዋልን እንደ ሥቃይ አድርገሽ እንዳትቆጥሪ ጸልዪ፣ እንዲሁም ከመጠን በላይ የታደልሽ ሆነሽ ሳለ ራስሽን እንደ መከረኛ አትቁጠሪ።

ሜዴያ፦ አዎን፣ ዘበት አድርገህብኝ፤ አንተስ ራስህን የምታሳርፍበት መጠጊያ አለህ፣ እኔ ግን ዕራቁቴን ወደ ስደት እወጣለሁ።

ያሶን፦ በራስህ መንገድ ተራመድ! ይህን ሁሉ ያደረግኸው አንተ ራስህ ነህና።

ሜዴያ፦ እንዴት? አታልሎሽ ጥሎሽ ሄዶ ነውን?

ያሶን፦ በእነዚያ በንጉሣዊ አዳራሾች ላይ የተለቀቁ ክፉ እርግማኖች. . . .

ሜዴያ፦ በቤትህም ላይ፣ ዕጣ ፈንታ ቢወድቅ፣ ሕያው እርግማን ሆኜ ተገኝቸብሃለሁ።

ያሶን፦ ሰላም! በቃ ከእነዚህ ከንቱ ጦርነቶች፤ ከእንግዲህ አልሻም። ካለኝ ሁሉ ለእነዚህ ሕፃናት ና ለራስሽ የስደት ችግር እርዳታ ብትፈልጊ፣ ትዕዛዝሽን ተናገሪ። እነሆ በሙሉ ፈቃዴ ያላንዳች ስስት እጄን ዘርግቼ ልረዳሽ ቆሜአለሁ፣ በባዕድ አገር ለሚኖሩ የቀድሞ እንግዳ ተቀባዮችም¹ ማኅተሜን² እልክልሻለሁ፤ እነርሱም በመልካም ይቀበሉሻል። ካልተቀበልሽ፣ እጅግ ከንቱ የሆነ ሥራ ትሠሪያለሽ። ቁጣሽን ግን ጥይው፣ ብዙም ታተርፊያለሽ፣ ቁጣሽን በመተውሽም ጥቂትን ብቻ ታጣያለሽ።

ሜዴያ፦ ወዳጆችህን አልሻም፤ ስጦታህንም አልቀበልም፣ አትስጣቸው። ከነውረኛ ግንድ የሚገኙ ፍሬዎች በኋላቸው በረከትን አያስከትሉም።

ያሶን፦ አሁንስ በሰማይ ያለው እግዚአብሔር* ምስክሬ ይሁን፣ ልቤ በሙሉ ላንቺና ለሕፃናትሽ** በማናቸውም መንገድ ድርሻውን ለመወጣት ዝግጁ ነው። ነገር ግን ምንም መልካም ነገር አያስደስትሽም። በፍጹም ጭካኔሽ*** ወዳጅሽን ሁሉ ከአንቺ ታባርሪያለሽ። በዚህም ምክንያት ስቃይሽ ይበልጥ እንደሚበረታ አረጋግጥልሻለሁ።

[እርሱም ቀስ ብሎ ይሄዳል።]

ሜዴያ፦ ሂድ፤ ለአዲሱ ደስታ ናፍቆ ደክሞሃል፣ ከሙሽሪት ጣፋጭ ክፍሏ ርቀህ ብዙ ዘግይተሃልና ምትሻት። ሂድ፣ ኩራትህን ፈጽም፣ አንተ ሙሽራ ሆይ! ምናልባት እንዲህ ያለች ሙሽራ ትጠብቅሃለች፣ አዎን፣ አምላክ በዚህ ይሰማኛል፣ ልብህ ሳይስማት የሚታመምባት ናት።

መዘምራን፦ ወዮ፣ እንደ ጎርፍ የሚወርደው ፍቅር፣ በጠንካራ ክንፍ የሚበር፣ አላፊ ግን ነው፤ ለምን ታመሰግኑታላችሁ? ለሰው ምን በጎ ነገር፣ ወይም ክብር ያመጣል? ነገር ግን በገርነት የሚንቀሳቀስ ፍቅር አለ፣ ልብን የሚሞላ፣ ከሚባርኩ ኃይላት ሁሉ ጣፋጩ። የሰው ልብ ያዥ ሆይ¹፣ የወርቅ አፎትህን² በእኔ ላይ አትፍታ፣ ፈጽሞ የማይፈውሰውን ቀስትህን በፍትወት መርዝ አትነክረው።

የሚያንጓጥጥ ቃል የታፈነ ጥላቻ፣ ፍጻሜ የሌለው ጠብ፣ ድሮ ፍቅር በነበረበት ስፍራ፤ የእብድ ልብም እስትንፋስ ለባዕድ ፍቅር አሁንም እየተንሰፈሰፈ፦ ቆጵሮሳዊቷ¹ ሆይ፣ በእነዚህ ላይ አትጣይኝ፤ ነገር ግን በሰላ ዓይንሽ የፍቅርን በጎና ክፉ ስጦታ ለይተሽ መርምሪ። ንጽሕናን² ወዳጄ አድርጊልኝ፣ የእግዚአብሔርን እጅግ ያማረች ኮከብ፣ አዎን፣ አታጉድይብኝ ጦርነት የሌለባቸው፣ የሚወዱና የማይጠሉ ደረቶች ብርቅዬ ጣፋጭ ትርታን።

ሌሎቹ።

የልቤ ማደሪያ፣ የራሴ ሀገር፣ ስለ ምሕረት ብለህ አታስወጣኝ፣ ረዳት የለሽ፣ ብቸኛ ሆኜ ወደ መንገዶቼ፣ እግር በጭቃና በድንጋይ ላይ የሚሰናከልበት፣ ከተማ የሌላት ሴት እንዳልሆን። ወይኔ፣ ያ አይሁን! ሞቱ ይሻላል፤ አረንጓዴው መቃብር ይሸፍነኝ ይልቅ፣ በማውቃቸው ዘመኖቼ ውስጥ መለያየት ካለብኝ፣ ሰማያትም ቢለወጡ ከታች ያለችው ምድርም ብትለወጥ፤ ሰው ሊጓዝበት ከሚችለው መንገድ ሁሉ የሚያደክመው፣ ከአባቱ ቤት የሚወጣው ነውና።

እነሆ፣ አይተናል፤ ይህ የተዘፈነ ዘፈን አይደለም፣ ከሌላ ሰው የሰማነውም አይደለም። በታላቁ ግፍሽ ጊዜ ማን አለሽ የሚያጽናናሽ? የምትሸሸጊበት የጸና ከተማ የለሽ፣ ወንድምም የለሽ። ወዮ ግን ለዚያ ሰው፣ የተረገመ ይሁን፣ ከመዳን በላይ የተረገመ፣ የወዳጁን ንጹሕ ልብ ማኅተም በማኅተሙ የሚሰብር፣ ከዚያም ጀርባውን አዙሮ የሚሄድ፣ ለፍቅር ጆሮውን የሚዘጋ፤ እኔ ለእርሱ ወዳጅም ፍቅረኛም ከቶ አልሆንለትም።

[ሜዴያ አቀርቅራ በደጃፏ ላይ ተቀምጣ ስትጠብቅ፣ በግራ በኩል አንድ መንገደኛ ከአጃቢዎቹ ጋር ያልፋል። ሜዴያን ሲያያት ይቆማል።]

አይጌዎስ፦ ደስ ይበልሽ፣ ሜዴያ! የቤት ቃል ነው፣ የድሮ ወዳጆች የሚገናኙበት፣ ከሁሉ የተሻለው።

ሜዴያ (ቀና ብላ፣ በመገረም)።

ደስታ ይሁንልህ፥ አንተም አይጌዎስ፥ የአቴና ቸር ንጉሥ ሆይ! ከወዴት ተጉዘህ መጣህ?

አይጌዎስ፦ አሁን ከዴልፊ እና በዋሻ ካለው ጥንታዊው ደረጃ. . . .

ሜዴያ፦ የምድር ልብ በዜማ በሚናገርበት ስፍራ? እዚያ ምን አደረግሽ?

አይጌዎስ፦ ልጆች እንዲሰጡኝ ሰማይን ለመንኩ—ሁልጊዜም ያው ፍለጋ ነው።

ሜዴያ፦ ልጆች? ወዮ አምላክ ሆይ! እስከ ዛሬ ድረስ ልጅ አልባ ነህን?

አይጌዎስ፦ አምላክ እንዲህ ወዶታልና። መካን ሆኜ፥ ብቸኛና የተተወሁ ነኝ።

ሜዴያ፦ ፎቦስ ዕድልህን ለመለወጥ ምን ቃል ተናገረ?

አይጌዎስ፦ እንቆቅልሾች — ሟች ሰው ሊያነባቸው ከሚችለው በላይ የከበዱ።

ሜዴያ፦ ልሰማው የምችለው?

አይጌዎስ፦ በእርግጥ፦ እነርሱ ይበልጥ ብርቅዬ የሆነ ብልህነት ያስፈልጋቸዋል።

ሜዴያ፦ እንዴት አለ?

አይጌዎስ፦ የሕይወትን ወይን ላለማፍሰስ፣ ከዚህም በላይ ላለመሻት . . .

ሜዴያ፦ እስከ መቼ?

አይጌዎስ፦ የቀደምት አባቶቼን ምድጃ እስክረግጥ ድረስ።

ሜዴያ፦ ምን አስመጣሽ ወደዚህ፣ ወደ ክሬዎን ዳርቻ?

አይጌዎስ፦ ፒጤዎስን ታውቀዋለህን፣ የትሮዜን ታላቅ ጌታ የሆነውን?

ሜዴያ፦ አዎን፣ የፔሎፕስ ልጅ፣ ከኃጢአት ሁሉ የነጻ ሰው።

አይጌዎስ፦ እርሱን ነው የምጠይቀው፣ ስለ አፖሎ ፈቃድ።

ሜዴያ፦ በአምላክ መንገዶች ብዙ ልምድና ሙያ አለው።

አይጌዎስ፦ እርሱም፣ ከብዙ ዓመታት በፊት የውጊያ ባልንጀራዬ ነበር፣ ሰው አግኝቶት የማያውቅ እጅግ ታማኝ ጓድ።

ሜዴያ፦ እንግዲህ፥ አምላክ መልካም ዕድልን ይላክልህ፥ ምኞትህንም ሁሉ ያሳካልህ።

አይጌዎስ፦ አንተ ግን . . . ? ሰውነትህ ከስቷል፥ በዓይኖችህም ውስጥ እሳቱ ጠፍቷል።

ሜዴያ፦ አይጌዎስ ሆይ፣ ባለቤቴ በዓለም ሁሉ እጅግ ሐሰተኛ ሰው ነው።

አይጌዎስ፦ ይህ ምን ቃል ነው? ፊትህን እንዲህ የሚያጨልመው ምንድን እንደሆነ በግልጽ ተናገር።

ሜዴያ፦ እኔ ምንም ሳላበድለው፣ እርሱ ከዳኝ።

አይጌዎስ፦ ምን አደረገ? ሁሉንም አሳየኝ፥ እንዳስተውል።

ሜዴያ፦ ሚስት አግብቷል፤ ሚስት፣ በእኔ ላይ ተሹማ ቤቱን እንድታስተዳድር።

አይጌዎስ፦ ያሶን ሆይ፣ እንዲህ ያለ አሳፋሪ ነገር ሊፈጽም ደፍሮአልን?

ሜዴያ፦ አዎን፣ እውነት ነው፤ ቀድሞ ይወዳቸው የነበሩትም አሁን ስፍራ የላቸውም።

አይጌዎስ፦ ኃይለኛ ስሜት ወርሶታልን? ወይስ ከአንቺ ነው የሚሸሸው?

ሜዴያ፦ ምኞት¹፣ ምኞት፣ የእሱን እጅግ የተወደደ²ን አሳልፎ ለመስጠት³!

አይጌዎስ፦ ውርደት ይድረሰው፣ ከክብሩ እንዲህ የወደቀ!

ሜዴያ፦ ወደ ዙፋን ለመቅረብ ጥልቅ ምኞት፣ የንጉሥ ወራሽ!

አይጌዎስ፦ እንዴት? ሙሽራዪቱን አሳልፎ የሚሰጥ ማን ነው? ተናገር።

ሜዴያ፦ በቆሮንቶስ ሁሉ ላይ ገዥ ሆኖ የቆመው ክሬዎን።

አይጌዎስ፦ አንቺ ሴት፣ ለሐዘንሽ በእውነት ብዙ ምክንያት አለሽ።

ሜዴያ፦ ጥፋት ነው። እኔንም ደግሞ አባረሩኝ።

አይጌዎስ፦ ማን? ይህ አዲስ በደል ነው፣ እጅግም የሚያስፈራ።

ሜዴያ፦ ንጉሥ ክሬዎን፣ ከየምድሩና ከየዳር ባሕሩ . . . .

አይጌዎስ፦ ያሶንስ ይህን ይፈቅዳልን? ወዮ፥ እጅግ የሚያሳዝን ነው!

አይጌዎስ፦ ሴት ሆይ፣ ልቤ በእውነት ይህን እርዳታ ላሳይሽ ይነሣሣል፤ ቅድሚያ ስለ ሃይማኖት ግዴታ፣ ቀጥሎም ስለ ሰጠሽኝ ተስፋ፣ የልጅ አልባነቴን ሥቃይ ልትፈውሺልኝና። ይህ ነው ሕይወቴን ሁሉ እንደ ጥላ ያደረገው፣ ነፍሴንም አስርቦ አደቀቃት። ነገር ግን ጉዳዬ እንዲህ ነው። አንዴ ወደ አቲካ ምድር መንገድሽን አድርጊ፤ እኔም ሕግ በሚፈቅድልኝ መጠን፣ እጠብቅሻለሁ፣ ወዳጅም እሆንሻለሁ። በዚህ ምድር ግን፣ ክሬዎን በሚገዛበት፣ ልጠብቅሽ እጄን ላነሣ አልችልም። በራስሽ ጥረት ተንቀሳቅሰሽ ቤቴን ፈልጊ፤ በዚያም ለዘላለም ትኖሪያለሽ፣ ማንም የማይነካሽ፣ ዳግመኛ የማትያዢ ሆነሽ። ነገር ግን አንቺው ራስሽ ከቆሮንቶስ ተነሥተሽ ነይ። በባዕዳን ዓይን እንኳ ጻድቅ ሆኜ ልኖር እሻለሁ።

ሜዴያ፦ መልካም ነው። ልተማመንበት የምችል ቃለ መሐላ ስጠኝ፥ ሰው ሊጠይቅ የሚችለውን ሁሉ ሰጥተኸኛልና።

አይጌዎስ፦ አታምነኝምን? ወይስ ምን ነገር ያውከሃል?

አይጌዎስ፦ ይሁንና፥ አንቺ እንዲህ ከወደድሽ፥ ላገለግልሽ ምንም አላመነታም። የእኔም እጅ የበለጠ ይጸናል፥ ለአሳዳጆችሽ የማሳይ መከራከሪያ ቢኖረኝ፤ ላንቺም ቢሆን ውሉ ይበልጥ የተረጋገጠ ይሆናል። በየትኛው አምላክ ስም ልምል?

[አይጌዎስ እና አጃቢዎቹ ይሄዳሉ።]

[እጆቿን ታጨበጭባለች፤ ሞግዚቷ ከቤት ትወጣለች።]

[ሞግዚቷ ትሄዳለች።]

ያሶን ይገባል።

[ልጆቹ ከቤት ይወጣሉ፣ አገልጋያቸውም ይከተላቸዋል።]

[ልጆቹ ወደ ያሶን ሲሄዱ፣ እሷ በድንገት በእንባ ትፈነዳለች። ልጆቹ በፍጥነት ወደ እሷ ይመለሳሉ፤ እሷም ራሷን አረጋግታ በእንባዋ መካከል ትፈግጋለች።]

[የልጁን ፊት ትጠርጋለች።]

[አንዲት አገልጋይ ወደ ቤት ትገባለች።]

[አገልጋይዋ ስጦታዎቹን ይዛ ትመለሳለች።]

[በፍጥነት ወደ ቤት ትገባለች። ያሶን እና ልጆቹ ከነአገልጋያቸው ይሄዳሉ።]

[አገልጋዩ ከሁለቱ ልጆች ጋር ይገባል፤ ሜዴያ ከቤት ትወጣለች።]

[አገልጋዩ ወደ ቤት ይገባል።]

[አንዲት አገልጋይ ልጆቹን እንደገና ይዛ ትወጣለች።]

[እስካሁን በርቀት አቆይታቸው ነበር፤ ነገር ግን እጆቻቸውን ስትነካ፣ ቁርጠኝነቷ ይሰበራል፣ በፍቅርም አቅፋ ትይዛቸዋለች።]

[ከልጆቹ በኋላ ወደ ቤት ትገባለች።]

[ሜዴያ ብቻዋን ከቤት ትወጣለች።]

[መልእክተኛ ይገባል።]

[መልእክተኛ ይወጣል።]

[ወደ ቤት ትገባለች።]

[ከውስጥ ጩኸት ይሰማል።]

[አሁን ብዙዎቹ ሴቶች ወደ ውስጥ ለመግባት የተዘጋውን በር እየደበደቡ ነው። ሌሎች ደግሞ ለብቻ ቆመዋል።]

[ያሶንና አጃቢዎቹ በፍጥነት ይገባሉ።]

[አጃቢዎቹ አሁንም በሩን እየደበደቡ ሳለ፣ ሜዴያ በጣሪያው ላይ ትታያለች፣ የልጆቹ አስከሬን ባለበት ክንፍ ባላቸው ዘንዶዎች ሠረገላ ላይ ቆማለች።]

[በሠረገላው ላይ ትነሳለች፣ ቀስ ብላም ትወሰዳለች።]

[እርሱም ራሱን መሬት ላይ ይጥላል።]

ትምህርት 13 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥት

አራት መቶ ሠላሳ ስምንት ቅድመ ልደት፣ Athens። የ Dionysus ቲያትር። አሥራ አምስት ሺ ሰዎች ተሰብስበው ሳቅ ይጠብቃሉ — ይህ ተራ ለ satyr play ነው፣ የመጨረሻው የቀልድ ቦታ። ግን መድረኩ ላይ የወጣው ጥቁር ልብስ የለበሰ ሞት ነው። ከ Apollo ጋር በቤተ መንግሥቱ በር ላይ ይከራከራል። ሕዝቡ ዝም ብሏል። ይህን ድራማ የጻፈው Euripides ይባላል — ብቸኛ ጸሐፊ ከ Salamis ዋሻ ውስጥ ሕዝቡ ማየት ያልፈለገውን ያሳያቸው ነው።

ክፍል 1 — በቤተ መንግሥቱ በር ላይ (ሳባ)

ድራማው የሚጀመረው Pherae ቤተ መንግሥት ደጃፍ ላይ ነው። Apollo እና Thanatos — ሞት ራሱ — ስለ አንዲት ሴት ሕይወት ይከራከራሉ። ዛሬ ልትሞት ነው። Apollo ይለምናል፣ Thanatos ይቃወማል፣ Apollo “አንድ ብርቱ ሰው ያሸንፍሃል” ብሎ ያስፈራራዋል፣ Thanatos ይስቃል። ይህ ድንቅ የመክፈቻ ትዕይንት ቀጣዩን ሁሉ ያቀብላል።

ሳባ ስለ Euripides አጭር መግቢያ ታደርጋለች። ከ Sophocles እና Aeschylus የሚለየው ምንድነው? ሰዎችን እንደሚሰቃዩ ያሳያል፣ ሴቶችን እንደሚያስቡና እንደሚሰማቸው ያሳያል፣ ጀግኖችን እንደሚፈሩ ያሳያል። Aristotle “ገጸ ባሕርያቱ ለጀግናነት የሚገባውን ክብር አያሟሉም” ብሎ ቅሬታ ቢገልጽም፣ ከእርሱ በኋላ የመጡ ትውልዶች እጅግ አደነቁት።

ትራጀዲ ለ Athens ሕዝብ ቀላል መዝናኛ ሳይሆን ሃይማኖታዊ ተግባር ነበር — ድራማው ለ Dionysus ይሰጣል፣ catharsis ተመልካቹን ያጸዳዋል። Alcestis የቀረበው ለ satyr play ቦታ ላይ ነው — Euripides ግን ቀልድ ፈንታ ስለ ሞት አወራ።

ማን ነው Admetus? Apollo ቀጥቶት ለአንድ ዓመት ባሪያ ሆኖ ሲመጣ በክብር ያስተናገደው ንጉሥ። ስጦታው “ሌላ ሰው ፈቅዶ ለአንተ ከሞተ አንተ አትሞትም” የሚል ነበር — የተሰወረ ሥቃይ የያዘ ስጦታ። ሞት መጣ፤ ሁሉም እምቢ አሉ፤ ወላጆቹ እንኳ “ገና ሕይወት ይቀረናል” አሉ። አንድ ሰው ብቻ ተነሣች — ሚስቱ Alcestis — “እኔ እሞትልሃለሁ” አለች።

ክፍል 2 — ወደ ታሪኩ ልብ (ሳባ)

Alcestis ስትሰናበት ቤቷ ምን ያህል ጸጥ እንደነበር አንዲት አገልጋይ ለሽማግሌዎቹ ትተርካለች። ንግሥቲቱ በንፁህ ውሃ ታጠበች፣ የክብር ልብሷን ለበሰች፣ ለሞት እንደ ሙሽራ ተዘጋጀች። እያንዳንዱን መሠዊያ ነካች፣ ጸለየች — ያለ እንባ፣ ያለ ጩኸት። ግን አልጋዋን ስትነካ እንባ ፈሰሰ — “አልጋ ሆይ — እዚህ ላይ ነው ድንግልናዬን ለዚህ ሰው የሰጠሁት — አሁን ግን ለእሱ ስል ሕይወቴን ላጣ ነው።”

ለ Admetus አንድ ቃል ብቻ ጠየቀችው — “ልጆቼን ተንከባከብ — ሌላ ሴት እንደ እናት አታምጣባቸው።” Admetus ቃል ገባ። ይህ ቃል ኪዳን ድራማው ወደ ፊት የሚፈትነው ይሆናል። ከዚያ በእጁ ላይ ሞተች።

Admetus ግን ቀላል ሰው አይደለም። የአባቱ Pheres ለቀብር ሲመጣ Admetus በቁጣ ይሰድበዋል — “አንተ ለእኔ ለመሞት እምቢ አልክ።” Pheres ግን አያደግድግም — “ሕይወት አጭር ናት ግን ጣፋጭ — እኔን ግን ነፍሰ ገዳይ አትበለኝ — Alcestis ን የገደልካት አንተ ራስህ ነህ።” ሁለቱም ትክክልና ስህተት ናቸው። Admetus ብቻውን ሲቀር እውነቱ ይደርስበታል — “ስም አተረፍኩ ሕይወትም አተረፍኩ — ግን የሞትኩ እኔ ነኝ።” ጸጸቱ ዘግይቷል፤ ማዘንን ተማረ ግን መከላከልን ተሳነው።

ክፍል 3 — ያልጠበቅነው ለውጥ (ሳባ)

ሬሳዋ ገና ሳይቀበር Hercules ይመጣል — ረጅም ጉዞ ላይ ለማረፍ ብቻ ጎራ ያለ መንገደኛ። Admetus ሐዘኑን ይደብቅበታል — xenia (እንግዳ ተቀባይነት) ቅዱስ ግዴታ ስለሆነ። Hercules ይበላል፣ ይጠጣል፣ የአበባ አክሊል ይደፋል፣ ይዘፍናል። አንድ አገልጋይ መታገስ አቅቶት እውነቱን ይነግረዋል። Hercules ሲሰማ ጽዋው ከእጁ ወደቀ።

ያ ውርደት ወዲያው ወደ ድርጊት ይቀየራል። Hercules ወደ Alcestis መቃብር ይሄዳል፣ Thanatos ደም ሊጠጣ ሲመጣ ይደፍቀዋል — ይታገለዋል — ያሸንፈዋል። Apollo በር ላይ “አንድ ብርቱ ሰው ያሸንፍሃል” ብሎ ነበር። ያ ቅጽበት መጣ።

ድራማው ለ Dionysus ይሰጣል ምክንያቱ ግልጽ ይሆናል። Dionysus ራሱ ከሞት የተነሣ አምላክ ነው — በ Hera ተገድሎ በ Zeus የተነሣ። ወይኑ ይህንን ያሳያል — በክረምት ይሞታል፣ በጸደይ ይነሣል። Alcestis ይህን ምስጢር መድረክ ላይ ይሠራዋል።

Hercules ፊቷ የተሸፈነ ሴት ይዞ ይመጣል። Admetus ለመንካት ይፈራል — ለ Alcestis ቃል ገብቷል። Hercules ሽፋኑን ሲያነሳ — Alcestis ናት! ግን አትናገርም። ለሦስት ቀናት ዝም ትላለች። ይህ ዝርዝር ትንሽ ቢመስልም ልብ ነው — ሞትን ያየች ሰው ቋንቋ ታጣለች። ከሞት ተመልሰሽ ጠባሳ ይዘሽ ትኖሪያለሽ።

የ Pherae ሽማግሌዎች ድራማውን ይዘጋሉ — “የአማልክቱ መንገድ ለእኛ ሊገባን አይችልም — ያላሰብነውን ይልኩልናል።”

ክፍል 4 — ዛሬ ለእኛ (ዳዊትና ትግሥት)

ዳዊትና ትግሥት ከሁሉ የነካቸውን ይከፍታሉ — Alcestis ለሦስት ቀን ዝምታ። ሞትን ያየች ሰው ቃላት ያሳጣታል። ይህ ለዘመናዊ የ trauma ስነ ልቦና ቀጥታ ይናገራል — ጦርነት ካለፉ ወታደሮች፣ ጥቃት የደረሰባቸው ሰዎች፣ ቀብር የተሸከሙ ሰዎች ብዙ ጊዜ መናገር ይከብዳቸዋል። Euripides ይህን ሁለት ሺ አራት መቶ ዓመት በፊት አይቶታል።

ፍቅር በመሥዋዕት ይለካል ወይ? Admetus ጭራቅ ሳይሆን ተራ ሰው ነው — ሁላችንም ሞትን እንፈራለን። ድራማው ስለ Admetus ሳይሆን ስለ ተመልካቹ ነው — “እኔ ብሆን ለሌላ እሞት ነበር ወይ?” ከባሕል ባሕል ሲሻገር Orpheus ና Eurydice ይነጻጸራሉ — Alcestis ውስጥ ትንሣኤ ተሳካ፣ Orpheus ውስጥ ከሸፈ።

ለኢትዮጵያ አድማጭ የትንሣኤ ጭብጥ የእምነት ማዕከል ነው። Euripides ራሱ የ qǝne (ሰም እና ወርቅ) ጸሐፊ ነው — ሁለት ትርጉም በላይ ለላይ ያስቀምጥና “አንተ ቆፍረህ አውጣ” ይላል። የመሥዋዕት ጥያቄ ቤታችን ውስጥ ይኖራል — ለምን ሁልጊዜ ሴትዮዋ ትሰዋለች? Euripides Admetus ን እንድንጠይቅ ይተወናል — “አንተስ ምን ሰዋህ?”

ዘመናዊ ቅርጾች — Christoph Willibald Gluck “Alceste” ኦፔራ በ1767 ጻፈ፤ T.S. Eliot “The Cocktail Party” በ1949 ጻፈ (Sir Henry Harcourt-Reilly ልክ እንደ Hercules)፤ Thornton Wilder “The Alcestiad” በ1955፤ Ted Hughes የመጨረሻ ሥራው ሞቱ ሲቃረብ Alcestis ን ተተርጉሞ ነበር — ሞትን የጻፈ ሰው ራሱ ሊሞት ሲቃረብ ይህ ድራማ ቀርቦታል።

ስነ ልቦና — survivor’s guilt (Admetus ይይዘዋል — ጦርነት ካለፉ ሰዎች ላይ የተለመደ)፤ trauma-as-language-loss (ሦስት ቀን ዝምታ)፤ “የተመለሰችው ሰው ያው ሰው ናት ወይ?” ለ Alzheimer/ስትሮክ/ሕመም ቤተሰብ ቅርብ። ለ2026 ዓለም — በቤት ውስጥ ሥራዋን፣ ሕልሟን፣ ጊዜዋን የምትሰዋ ሴት ዘመናዊ Alcestis ናት፤ በሕይወት ዕውር የምትሞት Alcestis ብዙ ጊዜ አትታይም።

ያልተነገሩ ነገሮች — Alcestis ለ satyr play (ቀልድ) ቦታ ቀረበ፤ ይህ የ Euripides ጥንታዊ የተረፈ ሥራ ነው (438 ቅ.ል.)፤ የ Alcestis ዝምታ ሁለት ሺ ዓመት አዘጋጆችን ያከራክራል።

በሚቀጥለው ሳምንት ከ Euripides ጋር እንቆያለን — ግን ፍጹም ወደ ተቃራኒው ጎን። ዛሬ ለባልዋ የሞተች ሚስት አየን፤ በሚቀጥለው ሳምንት ግን በባልዋ የተከዳች ሴትን እናያለን — ስሟ Medea ነው።

ቁልፍ ጥቅሶች

“ተዋት — ሌላ ጊዜ ትመጣለህ — ስታረጅ ውሰዳት።” — Apollo ለ Thanatos

“ማንም ሞትን አያሸንፍም።” — Thanatos፣ ድራማው ሲጀመር

“አልጋ ሆይ — እዚህ ላይ ነው ድንግልናዬን ለዚህ ሰው የሰጠሁት።” — Alcestis ስትሰናበት

“ሕይወት አጭር ናት ግን ጣፋጭ — እኔን ግን ነፍሰ ገዳይ አትበለኝ — Alcestis ን የገደልካት አንተ ራስህ ነህ።” — Pheres ለ Admetus

“ስም አተረፍኩ — ሕይወትም አተረፍኩ — ግን የሞትኩ እኔ ነኝ።” — Admetus

“ከሞት ተመልሰሽ ጠባሳ ይዘሽ ትኖሪያለሽ — ያ ጠባሳ ራሱ ሕይወት ነው።” — ሳባ ስለ ትንሣኤው

“የአማልክቱ መንገድ ለእኛ ሊገባን አይችልም — ያላሰብነውን ይልኩልናል።” — የ Pherae ሽማግሌዎች

ስሞችና ቃላት

ሰዎች — Euripides (484–406 ቅ.ል.)፣ Admetus (የ Pherae ንጉሥ)፣ Alcestis (ሚስቱ፣ ንግሥት)፣ Pheres (Admetus አባት)፣ Apollo፣ Thanatos (ሞት)፣ Hercules፣ Zeus፣ Hera፣ Cyclopes፣ Dionysus፣ Sophocles፣ Aeschylus፣ Aristotle፣ Orpheus & Eurydice፣ Christoph Willibald Gluck (አቀናባሪ፣ “Alceste” 1767)፣ T.S. Eliot (”The Cocktail Party” 1949)፣ Thornton Wilder (”The Alcestiad” 1955)፣ Ted Hughes (የመጨረሻ ተርጓሚ)

ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች — ትራጀዲ፣ catharsis (ካታርሲስ፣ ማጽዳት)፣ xenia (እንግዳ ተቀባይነት)፣ satyr play (የመጨረሻው የቀልድ ቦታ)፣ survivor’s guilt፣ trauma-as-language-loss፣ የቤት ውስጥ የተሰወረ መሥዋዕት፣ qǝne (ሰም እና ወርቅ)

ቦታዎች — Pherae (Thessaly)፣ Athens፣ Salamis፣ Theater of Dionysus፣ Acropolis

ታሪካዊ ክስተቶች — የ Alcestis ድራማ ቀረበ (438 ቅ.ል.)፣ ከ Peloponnesian ጦርነት ሰባት ዓመት በፊት፣ የ Dionysus ቲያትር ፌስቲቫል

ትምህርት 12 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥት

ሺ ዘጠኝ መቶ ስድሳ ዘጠኝ፣ Jerusalem። የ Mea Shearim ጠባብ ጎዳናዎች ጥላ ውስጥ ገብተዋል። ጥቁር ካፖርት የለበሱ ሰዎች ወደ ምኵራብ ይቸኩላሉ። አንድ ባዕድ ጸሐፊ ብቻውን ተቀምጧል — Isaac Bashevis Singer። አንድ ሰው ይቀርበዋል — “ታሪኬን ልንገርህ — ምናልባት አንድ ነገር ትማራለህ — ወይም ምንም አትማርም — ግን ልንገርህ ግድ ይለኛል።” ሰውዬው Joseph Shapiro ይባላል — “ንስሐኛው”። Singer ዝም ብሎ ያዳምጣል።

ክፍል 1 — የረቢ ልጅ (ሳባ)

Isaac Bashevis Singer በሺ ዘጠኝ መቶ ሁለት Poland ውስጥ ተወለደ — የረቢ ልጅ። አባቱ Pinchas Menachem Singer ሁሉን በእምነት ያያል — “እግዚአብሔር ፈቃድ” ይላል። እናቱ Bathsheba ግን ጥያቄ ትጠይቃለች — “ለምን?” “እንዴት?” ይህ ተቃርኖ — የአባቱ እምነትና የእናቱ ጥርጣሬ — Singer ሕይወቱን ሙሉ ተሸከመው። በቤታቸው ውስጥ Beit Din — ሃይማኖታዊ ፍርድ ቤት — ነበር፤ ትንሹ Isaac ሰዎች ሲማጸኑ፣ ሲከራከሩ፣ ሲያለቅሱ ያያል። ያ ፍርድ ቤት ጸሐፊውን ሠራው።

ታላቅ ወንድሙ Israel Joshua Singer ቀድሞ ጸሐፊ ሆኖ ነበር — Isaacን ከ Hasidic ምኵራብ ወደ ዘመናዊ ሥነ ጽሑፍ ያስተዋወቀው እርሱ ነው። ሺ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ አምስት Singer ወንድሙን ተከትሎ Polandን ለቅቆ ወደ United States ወጣ። ያ ውሳኔ ሕይወቱን ቃል በቃል አዳነ — ካልወጡት ቤተሰብ መካከል ሁሉም በ Holocaust ጠፉ። “ሕያው ስለሆንኩ ብቻ ሕያው ነኝ — ዕድል ብቻ ነው” የሚል ሸክም ሆኖ ቀረ።

Singer ፈጽሞ ከ Yiddish አልወጣም። ቋንቋው እየሞተ ሳለ — አንባቢዎቹ ዓመት ዓመት እየቀነሱ ሳለ — በዚያ ቋንቋ ብቻ ጻፈ። በሺ ዘጠኝ መቶ ሰባ ስምንት የ Nobel Prize for Literature ተቀበለ — በ Yiddish ብቻ ለጻፈ ጸሐፊ ለመጀመሪያ ጊዜ። “The Penitent” የዚህ ሕይወት ፍሬ ነው፤ Singer ራሱ ያላደረገውን ምርጫ — ዓለምን ሙሉ ትቶ ወደ ጸሎት መግባት — ለገጸ ባሕሪው ሰጥቶ “ምን ይሆን ኖሮ?” ብሎ መረመረ።

ክፍል 2 — የጠፋ ዓለም (ኢብሳ)

Singer ያደገበት ዓለም “shtetl” ይባል ነበር — በ Poland፣ Lithuania፣ Ukraine ተበትነው የነበሩ ትናንሽ የአይሁድ ከተሞች። ጠዋት ምኵራብ፣ እኩለ ቀን ገበያ፣ ምሽት Talmud ጥናት — ሕይወትና እምነት ያልተለያዩበት ቦታ። ሳምንቱ ሁሉ ወደ አንድ ቀን ያመራ ነበር — Shabbat — የተቀደሰ ጊዜ። ይህ ዓለም ግን ሁልጊዜ በ pogrom — ፀረ ሴማዊ ጥቃት — ስጋት ውስጥ ነበር።

ከአሥራ ስምንተኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ Haskalah — የአይሁድ Enlightenment — ተነሣ፤ “ከ ghetto ግድግዳ ውጡ፣ ተዋሐዱ” አለ። ግን ውህደት ጥበቃ አላመጣም — ከሁሉ የበለጠ የተዋሐደችው Germany ከሁሉ የበለጠ ጭፍጨፋ አስተናገደች። ሺ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ዘጠኝ Hitler Polandን ወረረ፤ በስድስት ዓመት ውስጥ ሦስት ሚሊዮን የነበረው የ shtetl ዓለም ጠፋ።

ተተኪ ተስፋዎች ሁሉ ከሰሉ። ኮሚኒዝም ብዙ ወጣቶችን ሳበ — ግን Stalin ራሱ የ Yiddish ጸሐፊዎችን ገደለ። America ብልጽግና ሰጠ — ግን ትርጉም አልሰጠም። ከ Six-Day War በኋላ ግን ጥቂት የ America ወጣት አይሁዶች ወደ ምኵራብ ተመለሱ — “baalei teshuvah” ተባሉ። ብዙዎቹ ራሳቸው ሃይማኖታዊ ሆነው አያውቁም — ስለዚህ “መመለስ” ሲሉ ወዳላዩት ቤት መመለስ ነበር። ይህ እንግዳ ዓይነት መመለስ የ “The Penitent” ልብ ነው። Singer መጽሐፉን ሺ ዘጠኝ መቶ ሰማንያ ሦስት — Reagan ዘመን፣ ብልጽግና የነገሠበት ዘመን — ላይ አወጣ፤ “ስኬት ብቻውን ነፍስን አያሟላም” የሚል ጥያቄ ይዞ።

ክፍል 3 — መሰበር፣ ሽሽት፣ መመለስ (አበባ)

“The Penitent” ተራ ልብ ወለድ አይደለም — monologue ነው። Joseph Shapiro ለ Singer ራሱ ሕይወቱን ይተርካል፤ ጸሐፊው የሚያዳምጥ ገጸ ባሕሪ ነው። ይህ የኑዛዜ ቅርጽ ጥንታዊ ነው — ከ Augustine “Confessions” የወረሰ።

ታሪኩ በሦስት ምዕራፍ ይከፈላል። መሰበር — Shapiro New York ውስጥ ሀብታም ነው፤ ሕንፃዎች፣ ቤተሰብ፣ ምቾት። አንድ ምሽት ሚስቱ Celia ከጓደኛው Liebkind Bendel ጋር እንደከዳችው ይደርስበታል — እርሱ ራሱም ጥፋተኛ ነው። Manhattan ጎዳና ላይ ሌሊቱን ሙሉ ይዞራል — “ይህ ዓለም ምንድነው? ለምን ይኖራል?” ሽሽት — ጠዋት ላይ ድንገት ይወስናል፤ አንድ ሻንጣ ይዞ ወደ Israel ይበራል። Tel Aviv ግን ሌላ ምዕራባዊ ዓለም ሆነችበት። ታክሲ ይዞ ወደ Jerusalem ይወጣል። መመለስ — Mea Shearim ውስጥ የልጅነቱን ድምፅ ይሰማል፤ ካፖርት ለብሶ ምኵራብ ይገባል። Reb Lemmel “እዚህ ቦታ አለህ” ይለዋል — ለመጀመሪያ ጊዜ ቤት አገኘ። Sarahን ያገባል፤ ጸሎት፣ ጥናት፣ kosher — ለ Shapiro ይህ የተደጋጋሚ ቀን ሥርዓት “ሰላም” ነው።

መጽሐፉ ሁለት ጥያቄ ያለ መልስ ይተዋል — የ Shapiro ምርጫ ነፃነት ነው ወይስ ሽሽት? Singer ራሱ ያጸድቀዋል ወይስ ይተቸዋል? Singer ግልጽ መልስ አይሰጥም። መጽሐፉ ሲወጣ orthodox ሰዎች “Singer አያውቀንም” አሉ፤ ዘመናዊ አይሁዶች ደግሞ “ጥንታዊ ወግን ያቆላምጣል” አሉ። ሁለቱም ወገን ቅሬታ ካስነሣ — ምናልባት ለእውነት ቀርቧል።

ክፍል 4 — ዛሬ ለእኛ (ዳዊትና ትግሥት)

teshuvah — “መመለስ” — ግን ወዴት? Shapiro የልጅነቱ ቦታ Warsaw ነው፤ Mea Shearim ለመጀመሪያ ጊዜ ነው የገባው። ስለዚህ መመለስ ቦታ መመለስ ሳይሆን ቅርጽ መምረጥ ሊሆን ይችላል። ዳዊትና ትግሥት ይህ ታሪክ Singer የጀመረው እንዳልሆነ ያስታውሳሉ — Leo Tolstoy “A Confession” ጽፎ ሀብቱን ሁሉ ጠይቆ ወደ ቀላል እምነት ዞረ፤ Augustine ከአሥራ ስድስት መቶ ዓመታት በፊት ያንኑ መንገድ ተራመደ። Shapiro እንግዳ ሰው አይደለም — የጥንት መንገድ ላይ ያለ ሰው ነው።

Shapiro ስለ ዘመናዊ ዓለም ይቆጣል — ቴሌቪዥን፣ ሲኒማ፣ ጋዜጣ “መርዝ” ይላቸዋል። ቁጣው ሐቅ አለው ግን ሙሉ መልስ የለውም፤ ሁሉን ካስቀረን ጥሩውንም እናጣለን፣ ጥንታዊ ወግም ራሱ ጨካኝ ሊሆን ይችላል። Singer ራሱ ሁለት ድምፅ አለው — Shapiro እርግጠኝነቱን ይዞ፣ Singer ግን ጥርጣሬውን በዝምታ ይዞ። “Shapiro ድምፅ ነው፣ የእኔ ድምፅ ግን አይደለም” አለ።

ዛሬ ምን ቀረ? የ baal teshuvah እንቅስቃሴ ሰፍቷል፤ በተቃራኒው ከ ultra-Orthodox ማኅበረሰብ የሚወጡ — “off the derech” — አሉ። ያው ጥያቄ — ነፃነት ነው ወይስ ሽሽት? — ዛሬም በሁለቱም አቅጣጫ ሕያው ነው። Singer “Yiddish ሞት አፋፍ ላይ ናት” ብሎ ነበር፤ ግን ዛሬ በ Hasidic ማኅበረሰቦች ውስጥ ልጆች በ Yiddish ያድጋሉ — ቋንቋው “ትንሣኤ ያምናል” ያለው ቃሉ ትክክል ሆነ። Singer ራሱ Mea Shearim አልገባም — ግን በሕይወቱ መጨረሻ vegetarian ሆነ (”ለዶሮዎቹ ጤንነት ነው” አለ) — ራሱ መርጦ የጠበቀው ቅዱስ ሕግ። መልእክቱ: teshuvah ሙሉ መግባት ብቻ አይደለም — “የኖርኩበት ሕይወት ሙሉ ነው ወይ?” ብሎ ጥያቄ መያዝ ራሱ የመመለስ ጅማሬ ሊሆን ይችላል።

ቁልፍ ጥቅሶች

“ታሪኬን ልንገርህ — ምናልባት አንድ ነገር ትማራለህ — ወይም ምንም አትማርም — ግን ስማኝ።” — Joseph Shapiro

“ከሙታን ጎን ቆሜ ለሙታን ነው የምጽፈው።” — Singer ስለ Yiddish

“Yiddish ሞት አፋፍ ላይ ያለ ቋንቋ ናት — ግን ትንሣኤ ያምናል።” — Singer፣ የ Nobel ንግግር

“ራሳቸውን Israel ይላሉ — ግን የIsrael ሕዝብ አይደሉም።” — Shapiro ስለ ዘመናዊ Israel

“ቴሌቪዥን፣ ሲኒማ፣ ጋዜጣ — ሁሉ መርዝ! ሥጋን ብቻ ነው የሚሸጡት!” — Shapiro ስለ ዘመናዊ ዓለም

“Shapiro ድምፅ ነው፣ የእኔ ድምፅ ግን አይደለም።” — Singer ስለ መጽሐፉ

ስሞችና ቃላት

ሰዎች — Isaac Bashevis Singer (1902–1991፣ ጸሐፊ)፣ Pinchas Menachem Singer (አባት፣ ረቢ)፣ Bathsheba (እናት)፣ Israel Joshua Singer (ታላቅ ወንድም፣ ጸሐፊ)፣ Esther Kreitman (እህት፣ ጸሐፊ)፣ Joseph Shapiro (ዋና ገጸ ባሕርይ)፣ Celia (የመጀመሪያ ሚስት)፣ Liebkind Bendel (ጓደኛ)፣ Priscilla፣ Sarah (ሁለተኛ ሚስት)፣ Reb Lemmel (የ Mea Shearim ረቢ)፣ Moses Mendelssohn (የ Haskalah አባት)፣ Leo Tolstoy (”A Confession”)፣ Augustine (”Confessions”)

ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች — The Penitent / Der Bal-Tshuve (የ Yiddish ርዕስ)፣ teshuvah (ንስሐ፣ መመለስ)፣ baal teshuvah / baalei teshuvah (ወደ እምነት የተመለሱ)፣ shtetl (ትንሽ የአይሁድ ከተማ)፣ Yiddish (የእናት ቋንቋ)፣ Hebrew (የተቀደሰ ቋንቋ)፣ Talmud፣ Torah (ኦሪት)፣ Beit Din (ሃይማኖታዊ ፍርድ ቤት)፣ Hasidism፣ Haskalah (የአይሁድ Enlightenment)፣ ultra-Orthodox / Haredi፣ Shabbat (የተቀደሰ ዕለት)፣ pogrom (ፀረ ሴማዊ ጥቃት)፣ kosher፣ kippah፣ tefillin፣ “off the derech” (ከመንገዱ የወጡ)

ቦታዎች — Leoncin & Warsaw (Poland)፣ New York / Lower East Side፣ Tel Aviv፣ Jerusalem / Mea Shearim

ታሪካዊ ክስተቶች — Holocaust፣ Six-Day War (1967)፣ Nobel Prize for Literature (1978)

ትምህርት 11 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥት

43 ዓ.ዓ. — ወታደሮች ሲደርሱ Cicero መጽሐፍ እያነበበ ነበር። መጋረጃውን ከፍቶ አንገቱን ዘረጋ — “ሥሩ” አላቸው። ከዚያ ሞት ሁለት ዓመት ቀደም ብሎ ግን — ሴት ልጁ ስትሞት፣ ሚስቱን ሲፈታ፣ Republic ሲፈርስ — ስለ እርጅና ውበት ጻፈ።

ክፍል 1 — የ Arpinum ልጅ (ሳባ)

Cicero በ106 ዓ.ዓ. Arpinum በምትባል ትንሽ ከተማ ተወለደ — “novus homo” ነበር፣ ቅድመ አያቶቹ ሥልጣን ላይ አልነበሩም። ግድግዳ ላይ የቤተሰብ “imagines” የሰም ጭንብል አልነበረውም — ቃላት ብቻ ነበሩት። “Cicero” ራሱ “ሽምብራ” ማለት ነው — ወዳጆቹ ስሙን እንዲቀይር ሲማጸኑት “ይህን ስም ከ Scaurus እና ከ Catulus ስም ይበልጥ ዝነኛ አደርገዋለሁ” አለ።

ግሪክ ሄዶ ከ Apollonius Molon ጋር ተማረ። Molon “ግሪክ ለቅርብ ዘመን የቀራት ብቸኛ ክብር ዛሬ ወደ Rome እያለፈ ነው” ብሎ አዘነ። ተመልሶ በ70 ዓ.ዓ. Gaius Verresን ከሰሰ — የ Rome ታላቁ ተናጋሪ Hortensiusን ድል አደረገ። Consul ሆነ፣ Catilineን አጋለጠ።

Caesar “ከፍተኛ አማካሪዬ ሁን” አለው — Cicero እምቢ አለ። ጨቋኝን ማገልገል ለነፃነት የገባውን ቃል ኪዳን መካድ ነው ብሎ። ሴት ልጁ Tullia ሞተች — ለ Atticus “ከሕይወት ጋር የሚያቆራኘኝን ብቸኛ ነገር አጣሁ” ጻፈ። በሃያ ወር ውስጥ ሰባት ዋና ሥራዎችን አበረከተ — “በመጻፍ ሥቃዬን አቃልላለሁ” አለ።

ክፍል 2 — የቃላት Republic ሲፈርስ (ኢብሳ)

በ Rome Senate አዳራሽ ቃላት ይፋለሙ ነበር — ውሳኔ የሚወስነው ሰይፍ ሳይሆን ንግግር ነበር። ሦስት ነገሮች ግን Romeን ቀጠቀጧት — ጦር ሠራዊቱ ለጄኔራሎቹ ብቻ ታማኝ ሆነ፣ ሀብት ተበላሸ፣ ፖለቲከኞች ማስታረቅ ተሳናቸው። Marius፣ Sulla፣ Pompey፣ Caesar — እያንዳንዱ የራሱ ጦር ነበረው።

Cicero የግሪክን ፍልስፍና ወደ Latin አሻገረ — “morals”፣ “quality”፣ “individual” የመሳሰሉ ቃላት ከእሱ ጀምረዋል። “የተፈጥሮ ሕግ ከማንኛውም የሰው ሕግ በላይ ነው” የሚለው ሐሳቡ ከሁለት ሺህ ዓመታት በኋላ ለአሜሪካ ሕገ መንግሥት መሠረት ሆነ። አራት ትምህርት ቤቶች ይፎካከሩ ነበር — Stoics፣ Epicureans፣ Academics፣ Peripatetics። Cicero ከ Academics ጋር ይቀራረብ ነበር፤ “On Old Age” ውስጥ ግን Stoic ጽናት ጎላ።

Rome ሽማግሌዎችን ያከብር ነበር — “Senate” ራሱ ከ “senex” (ሽማግሌ) የመጣ ነው። ግን Rome ጦርነት የሚወድ ማኅበረሰብ ነው — ያረጀ ሰው ሜዳ ላይ አያገለግልም። Cicero ይህን ውጥረት ይፈታል — “ሰይፍ ያልጨበጠ እጅ ብዕርን ከታጠቀ ሌላ ዓይነት ጦርነት ይዋጋል።”

ክፍል 3 — Cato ይከራከራል (አበባ)

“On Old Age” በውይይት መልክ ተጽፏል። Cato — ሰማንያ አራት ዓመት የኖረ፣ ግትር፣ ቅን ሰው — የጽሑፉ አንደበት ነው። “እያንዳንዱ ዘመን የራሱ ፍሬ አለው” ይላል — የጽሑፉ ልብ ይህ ቃል ነው። Scipio እና Laelius ወጣት ናቸው — ጥያቄዎችን ያቀርባሉ።

አራት ቅሬታዎች ቀርበው አራቱም ይስተባበላሉ። አንደኛ — “እርጅና ከሥራ ያርቀናል” — Cato “ሽማግሌ ምክር ይሰጣል፣ ሕግ ያረቅቃል፤ ጡንቻ ብታለማምደው ይጠነክራል” ይላል። ሁለተኛ — “ሰውነትን ያዳክማል” — “ወጣት ጉልበቱን ለስንፍና ያውላል፣ ሽማግሌ ለአስፈላጊ ብቻ ይጠቀማል።” ሦስተኛ — “ደስታን ይወስዳል” — “ደስታ ጌታ ነው፣ ባሪያ ያደርግሃል፤ እርጅና ከባርነት ያስለቅቅሃል።” አራተኛ — “ሞትን ታቀርባለች” — “ወጣትም ይሞታል። ነፍስ ዘላለማዊ ከሆነች ትርፍ ነው፤ ከጠፋች ኪሳራ የለም።”

“ፍሬ ሲበስል ራሱ ይወርዳል — በግድ ከተጎተተ ይሰበራል።” Cicero ስለ ሰላማዊ እርጅና ጻፈ — ከዚያ ግን ያንን ሰላማዊ እርጅና ትቶ ለ Rome ነፃነት ሞተ። ቃሉን በደሙ ፈረመ።

ክፍል 4 — ዛሬ ለእኛ (ዳዊትና ትግሥት)

Cicero ሊሸሽ ይችል ነበር — ቆመ ግን። የ Mark Antony ሰዎች እጆቹንና ራሱን ቆርጠው Rome ውስጥ Rostra ላይ ሰቀሉ — ንግግር ያደርግበት በነበረው ቦታ ላይ። ውጤቱ ግን ተቃራኒ ሆነ፤ ሮማውያን Antonyን ጠሉ።

ምርምር Catoን ያረጋግጣል። Harvard Adult Development Study — የሕይወት ጥራትን የሚያጠነክረው ሀብት አይደለም፣ ቅርብ ግንኙነት ነው። Cicero ለ Atticus ለሠላሳ አምስት ዓመታት ጻፈ። Laura Carstensen “socioemotional selectivity” ትለዋለች — ጊዜ ሲያንስ የማይጠቅመውን መተው ይቀላል። Becca Levy — እርጅናን ቅጣት ብለን ካየነው ሰውነታችን ይጠባል፤ ፍሬ ብለን ካየነው በክብር እንይዘዋለን።

Bronnie Ware የሞት አልጋ አምስት ጸጸቶችን አወጣች — ሦስቱ ስለ ግንኙነት እና ቅንነት ናቸው። Karl Pillemer ሺህ ሽማግሌዎችን ጠየቀ — “አትስጋ። ጊዜ ያንሳል — አዎ በልና ሂድ። ቅንነት ከትርኢት ይበልጣል።” ሦስት ቀላል ተግባራት — ለቆየ ወዳጅ ስልክ ደውሉ፤ ዛሬ ምን አጋጠመህ የሚል አንቀጽ ጻፉ፤ አንድ ተግባር ሆን ብላችሁ በዝግታ አከናውኑ።

ቁልፍ ጥቅሶች

“እያንዳንዱ ዘመን የራሱ ፍሬ አለው።” — Cato

“ፍሬ ሲበስል ራሱ ይወርዳል — በግድ ከተጎተተ ይሰበራል።” — Cato ስለ ሞት

“ዛፍ ትከል — ፍሬውን ማን ይበላዋል? የልጅ ልጅህ።” — Cato

“በመጻፍ ሥቃዬን አቃልላለሁ።” — Cicero ለ Atticus

“ይህን ስም ከ Scaurus እና ከ Catulus ስም ይበልጥ ዝነኛ አደርገዋለሁ።” — Cicero፣ ስሙን እንዲቀይር ሲጠየቅ

“ሰይፍ ያልጨበጠ እጅ ብዕርን ከታጠቀ ሌላ ዓይነት ጦርነት ይዋጋል።”

ስሞችና ቃላት

ሰዎች — Marcus Tullius Cicero (106–43 ዓ.ዓ.)፣ Marcus Porcius Cato (ዋና ገጸ ባሕርይ)፣ Publius Cornelius Scipio (ወጣት ጠያቂ)፣ Laelius “ጥበበኛው” (ሁለተኛ ጠያቂ)፣ Titus Pomponius Atticus (ወዳጅ፤ መጽሐፉ ለእሱ ተሰጠ)፣ Julius Caesar (ፈላጭ ቆራጭ)፣ Mark Antony (ገዳዩን የላከ)፣ Quintus Hortensius (የ Verres ጠበቃ)፣ Gaius Verres (የ Sicily ዘራፊ ገዢ)፣ Apollonius Molon (የ Rhodes መምህር)፣ Catiline (ሴረኛ መኳንንት)፣ Tullia (የ Cicero ሴት ልጅ)፣ Popillius (የገደለው መኮንን)፣ Petrarch (በ14ኛው ክፍለ ዘመን ደብዳቤዎቹን ያገኘ)፣ Plutarch (የሞቱን ታሪክ የጻፈ)

ቃላት — De Senectute (On Old Age)፣ Republic (ሪፐብሊክ ሥርዓት)፣ Consul (ከፍተኛው የ Rome መሪ)፣ Senate (ምክር ቤት)፣ novus homo (አዲስ ሰው — ቤተሰብ ስም የሌለው)፣ imagines (የቅድመ አያቶች የሰም ጭንብል)፣ salutatio (ጎህ ላይ የደንበኞች ሰላምታ)፣ paterfamilias (የቤተሰብ ሽማግሌ አባት)፣ senex (ሽማግሌ — የ Senate ሥር)፣ Rostra (የንግግር መድረክ)፣ fanum (የመታሰቢያ ቤተ መቅደስ)

ትምህርት ቤቶች — Stoics (ግዴታ፣ ተፈጥሮ)፣ Epicureans (ደስታ)፣ Academics (ጥርጣሬ — Cicero የቀረበው)፣ Peripatetics (Aristotle፣ ልክ)

ዘመናዊ ምርምር — Harvard Adult Development Study (ቅርብ ግንኙነት)፣ Laura Carstensen (socioemotional selectivity)፣ Becca Levy (የእርጅና እይታ ኃይል)፣ Bronnie Ware (አምስት የሞት አልጋ ጸጸቶች)፣ Karl Pillemer (Legacy Project)

ክፍል 01 — መግቢያ፦ ለዲዮን ዘመዶችና ወዳጆች

ፕላቶ ለዲዮን ዘመዶችና ወዳጆች። ሰላም።

ዕይታችሁ ከዲዮን ዕይታ ጋር አንድ እንደሆነ እንድቆጥር ጽፋችሁልኛል፤ እንዲሁም በቃልም በተግባርም በምችለው ሁሉ ዓላማችሁን እንዳግዝ ታሳስቡኛላችሁ። መልሴ ይህ ነው፦ ከእርሱ ዓላማና ምኞት ጋር ተመሳሳይ የሆነ አቋም ካላችሁ እናንተን ለማገዝ ፈቃደኛ ነኝ፤ ነገር ግን እንዲህ ካልሆነ ስለ ጉዳዩ ደጋግሜ አስቤበት እወስናለሁ። እነሆ፣ የእርሱ ዓላማና ምኞት ምን እንደነበረ በግምት ሳይሆን በርግጠኛ ዕውቀት ላሳውቃችሁ እችላለሁ። ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ ሲሲሊ በሄድኩ ጊዜ የአርባ ዓመት ያህል ጎልማሳ ነበርኩ፤ ዲዮንም በዚያን ጊዜ ሂፓሪኖስ አሁን ባለው ዕድሜ ላይ ነበር፤ በዚያን ወቅት የቀረጸው አቋምም እስከ መጨረሻው የጸና ነበር፤ ይኸውም ሲራኩሳውያን ነጻ መሆንና በምርጥ ሕጎች መተዳደር አለባቸው የሚል ጽኑ እምነቱ ነው። ስለዚህ ስለ መንግሥት ሥርዓት ሂፓሪኖስም ከዲዮን ጋር ተመሳሳይ አቋም እንዲይዝ አምላክ ቢረዳው የሚደንቅ አይሆንም። ነገር ግን ይህ ዕይታ እንዴት እንደተመሠረተ እናንተ ሁላችሁ፣ አዛውንቶቹም ወጣቶቹም ብትሰሙት እጅግ ጠቃሚ ነው፤ እኔም ከመጀመሪያው ጀምሬ ታሪኩን ለማቅረብ እሞክራለሁ። የአሁኑ ጊዜ ለዚህ ተስማሚ አጋጣሚ ነውና።

ክፍል 02 — ወጣትነቴና ሠላሳዎቹ አምባገነኖች

በወጣትነቴ ዘመን እንደ ሌሎች ብዙ ሰዎች ሁሉ ተመሳሳይ ተሞክሮ አሳልፌአለሁ። በሕይወቴ ገና ቀደም ብሎ የራሴን ዕድል በራሴ መወሰን ብችል ወዲያውኑ ወደ ፖለቲካዊ ሕይወት እንደምገባ አስቤ ነበር። በዚያን ወቅት በሀገሬ የሕዝብ ጉዳዮች ውስጥ የሚከተሉት ክስተቶች ገጠሙኝ። ያን ጊዜ የነበረው የመንግሥት ሥርዓት በብዙኃኑ ዘንድ የተወገዘ ስለነበር አብዮት ተቀሰቀሰ፤ ሃምሳ አንድ ሰዎችም የአብዮታዊው መንግሥት መሪዎች ሆነው ወደ ፊት መጡ። ከእነዚህም መካከል አሥራ አንዱ በከተማዋ፣ አሥሩ ደግሞ በፔይሬየስ — እነዚህ ሁለት አካላት እያንዳንዳቸው ለገበያውና ለማዘጋጃ ቤት ጉዳዮች ኃላፊ ነበሩ — ቀሪዎቹ ሠላሳዎች ደግሞ በጠቅላላ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ ሙሉ ሥልጣን ያላቸው ገዢዎች ሆነው ተሾሙ። ከእነዚህ መካከል አንዳንዶቹ የእኔ ዘመዶችና ወዳጆች ነበሩ፤ እናም እንደ መብቴ ቆጥረው ወዲያውኑ በሥራቸው እንድሳተፍ ጋበዙኝ። ይህ በወጣት ሰው ላይ ሲደርስ የሚያስደንቅ አልነበረም። እነርሱም መንግሥትን ሰዎችን ከመጥፎ አኗኗር ወደ በጎ ሕይወት የሚመራ አድርገው ያስተዳድሩታል ብዬ ገመትኩ። ስለዚህ ምን እንደሚያደርጉ በትኩረት ተከታተልኳቸው።

በአጭር ጊዜ ውስጥ ግን የቀደመውን መንግሥት ከእነርሱ ጋር ሲነጻጸር እንደ ወርቅ የከበረ እንዲመስል አደረጉት። ከፈጸሟቸው ግፎች መካከል አንዱን ልጥቀስ፦ የዚያን ዘመን እጅግ ቅን ሰው ብዬ ለመግለጽ የማልሳቀቅበትን አረጋዊውን ወዳጄን ሶቅራጥስን፣ ከሌሎች ሰዎች ጋር በመሆን አንዱን ዜጋ በኃይል ይዘው ለሞት እንዲያቀርቡት ላኩት፤ ይኸውም እርሱ ቢፈልግም ባይፈልግም በዐመፀኛ ድርጊታቸው ተባባሪ እንዲሆን ለማድረግ ነበር። ሆኖም እርሱ አልታዘዛቸውም፤ በዐመፀኛ ድርጊታቸው ተባባሪ ከመሆን ይልቅ የሚመጣውን መዘዝ ሁሉ ለመጋፈጥ መረጠ። እነዚህንና መሰል በደሎችን በሰፊው ስመለከት ድርጊታቸውን ተቃወምኩ፤ ከዘመኑም ዐመፅ ራሴን አገለልኩ።

ክፍል 03 — የተመለሰው ዴሞክራሲና የሶቅራጥስ ፍርድ

ከዚያ ብዙም ሳይቆይ በተነሣው አብዮት የሠላሳዎቹ ሥልጣንና በወቅቱ የነበረው የመንግሥት ሥርዓት አበቃለት። እንደገናም፣ ምንም እንኳ በበለጠ ማመንታት ቢሆንም፣ በሕዝባዊና ፖለቲካዊ ጉዳዮች ለመሳተፍ ውስጣዊ ፍላጎት ያሳድረብኝ ጀመር። ሆኖም በዚህ አዲስ መንግሥት ውስጥ እንኳ፣ ምንም እንኳ ያልተረጋጋ ቢሆንም፣ ሰው በተፈጥሮው ሊቀበላቸው የማይችላቸው ድርጊቶች ተከስተዋል። በአብዮት ዘመን አንዳንድ ሰዎች በፖለቲካ ተቃዋሚዎቻቸው ላይ ከመጠን ያለፈ ቅጣት ቢጥሉ የሚደንቅ ባይሆንም፣ በዚያ ወቅት ከስደት የተመለሱት ሰዎች ግን እጅግ የሚደነቅ ትዕግሥትና ራስን መግዛት አሳይተዋል። ሆኖም እንደገና አንድ ክስተት ሆነ፤ በሥልጣን ላይ ከነበሩት አንዳንዶቹ ቀደም ሲል የጠቀስኩትን ወዳጄን ሶቅራጥስን ወደ ፍርድ ቤት አቀረቡት። በእርሱ ላይ እጅግ የግፍ የሆነና ለእርሱ ፈጽሞ የማይገባ ክስ መሠረቱበት፤ ይኸውም በአማልክት ላይ የመሳደብ (Impiety) ክስ ነበር። በዚህም ክስ አንዳንዶቹ ከሰሱት፤ ሌሎቹም ፈርደውበት ገደሉት። ይህ ሶቅራጥስ ግን እነርሱ ራሳቸው በስደትና በመከራ ባሉበት ወቅት፣ ከስደት ወገን ወዳጅ የነበረን ሰው በግፍ በማሰር ድርጊት ለመሳተፍ ፈቃደኛ ያልነበረ ሰው ነበር።

ክፍል 04 — ፖለቲካና ፍልስፍና፡ መደምደሚያ

እነዚህን ክስተቶችና በሕዝብ ጉዳዮች ላይ የተሰማሩትን ሰዎች፣ እንዲሁም ሕጎችንና ልማዶችን ይበልጥ በቅርብ ስመረምርና በዕድሜም ወደፊት ስገፋ፣ የሕዝብ ጉዳዮችን በትክክል መምራት ከባድ ሆኖ ታየኝ። ምክንያቱም ያለ ወዳጆችና ያለ ታማኝ ደጋፊዎች በፖለቲካ ውስጥ ንቁ መሆን አይቻልም፤ እንደነዚህ ያሉትን ደግሞ በቀላሉ ማግኘት አልተቻለም ነበር። በአቴንስ የነበረው የሕዝብ አስተዳደር ከአባቶቻችን ሥርዓትና ልማድ የወጣ ነበር፤ አዳዲስ ወዳጆችን ለማፍራትም የተዘጋጀ መንገድ አልነበረም። ሕጎቹም፣ የተጻፉም ይሁኑ ያልተጻፉት፣ ወደ መጥፎ እየተለወጡ ነበር፤ ክፋቱም በሚያስደነግጥ ፍጥነት ይስፋፋ ነበር። ውጤቱም፣ መጀመሪያ ላይ ወደ ፖለቲካዊ ሕይወት የነበረኝ ጠንካራ ግፊት ቢኖርም፣ የሁኔታውን አካሄድ ስመለከትና በተቃራኒ ሞገዶች ወደ ሁሉም አቅጣጫ ሲናወጥ ሳይ፣ በመጨረሻ ራሴ ይዞር ጀመር። በእነዚህ ምልክቶችና በአጠቃላይ በሕዝብ ሕይወት ጎዳና ላይ የመሻሻል ተስፋ መኖሩን መመልከት ባላቆምም፣ ተስማሚ አጋጣሚ እስኪገኝ ድረስ ግን እርምጃ መውሰድን ለሌላ ጊዜ አሳለፍኩት። በመጨረሻም፣ ሁሉም ነባር ማኅበረሰቦች በመጥፎ አስተዳደር ውስጥ መሆናቸው ግልጽ ሆነልኝ። ምክንያቱም ሕጎቻቸው፣ መልካም ዕድል ከሚያግዘው ከማንኛውም ያልተለመደ ለውጥ በስተቀር፣ ሊፈወስ ወደማይችል ሁኔታ ደርሰዋል። እናም እውነተኛውን ፍልስፍና ስቀድስ፣ በሕዝባዊም ይሁን በግላዊ ሕይወት ውስጥ እውነተኛ ፍትሕ ምን እንደሆነ ለማወቅ የሚቻለው በእርሱ መሆኑን ለመናገር ተገደድኩ። ስለዚህ፣ „ትክክለኛውንና እውነተኛውን ፍልስፍና የሚከተሉ በመንግሥታት ውስጥ ሉዓላዊ ሥልጣን እስኪይዙ፣ ወይም በመንግሥታት ውስጥ ሥልጣን ላይ ያሉት በመለኮታዊ ምሪት እውነተኛ ፈላስፎች እስኪሆኑ ድረስ፣ ለሰው ልጆች ከክፋት ዕረፍት አይኖርም” አልኩ።

ክፍል 05 — ወደ ሲሲሊ የመጀመሪያው ጉዞና ከዲዮን ጋር መገናኘት

በእነዚህ ሐሳቦች ተሞልቼ ለመጀመሪያው ጉብኝቴ ወደ ጣሊያና ሲሲሊ መጣሁ። እንደደረስኩም ያየሁት ነገር ሁሉ አልተስማማኝም፤ ይኸውም በዚያ „የደስታ ኑሮ” ተብሎ የሚጠራውን ዓይነት ሕይወት መቃወም ነበር። ይህ ኑሮ በቀን ሁለቴ እስከ መሙላት በሚበሉና በሌሊትም አጋር ሳይኖራቸው በማያድሩ የጣሊያ ግሪኮችና ሲራኩሳውያን ግብዣዎች የተሞላ ነበር። እንዲሁም እንዲህ ያለው አኗኗር የሚፈጥረውን ልማድ ተቃወምኩ። እነዚህ ልማዶች ከልጅነት ጀምሮ ሲመሠረቱ፣ ከሰማይ በታች ያለ ማንም ሰው ጥበብን ሊደርስበት አይችልም፤ ይህን የመሰለ ድንቅ ጥምረት የመቀበል አቅም የሰው ተፈጥሮ የለውም። ለእንዲህ ያለ ሰው ራስን መግዛትም ሆነ በጎነት አይታሰቡም። ሰዎች ንብረታቸውን በብክነት ማባከንን ትክክል እንደሆነ ሲቆጥሩ፣ ከመብላት፣ ከመጠጣትና ስሜታዊ መዳራትን በትጋት ከመከታተል በስተቀር በማንኛውም ነገር ስንፍናን ግዴታቸው አድርገው ሲቆጥሩ፣ ምንም ዓይነት ሕጎች ቢኖሩም አንዲት ከተማ በሰላም ልትቀጥል አትችልም። የእንዲህ ዓይነት ከተሞች የመንግሥት ሥርዓት በቋሚነት መለዋወጡ የግድ ይሆናል፤ አምባገነንነት፣ ኦሊጋርኪና ዴሞክራሲ አንዱ ሌላውን እየተኩ ይሄዳሉ፤ ሥልጣን የያዙት ግን ፍትሕንና የመብት እኩልነትን የሚጠብቅ የመንግሥት ሥርዓት ስም እንኳ መስማት አይፈልጉም።

በእነዚህ ሐሳቦች የተሞላ አእምሮ ይዤ፣ ቀደም ሲል ካሉኝ እምነቶች ላይ ተጨምሮ፣ ምናልባት በአጋጣሚ የተመራሁ መስሎ ወደ ሲራኩስ ተሻገርኩ፤ ነገር ግን አንድ ከፍ ያለ ኃይል በዚያን ጊዜም እንኳ ስለ ዲዮንና ስለ ሲራኩስ አሁን የተፈጸመውን ሁሉ መሠረት ለመጣል ሲያቅድ የነበረ ይመስላል፤ እንዲሁም አሁን ለሁለተኛ ጊዜ የማቀርብላችሁን ምክር ካልሰማችሁ፣ ለሌላ ችግሮችም ጭምር መሠረት ሲጥል እንደነበር እፈራለሁ። በዚያን ወቅት ወደ ሲሲሊ መድረሴ የተከታዩ ሁሉ መሠረት ሆነ ስል ምን ማለቴ ነው? በዚያን ጊዜ ወጣት ከነበረው ከዲዮን ጋር ወደ ቅርብ ግንኙነት ተገባሁ፤ ሰዎች ሊያተኩሩባቸው ስለሚገቡ መርሆች የነበረኝን አስተያየት አስረዳሁት፤ በተግባርም እንዲያውላቸው አዘዝኩት። ይህን በማድረጌ፣ ሳላውቅ በአንድ መንገድ፣ በኋላ የተፈጸመውን አምባገነንነት ለመገልበጥ እያሤርኩ እንደነበር ሳውቅ ያልነበርኩ መስሎኛል። ምክንያቱም ዲዮን፣ ሁሉንም ዓይነት ዕውቀት እንደተቀበለ ሁሉ ትምህርቴንም በፍጥነት የተቀበለ፣ በምንም ወጣት ላይ ያላየሁትን ዓይነት ጉጉት ሊወዳደር በማይችል ሁኔታ አሳይቶ ያዳምጠኝ ነበር፤ ለደስታና ለብክነት ይልቅ ለበጎነት ፍቅሩን አደረገና ወደፊት ከአብዛኞቹ የጣሊያና የሲሲሊ ግሪኮች በተሻለ መንገድ ለመኖር ወሰነ። ውጤቱም ይህ ነበር፦ እስከ ዲዮናስዮስ ሞት ድረስ፣ በአምባገነኖች ቤተ መንግሥት ውስጥ የተለመደው የኑሮ ዘይቤ ካላቸው ሰዎች ዘንድ ብዙም ተወዳጅ ባልሆነ መንገድ ይኖር ነበር።

ክፍል 06 — የዲዮን ተስፋዎች በዲዮናስዮስ ላይ እና ግብዣው

ከዚያ በኋላ፣ ዲዮን በመልካም ትምህርት ያገኘው ይህ ጽኑ እምነት በእርሱ ብቻ ተወስኖ የሚቀር እንዳልሆነ ተገነዘበ። እንዲያውም በሌሎች አእምሮ ውስጥ ሲሰርጽ ተመለከተ፤ ምናልባት በብዙዎች ላይ ባይሆንም፣ በአንዳንዶቹ ላይ ግን በእርግጥ ይታይ ነበር። ስለዚህ በአማልክት ዕገዛ ዲዮናስዮስ ምናልባት ከእነዚህ መካከል አንዱ ሊሆን ይችላል ብሎ አሰበ። እንዲህ ያለ ነገር ቢከሰት ደግሞ ውጤቱ ለራሱም ሆነ ለቀሩት ሲራኩሳውያን ሊገለጽ የማይችል የደስታ ሕይወት እንደሚሆን ገመተ። ከዚህም ባሻገር በእነዚህ ዕቅዶቹ ላይ ተባባሪው እንድሆን እኔ በማንኛውም መንገድና በተቻለ ፍጥነት ወደ ሲራኩስ መምጣቴ አስፈላጊ እንደሆነ አመነ። ይህን ያሰበውም ከእኔ ጋር የነበረው መገናኘት በእርሱ ውስጥ ለከበረውና ለተሻለው ሕይወት ያለውን ናፍቆት እንዴት በቀላሉ እንደቀሰቀሰበት በማስታወስ ነበር። በዲዮናስዮስ ላይም ተመሳሳይ ውጤት ቢመጣ — ዓላማው ይህ ነበርና — ያለ ደም መፍሰስና ያለ ሕይወት መጥፋት፣ አሁን በደረሰው ዓይነት አስከፊ መዘዝ ሳይሆን፣ በመላው ግዛቱ ውስጥ እውነተኛውን የደስታ ሕይወት ሊያስተዋውቅ እንደሚችል ታላቅ ተስፋ ነበረው።

እነዚህን ጤናማ ዕይታዎች በመያዝ ዲዮን ዲዮናስዮስ እኔን እንዲያስጠራ አሳመነው። እርሱ ራሱም ሌሎች ሰዎች ወደ ዲዮናስዮስ ቀርበው ከምርጡ ሕይወት ወደ ሌላ ጎዳና ሳይመልሱት በፊት፣ በማንኛውም መንገድና በተቻለ ፍጥነት እንድመጣ በመማጸን ጻፈልኝ። ያለው ነገር — ምንም እንኳ መድገሙ ቢረዝምም — እንደሚከተለው ነበር፦ „አሁን በመለኮታዊ አጋጣሚ ከቀረቡልን ዕድሎች የሚበልጡ የትኞቹን ዕድሎች ነው የምንጠብቀው?” ብሎ ጠየቀ። እንዲሁም በጣሊያና በሲሲሊ ያለውን የሲራኩስ ግዛት፣ በዚያም ያለውን የራሱን ተጽዕኖ፣ የዲዮናስዮስን ወጣትነትና ለፍልስፍናና ለትምህርት ያለውን ከፍተኛ ፍላጎት ገለጸ። የገዛ ወንድሞቹ ልጆችና ዘመዶቹ እኔ የገለጽኳቸውን መርሆችና የአኗኗር ዘይቤ በቀላሉ እንደሚቀበሉ፣ እነርሱም ዲዮናስዮስን ወደዚያው አቅጫጫ በመሳብ ረገድ እጅግ ተጽዕኖ ፈጣሪ እንደሚሆኑ ተናገረ። ስለዚህ አሁን ካልሆነ መቼም የማይሆን፣ ፈላስፎችና የታላላቅ መንግሥታት ገዢዎች አንድ አካል ሊሆኑ የሚችሉበት ተስፋ ሁሉ ሲፈጸም እናያለን በማለት ተማጸነኝ። እነዚህና መሰል አሳማኝ ሐሳቦች ለእኔ የቀረቡልኝ ጥሪዎች ነበሩ።

የእኔ የግል አስተያየት ግን ስለ ወጣቶቹ ጠባይና ወደፊት ሊከተሉት ስለሚችሉት አቅጣጫ በስጋት የተሞላ ነበር። ምክንያቱም ወጣቶች ምኞቶችን በፍጥነት ይፈጥራሉ፤ እነዚህም ብዙ ጊዜ እርስ በርሳቸው የሚቃረኑ ይሆናሉ። ሆኖም የዲዮን አእምሮ በተፈጥሮው የጸና መሆኑንና በዕድሜም መብሰሉ ያለውን ጥቅም አውቃለሁ።

ክፍል 07 — የመርከብ ጉዞ ውሳኔ

ስለዚህ ጉዳዩን አሰላስልኩ። ጥሪውን ተቀብዬ መሄድ ይገባኝ እንደሆነ በሁለት ሐሳብ መካከል ተዋዥቄ ነበር። በመጨረሻም ሚዛኑ ወደዚህኛው አሳብ አዘነበ፦ ስለ ሕጎችና ስለ መንግሥት ሥርዓት ያሉኝን ሐሳቦች በተግባር ለመተርጎም ማንም ሰው ሙከራ ሊያደርግ ከሆነ፣ ጊዜው አሁን ነው የሚል ነበር። ምክንያቱም አንድን ሰው ብቻ ሙሉ በሙሉ ማሳመን ብችል፣ በዚያው ብዙ መልካም ነገሮች እንዲከናወኑ መንገድ እከፍታለሁ።

በእነዚህ አስተያየቶችና ለሥራው በተዘጋጀ መንፈስ፣ አንዳንዶች እንዳሰቡት ባለ ስሜት ሳይሆን፣ ይልቁንም በራሴ ላይ በሚሰማኝ የሐፍረት ስሜት፣ አንድ ቀን ለራሴ „በንግግር ብቻ የተወሰነ” ሰው ሆኜ፣ በገዛ ፈቃዱ ለተግባር እጁን የማያነሣ ሰው ሆኜ እንዳልታይ በመስጋት ከሀገር ተነስቼ ተጓዝኩ። ደግሞም በከፍተኛ አደጋ ላይ ከነበረው ከዲዮን ጋር ያለኝን ወዳጅነትና ጓደኝነት ቅድሚያ የምከዳ ሆኜ ለመቆጠር በቂ ምክንያት ነበረ። ስለዚህ በእርሱ ላይ አንዳች ነገር ቢደርስ፣ ወይም በዲዮናስዮስና በሌሎች ጠላቶቹ ቢሰደድ፣ እንደ ስደተኛም ወደ እኛ መጥቶ ይህን ጥያቄ ቢያቀርብልኝ፦ „ፕላቶ ሆይ፣ እንደ ሸሻተኛ ወደ አንተ መጥቻለሁ፤ የታጠቁ እግረኛ ወታደሮች (Hoplites) አጥቼ ሳይሆን፣ ጠላቶቼን ለመከላከል ፈረሰኞች ስለሌሉኝ ሳይሆን፣ ይልቁንም የቃላትና የማሳመን ኃይል ስለሌለኝ ነው፤ ይህም ለአንተ የተሰጠ ልዩ ስጦታ መሆኑን አውቄ ነበር። ይኸውም ወጣቶችን ወደ በጎነትና ወደ ፍትሕ መንገድ የመምራት፣ በመካከላቸውም የወዳጅነትና የጓደኝነት ግንኙነቶችን የመመሥረት ስጦታ ነው። ከአንተ ይህን እርዳታ ባለመኖሩ ምክንያት ሲራኩስን ትቼ አሁን እዚህ ነኝ። በእኔ ላይ የደረሰው በደል ያስከተለው ውርደት ቀላል ጉዳይ ሊሆን ይችላል። ነገር ግን ፍልስፍና — አንተ ሁልጊዜ ምስጋናዋን የምትዘምርላት፣ በቀሪውም ዓለም በውርደት ተይዛለች የምትላት ፍልስፍና — በአንተ ዳተኝነት ምክንያት አሁን ከእኔ ጋር አብራ ተከድታለች አንልም? በሜጋራ ኖሬ ቢሆን ኖሮ ለጠየቅኩህ ዓላማዎች እርዳታህን ለመስጠት በእርግጥ ትመጣ ነበር፤ አለበለዚያ ግን ራስህን እንደ ተናቀ ሰው ትቆጥር ነበር። አሁን ግን የጉዞው ርቀት፣ የባሕሩ መንገድ ርዝመትና የሚጠይቀው ድካም ሰበብ በመሆን ከፈሪነት ስም ይታደጉኛል ብለህ ታስባለህ? ፈጽሞ!” እንዲህ ላለ ወቀሳ ምን ክብር ያለው መልስ ልሰጥ እችል ነበር? በእርግጥ ምንም።

ስለዚህ ለሰው በሚቻለው መጠን ለምክንያትና ለፍትሕ በመገዛት ተነስቼ ሄድኩ። በእነዚህም ምክንያቶች የራሴን የተከበሩ ሥራዎች ትቼ፣ ከትምህርቴም ሆነ ከባሕርዬ ጋር ሊጣጣም ከማይችል አምባገነንነት ሥር ራሴን ለማስቀመጥ ተጓዝኩ። በመነሳቴም ከዜዎስ ክሴኒዮስ ቁጣ ራሴን ነፃ አወጣሁ፤ በልብ-ድካምና በፈሪነት ምክንያት ውርደት ቢደርስብኝ ኖሮ ለነቀፋ የምትጋለጥ ከነበረችው ፍልስፍናም ራሴን ከማንኛውም ክስ አጸዳሁ።

ክፍል 08 — ወደ ቤተ መንግሥቱ መድረሴና የዲዮን መሰደድ

ስደርስ፣ በአጭሩ ለመግለጽ፣ የዲዮናስዮስ ቤተ መንግሥት በሴራዎችና በገዥው ልብ ውስጥ በዲዮን ላይ የተዛባ አመለካከት ለመፍጠር በሚደረጉ ጥረቶች ተሞልቶ አገኘሁት። ይህንኑ በቻልኩት መጠን ለመከላከል ጣርኩ፤ ነገር ግን ስኬቴ አነስተኛ ነበር። በአራተኛው ወር አካባቢም ዲዮናስዮስ ዲዮንን „ዙፋኑን ለመቀማት አሲሯል” በሚል ሰበብ በትንሽ ጀልባ ላይ አስገብቶ ከሲራኩስ በውርደት አባረረው። እኛ የዲዮን ወዳጆች የነበርን ሁላችንም ዲዮናስዮስ በዲዮን ሴራ ተባባሪ ነበራችሁ በሚል በደል ያደርስብናል ብለን ሰጋን። ስለ እኔም ቢሆን „ለሁሉም ነገር መንስኤ እርሱ ስለሆነ ዲዮናስዮስ ገድሎታል” የሚል ወሬ እንኳ በሲራኩስ ይናፈስ ነበር። ሁላችንም በዚህ ስጋት ውስጥ መሆናችንን ሲገነዘብና ፍርሃታችን ወደ ከባድ ሁከት ሊያመራ እንደሚችል በመስጋት፣ ዲዮናስዮስ አሁን ሁላችንንም በደግነት ለማረጋጋት ሞከረ። በተለይም እኔን ያበረታታኝ፣ ልቤ እንዲጠነክር ያዝዝ ነበር፤ ከእርሱ ጋር እንድቆይም አጥብቆ ይማጸነኝ ነበር። ምክንያቱም ከእርሱ ዘንድ መሸሼ ለክብሩ የማይበጅ ሲሆን፣ መቆየቴ ግን እንደሚጠቅመው ያምን ነበር። ስለዚህ የሚማጸነኝ መስሎ ትልቅ ትርኢት አሳየ። የገዢዎች ልመና ግን ከማስገደድ ጋር የተቀላቀለ መሆኑን እናውቃለን።

ስለዚህ ዓላማውን ለማስከበር ሲል መውጣቴን የማይቻል አደረገው፤ ወደ አክሮፖሊስ አስገብቶ በዚያ እንድቀመጥ አደረገኝ። ከዚያ ቦታም ምንም ዓይነት መርከብ ያለ ዲዮናስዮስ ፈቃድ ሊያወጣኝ አይችልም ነበር። ከአገሪቱ መውጫ ነጥቦችን የሚቆጣጠር አንድም ነጋዴ ቢሆን አንድም ሹም ሳይታጀብ እንድወጣ የሚፈቅድ አልነበረም፤ ወዲያውኑ ይዘው ወደ ዲዮናስዮስ ይመልሱኝ ነበር። በተለይም አሁን ቀደም ሲል ይናፈሱ የነበሩትን ወሬዎች የሚያስተባብል መግለጫ ወጥቶ፣ „ዲዮናስዮስ ለፕላቶ የተለየ ፍቅር እያሳየ ነው” የሚል ወሬ ተሰራጨ። ታዲያ ስለዚህ ፍቅር እውነታው ምን ነበር? እውነቱን መናገር አለብኝ። ጊዜ እያለፈ ሲሄድና በመቀራረቡ የእኔን ባሕርይና ጠባይ እያወቀ ሲመጣ፣ በእኔ ላይ ያለው ፍቅር እያደገ መጣ፤ ነገር ግን ከዲዮን ይልቅ እርሱን እንዳሞግሰውና እርሱን ከዲዮን በበለጠ እንደ እውነተኛ ወዳጅ እንድቆጥረው ይፈልግ ነበር፤ ለዚህም እጅግ ይጓጓ ነበር። ነገር ግን ይህ ሊሆን የሚችለው በአንድ መንገድ ብቻ ነበር፤ ይኸውም የእኔን የፍልስፍና ትምህርት እንደ ተማሪና አድማጭ በቅርበት ተቀብሎ ቢሆን ኖሮ ነው፤ እርሱ ግን ይህንን ሸሸ። ምክንያቱም ሴረኞች „ይያዝብሃል፣ ስለዚህም ዲዮን ዓላማውን የፈጸመ ይሆናል” በሚል የፈጠሩበትን ስጋት ፈርቶ ነበር። እነዚህን ሁሉ ነገሮች በትክከር ተቋቋምኩ፤ የመጣሁበትን ዓላማና ወደ ፍልስፍና ሕይወት ሊሳብ ይችላል የሚለውን ተስፋ ይዤ ነበር። ግን በመጨረሻ ተቃውሞው አሸነፈኝ።

ክፍል 09 — የምክር መርሆዎች

ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ ሲሲሊ ስሄድና በዚያ ስቆይ ጊዜዬ ሁሉ በእነዚህ ሁነቶች ተወስዷል። በኋላም ቤቴን ለቅቄ፣ ከዲዮናስዮስ በመጣ አስቸኳይ ጥሪ መሠረት እንደገና መጣሁ። ነገር ግን በወቅቱ የነበረኝን ድርጊት ምክንያቶች ከመግለጼ በፊት፣ የጎን ጉዳይ የሆነውን እንደ ዋና ጉዳይ እንዳላስብ፣ በመጀመሪያ በአሁኑ የጉዳዩ ሁኔታ ድርጊቶቻችሁ ምን መሆን እንዳለባቸው ምክሬን ልስጣችሁ ይገባል። ከዚያ በኋላ ለሁለተኛ ጊዜ ለምን እንደመጣሁ የሚጠይቁትን ለማርካት፣ የሁለተኛ ጉብኝቴን ሐቆች ሙሉ በሙሉ እዳስሳለሁ። አሁን የምለው ይህ ነው።

የአኗኗር ዘይቤው ለጤናው ጎጂ የሆነን ሕመምተኛ የሚመክር ሰው ከሁሉ በፊት የታካሚውን የአኗኗር ዘይቤ መለወጥ እንዳለበት ግልጽ ነው፤ ታካሚውም ይህን ለመቀበል ፈቃደኛ ከሆነ ሌላ ምክር መስጠቱን ሊቀጥል ይችላል። ነገር ግን ፈቃደኛ ካልሆነ፣ እንዲህ ዓይነቱን ታካሚ ለመምከር ፈቃደኛ ያልሆነን ሰው እንደ እውነተኛ ወንድና ጨዋ ሐኪም እቆጥረዋለሁ። ለእርሱ የሚገዛውን ግን ሙያዊ ብቃት እንደሌለውና ደካማ እንደሆነ እቆጥረዋለሁ። እንደዚሁም ስለ መንግሥት፣ በአንድ ገዢ ሥር ይሁን ወይም ከዛ በላይ፣ መንግሥቱ በሥርዓትና በትክክለኛ መንገድ እየተመራ ሳለ ስለ ማንኛውም ዝርዝር ጉዳይ ምክር ቢጠየቅ፣ እንዲህ ዓይነቱን ሕዝብ መምከር የጥበበኛ ሰው ድርሻ ነው። ሰዎች ግን ከትክክለኛው መንገድ ሙሉ በሙሉ ወጥተው እየተጓዙ፣ በትክክለኛው መንገድ ለመጓዝ በቀጥታ ሲያቅማሙ፣ መካሪያቸውም የመንግሥቱን ሥርዓት እንዳይነካና ለውጥ እንዳያደርግበት፣ ይልቁንም ለምኞቶቻቸውና ለስሜቶቻቸው እንዲያደሉና ዓላማቸው እጅግ በቀላሉ እንዴት ሊሳካ እንደሚችል እንዲመክሯቸው ቢታዘዙ፣ እንዲህ ዓይነቱን ምክር የሚሰጥን ሰው እውነተኛ ወንድ እንደሆነ አልቆጥረውም፤ የሚቃወመውን ግን አከብረዋለሁ።

እነዚህን ዕይታዎች በመያዜ፣ ማንም ሰው የራሱን ሕይወት የሚመለከቱ ከባድ ጉዳዮች ሲያማክረኝ — ለምሳሌ ስለ ንብረት አያያዝ፣ ስለ ሰውነት ወይም ስለ ነፍስ እንክብካቤ — ዕለታዊ ሕይወቱ በማንኛውም ሥርዓት ላይ የተመሠረተ ሆኖ ቢታየኝ፣ ወይም ምክሬን ለመስማት ፈቃደኛ ሆኖ ቢገኝ፣ በፈቃደኝነት እመክረዋለሁ፤ እንዲሁ ለይስሙላ አጭር መልስ ሰጥቼ አልረካም። ነገር ግን አንድ ሰው ጨርሶ ካላማከረኝ፣ ወይም ምክሬን ለመከተል እንደማያስብ ግልጽ ከሆነ፣ እንዲህ ዓይነቱን ሰው ለመምከር ራሴን አስቀድሜ አላቀርብም፤ የገዛ ልጄ እንኳ ቢሆን በእርሱ ላይ ኃይል አልጠቀምም። እንዲህ ባለ ሁኔታ ያለን ባሪያ እመክረው ነበር፣ ፈቃደኛ ካልሆነም ኃይል እጠቀምበት ነበር። በአባት ወይም በእናት ላይ ግን፣ በእብደት ጥቃት የሚሰቃዩ ካልሆኑ በስተቀር፣ ኃይል መጠቀም ግዴታ የሚፈቅደው አይመስለኝም። የሚደሰቱበት ነገር እኔን የማያስደስተኝ ቢሆንም እንኳ፣ ጥቅም የሌለው ምክር በመስጠት አላስቆጣቸውም፤ እንዲሁም በሕይወት ከመኖር ይልቅ መሞት የምመርጣቸውን ምኞቶች የሚረኩበትን መንገድ እያቀረብኩ አልገዛላቸውም። ጥበበኛው ሰው ለሀገሩም በዚሁ መንፈስ ሊኖር ይገባል። ሀገሩ መጥፎ ፖሊሲ የምትከተል ሆና ብትታየው፣ ቃላቱ ሰሚ በሌለው ጆሮ ላይ የሚወድቁ ካልሆኑ ወይም የራሱን ሕይወት አደጋ ላይ የሚጥሉ ካልመሰሉት በስተቀር መናገር አለበት። ሆኖም ምርጡ የመንግሥት ሥርዓት ሰዎችን ሳይሰዱ ወይም ሳይገድሉ ሊመሠረት የማይችል በሚሆንበት ጊዜ፣ የመንግሥት ሥርዓትን ለመለወጥ በትውልድ ሀገሩ ላይ ኃይል አይጠቀም፤ ጸጥ ብሎ ይቆይ፣ ለራሱና ለሀገሩ ደኅንነትም ጸሎት ያቅርብ።

ክፍል 10 — ለዲዮናስዮስ የተሰጠው ምክር

እኔ እናንተን ልመክራችሁ የሚገባው በእነዚሁ መርሖዎች መሠረት ነው፤ ከዲዮንም ጋር በመሆን ዲዮናስዮስን የመከርነውም በእነዚሁ መርሖዎች ነበር። በመጀመሪያ ደረጃ የዕለት ተዕለት ሕይወቱን በተቻለ መጠን በራሱ ላይ ጌታ ሆኖ እንዲመራ፣ እንዲሁም ታማኝ ወዳጆችንና ደጋፊዎችን ማፍራት እንዲችል እንዲኖር አሳሰብነው። ይህን ያልነው እንደ አባቱ ዓይነት ዕጣ ፈንታ እንዳይገጥመው በመስጋት ነበር። አባቱ በባዕዳን ወድመው የነበሩ ብዙ ታላላቅ የሲሲሊ ከተሞችን በሥልጣኑ ሥር ቢያደርግም፣ በውስጣቸው በራሱ ደጋፊዎች የሚመሩ ታማኝ አስተዳደሮችን መመሥረት አልቻለም። ይህን ማድረግ ያቃተው ከእርሱ ጋር የደም ዝምድና በሌላቸው ሰዎች ብቻ ሳይሆን፣ እርሱ ራሱ ካሳደጋቸውና ከትሑት ደረጃ ወደ ከፍተኛ ሹመት፣ ከድኽነትም ወደ ታላቅ ሀብት ካደረሳቸው ወንድሞቹ ጋርም ጭምር ነበር። ከእነዚህ መካከል አንዱንም በማሳመን፣ በማስተማር፣ በውለታ ወይም በዝምድና ትስስር ተጠቅሞ በሥልጣኑ ተባባሪ እንዲሆን ማድረግ አልቻለም። በዚህም ረገድ ከፋርሱ ንጉሥ ከዳርዮስ ጋር ሲነጻጸር በሰባት እጥፍ ደካማ መሆኑን አሳየ። ምክንያቱም ዳርዮስ መታመኑን ያኖረው በወንድሞቹ ወይም ራሱ ባሳደጋቸው ሰዎች ላይ ሳይሆን፣ ሜዲውንና ጃንደረባውን በመገልበጥ ሂደት አብረውት በነበሩት ተባባሪዎቹ ላይ ነበር። ለእነዚህም ሰባት ተባባሪዎቹ የግዛቱን ክፍሎች ሰጣቸው፤ እያንዳንዱ ክፍልም ከመላው ሲሲሊ የሚበልጥ ነበር። እነርሱም ለእርሱ ታማኝ ሆነው ቆዩ፤ በእርሱም ላይ ሆነ እርስ በርሳቸው ጥቃት አልሰነዘሩም። በዚህም መንገድ መልካም ሕግ አውጪና ንጉሥ ምን መሆን እንዳለበት ምሳሌ አሳየ፤ ምክንያቱም በደነገጋቸው ሕጎች የፋርስን ግዛት እስከ ዛሬ ድረስ ያለ ጉዳት አስጠብቋል።

ሌላ ምሳሌ ብንወስድ፣ አቴናውያን በባዕዳን ክፉኛ ተመትተው የነበሩ ነገር ግን ገና ያልወደሙ ብዙ ከተሞችን በሥልጣናቸው ሥር አድርገው ነበር። በእነዚያ ከተሞች ውስጥ ሊታመኑባቸው የሚችሉ ሰዎች ስለነበሯቸው፣ በእነርሱ ላይ ያላቸውን ሥልጣን ለሰባ ዓመታት ማስጠበቅ ችለዋል። ዲዮናስዮስ ግን መላውን ሲሲሊ ወደ አንድ ከተማ ቢሰበስብም፣ እጅግ ብልጥ በመሆኑ ምክንያት ማንም አይታመንም ነበር፤ የራሱንም ደኅንነት በታላቅ ችግር ብቻ ሊያስጠብቅ ቻለ። ምክንያቱም ታማኝ ወዳጆች አልነበሩትም፤ የአንድ ሰው በጎነት ወይም ክፋት የሚመዘነውም እንዲህ ዓይነት ወዳጆች ያሉት ወይም የሌሉት መሆኑ ነው።

እኔና ዲዮን ለዲዮናስዮስ የሰጠነው ምክር በትክክል ይህ ነበር። ምክንያቱም ከአባቱ ዘንድ በደረሰበት አስተዳደግ ምክንያት በትምህርትም ሆነ ተገቢ በሆነ ሥልጠና ምንም ጥቅም አላገኘም ነበር። በመጀመሪያ ራሱን እንዲገዛ፣ በሁለተኛ ደረጃም ከዘመዶቹ መካከል በዕድሜ የሚመጥኑትንና በበጎነት የሚስማሙትን ወዳጆች እንዲያፈራ፣ ከሁሉም በላይ ግን ከራሱ ጋር በስምምነት እንዲሆን መከርነው። ይህን ምክር በቀጥታ ሳይሆን በተሸፋፈነ ቋንቋ ነበር ያስረዳነው፤ ይኸውም በዚህ መንገድ የሚጓዝ ሰው ራሱንም ሆነ የሚመራቸውን ሰዎች እንደሚታደግ፣ ይህን ጎዳና ካልተከተለ ግን ፍጹም ተቃራኒው እንደሚሆን ገለጽን። ራሱን የሚገዛና ጠቢብ ሰው ከሆነ በኋላ፣ ወድመው የነበሩትን የሲሲሊ ከተሞች መልሶ ቢመሠርትና በሕጎችና በመንግሥት ሥርዓት ቢያቆራኛቸው፣ በባዕዳን ጥቃቶች ላይ በሚያሳዩት ተቃውሞ ለእርሱም ለራሳቸውም ታማኝ እንደሚሆኑ፣ በዚህም የአባቱን ግዛት ብዙ እጥፍ ታላቅ እንደሚያደርግ ነገርነው። ይህ ቢሆን ኖሮ በጌሎን ዘመን ካርቴጅያውያን ከደረሰባቸው በላይ ታላቅ ድል ይገኝ ነበር፤ በተቃራኒው ግን አባቱ ለባዕዳን ግብር የመክፈልን መንገድ ተከትሎ ነበር። ይህ ነበር እኛ የተናገርነውና የሰጠነው ማበረታቻ። ነገር ግን ከተለያዩ ምንጮች በተሰራጩ ሐሰተኛ ክሶች ምክንያት „በዲዮናስዮስ ላይ ያሤሩ ሴረኞች” ተብለን ተከሰስን። እነዚህም ክሶች በዲዮናስዮስ ዘንድ ተሰሚነት በማግኘታቸው የዲዮንን መባረር አስከተሉ፤ እኔንም ለከፍተኛ ስጋት ዳረጉኝ። ነገር ግን — በአጭር ጊዜ ውስጥ የተከሰቱትን ታላላቅ ድርጊቶች ለማጠቃለል — ዲዮን ከፔሎፖኔዥያና ከአቴንስ በተመለሰ ጊዜ፣ ለዲዮናስዮስ የሰጠው ምክር በተግባር መታየት ጀመረ።

ክፍል 11 — የዲዮን መመለስና ግድያው

ወደፊት ለመቀጠል — ዲዮን ከተማዋን ሁለት ጊዜ ነፃ አውጥቶ ለዜጎቿ ካስረከበ በኋላ፣ ሲራኩሳውያን ቀደም ሲል ዲዮናስዮስ በእርሱ ላይ ካሳየው ዓይነት የስሜት ለውጥ ጋር ተመሳሳይ የሆነ አቋም በዲዮን ላይ አሳዩ። ይህም ዲዮን በመጀመሪያ ዲዮናስዮስን ለማስተማርና ለሥልጣን የሚበቃ ሉዓላዊ ገዢ እንዲሆን ለማሰልጠን፣ ከዚያም በሕይወት ዘመኑ ሁሉ አጋዥ ለመሆን ሲጥር የነበረውን ጥረት የሚጻረር ነበር። ዲዮናስዮስም በዚያን ጊዜ ዲዮን „ሥልጣኑን ለመንጠቅ እያቀደ ነው” በሚል ስም ለሚያጠፉት ሰዎች ጆሮውን ሰጥቶ ነበር። የእነዚህ ሰዎች ትርጓሜ ዲዮን የወሰዳቸው እርምጃዎች ሁሉ ዓላማቸው ዲዮናስዮስ በትምህርት ተጠምዶ መንግሥቱን ችላ እንዲልና በዲዮን እጅ እንዲተወው፣ ከዚያም ዲዮን ሥልጣኑን ለራሱ እንዲወስድና ዲዮናስዮስን በተንኮል እንዲያስወግድ የታለሙ ናቸው የሚል ነበር። እነዚህ የስም ማጥፋት ወሬዎች በዚያ ጊዜም ሆነ በኋላ በሲራኩሳውያን መካከል በተሰራጩ ጊዜ ድል አደረጉ። ይህም ድል በልዩ ሁኔታ ያለፈና ለፈጣሪዎቹ ታላቅ ውርደት ሆኖ የተገኘ ነበር። በዚያን ጊዜ ስለተፈጸመው ክስተት የሚነገረው ታሪክ አሁን ባለው ሁኔታ ላይ እንድሳተፍ የሚጋብዙኝ ሰዎች በጥንቃቄ ሊያስተውሉት የሚገባ ነው።

እኔ፣ አቴናዊና የዲዮን ወዳጅ የሆንኩት፣ ጦርነት ሳይሆን መልካም ፈቃድ ለመፍጠር ብዬ የእርሱ ተባባሪ ሆኜ ወደ ዲዮናስዮስ ቤተ መንግሥት መጥቼ ነበር። ሆኖም በእነዚያ ስም አጥፊዎች ጋር በነበረኝ ትግል ተሸነፍኩ። ዲዮናስዮስ የክብር ስፍራዎችንና ሀብትን በማቅረብ ወደ እርሱ ጎን እንዳዘንብል ሊያግባባኝ ሲሞክር፣ የዲዮንን ማባረር ትክክል እንደነበረ የሚያረጋግጥ ምስክርና ወዳጅ በጎኑ እንዲኖር ቢፈልግም፣ ሙከራው ግን ሙሉ በሙሉ ከሸፈ። በኋላ ላይ ዲዮን ከስደት ሲመለስ ከአቴንስ ሁለት ወንድማማቾችን ይዞ ሄደ። እነዚህ ሰዎች ወዳጆቹ የነበሩ ቢሆንም፣ ወዳጅነታቸው ግን ከፍልስፍና ጥናት የጋራነት የመነጨ ሳይሆን፣ በብዙዎች መካከል ከሚገኘው ተራ ጓደኝነት የተገኘ ነበር። ይህ ጓደኝነት ከእንግዳ መቀበልና በምሥጢራዊ ሥርዓቶች ከመተዋወቅ የመነጨ ነበር። እነዚህ ሁለቱ ዲዮን ሲመለስ የረዱት ሰዎች ጓደኞቹ የሆኑት በዚህ ዓይነት ግንኙነትና በመመለሱ ሂደት በሰጡት አገልግሎት ነበር። ወደ ሲሲሊ ከደረሱ በኋላ ዲዮን — ነፃ ያወጣቸው ሲሲሊያውያን — „ንጉሥ ለመሆን አሲሯል” ተብሎ በሐሰት እንደተከሰሰ ሲረዱ፣ ጓደኛቸውንና ወዳጃቸውን ከመክዳት ባለፈ፣ መሣሪያ አንስተው ከገዳዮቹ ጎን በመቆም በግድያው ድርጊት በግል ተሳተፉ።

የእነርሱን ድርጊት ክፋትና ግብረ-ገብነት ማጣት እኔ አልሸሽገውም፤ ነገር ግን አቴናውያን ስለሆኑ ብቻ በዚህች ከተማ ላይ ውርደትን አምጥተዋል የሚለውን አባባል እቃወማለሁ። ምክንያቱም ያንኑ ዲዮንን ለመክዳት ሀብትና ክብር ቢቀርብለትም ፈቃደኛ ያልሆነው ሰውም አቴናዊ ነው። የእርሱ ወዳጅነት ተራ ወይም ብልሹ ሳይሆን፣ በነፃ ትምህርት (Liberal education) መጋራት ላይ የተመሠረተ ነበር። ይህም ጥበበኛ ሰው ከግላዊና ከሥጋዊ ዝምድና በላይ እምነቱን ሊጥልበት የሚገባ ብቸኛ ነገር ነው። ስለዚህ የዲዮን ገዳዮች ለከተማዋ የውርደት ምክንያት ሊሆኑ የሚበቁ፣ ጉልህ ስም ያላቸው ሰዎች አልነበሩም።

ክፍል 12 — የመጨረሻው ምክር፤ ሊሆን ስለሚችል የነበረው ነገር

ይህ ሁሉ የተባለው የዲዮንን ወዳጆችና ቤተሰብ ለመምከር በማሰብ ነው። ከዚህም በተጨማሪ፣ ቀድሞ ለሌሎች ሁለት ጊዜ የሰጠሁትን ተመሳሳይ ምክር ለሦስተኛ ጊዜ ለእናንተ እሰጣለሁ። ይኸውም ሲሲሊን ወይም ሌላ ማንኛውንም መንግሥት ለአምባገነኖች ባሪያ እንዳታደርጉ ነው። የእኔ ምክር ይህ ነው፦ ይልቁንም በሕጎች የበላይነት ሥር እንድታኖሯት ነው። ምክንያቱም አምባገነናዊ አገዛዝ ለባሪያ አድራጊዎቹም ሆነ ለተገዢዎቹ፣ ለራሳቸውም ሆነ ለዘሮቻቸው የሚበጅ አይደለም። እንዲህ ያለው ጥረት በሁሉም ረገድ በጥፋት የተሞላ ነው። እንደነዚህ ያሉ ጥቅሞችን ለራሳቸው ለመንጠቅ የሚጣጣሩት አነስተኛና ከንቱ ተፈጥሮ ያላቸው ሰዎች ብቻ ናቸው። እነዚያ በዚህ ሕይወትም ሆነ በሚቀጥለው ስለ መለኮታዊውም ሆነ ስለ ሰዋዊው በጎነትና ፍትሕ ምንም የማያውቁ ናቸው።

እነዚህ ናቸው ለማስተማር የሞከርኳቸው ትምህርቶች፤ መጀመሪያ ለዲዮን፣ ሁለተኛ ለዲዮናስዮስ፣ አሁን ደግሞ ለሦስተኛ ጊዜ ለእናንተ። የሦስተኛ ጥረቶች ደጋፊ የሆነውን ጠባቂውን ዜዎስን አስባችሁ፣ የዲዮናስዮስንና የዲዮንን ዕጣ ፈንታ ተመልክታችሁ ምክሬን ስሙ። ከእነዚህ ሁለቱ መካከል ምክሬን ያልሰማው በውርደት ሲኖር፣ ምክሬን የተቀበለው ግን በክብር ሞቷል። ምክንያቱም ሙሉ በሙሉ ትክክልና ክቡር የሆነው ብቸኛው ነገር ለራሱም ለአገሩም እጅግ ክቡር ለሆነው ዓላማ መታገልና ምንም ዓይነት መዘዝ ቢመጣ በጽናት መጋፈጥ ነው። ሞትን ማምለጥ ማንም አይችልም፤ ቢቻል እንኳ፣ እንደ ተራው ሕዝብ አስተሳሰብ፣ ይህ ደስተኛ አያደርገውም። ምክንያቱም ክፉም ሆነ በጎ ነገር ለነፍስ-አልባ ነገሮች አይዛመድም። ነገር ግን በጎነትና ክፋት የእያንዳንዱ ነፍስ ድርሻ ይሆናሉ — ነፍስ ከሰውነት ጋር ስትጣበቅም ሆነ ከእርሱ ስትለይ።

ደግሞም ነፍስ የማትሞት እንደሆነች፣ ፈራጆች እንዳሏትና ከሰውነት ስትለይም እንደ ሥራዋ ቅጣት እንደምትቀበል የሚናገሩትን እነዚያን ጥንታዊና የተቀደሱ ትምህርቶች ሁል ጊዜ ማመን ይገባናል። ስለዚህ ታላላቅ ግፎችን ከመፈጸም ይልቅ መቀበሉ አነስተኛ ክፋት እንደሆነ ልንቆጥረው ይገባል። ስስታሙ ሰው፣ በነፍሱ ድሃ እንደመሆኑ፣ ለዚህ ትምህርት ጆሮውን ይዘጋል፤ ቢሰማውም በንቀት ይሥቅበታል። የእንስሳ ምኞቱን ለመሙላት — ለመብላት፣ ለመጠጣት ወይም በውሸት „የፍቅር አምላክ ስም” በሚጠራው ባሪያዊና አስጸያፊ ደስታ ራሱን ለመሙላት — ማንኛውንም ነገር ከየትኛውም ምንጭ ያለ እፍረት ይነጥቃል። እርሱ ዕውር ነው፤ በእነዚያ አምልኮ-አልባ የዘረፋ ድርጊቶች ውስጥ ለእያንዳንዱ ሕገ-ወጥ ተግባር ምን ያህል ከባድ በደል እንደተያያዘ ማየት አይችልም። እንዲሁም በደለኛው ይህንን አምልኮ-አልባነት እንደ ሸክም ተሸክሞ በምድር ላይ እንደሚንቀሳቀስ፣ እንዲሁም በሁሉም ዓይነት ኀፍረትና መከራ በተሞላ ጉዞ ከምድር በታች ይዞት መሄድ እንዳለበት ማስተዋል አይችልም።

እነዚህንና መሰል እውነቶችን በማሳሰብ ነበር ዲዮንን ያሳመንኩት። ስለዚህ በገዳዮቹ ላይ ለመቆጣት ከማንም በላይ መብት ያለኝ እኔ ነኝ፤ ልክ በዲዮናስዮስ ላይ እንደተቆጣሁት። ምክንያቱም ሁለቱም በእኔ ላይ ታላቅ ጉዳት አድርሰዋል፤ እንዲያውም ለመላው የሰው ዘር ጭምር ማለት ይቻላል። እነዚያ በጽድቅ ለመሥራት የቆረጠውን ሰው በመግደል፣ እርሱ ደግሞ የበላይ ሥልጣን በነበረው ጊዜ ሁሉ በጽድቅ ለመሥራት አሻፈረኝ በማለት። በዚህ አገዛዝ ውስጥ ፍልስፍናና ሥልጣን በእውነት ተገናኝተው ቢሆኑ ኖሮ፣ ለሁሉም ሰዎች — ለግሪኮችም ሆነ ለባዕዳን — ብርሃን በሆነች፣ ለሁሉም እውነተኛውን እምነት ባጸናች ነበር። ይኸውም፣ አንድ ሰው እነዚህን በጎነቶች በራሱ ካላገኘ፣ ወይም በመለኮታዊ ሰዎች አገዛዝ ሥር ኖሮ ትክክለኛ ሥልጠናና ትምህርት ካልተቀበለ በስተቀር፣ በጥበብ መሪነትና በጽድቅ አገዛዝ ሥር ሕይወቱን ካላሳለፈ፣ ለማኅበረሰቡም ሆነ ለግለሰቡ ምንም ደስታ ሊኖር እንደማይችል የሚያረጋግጥ እምነት ነው። ዲዮናስዮስ የጎዳቸው እነዚህን ታላላቅ ግቦች ነው፤ ለእኔም ከዚህ ጋር ሲነጻጸር ሌላው ሁሉ ቀላል ጉዳት ነው።

የዲዮን ገዳይ ሳያውቅ ከዲዮናስዮስ ጋር ተመሳሳይ ጥፋት ፈጽሟል። ምክንያቱም ስለ ዲዮን — አንድ ሰው ስለ ሌላው በእርግጠኝነት ለመናገር በሚችልለው መጠን — በሚገባ አውቃለሁ። የበላይ ሥልጣኑን አግኝቶ ቢሆን ኖሮ፣ ፈጽሞ አእምሮውን ወደ ሌላ የአገዛዝ ቅርጽ አያዞርም ነበር። ይልቁንም መጀመሪያ የራሱ የትውልድ አገሩ ከሆነችው ከሲራኩስ ጀምሮ፣ ባርነቷን አስወግዶ የነጻነት ልብስ ይሸልማት ነበር። ከዚያም በሥልጣኑ የዜጎቹን ሕይወት በተገቢና በጥሩ ሕጎች ያስተካክል ነበር። በቀጣይም ሁሉንም የሲሲሊ መንግሥታት እንደገና መሥርቶ ከባዕዳን ነጻ ለማውጣት ይተጋ ነበር። እነዚህ ነገሮች ጻድቅ፣ ደፋር፣ ራሱን የሚገዛና ፈላስፋ በሆነ ሰው ቢፈጸሙ ኖሮ፣ ስለ በጎነት በብዙኃኑ ዘንድ ተመሳሳይ እምነት ይመሠረት ነበር። ዲዮናስዮስ ምክሬን ሰምቶ ቢሆን ኖሮ በመላው የሰው ዘር መካከል የሚመሠረትና ለሁሉም መዳንን የሚሰጥ እምነት ይሆን ነበር። አሁን ግን አንዳች ክፉ ኃይል ወይም በቀለኛ ጋኔን በእነርሱ ላይ ወድቆባቸዋል። ሕገ-ወጥነትን፣ አምልኮ-አልባነትንና ከድንቁርና የሚመነጩ የቸልተኝነት ድርጊቶችን ቀስቅሶባቸዋል። ይህ ድንቁርና ለመላው የሰው ዘር የሁሉም ክፋቶች ምንጭ ነው፤ ወደፊትም ላስከተሏቸው ሰዎች መራራ መከር ይሰጣል። በዚያ ሁለተኛ ጥረት ሁሉንም ነገር ያጠፋው ይህ ድንቁርና ነበር።

ክፍል 13 — ለእርስ በርስ ግጭት ጊዜ የሚሆን ተግባራዊ ምክር

አሁንም፣ ስለ መልካም ዕድል ሲባል፣ በዚህ በሦስተኛው ሙከራችን ላይ ክፉ ምልክት ከሚያመለክቱ ቃላት እንታቀብ። ሆኖም ግን፣ እናንተ የዲዮን ወዳጆች፣ የእርሱን ለአገሩ ያለውን ፍቅርና የዕለት ተዕለት ሕይወቱን ቆጣቢ ልማድ እንድትመስሉ፣ የእርሱንም ምኞቶች በተሻለ መንገድ ለማስፈጸም እንድትጥሩ እመክራችኋለሁ። እነዚህ ምኞቶች ምን እንደነበሩ ከእኔ በግልጽ ሰምታችኋል። ከእናንተ መካከል በአባቶቻችሁ ልማድ መሠረት ቀላሉን የዶሪያን ሕይወት መኖር የማይችል፣ ይልቁንም የዲዮንን ገዳዮችና የሲሲሊያውያንን ብክነት የተሞላበት የሕይወት መንገድ የሚከተል ማንኛውም ሰው ቢኖር፣ ይህን ሰው በሥራችሁ እንዲሳተፍ አትጋብዙ፤ ከእርሱም ምንም ታማኝ ወይም ጠቃሚ ተግባር አትጠብቁ። ይልቁንም ሁሉንም የሲሲሊ መንግሥታት እንደገና ለማቋቋምና በሕግ ሥር እኩልነትን ለመመሥረት ወደ ሥራው ጋብዙ። ሰዎችን ከሲሲሊ ራሷ፣ ከመላው ፔሎፖኔዥያና ከአቴንስም እንኳ ጥሯቸው። ምክንያቱም በአቴንስም ቢሆን ለበጎነት ካላቸው ቁርጠኝነትና የወዳጆችን ደም በሚያፈሱ ሰዎች ድርጊት ላይ ካላቸው ጥላቻ የተነሳ ከሰው ልጆች ሁሉ የሚበልጡ ሰዎች አሉ።

ነገር ግን፣ ይህ ሁሉ የወደፊት ሥራ ቢሆንም፣ አሁን ያላችሁበት የእርስ በርስ ግጭት ሁኔታ በየዕለቱ ከሚፈጥረው ሁከት የተነሳ አስቸኳይ እርምጃ የሚጠይቅ ከሆነ፣ ፈጣሪ መጠነኛ ማስተዋል የሰጠው ማንኛውም ሰው ይህን ሊረዳ ይገባል፦ በእርስ በርስ ግጭት ወቅት አሸናፊዎች ቂማቸውን በውጊያ፣ በስደትና በግድያ መመገብን እንዲሁም በጠላቶቻቸው ላይ የበቀል እርምጃ መውሰድን እስካላቆሙ ድረስ ከመከራ ዕረፍት አይኖርም። ራሳቸውን መግዛትና ለሁለቱም ወገን በእኩልነት የሚያገለግሉ ገለልተኛ ሕጎችን በማውጣት፣ ሰዎችን በሁለት ገዳቢ ኃይሎች — በአክብሮትና በፍርሃት — እነዚህን ሕጎች እንዲታዘዙ ሊያስገድዱ ይገባል። በፍርሃት፣ ምክንያቱም እነርሱ ጌቶች በመሆናቸው የበላይ ኃይል ማሳየት ስለሚችሉ ነው፤ በአክብሮት ደግሞ፣ ከሥጋዊ ደስታ ይልቅ ለሕጎች አገልጋይ ለመሆን ፈቃደኛና ችሎታ ስላላቸው ነው። በእርስ በርስ ግጭት ውስጥ ያለችን ከተማ መከራ ለማስቆም ከዚህ ሌላ መንገድ የለም። አለበለዚያ ግን ቀጣይነት ያለው የውስጥ ሁከት፣ ትግል፣ ጥላቻና አለመተማመን የከተማዋ የተለመደ ዕጣ ይሆናል።

ስለዚህ፣ ለጊዜው የበላይነትን ያገኙት ወገኖች ሥልጣናቸውን ለማስጠበቅ ሲፈልጉ፣ ለዚህ ዓላማ ብቁ መሆናቸው የተመሰከረላቸውን ሰዎች ከመላው ግሪክ (Hellas) መምረጥ አለባቸው። እነዚህ ሰዎች ከሁሉም በፊት የጎለመሱ፣ በቤታቸው ሚስትና ልጆች ያሏቸው፣ ጥሩ ስም ያላቸውና ረጅም የቅድመ አያቶች ታሪክ ያላቸው ሊሆኑ ይገባል። እንዲሁም ሁሉም በቂ ንብረት ያላቸው ሊሆኑ ይገባል። ለአሥር ሺህ ቤተሰብ ላላት ከተማ የሃምሳ ሰዎች ምክር ቤት በቂ ነው። እነዚህን ሰዎች በታላቅ ልመናና በከፍተኛ የክብር ቃል ኪዳን ከቤታቸው እንዲመጡ ሊያደርጓቸው ይገባል። ካመጧቸውም በኋላ፣ ለአሸናፊዎችም ሆነ ለተሸናፊዎች አድልዎ እንደማያደርጉ በመሐላ ራሳቸውን ካስገዙ በኋላ፣ ለመላው መንግሥት እኩልና የጋራ መብቶችን የሚሰጡ ሕጎችን እንዲያረቁ ሊታዘዙ ይገባል።

ሕጎች ከተደነገጉ በኋላ፣ ሁሉም ነገር የሚተኮርበት ይህ ነው። አሸናፊዎቹ ከተሸናፊዎቹ ይልቅ ለሕጎች የበለጠ መታዘዝ ካሳዩ፣ መላው መንግሥት ደህንነትና ደስታ የሞላበት ይሆናል፣ ከመከራዎቻችሁም ሁሉ መውጫ ይኖራል። ካላደረጉ ግን፣ አሁን የምሰጣችሁን ምክር በማይታዘዙት ላይ እንድታግዙ እኔንም ይሁን ሌላ ማንኛውንም ረዳት አትጥሩ። ምክንያቱም ይህ መንገድ እኔና ዲዮን የሲራኩስን ደህንነት በልባችን ይዘን ለማካሄድ ከሞከርነው ጋር ተመሳሳይ ነው። ይህ በእርግጥ ሁለተኛ-ምርጥ መንገድ ነው። የመጀመሪያውና የተሻለው ከዲዮናስዮስ ጋር በመተባበር ለማካሄድ የሞከርነው ለሰው ልጆች ሁሉ የደህንነት ዕቅድ ነበር፤ ነገር ግን ከሰዎች በላይ የበረታ አንዳች አጋጣሚ ወደ ምንም አምጥቶታል። እናንተ አሁን፣ መልካም ዕድል አብሯችሁ ሆኖና በሰማይ እርዳታ፣ ጥረቶቻችሁን ወደ ይበልጥ ደስ ወደሚያሰኝ ውጤት ለማድረስ ሞክሩ።

ክፍል 14 — ሁለተኛው ጉብኝትና ዲዮናስዮስን መፈተን

ይህ የእኔ ምክርና ማሳሰቢያ፣ እንዲሁም ስለ ዲዮናስዮስ የመጀመሪያ ጉብኝቴ ያቀረብኩት ትረካ ማብቂያ ይሁን። ቀጥሎ ለመስማት የፈለገ ሰው ስለ ሁለተኛው ጉዞዬና ስለ ባሕር ጉዞዬ ያዳምጥ፤ ምክንያታዊና ተገቢ እርምጃ መሆኑንም ይረዳ። በሲሲሊ የነበረኝን የመጀመሪያውን የመኖሪያ ጊዜ ያሳለፍኩት ቀደም ሲል እንደገለጽኩት በሆነ መንገድ ነው። እነዚያ ክስተቶች ካለፉ በኋላ ዲዮናስዮስን በቻልኩት ሁሉ ማስረጃ አሳምኜ እንዲለቅቀኝ አደረግሁ። በዚያ ጊዜ በሲሲሊ የጦርነት ሁኔታ ስለነበር፣ ሰላም ሲፈጠር ምን መደረግ እንዳለበት ስምምነት አደረግን። ዲዮናስዮስ የግዛቱን ጉዳዮች ይበልጥ አስተማማኝ በሆነ ሁኔታ ላይ ካደረገ በኋላ ዲዮንንና እኔን እንደገና እንደሚያስጠራን ተናገረ። ዲዮንም በእርሱ ላይ የደረሰበትን እንደ ስደት ሳይሆን እንደ መኖሪያ ለውጥ እንዲቆጥረው ፈልጎ ነበር። እኔም በእነዚህ ሁኔታዎች ላይ እንደገና ለመምጣት ተስማማሁ።

ሰላም በተደረገ ጊዜ ሊጠራኝ ጀመረ። ዲዮን ሌላ አንድ ዓመት እንዲጠብቅ ጠየቀ፤ እኔን ግን በማንኛውም መንገድ እንድመጣ ለመነኝ። ዲዮንም እንድሄድ እያሳሰበኝና እየለመነኝ ቀጠለ። ምክንያቱም ዲዮናስዮስ አሁን እንደገና ላልተለመደ የፍልስፍና ጥማት ተይዟል የሚል ጽኑ ወሬ ከሲሲሊ ይመጣ ነበር። ስለዚህ ዲዮን ጥሪውን እንዳልመልስ አጥብቆ ይወተውተኝ ነበር። ይሁን እንጂ በፍልስፍና ጉዳይ ላይ እንደዚህ ያሉ ምልክቶች በወጣት ሰዎች ላይ ያልተለመዱ አለመሆናቸውን ብገነዘብም፣ በዚያ ጊዜ ከዲዮንም ከዲዮናስዮስም ጋር ጨርሶ መለያየት ይበልጥ አስተማማኝ ሆኖ ታየኝ። የእኔ ዕድሜ መግፋትና አሁን የተወሰዱት እርምጃዎች ከቀደመው ስምምነት ጋር ፈጽሞ የተቃረኑ መሆናቸውን በመግለጽ ሁለቱንም አስከፋሁ።

ከዚህ በኋላ፣ እንደሚታየው፣ አርኪታስ ወደ ዲዮናስዮስ ቤተ መንግሥት መጣ። ከመነሳቴ በፊት እርሱንና የታረንተም ቡድኑን ከዲዮናስዮስ ጋር ወዳጃዊ ግንኙነት ውስጥ አስገብቼ ነበር። በሲራኩስ ከዲዮን የተወሰነ ትምህርት የተቀበሉ አንዳንድ ሌሎች ሰዎች ነበሩ፤ ሌሎችም ከእነዚህ ተምረዋል፤ ሆኖም በፍልስፍናዊ ጥያቄዎች ላይ በተሳሳተ ትምህርት ራሳቸውን ሞልተው ነበር። እነዚህ ሰዎች ዲዮናስዮስ በእኔ አስተያየቶች ሙሉ በሙሉ የተማረ ነው በሚል ሐሳብ፣ ከእንዲህ ያሉ ጉዳዮች ጋር በተያያዙ ጥያቄዎች ላይ ከእርሱ ጋር ውይይት ለማድረግ ይሞክሩ ነበር። እርሱም ለመማር የተፈጥሮ ችሎታ የሌለው ሰው አይደለም፤ ደግሞም ለዝና ታላቅ ጥማት አለው። የተባለው ነገር ምናልባት ደስ ሊያሰኘው ችሎ ይሆናል፤ በጉብኝቴ ጊዜ ከትምህርቴ ተጠቃሚ እንዳልነበረ ግልጽ በሆነ ጊዜም የተወሰነ ኀፍረት ተሰማው። በእነዚህ ምክንያቶች ይበልጥ ግልጽ የሆነ ትምህርት ለማግኘት ፍላጎት አሳደረ፤ ለዝና ያለው ፍቅርም ተጨማሪ ግፊት ሆነበት። በቀደመው ጉብኝቴ ጊዜ ምንም ሳይማር የቀረበት እውነተኛ ምክንያት ቀደም ሲል በተረክሁት ታሪክ ውስጥ ተዘርዝሯል። በዚህም ምክንያት፣ አሁን በቤቴ ሰላም ላይ ሆኜ ሁለተኛውን ጥሪውን ስላልተቀበልኩ፣ ዲዮናስዮስ „የእርሱን የተፈጥሮ ችሎታና ባሕርይ በመጥፎ ሐሳብ ስለገመገምኩና የኑሮ ሥልቱን ስላልወደድኩት እንደገና ሊጎበኘኝ አልፈለገም” በሚል ሰዎች እንዳይገምቱበት ታላቅ ጭንቀት ተሰማው።

እውነቱን መናገር ለእኔ ተገቢ ነው፤ ማንኛውም ሰው እውነታዎቹን ከሰማ በኋላ ስለ ፍልስፍናዬ መጥፎ አስተያየት ቢይዝ ወይም አምባገነኑ ትክክል ነበር ብሎ ቢያስብ፣ ምንም ቅሬታ የለብኝም። አሁን ዲዮናስዮስ ለሦስተኛ ጊዜ ጠራኝ። በጉዞው ምቾት እንዲኖረኝ ሦስት መቅዘፊያ ያላት መርከብ ላከ። ከአርኪታስ ጋር የተወሰነ ጊዜ ካሳለፉት መካከል አንዱ የሆነውንና ከማንኛውም የሲሲሊ ግሪክ ይበልጥ ከፍ ያለ አስተያየት እንዳለኝ ይገምት የነበረውን አርኬዴሞስንም ላከ፤ ከእርሱም ጋር በሲሲሊ ስመ ጥር የሆኑ ሌሎች ሰዎችን ላከ። እነዚህ ሁሉ አንድ ዓይነት ዘገባ አመጡ፤ ዲዮናስዮስ በፍልስፍና ላይ ትልቅ መሻሻል እንዳደረገ ተናገሩ። ከእኔና ከዲዮን ያለውን ግንኙነት፣ እንዲሁም ዲዮን ወደ ሲራኩስ እንድሄድ ያለውን ጉጉት አውቆ፣ እጅግ ረጅም የሆነ ደብዳቤም ላከ። ደብዳቤው በመክፈቻ ዓረፍተ ነገሮቹ እነዚህን ሁኔታዎች ለማሟላት ተቀርጾ ነበር፤ ይዘቱም እንዲህ የሚል ነበር፦ „ዲዮናስዮስ ለፕላቶ”፣ ቀጥሎ የተለመደው ሰላምታ ቀረበ፤ ወዲያውም ቀጠለ፣ „ጥሪያችንን ተቀብለህ አሁን ብትመጣ፣ በመጀመሪያ ደረጃ የዲዮን ጉዳዮች አንተ በራስህ በምትፈልገው በማንኛውም መንገድ ይያዛሉ፤ ምክንያታዊ የሆነውን እንደምትፈልግ አውቃለሁ፣ እኔም ለዚያ እስማማለሁ። ካልሆነ ግን፣ ስለ ዲዮን ራሱም ሆነ ስለ ሌሎች ጉዳዮች፣ የዲዮን ጉዳዮች በምንም መንገድ እንደ ፍላጎትህ ውጤት አያገኙም።” ይህንን በእነዚህ ቃላት ተናገረ። ከአርኪታስና ከታረንተም ሰዎችም ሌሎች ደብዳቤዎች ደረሱ፤ የዲዮናስዮስን የፍልስፍና ጥናቶች አሞካሽተው፣ አሁን ካልመጣሁ በእኔ የተፈጠረውንና ለፖለቲካዊ ጥቅሞቻቸው ትልቅ ጠቀሜታ የነበረውን ከዲዮናስዮስ ጋር ያላቸውን ወዳጅነት ሙሉ በሙሉ እንዳፈርሰው እንደምቆጠር ጻፉ።

ይህ ጥሪ በዚያ ጊዜ በዚህ መልክ ሲደርሰኝ፣ ከሲሲሊና ከጣሊያ የመጡት ወደዚያ ሊጎትቱኝ ሲሞክሩ፣ በአቴንስ ያሉት ወዳጆቼም በጽኑ ልመናቸው እኔን ቃል በቃል ወደ ውጭ ሲገፉኝ፣ ጉዳዩ ያው የተለመደው ሆነ፦ ዲዮንንና የታረንተም ወዳጆቼን መካድ የለብኝም። እኔም በራሴ ውስጥ የተደበቀ ስሜት ነበረኝ፤ በመማር ፈጣን የሆነ ወጣት ሰው ስለ ፍልስፍና ታላላቅ እውነቶች ሰምቶ ለከፍተኛው ሕይወት ጥማት ቢሰማው የሚገርም ነገር አለመሆኑን አሰብኩ። ስለዚህ ጥማቱ እውነተኛ መሆን አለመሆኑን ለማየት ጉዳዩን በትክክል መፈተን እንዳለብኝ ወሰንኩ። እንደዚህ ያለ ግፊትንም በምንም ሁኔታ ሳልረዳው መተው አልነበረብኝም፤ የማንም ሰው ሪፖርቶች በእውነት እውነት ቢሆኑም፣ ለእንዲህ ያለ ውርደት ራሴን ተጠያቂ ማድረግ አልነበረብኝም። ስለዚህ በዚህ ሐሳብ ራሴን አሳምኜ፣ ብዙ ፍርሃቶችንና ተስፋ ሰጪ ያልሆኑ ግምቶችን ይዤ ተነሳሁ። ቢሆንም ተጓዝኩ፤ በዚህ አጋጣሚ የእኔ ድርጊት በእውነት „ሦስተኛው ለአዳኙ” የሚለው ምሳሌ ሆነ፤ ምክንያቱም በሰላም ለመመለስ የተባረከ ዕድል አግኝቼ ነበር፤ ለዚህም፣ ከአምላክ ቀጥሎ፣ ዲዮናስዮስን ማመስገን ይኖርብኛል፤ ብዙዎች ሕይወቴን ሊያጠፉ ሲፈልጉ እርሱ ከለከላቸውና ለሁኔታዬ ተገቢ የሆነ ክብር ሰጥቶ ነበርና።

በደረስኩ ጊዜ፣ መጀመሪያ ዲዮናስዮስ በእውነት በፍልስፍና እሳት ተቀጣጥሎ ነበር ወይስ ወደ አቴንስ የመጡት ሪፖርቶች ባዶ ወሬዎች ብቻ ነበሩ የሚለውን ጥያቄ መፈተን እንዳለብኝ አሰብኩ። እንግዲህ እንደዚህ ያሉ ነገሮችን የሚፈትንበት መንገድ አለ፤ ይህም መንገድ የሚናቅ አይደለም፤ ለገዢዎች፣ በተለይም ራሳቸውን በተሳሳተ ትምህርት ለሞሉት፣ በደንብ ይስማማል። እንደደረስኩም ይህ በዲዮናስዮስ ላይ በብዛት ሲካሄድ የነበረ መሆኑን አገኘሁ። ለእንዲህ ያሉ ሰዎች ፍልስፍና በሙሉ ስፋቱ ምን እንደሆነ፣ ወደ እርሱ የሚቀርቡበት የጥናት ክልል ምን ምን እንደሆነና ምን ያህልም ድካም እንደሚያስከትል ማሳየት አለበት። ምክንያቱም ይህን የሰማ ሰው፣ እውነተኛ የፍልስፍና መንፈስ ካለውና ለፍልስፍና ተዛማጅ የሆነ መለኮታዊ ባሕርይ ካለው፣ በፊቱ የሚገኝ አስደናቂ መንገድ እንደተነገረው ይቆጥራል፤ ወዲያውም በሙሉ ኃይሉ መግፋት እንዳለበትና ሌላ ማንኛውንም ቢያደርግ ሕይወት የመኖር ዋጋ እንደሌለው ይሰማዋል። ከዚህ በኋላ የራሱንና የመሪውን ኃይሎች በሙሉ ይጠቀማል፤ ጥረቱንም አያላላም፤ የጥናቱን ፍጻሜ እስኪደርስ ወይም ያለ መሪ እርዳታ ራሱን መምራት የሚችልበት ኃይል እስኪያገኝ ድረስ። ይህ መንፈስና እነዚህ ሐሳቦች ናቸው እንዲህ ያለ ሰው ሕይወቱን የሚመራባቸው፤ ሥራው ምንም ይሁን ምን ሥራውን ሲያከናውን፣ በሁሉም ጊዜ ግን ለፍልስፍናና በዕለታዊ ሕይወቱ ጨዋነትን፣ ፈጣን የመማር ብቃትን፣ ጥሩ ትዝታንና የማመዛዘን ኃይልን የሚሰጡት የአመጋገብ ሕጎች ላይ ጸንቶ ይኖራል፤ የዚህ ተቃራኒ የሆነውን ሕይወት ያለማቋረጥ ይጠላል። እውነተኛ የፍልስፍና ባሕርይ ሳይኖራቸው፣ የአስተያየቶች ላይ ላዩን ቀለም ብቻ ያላቸው ግን፣ የጥናቶቹ ክልል ምን ያህል ሰፊ መሆኑን፣ ምን ያህል ድካም እንደሚጠይቅና የዕለታዊ ሕይወት ሥርዓታዊ ቁጥጥር ምን ያህል አስፈላጊ መሆኑን ሲያዩ፣ ነገሩ ለእነርሱ ከባድና የማይቻል ነው ወደሚል መደምደሚያ ይደርሳሉ። አንዳንዶቹም ጉዳዩን በበቂ ሁኔታ አጥንተናል፣ ተጨማሪ ጥረት አያስፈልገንም ብለው ራሳቸውን ያሳምናሉ። ይህ በቅንጦት የሚኖሩትንና ቀጣይ ጥረት ማድረግ የማይችሉትን ለመፈተን አስተማማኝ መንገድ ነው፤ ለማከታተሉ የሚያስፈልጉትን ሁሉንም ባሕርያት ሊያቀርብ ስላልቻለ እንዲህ ያለ ሰው ጥፋቱን በመምህሩ ላይ ሳይሆን በራሱ ላይ መጣል እንደሚኖርበት ያረጋግጣል። እንደዚያም በዚያ አጋጣሚ ለዲዮናስዮስ የተናገርኩትን ተናገርኩ።

ክፍል 15 — አምስቱ ነገሮችና ፍልስፍና ሊጻፍ የማይችልበት ምክንያት

ይሁንና ሙሉ ገለጻ አላቀረብኩም፣ ዲዮናስዮስም እንዲህ ያለ ገለጻ አልጠየቀኝም። ምክንያቱም እርሱ ብዙ ነጥቦችን፣ እነርሱም በጣም አስፈላጊ የሆኑትን፣ እንደሚያውቅ፣ እንዲሁም በሌሎች ከተሰጠው ትምህርት የተነሣ በበቂ ሁኔታ እንደያዛቸው ይናገር ነበር። ከዚያን ጊዜ ወዲህም ከእኔ ስለሰማው ነገር እንደጻፈ፣ ይኸውም ከእኔ ከሰማቸው ትምህርቶች በጣም የተለየ ነው የሚለው የራሱ መመሪያ መጽሐፍ እንዳዘጋጀ እሰማለሁ፤ ነገር ግን ስለ ይዘቱ ምንም አላውቅም፤ ሌሎችም በተመሳሳዩ ጉዳዮች ላይ እንደጻፉ አውቃለሁ፤ ነገር ግን እነማን እንደሆኑ እነርሱ ራሳቸው ከሚያውቁት በላይ ነው። ይህን ያህል ግን ስለ ሁሉም ጸሐፊዎች፣ ስለ ቀደሙትም ስለ ወደፊቶቹም፣ የእኔን ወይም የሌሎችን ትምህርት በመስማት ይሁን በራሳቸው ግኝት እኔ የተሠማራሁባቸውን ነገሮች እናውቃለን ስለሚሉት ሁሉ መናገር እችላለሁ — እንደ እኔ አስተያየት እነዚህ ሰዎች በዚህ ጉዳይ ላይ ምንም ዓይነት እውነተኛ ችሎታ ሊኖራቸው አይችልም። በዚህ ጉዳይ ላይ የእኔ የሆነ ጽሑፍ የለም፣ ወደፊትም አይኖርም። ምክንያቱም ይህ ጉዳይ እንደ ሌሎቹ የእውቀት ዘርፎች በገለጻ ሊቀርብ የሚችል አይደለም፤ ነገር ግን በራሱ በጉዳዩ ዙሪያ ብዙ መነጋገርና አብሮ የተኖረ ሕይወት ከኖረ በኋላ፣ በድንገት፣ ልክ እንደ ብርሃን፣ ከአንዱ ነፍስ ወደ ሌላው በሚዘል ነበልባል በአንድ ነፍስ ውስጥ ይቀጣጠላል፤ ከዚያም በኋላ ራሱን በራሱ ይይዛል። ሆኖም ይህን ያህል አውቃለሁ — እነዚህ ነገሮች በጽሑፍ ቢሰፍሩ ወይም በቃላት ቢቀመጡ፣ ይህን በተሻለ ሁኔታ የሚያደርገው እኔ ነኝ፤ ደካማ በሆነ መልክም ቢጻፉ፣ ይበልጥ የሚጎዳው ሰው እኔ ነኝ። ደግሞም በቂ በሆነ ሁኔታ ለመጻፍና ለመግለጽ የሚቻሉ ሆነው ቢታዩኝ ኖሮ፣ ለሰው ልጅ ታላቅ ጥቅም ያለውን ነገር ከመጻፍና የነገሮችን ባሕርይ ለሁሉ እንዲያይ ወደ ብርሃን ከማውጣት የሚበልጥ የተከበረ ሥራ በሕይወቴ ምን ሊኖር ይችላል? ነገር ግን በዚህ ርዕስ ላይ የሚባል ጥናት መኖሩ ለሰዎች መልካም ነው ብዬ አላስብም — ጥቂቶች፣ በትንሽ ትምህርት ራሳቸው ሊደርሱበት የሚችሉት ካልሆኑ በስተቀር። ለቀሩት ግን፣ አንዳንዶቹን ምንም ምክንያት በሌለው መንገድ በተሳሳተ የንቀት ስሜት ይሞላቸዋል፤ ሌሎቹን ደግሞ ታላቅና ኩሩ የሆነ ነገር እንደተማሩ በማመን በከፍተኛና ከንቱ ተስፋ ይሞላቸዋል።

በዚህ ነጥብ ላይ ትንሽ ይበልጥ ሰፋ አድርጌ ለመናገር አስቤአለሁ፤ ምክንያቱም ይህን ካደረግሁ በኋላ፣ በአሁኑ ርዕሰ-ጉዳዬ ላይ ጉዳዮች ይበልጥ ግልጽ ሊሆኑ ይችላሉ። በዚህ ዓይነት ጥያቄዎች ላይ ማንኛውንም ነገር ለመጻፍ የሚደፍርን ሰው የሚቃወም አንድ ክርክር አለ፤ ይህን ብዙ ጊዜ ቀደም ሲል ተናግሬዋለሁ፣ ለአሁኑም አጋጣሚ ተስማሚ ይመስለኛል።

ለሚኖር ለማንኛውም ነገር፣ ስለ እርሱ እውቀት የግድ የሚያስተላልፉ ሦስት መሣሪያዎች አሉ፤ አራተኛው፣ እውቀት ራሱ ነው፣ አምስተኛውም፣ የሚታወቀውና በእውነት የሚኖረው ነገር ራሱ ነው ተብሎ መቆጠር አለበት። የመጀመሪያው ስም ነው፣ ሁለተኛው ትርጉም፣ ሦስተኛው ምስል፣ አራተኛው እውቀት ነው። ምን ማለቴ እንደሆነ ለመማር ከፈለግህ፣ እነዚህን በአንድ ምሳሌ ላይ ውሰዳቸው፣ በዚህም በሁሉም ጉዳዮች ላይ ተረዳቸው። ክብ ስለ እርሱ የሚነገር ነገር ነው፤ ስሙም አሁን የተናገርነው ያው ቃል ነው። ሁለተኛው የእርሱ ትርጉም ነው፤ ይህም ከስሞችና ከቃል ቅርጾች የተዋቀረ ነው። ምክንያቱም „ክብ”፣ „ቀለበት ቅርጽ”፣ ወይም „ክብ ቅርጽ” የሚል ስም ያለው ነገር፣ ከዙሪያው እስከ መሐሉ ያለው ርቀት በሁሉም ቦታ እኩል የሆነ ነገር ተብሎ ሊተረጎም ይችላል። ሦስተኛ የሚመጣው የሚሣልና ተመልሶ የሚደመሰስ፣ ወይም በማዞሪያ ላይ የሚጠረብና የሚሰበር ነው — ከእነዚህ ነገሮች አንዱም በክብ ራሱ ላይ ሊደርሱ አይችሉም — ቀሪዎቹ የተጠቀሱት ነገሮች የሚያመለክቱት ይህንኑ ነው፤ ምክንያቱም ይህ ከእነርሱ የተለየ ሥርዓት ያለው ነገር ነው። አራተኛው የሚመጣው ስለ እነዚህ ነገሮች የሚሆነው እውቀት፣ አስተውሎትና ትክክለኛ አስተያየት ነው። በዚህ አንድ ራስ ሥር ኅልውናው በቃላት ሳይሆን፣ በሰውነት ቅርጾችም ሳይሆን፣ በነፍሶች ውስጥ ያለውን ሁሉ መሰብሰብ አለብን — ከዚህም ይህ ነገር ከክብ ራሱ ባሕርይና ቀደም ሲል ከተጠቀሱት ሦስቱ ነገሮች የተለየ መሆኑ ግልጽ ነው። ከእነዚህ ውስጥ አስተውሎት ለአምስተኛው በዝምድናና በመመሳሰል ይበልጥ ይቀርባል፤ ቀሪዎቹ ግን ይበልጥ የራቁ ናቸው።

ይኸው በቀጥተኛ ቅርጽ ላይም እንደ ክብ ቅርጽ ይሠራል፣ በቀለማት ላይ፣ በበጎነት፣ በውበት፣ በፍትሕ ላይ፣ በሰው የተሠሩ ሆኑ በተፈጥሮ ሂደት የሚመጡ በሆኑ ሁሉም አካላት ላይ፣ በእሳት፣ በውሃ፣ እና በመሳሰሉት ሁሉ ላይ፣ በሕያው ፍጡር ሁሉ ላይ፣ በነፍሶች ውስጥ ባሉ ጠባያት ላይ፣ እንዲሁም በተደረጉና በተደረሱ ሁሉ ላይ ይሠራል። ምክንያቱም በእነዚህ ሁሉ ጉዳዮች፣ ቀደም ብለው የተጠቀሱትን አራቱን ነገሮች በምንም መንገድ ያላገኘ ሰው፣ ለአምስተኛው እውቀት ሙሉ በሙሉ ተካፋይ ሊሆን ፈጽሞ አይችልም። ከዚህም ሌላ፣ የቋንቋ ድክመት በመኖሩ ምክንያት፣ እነዚህ (ማለትም አራቱ) እያንዳንዱ ነገር ምን እንደሆነ ብቻ ሳይሆን፣ ምን እንደሚመስልም ለማሳየት ይሞክራሉ። በዚህም ምክንያት ምንም አስተዋይ ሰው የፍልስፍና አስተያየቱን በቋንቋ ለመግለጽ አይደፍርም፤ በተለይም በማይለወጥ ቋንቋ — ይህም በተጻፉ ፊደላት ላይ ስለሚሰፍረው ነገር እውነት ነው።

ደግሞም ቀጥሎ የሚመጣውን ነጥብ መረዳት አለብህ። በሰው ድርጊት የሚሣል ወይም በማዞሪያ ላይ እንኳ የሚጠረብ እያንዳንዱ ክብ፣ ለአምስተኛው ነገር ተቃራኒ በሆነው ነገር የተሞላ ነው። ምክንያቱም በሁሉም ቦታ ከቀጥተኛው ጋር ንክኪ አለው። ክብ ራሱ ግን፣ ለእርሱ ተቃራኒ ከሆነው ነገር ማንኛውም መጠን፣ ይብዛም ይነስም፣ የለውም እንላለን። እንዲሁም ስም ለነዚህ ለማንኛውም ቋሚ ነገር አይደለም እንላለን፤ አሁን ክብ የሚባለው ቀጥተኛ ቢባል፣ ቀጥተኛውም ክብ ቢባል፣ ምንም የሚከለክል ነገር የለም፤ ምክንያቱም ለውጦችን ለሚያደርጉና ነገሮችን በተቃራኒ ስም ለሚጠሩት፣ ከስም ይበልጥ ቋሚ ያልሆነ ነገር አይኖርም። ደግሞም ስለ ትርጉሙ ስናስብ፣ እርሱ ከስሞችና ከቃል ቅርጾች የተዋቀረ ከሆነ፣ ያው አባባል ይሠራል — በእርሱ ውስጥ በቂ የሆነ ዘላቂ ቋሚነት የለም። እያንዳንዱ ከአራቱ የሚሰቃይባቸው የአሻሚነት ምሳሌዎች ማብቂያ የላቸውም፤ ነገር ግን ከእነርሱ ታላቁ፣ ትንሽ ቀደም ብለን የጠቀስነው ነው፤ ይኸውም፣ ሁለት ነገሮች ሲኖሩ — ማለትም እውነተኛ ኅልውና ያለውና ጠባይ ብቻ የሆነው — ነፍስ ልታውቅ የምትፈልገው ጠባዩን ሳይሆን ምንነቱን ስትሆን፣ ከአራቱ እያንዳንዳቸው፣ ለነፍስ በቃልና በተግባር ያላፈለገችውን ነገር (ማለትም ጠባዩን) ስለሚያቀርቡ፣ ይህም በስሜታት ሊቃወም የሚችል ነገር ስለሆነ፣ በመግለጫ ይሁን በማሳየት ድርጊት ለነፍስ በእያንዳንዱ ጉዳይ የቀረበው ነገር ብቻ ስለሆነ፣ እያንዳንዱን ሰው በግራ-መጋባትና በመደናገር ይሞላዋል ሊባል ይችላል።

በተበላሸ ትምህርታችን ምክንያት እውነትን ለመፈለግ እንኳ ባልለመድንባቸው ርዕሰ-ጉዳዮች፣ ነገር ግን የቀረበልንን ማንኛውንም ምስል በመቀበል በምንረካባቸው ጉዳዮች፣ አንዳችን በሌላችን ላይ መሣቂያ አንሆንም — ጠያቂዎች የጠየቁትን፣ አራቱን ነገሮች ቀዳደው ሊተቹ የሚችሉ ሰዎች በተጠያቂዎች ላይ መሣቂያ አያደርጓቸውም። ነገር ግን አንድን ሰው ስለ አምስተኛው ነገር ግልጽ መልስ እንዲሰጥ ለማስገደድ በምንሞክርባቸው ርዕሰ-ጉዳዮች፣ ተቃዋሚን ሊገለብጥ ከሚችሉት ማንኛውም ሰው እኛን ይበልጠናል፤ በንግግር ወይም በጽሑፍ ወይም ለጥያቄዎች በሚሰጠው መልስ ገለጻ የሚያቀርበውን ሰው፣ ለአብዛኞቹ አድማጮች ሊጽፍ ወይም ሊናገር በሞከረባቸው ጉዳዮች ላይ ምንም እንደማያውቅ ሰው አድርገው ያስመስሉታል፤ ምክንያቱም በስሕተት የተገኘው የጻፈው ወይም የተናገረው ሰው አእምሮ ሳይሆን፣ የእያንዳንዳቸው የአራቱ መሣሪያዎች የተበላሸ ባሕርይ መሆኑን አንዳንድ ጊዜ አያውቁም። ነገር ግን አእምሮ ወደ እያንዳንዳቸው በተራ ወደ ላይና ወደ ታች በመንቀሳቀስ፣ ከእነዚህ ሁሉ ጋር የመገናኘቱ ሂደት፣ ብዙ ጥረት ካደረገ በኋላ፣ መልካም ለተዋቀረ አእምሮ መልካም ለተዋቀረው ነገር እውቀት ይወልዳል። ነገር ግን አንድ ሰው በተፈጥሮው የተበላሸ ከሆነ (የነፍስ ሁኔታ በብዛቱ ለመማር ባለው አቅምም ሆነ በሥነ-ምግባራዊ ጠባይ በሚባለው ውስጥ በተፈጥሮ እንዲህ ስለሆነ) — ወይም በመበላሸት እንዲህ ሊሆን ቢችልም — ሊንኬዎስ እንኳ ለእንደነዚህ ላሉት ሰዎች የማየት ኃይል ሊሰጥ አይችልም።

በአንድ ቃል፣ ለዚህ ጉዳይ በተፈጥሮ ዝምድና የሌለውን ሰው፣ በፈጣን መማር ወይም በትዝታ ኃይል ለእርሱ ዘመድ ሊደረግ አይቻልም፤ ምክንያቱም ለዚህ ባዕድ በሆኑ ተፈጥሮዎች ውስጥ ፈጽሞ ሊፈጠር አይችልም። ስለዚህ ሰዎች በተፈጥሮ ለፍትሕና ለሌሎቹ ለሚከበሩ ነገሮች ሁሉ ዘመዶች ካልሆኑ — ምንም እንኳ ሌላ ዓይነት የተለያየ እውቀትን በመማርና በማስታወስ ብቁ ቢሆኑም — ወይም ዝምድናው ቢኖራቸውም ቀስ የሚማሩና ትዝታ የሌላቸው ቢሆኑ — ከእነዚህ አንዱም ስለ በጎነትና ስለ ክፋት እውነቱን ሙሉ በሙሉ ፈጽሞ አይማርም። ምክንያቱም ሁለቱም አብረው መማር አለባቸው፤ አብሮም መማር ያለበት፣ በመጀመሪያ እንዳልኩት፣ በተሟላና ረጅም በሆነ ጥናት፣ እውነተኛ ኅልውና ስላለው ሁሉ እውነቱና ሐሰቱ ነው። ብዙ ጥረት ከተደረገ በኋላ፣ ስሞች፣ ትርጉሞች፣ እይታዎች፣ እና ሌሎች የስሜት ሕዋሳት ውሂብ፣ በምርመራና ያለ መጥፎ ፈቃድ በጥያቄና በመልስ በሚቀጥሉ ሰዎች በሚደረግ ደግ ፈተና ሂደት፣ እርስ በርስ ሲገናኙና ሲቆራረጡ፣ በድንገተኛ ብልጭታ ስለ እያንዳንዱ ችግር ግንዛቤና፣ ጥረቱ የሰው ኃይል ጽንፎችን የሚደርስ አስተውሎት ይታያል። ስለዚህ እያንዳንዱ ብቁ ሰው፣ ብቁ በሆኑ ጉዳዮች ላይ ሲሰማራ፣ እነዚህን ለጽሑፍ በማስረከብ በሰዎች መካከል ለመጥፎ ስሜትና ለመሳሳት ከማጋለጥ ይርቃል። በአንድ ቃል ከተባለ፣ በማንኛውም ሰው የተደረሰ የተጻፈ ጽሑፍ — የሕግ አውጪ ሕጎች ይሁኑ፣ ወይም በማንኛውም ሌላ ቅርጽ ቢሆኑ — የሚታይ ከሆነ፣ ይህ ሰው ብቁ ሰው ከሆነ፣ ለእርሱ እነዚህ በጣም ብቁ የሆኑት ነገሮች አይደሉም፣ ሀብቱ ግን በሚይዘው በጣም ውብ ቦታ ላይ ተቀምጧል ብሎ ከዚህ ሊታወቅ ይችላል። ነገር ግን እነዚህ ነገሮች በእርሱ ዘንድ እንደ እውነተኛ ብቁ ነገሮች ሆነው ቢሠራባቸውና በጽሑፍ ቢቀመጡ፣ ከዚያ በእርግጥ፣ አማልክት ሳይሆኑ፣ ሰዎች „አእምሮውን ራሳቸው ቀምተውታል”።

ይህን ንግግርና ቅንፍ የተከተለ ማንኛውም ሰው፣ ዲዮናስዮስ ወይም ሌላ ማንኛውም፣ ታላቅ ይሁን ትንሽ፣ በከፍተኛ ጉዳዮችና በነገሮች የመጀመሪያ መርሆች ላይ ጽሑፍ ጽፎ ከሆነ፣ ስለ ጽሑፉ ርዕሰ-ጉዳይ ምንም ጤናማ ትምህርት እንዳልሰማም እንዳልተማረም — እኔ እንዲህ እንደምል — በሚገባ ያውቃል፤ አለበለዚያ እኔ ለእርሱ ያለኝ ዓይነት ክብር ለእርሱ በኖረው ነበር፣ እንዲሁም ወደ አለመግባባትና ወደ አለመመጣጠን ዓለም ከመጣሉ ይርቅ ነበር። ምክንያቱም እርሱ የጻፈው ለትዝታ ረዳት ሆኖ አይደለም — የአንድ ሰው ነፍስ አንዴ ከያዘችው የመርሳት አደጋ የለበትምና፤ ምክንያቱም በጣም አጭር በሆኑ ቃላት ይገለጻል — ነገር ግን ጨርሶ የጻፈው ከሆነ፣ ለክብር ካለው ዝቅተኛ ጉጉት የተነሣ ነበር፣ ወይ እንደ ራሱ ፈጠራ አድርጎ በማቅረብ፣ ወይም ብቁ ያልሆነበትን የባሕል ባለቤት እንደሆነ ሰው ሆኖ ለመታየት — ልቡ የእርሱ መሆኑን ለማስተዋወቅ ላይ ያተኮረ ከሆነ። ዲዮናስዮስ ይህን ባሕል ከእኔ ካገኘው ካንድ ትምህርት ካገኘ፣ ምናልባት የእርሱ መሆኑን ልንፈቅድለት እንችል ይሆናል፤ እንዴት እንዳገኘው ግን — ቴባን እንደሚለው፣ አምላክ ይወቀው፤ ምክንያቱም የገለጽኩትን ትምህርት የሰጠሁት በዚያ አንድ አጋጣሚ ነው፣ ከዚያም በኋላ ፈጽሞ አልሰጠሁትም።

ክፍል 16 — ትምህርቱ የቆመበት ምክንያትና የዲዮን ንብረት

ነገሮች በእውነት እንዴት እንደተፈጸሙ ለማወቅ ለሚሻ ሰው ቀጥሎ ግልጽ መሆን ያለበት ነጥብ፣ ትምህርቴን በሁለተኛና በሦስተኛ ትምህርት፣ ከዚያም በዚህ በላይ ብዙ ጊዜ ላልቀጠልኩበት ምክንያት ምን እንደሆነ ነው። ዲዮናስዮስ ከአንድ ብቻ ትምህርት በኋላ ጉዳዩን አውቄዋለሁ ብሎ ያምን ይሆን? እና በዚህም ላይ በቂ ዕውቀት አለው ይሆን — ራሱ ስላገኘው ይሁን ወይም ቀደም ሲል ከሌሎች ስለተማረው — ወይስ ትምህርቴን ዋጋ ቢስ ነው ብሎ ያስብ ይሆን? ወይስ በሦስተኛ ደረጃ፣ ከእርሱ አቅም በላይ የሆነና ለእርሱ እጅግ ታላቅ ነው፣ ራሱም በውነት አእምሮውን ለጥበብና ለበጎነት እንደሚሰጥ ሰው ሆኖ ለመኖር አይችልም ብሎ ያስብ ይሆን? ምክንያቱም ዋጋ ቢስ ነው ብሎ ቢያስብ፣ ተቃራኒውን ከሚሉ ብዙዎች ጋር መከራከር ይኖርበታል፤ እነዚህ ሰዎች ደግሞ እንደ ዳኞች ከዲዮናስዮስ እጅግ በተሻለ ስም ይታመኑ ነበር። በሌላ በኩል ግን፣ እነዚህን ነገሮች አግኝቻቸዋለሁ ወይም ተምሬያቸዋለሁ ብሎ ቢያስብ፣ ደግሞም እንደ ሊበራላዊ ትምህርት አካል ሊያዙ የሚገባቸው ናቸው ብሎ ቢያስብ፣ ልዩ ሰው ካልሆነ በቀር፣ በእነዚህ ጉዳዮች ውስጥ መንገዱን የመራውን መምህሩን እንዴት እንዲህ በዳተኝነት ሊያዋርደው ይችላል? እንዴት እንዳዋረደው አሁን እገልጻለሁ።

እስከዚያ ጊዜ ድረስ ዲዮን ንብረቱን ይዞ እንዲቀጥል እና ከእርሱ ገቢ እንዲቀበል ፈቅዶ ነበር። ነገር ግን ከነዚህ ከላይ ከተጠቀሱት ድርጊቶች በኋላ ብዙም ሳይቆይ፣ በዚያ ጉዳይ ላይ የጻፈውን ደብዳቤ ጨርሶ የረሳ ይመስል፣ የዲዮን አደራ ጠባቂዎች ወደ ፔሎፖኔዥያ ገንዘብ እንዲልኩለት ከእንግዲህ አልፈቀደም፤ የንብረቱ ባለቤት ዲዮን ሳይሆን የዲዮን ልጅ — የራሱ የእህቱ ልጅ — እንደሆነና በሕግ መሰረትም የእርሱ አደራ ጠባቂ እርሱ ራሱ እንደሆነ በሰበብ አደረገው። እነዚህ እስከደረስንበት ነጥብ ድረስ የተፈጸሙት ትክክለኛ እውነቶች ነበሩ። የዲዮናስዮስ ለፍልስፍና የነበረው ጉጉት ምን ያህል ዋጋ እንዳለው ዓይኖቼን ከፍተው ነበር፣ እኔም ለመቆጣት ሙሉ መብት ነበረኝ። አሁን በዚህ ጊዜ የበጋ ወቅት ነበር፣ የባሕር ጉዞዎችም ወቅት ነበር፤ ስለዚህም በዲዮናስዮስ ላይ ከመቆጣት ይልቅ — ወደ አቴንስ ለመመለስ ወሰንኩ። ነገር ግን ይህ በዲዮን ላይ ከተፈጸመ በኋላ መቆየት ለእኔ የማይቻል እንደሆነ ለዲዮናስዮስ ነገርኩት። እርሱም እኔን ሊያረጋጋኝ ሞከረ፤ እንድቀር ለመነኝ፤ ምክንያቱም እኔ ራሴ ይህን ዓይነት ዜና ይዤ በፍጥነት መድረሴ ለራሱ ጠቃሚ ይሆናል ብሎ አላሰበም። ልመናዎቹ ምንም ውጤት ሳያስገኙ ሲቀሩ፣ እርሱ ራሱ መጓጓዣ እንደሚያቀርብልኝ ቃል ገባ። እኔ ግን በአንዱ የንግድ መርከብ ላይ ተሳፍሬ ለመጓዝ ዓላማዬ ነበር፤ እንዳልሄድ ብከለከል ሁሉንም አደጋዎች መጋፈጥ ግዴታዬ እንደሆነ አስብ ነበር — ምክንያቱም በግልጽና በይፋ ምንም በደል አልፈጸምኩም ነበር፣ ይልቁንም የተበደለው ወገን ነበርኩ።

መቆየት ምንም እንዳልፈለግሁ ሲያይ፣ በዚያ የመርከብ ጉዞ ወቅት እንድቀር ለማድረግ የሚከተለውን እቅድ ቀየሰ። በቀጣዩ ቀን ወደ እኔ መጥቶ የሚከተለውን ሐሳብ አቀረበልኝ፦ „እነዚህን በአንተና በእኔ መካከል ስለ ዲዮንና ስለጉዳዩ የሚደጋገሙ ጭቅጭቆች እናቁም። ለአንተ ስል ይህን ለዲዮን አደርግለታለሁ። የራሱን ንብረት ወስዶ በፔሎፖኔዥያ እንዲኖር እጠይቀዋለሁ፤ ይህ እርምጃ የእርሱ፣ የእኔ እና የእናንተ የወዳጆቹ የጋራ ስምምነት ሲኖረው ወደዚህ ሊመለስ ክፍት እንደሆነለት በመረዳት ላይ ነው። ይህም ለእርሱ ክፍት የሚሆነው በእኔ ላይ ሴራ እንደማይሰራብኝ በመረዳት ነው። አንተና ወዳጆችህ በዚህ ጉዳይ ለእርሱ ዋስ ልትሆኑለት አለባችሁ፣ እርሱም ለእናንተ ዋስትና መስጠት አለበት። የሚቀበላቸው ገንዘቦች በፔሎፖኔዥያና በአቴንስ፣ በእናንተ በተፈቀዱ ሰዎች እጅ ይቀመጡ፤ ዲዮን ከነርሱ ያለውን ገቢ ያጣጥም፣ ነገር ግን ያንተና የወዳጆችህ ስምምነት ሳይኖር ከአደራው የማውጣት ሥልጣን አይኖረውም። ምክንያቱም በእርሱ ላይ ብዙ መተማመን የለኝም — ይህ ንብረት በእጁ ቢሆን፣ በእኔ ላይ ፍትሐዊ እርምጃ ይወስዳል የሚል ብዙ እምነት የለኝም፣ መጠኑም ትንሽ አይሆንምና፤ ነገር ግን በአንተና በወዳጆችህ ላይ የበለጠ መተማመን አለኝ። ይህ ያረካህ እንደሆነ ተመልከት፤ በነዚህ ሁኔታዎች ላይም ለዚህ ዓመት ቆይ፣ በሚቀጥለው ወቅት ደግሞ ንብረቱን ይዘህ ትሄዳለህ። ለእርሱ ስትል ይህን ሁሉ ብታከናውን ዲዮን ለአንተ አመስጋኝ እንደሚሆን እርግጠኛ ነኝ።”

ይህን ሐሳብ ስሰማ ተናደድኩ፣ ካሰብኩበት በኋላ ግን አስተያየቴን በቀጣዩ ቀን እንደማሳውቀው ተናገርኩ። ከዚያ በኋላ በራሴ ስሆን ጉዳዩን በታላቅ ጭንቀት አሰላሰልኩበት። በራሴ ውስጥ ስነጋገር መጀመሪያ የመጣው ሐሳብ ይህ ነበር፦ „እንዲህ እንበል፣ ዲዮናስዮስ ካነሳቸው ነገሮች ምንም ዓይነት ሊፈጽም አይፈልግም፣ እኔ ከሄድኩ በኋላ ግን ለዲዮን የሚታመን የሚመስል ደብዳቤ ይጽፍለታል፤ አሁን ለእኔ ያቀረበውን ሐሳብ እየነገሩት፣ የቀረበውን ለመፈጸም ፈቃደኛ እንደነበረ ግን እኔ እንደተቃወምኩና የዲዮንን ጥቅም ጨርሶ እንደቸልኩ አድርጎ ያቀርበዋል። ከዚህ ባሻገር፣ እንዲህ እንበል፣ መሄዴን አይፈቅድም፤ ለማንኛውም ነጋዴ የግል ትዕዛዝ ሳይሰጥ፣ በቀላሉ እንደሚችለው፣ ለሁሉም በመርከብ እንድልጓዝ እንደማይፈልግ ግልጽ ያደርጋል፤ ከዲዮናስዮስ ቤት ስወጣ ማን ሊወስደኝ ይስማማ ይሆን?”

ምክንያቱም ከሌሎች ጭንቀቶቼ በተጨማሪ፣ በዚያን ጊዜ ቤቱን በሚከብበው የአትክልት ስፍራ ውስጥ እኖር ነበር፣ ከዚያም ከዲዮናስዮስ ትዕዛዝ ካልተላከለት በቀር በሩ ጠባቂ እንኳ እንድወጣ አይፈቅድልኝም ነበር። „ይሁንና ዓመቱን ብጠብቅ፣ ስለነዚህ ነገሮች ለዲዮን መጻፍ እችላለሁ፣ ያለሁበትን አቋምና የምወስዳቸውን እርምጃዎች እያስታወቅሁ። ዲዮናስዮስም ከሚለው ነገር ምንም ቢፈጽም፣ የሆነ ነገር አሳክቼ እሆናለሁ፤ ምክንያቱም የዲዮን ንብረት፣ በፍትሐዊ ግምት፣ ምናልባት ከመቶ ታለንት ያንስ አይሆንም። ነገር ግን በሚመስለኝ መልኩ ወደፊት የሚታየው ሁኔታ በሚገባ ሊጠበቅ የሚችለውን አቅጣጫ ቢከተል፣ ራሴን ምን እንደማደርግ አላውቅም። ሆኖም ምናልባት ለአንድ ዓመት ሥራዬን መቀጠል፣ የዲዮናስዮስን ሴራዎችም በተግባር ለማሳየት መሞከር አስፈላጊ ይሆናል።”

ይህን ውሳኔ ላይ ከደረስኩ በኋላ፣ በቀጣዩ ቀን ለዲዮናስዮስ እንዲህ አልኩት፦ „ለመቆየት ወስኛለሁ። ነገር ግን እንደ ዲዮን ወኪል ሆኜ የመስራት ሥልጣን አለኝ ብለህ እንዳትቆጥረኝ እጠይቅሃለሁ፤ ይልቁንም ከእኔ ጋር አብረህ ለእርሱ ደብዳቤ ጻፍለት፣ አሁን የተወሰነውን እየተናገርክ፣ ይህ መንገድ ያረካው እንደሆነ ጠይቀው። ካላረካው፣ ሌሎች ምኞቶችና ጥያቄዎች ካሉት፣ በተቻለ ፍጥነት ስለ ዝርዝሮቻቸው መጻፍ አለበት፣ አንተም ስለ ጥቅሞቹ ምንም ችኩል እርምጃ እስካሁን ድረስ መውሰድ የለብህም።”

የተደረሰው ስምምነትም ይህ ነበር። ከዚህ በኋላ የንግድ መርከቦቹ ጉዟቸውን ጀመሩ፣ የእኔን ጉዞ ለመውሰድም አልተቻለኝም። ያን ጊዜ ዲዮናስዮስ „ግማሹ ንብረት የዲዮን ግማሹ የልጁ እንደሆነ መታየት አለበት” ብሎ አስታወቀኝ። ስለዚህ፣ ይሸጠዋል፣ ሲሸጥ ደግሞ ግማሹን እኔ ይዤ እንድሄድ ይሰጠኛል፣ ግማሹን ደግሞ ለልጁ ይተወዋል። ይህ መንገድ፣ እጅግ ፍትሐዊ እንደሆነ ተናገረ። ይህ ሐሳብ ለእኔ አስደንጋጭ ነበር፣ ከእርሱ ጋር ከእንግዲህ መከራከር ጅልነት ነው ብዬ አሰብኩ። ሆኖም የዲዮንን ደብዳቤ መጠበቅ አለብን፣ ከዚያ ደግሞ ይህን አዲስ ሐሳብ ለመንገር እንደገና መጻፍ አለብን አልኩ። እርሱ ግን የዲዮንን ንብረት በሙሉ ሸጠ፤ ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ ስለ ጉዳዩ ለእኔ አንዲት ቃል አልተናገረም፣ እኔም ስለ ዲዮን ጉዳዮች ከእንግዲህ አልተናገርኩትም፤ ምክንያቱም በዚህ ምንም ጥቅም ማድረግ እችላለሁ ብዬ አላሰብኩም። ለፍልስፍናና ለወዳጆቼ ለመድረስ ስለ ጥረቶቼ እስከ አሁን ያለው ታሪክ ይህ ነው።

ክፍል 17 — የሄራቅሊደስ ጉዳይና ከሲራኩስ መውጣት

ከዚህ በኋላ ዲዮናስዮስና እኔ የዕለት ተዕለት ሕይወታችንን ቀጠልን፤ እኔ ከመቀመጫዋ ለመብረር እንደምትናፍቅ ወፍ ዓይኖቼን ወደ ውጭ አቅንቼ ነበር፤ እርሱ ደግሞ ሁልጊዜ ወደ ኋላ የሚያስደነግጠኝና በዲዮን ንብረት ላይ ጥብቅ ቁጥጥር የሚያደርግበት አንድ አዲስ መንገድ ይሠራ ነበር። ቢሆንም ለመላው ሲሲሊ ወዳጆች መሆናችንን አስገነዘብን። ዲዮናስዮስ የአባቱን አካሄድ ትቶ የግል ጠባቂዎቹ የሆኑትን ትልልቆቹን አባላት ደመወዝ ለመቀነስ ሞከረ። ወታደሮቹ ተናድደው፣ በብዛት ተሰብስበው፣ ይህን አንቀበልም ብለው አወጁ። እርሱ ኃይል ለመጠቀም ሞክሮ የአክሮፖሊሱን በሮች ዘጋ፤ እነርሱ ግን ቀጥተኛ ወደ ግድግዳዎቹ ሮጡ፤ የጦር ጩኸት እየጮኹ። ዲዮናስዮስ ፈርቶ ያን ጊዜ ወታደሮቹ የጠየቁትን ሁሉና ከዚያም በላይ ፈቀደ።

ሁከቱ ሁሉ የተነሣው በሄራቅሊደስ ምክንያት ነው የሚል ወሬ ብዙም ሳይቆይ ተሠራጨ። ሄራቅሊደስ ይህን ሲሰማ ራሱን ሰወረ። ዲዮናስዮስ ሊይዘው ይሞክር ነበር፤ ሊያደርገውም ሳይችል ቀርቶ ቴዎዶቴስን ጠራው። በዚያው ጊዜ እኔም በአትክልት ስፍራው ውስጥ ነበርኩ። ቴዎዶቴስ በፊቴ ለዲዮናስዮስ የተናገረውን አስታውሰዋለሁ። „ፕላቶ” አለ፣ „ወዳጃችንን ዲዮናስዮስን አንድ ነገር ለማሳመን እየሞከርሁ ነው፦ ሄራቅሊደስን በፊታችን አምጥቼ በቀረቡበት ክሶች ላይ ራሱን እንዲከላከል ማድረግ ብችል፣ እርሱም ሄራቅሊደስ ከእንግዲህ በሲሲሊ መኖር የለበትም ብሎ ቢወስን፣ ልጁንና ሚስቱን ይዞ ወደ ፔሎፖኔዥያ ሄዶ እዚያ እንዲኖር — ዲዮናስዮስ ላይ ምንም ዓይነት እርምጃ ሳይወስድ እና ከንብረቱ የሚገኘውን ገቢ እያገኘ — ይፈቀድለት። ማንም ሄራቅሊደስን ቢያገኘው፣ ምንም ጉዳት እንዳይደርስበት፤ ይልቁንም ዲዮናስዮስ ሌላ ውሳኔ እስኪወስን ድረስ ከአገሪቱ እንዲወጣ ይፈቀድለት። በዚህ ትስማማለህ?” አለ፣ ለዲዮናስዮስ እያቀረበ። „እስማማለሁ” አለ ምላሹ፣ „በቤትህም ቢገኝ እንኳ፣ አሁን ከተባለው በላይ ምንም ጉዳት አይደርስበትም።”

በሚቀጥለው ቀን ምሽት ኤውሪቢዮስና ቴዎዶቴስ በታላቅ ጭንቀት ወደ እኔ መጡ። ቴዎዶቴስ „ፕላቶ፣ ትናንት ዲዮናስዮስ ስለ ሄራቅሊደስ ለእኔና ለአንተ የገባቸውን ቃሎች በወቅቱ ተገኝተህ ነበር?” አለ። „በእርግጥ” አልሁ። „እንግዲህ” ቀጠለ፣ „አሁን ወታደሮች ሄራቅሊደስን ለመያዝ ገጠሩን ሁሉ እያስሱ ነው፤ እርሱም በዚህ አካባቢ የትኛውም ቦታ ላይ ሊሆን ይችላል። በአማልክት ስም፣ አብረኸን ወደ ዲዮናስዮስ ና።” እኛም ሄድንና በዲዮናስዮስ ፊት ቆምን፤ እኔ ግን አልሁ፦ „እነዚህ ሰዎች ትናንት ከተስማማችሁት በተቃራኒ ስለ ሄራቅሊደስ ጠንካራ እርምጃ ትወስድ ይሆናል ብለው ይፈራሉ። እርሱ ተመልሷል፤ በዚህ አካባቢ ታይቷል የሚል አለ።” ይህን ሲሰማ ተቃጠለ፤ እንደ ቁጡ ሰው ቀለሙን ሁሉ ቀየረ። ቴዎዶቴስ በፊቱ ወድቆ እንዲህ ዓይነት ምንም ነገር እንዳያደርግ ለመነው። እኔ ግን ጣልቄ ላበረታታው ሞከርሁ፣ እንዲህ እያልሁ፦ „አትፍራ፣ ቴዎዶቴስ፤ ዲዮናስዮስ ትናንት ከገባቸው ቃሎች በተቃራኒ አዲስ እርምጃ አይወስድም።” ዓይኑን በእኔ ላይ አቆም አድርጎ፣ „ላንተ ምንም — ትንሽም ሆነ ትልቅ — አልገባሁልህም” አለ። „በአማልክት ስም” አልሁ፣ „ይህ ወዳጃችን አሁን የሚማጸንላትን ትዕግሥት ቃል ገብተህ ነበር።” ይህን ብዬ ወጣሁ። ከዚህ በኋላ ሄራቅሊደስን የማደን ሥራውን ቀጠለ፤ ሄራቅሊደስ ግን ወደ ካርቴጅያውያን ግዛት መሸሸ ቻለ።

ከዚህ በኋላ ዲዮናስዮስ የዲዮንን ንብረት ላለመመለስ የነበረው ዕቅዱ ለእኔ ጠላትነት ለማሳየት ሰበብ ይሰጠዋል ብሎ አሰበ። ከአክሮፖሊሱ አወጣኝ። ከአክሮፖሊሱ ውጭ ከቅጥረኛ ወታደሮች መካከል ነበር የቆየሁት። ከዚያ የተለያዩ ሰዎች ወደ እኔ መጡ፤ ከእነርሱም መካከል ከአቴንስ የመጡት የመርከቦቹ ሠራተኞች — የራሴ ዜጎች — ነበሩ፤ እነርሱም በወታደሮቹ መካከል ስለ እኔ ክፉ እየተነገረ እንደሆነና ሊጨርሱኝ እንደሚዝቱ ነገሩኝ። ስለዚህ ለደኅንነቴ የሚከተለውን ዕቅድ ቀየስሁ።

በታረንተም ለሚገኙት አርኪታስና ለሌሎች ወዳጆቼ መልእክት ላክሁ፤ ያለሁበትን አስቸጋሪ ሁኔታ እየገለጽሁ። እነርሱም ሰላሳ ቀዘፋ ያላት ጦር መርከብ ከራሳቸው አንዱ ከሆነው ላሚስከስ ጋር ላኩ፤ እርሱም መጥቶ ስለ እኔ ዲዮናስዮስን ለመነው። ተስማማ፤ ለመሄድ ፈቀደልኝ። ስለ ዲዮን ንብረት ግን ተጨማሪ ጥያቄ አላቀረብሁም፤ ከእርሱም ምንም አልተመለሰም።

ክፍል 18 — ኦሊምፒያ፣ የዲዮን ውድቀትና መደምደሚያ

ጉዞዬን ወደ ፔሎፖኔዥያ ወደ ኦሊምፒያ አደረግሁ፤ በዚያም ዲዮንን በጨዋታዎቹ ላይ አገኘሁት፤ የተፈጸመውንም ሁሉ ነገርኩት። ዜዎስን ምስክር አድርጎ ጠርቶ፣ ወዲያውኑ እኔንና ዘመዶቼን በዲዮናስዮስ ላይ የበቀል እርምጃ ለመውሰድ እንድንዘጋጅ አበረታታን። ይህን ሰምቼ፣ ወዳጆቼን ለረዳትነት ሊጠራ እንደሚችል ነገርኩት፣ መሄድ ቢፈልጉ፤ „እኔን በተመለከተ ግን፣” ብዬ ቀጠልኩ፣ „አንተና ሌሎች የዲዮናስዮስን ማዕድ እንድካፈል አስገድዳችሁኝ ነበር። እርሱ ምናልባት ይዟዟሩ የነበሩትን ስም ማጥፋቶች አምኖ ነበር፣ እኔ ከእናንተ ጋር በእርሱ ላይ እያሤርሁ ነው የሚሉትን፤ ሆኖም ሕይወቴን ምሕረት አደረገለት። ደግሞም፣ ለማንም ሰው የጦር አጋር ለመሆን የሚያበቃ ዕድሜ ላይ የለሁም፤ በመካከላችሁ እንደ ገለልተኛ እቆማለሁ።” ይህን ያልሁት፣ ወደ ሲሲሊ ባደረግሁት ጉዞና በዚያ ባጋጠመኝ መጥፎ ዕድል ስለ ሰለቸኝ ነበር። እነርሱ ግን አልታዘዙኝም፣ ለማስታረቅ የሞከርኩትን ጥረት ሊሰሙ አልፈቀዱም፤ በዚህም ከዚያ ጊዜ ጀምሮ የተከሰቱትን ክፉ ነገሮች ሁሉ በራሳቸው ላይ አመጡ። ምክንያቱም ዲዮናስዮስ ለዲዮን ንብረቱን ቢመልስለት ኖሮ ወይም ከእርሱ ጋር ቢታረቅ ኖሮ፣ ከእነዚህ ነገሮች አንዱም ባልተከሰተም ነበር።

የዲዮን ምኞት ግን፣ የራሴም ሆነ የማንኛውም ቀና አሳቢ ሰው ምኞት ሊሆን ይገባል ብዬ የምናገረው ዓይነት ነበር። የታላቅ ሰው ዓላማ ታላቁን አገልግሎት በማበርከት ታላቁን ሥልጣንና ክብር ማግኘት ነው። ይህም ግብ የሚደረስበት፣ ሴራዎችን በመመስረትና ሴረኞችን በማሰባሰብ ለራሱና ለአገሩ ሀብት ሲያገኝ አይደለም። ዲዮን በትክክል የተከተለው የጽድቅን መንገድ ነበር፤ የበደል ሥራዎችን ከመፈጸም ይልቅ መከራ መቀበል ይሻላል ብሎ ስላሰበ። ነገር ግን በጠላቶቹ ላይ የድል ጫፍ ላይ ሲደርስ ተሳሳተና ወደቀ። ምክንያቱም ቅን፣ ራሱን የሚገዛና ጥበበኛ የሆነ ሰው ከርኩሳን ጋር ሲገናኝ፣ የእንዲህ ዓይነት ሰዎችን ባህርይ ሙሉ በሙሉ የማያውቅ አይሆንም፤ ነገር ግን የመርከብ መልካም መሪ የማዕበልን አስደንጋጭ ኃይል ሙሉ በሙሉ ሳያውቅ እንደሚጠፋው ሁሉ፣ ዲዮንም በጠላቶቹ ክፋት ተሸነፈ። ይህ ነበር የውድቀቱ መንስኤ፣ ሲሲሊንም በታላቅ ሐዘን ውስጥ ያስገባት።

አሁን ከተረክሁት ክስተቶች ቀጥሎ ስለሚወሰዱት እርምጃዎች፣ ምክሬ በቂ በሆነ መልኩ ተሰጥቷል። ወደ ሲሲሊ ስላደረግሁት ሁለተኛ ጉዞ ታሪክ የተናገርሁበት ምክንያትም፣ የክስተቶቹ እንግዳ ባህርይ ስለነበራቸው ዘገባ መሰጠት አስፈላጊ መሆኑ ስለታየኝ ነው። በዚህ አሁን በተሰጠው ዘገባ ለማንኛውም ሰው ይበልጥ ግልጽ ሆነው ቢታዩ፣ አሁን የተሰጠው መግለጫ በቂና ከመጠን በላይ ያልተራዘመ ነው።

መጨረሻ።

Albert Schweitzer (1875–1965) — ሁለት ዶክትሬት ያለው የነገረ መለኮት ምሁር፣ ፈላስፋ፣ ድንቅ ኦርጋን ተጫዋች — ሁሉንም ትቶ ሕክምና ተምሮ ወደ Gabon ጫካ ሄደ። ከጦርነትና ከምርኮ ውስጥ “ለሕይወት ክብር” (Ehrfurcht vor dem Leben) የሚለውን ፍልስፍና ወለደ። በ1952 የ Nobel የሰላም ሽልማት ተቀበለ።

ክፍል 1 — Schweitzer ማን ነበር? (ሳባ)

• የ Alsace ልጅ — በ1875 Kaysersberg ተወለደ። ድንበር በተሳለ ምድር ላይ ያደገ — ፈረንሳይኛም ጀርመንኛም የሚናገር ቤተሰብ።

• የቄስ ቤት ልጅ — አባቱ ፓስተር፣ Gunsbach ውስጥ ያገለግል ነበር። ዘጠኝ ዓመቱ ሲሆን የአዋቂዎችን ምትክ ሆኖ ኦርጋን ተጫውቷል።

• ሁለት ዶክትሬት — አንዱ ፍልስፍና፣ ሌላው ነገረ መለኮት። “The Quest of the Historical Jesus” የ New Testament ጥናትን ለውጠ — ኢየሱስ ሰው ነበር ብሎ ተከራከረ።

• ስለ ጳውሎስ — ክርስትናን ያቀረጻት ኢየሱስ ሳይሆን ጳውሎስ ነው ብሎ ተከራከረ — ምሁራንን አስቸገረ ግን ብዙዎቹ ተከተሉ።

• ሕይወቱን የቀየረው ውሳኔ — ሠላሳ ዓመት ሳይሞላው ሁሉንም ለቅቆ ሕክምና ለመማር ገባ — “ማወቅ ብቻ በቂ አይደለም፣ ማድረግ ያስፈልጋል።”

• ወደ Gabon — በ1913 ከባለቤቱ Helene ጋር Lambaréné ደረሱ። ከምንም ሆስፒታል ገነባ። ከአራት ዓመት በኋላ ጦርነት ፈነዳ — ጀርመናዊ ስለሆነ ተያዘ።

• Thomas Lambie — ከ Schweitzer ከስድስት ዓመታት ቀደም ብሎ ተመሳሳይ ምርጫ አደረገ — ሁሉን ትቶ ወደ ኢትዮጵያ ሄደ።

ክፍል 2 — ያ ዘመን ምን ይመስል ነበር? (ኢብሳ)

• Belle Époque — “ያማረ ዘመን” (1870–1914) — ቴክኖሎጂ ያድጋል፣ ሰዎች “ዕድገት ሊቆም አይችልም” ብለው ያምናሉ — ግን ውበቱ ስር ያለው ቁስል ቅኝ ግዛት ነው።

• Berlin Conference (1884) — አሥራ ሦስት የአውሮፓ መንግሥታት አፍሪካን ተቀራመቱ — ማንም አፍሪካዊ አልተጋበዘም።

• Nietzsche vs. Schweitzer — Nietzsche “ጠንካራው ይነሳ” አለ፣ Schweitzer “ጠንካራው ይውረድ” አለ። Nietzsche ኃይል፣ Schweitzer አገልግሎት።

• ስለ Bach — ስምንት መቶ ገጽ መጽሐፍ ጻፈ። የኦርጋን ማሻሻያ እንቅስቃሴ መሪ ሆነ — ያረጁ ኦርጋኖችን ከማፍረስ ታደገ።

• ሥልጣኔ ቀውስ — “ቴክኖሎጂ ያለ ሥነ ምግባር ሁሉንም ያጠፋል” ብሎ ያስጠንቅቅ ነበር — 1914 ጦርነት ፈነዳ፣ ቴክኖሎጂ የሞት መሣሪያ ሆነ።

ክፍል 3 — ወደ መጽሐፉ ራሱ (አበባ)

• ራስ ታሪክ — “Out of My Life and Thought” (ጀርመንኛ: “Aus meinem Leben und Denken”) — ስለ ራሱ ብቻ ሳይሆን ስለ ሐሳቡ ይናገራል። “Denken” ማለት ሕያው ማሰብ ነው።

• “ለሕይወት ክብር” ይወለዳል — ወንዙ ላይ ጀልባ ሲጓዝ ጉማሬዎች ሲወጡ — “እኔ ለመኖር ፈቃድ ያለኝ ሕይወት ነኝ — ለመኖር ፈቃድ ባለው ሕይወት መካከል” ብሎ ፍልስፍናው ተወለደ።

• Sylvia Pankhurst — ሥዕልን ትታ ለፖለቲካ ገባች፣ ለኢትዮጵያ ራሷን ሰጠች — ከ Schweitzer ጋር ተመሳሳይ ምርጫ።

• Saint-Rémy-de-Provence — Schweitzer ታስሮ ያሰላሰለበት ቦታ Van Gogh “The Starry Night” ን የሳለበት ቦታ ነበር — ሁለቱም በታሰሩበት ቦታ ነፃነታቸውን አገኙ።

• Einstein — Schweitzer ን ጠርቶ “ስለ አቶሚክ ቦምብ አደጋ ድምጽህን አሰማ” ብሎ ለመነው — FBI ና CIA ተከትለውታል ግን አልቆመም።

ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግስት)

• ማወቅ ወይስ ማድረግ — ፀጋዬ ገብረ መድኅን “ቃል ተግባር ነው” ያሳየ — Schweitzer “ቃል ብቻ ተግባር አይደለም — መውጣት ያስፈልጋል” ያሳየ — ሁለቱም ልክ ናቸው፣ ሁኔታቸው የተለያየ ነው።

• ቴክኖሎጂ — ጌታ ወይስ አገልጋይ? — ዛሬ AI ሲስፋፋ “ቴክኖሎጂ ያለ ሥነ ምግባር” ማስጠንቀቂያው ከመቼውም ይበልጥ ያስፈራል።

• ዓለም ጥሩ ሰውን ለምን ይፈራል? — ጥሩ ሰው ሲታይ ያላደረጉትን ያሳያል — ሐፍረት ወደ ቁጣ ይቀየራል።

• ሕሊናው አሸነፈ — ከፖለቲካ ራቅ ብሎ መቆየት ይፈልግ ነበር — ግን “ዝም ማለት ራሱ ክብርን መናድ ይሆናል” ብሎ ተናገረ።

ያልተነገሩ ነገሮች

1. የ Nobel ገንዘቡን ለ Lambaréné leprosy ሕንፃ ሠራበት — ሽልመቱ ወደ ሥራ ተቀየረ

2. ኦርጋን ተጫዋች ብቻ ቢሆን ኖሮ ከ Bach ተጫዋቾች ሁሉ ቀዳሚ ይሆን ነበር ይባላል

3. ሆስፒታሉ ውስጥ ፔሊካኖች፣ ጦጣዎች፣ ዝንጀሮዎች ነፃ ይዞሩ ነበር — ፍልስፍናውን በተግባር ፈጸመ

4. “Thought” የሚለው ትርጉም ትክክል አይደለም ብለው ተርጓሚዎች ተከራክረዋል — “Denken” ማለት ሕያው ማሰብ ነው

5. Lambaréné ሆስፒታል ዛሬም ድረስ ይሠራል — ከመቶ ዓመት በላይ ሆኖታል

ቁልፍ ጥቅሶች

“ማወቅ ብቻ በቂ አይደለም — ማድረግ ያስፈልጋል።” — Schweitzer

“እኔ ለመኖር ፈቃድ ያለኝ ሕይወት ነኝ — ለመኖር ፈቃድ ባለው ሕይወት መካከል።” — Schweitzer

“ቴክኖሎጂ ያለ ሥነ ምግባር ጌታችን ይሆናል።” — Schweitzer

“ጠንካራው ይነሳ” — Nietzsche / “ጠንካራው ይውረድ” — Schweitzer

“ቃል ተግባር ነው” — ፀጋዬ / “ቃል ብቻ ተግባር አይደለም” — Schweitzer

ስሞችና ቃላት

ሰዎች

• Albert Schweitzer (1875–1965) — ነገረ መለኮት ምሁር፣ ፈላስፋ፣ ሙዚቀኛ፣ ሐኪም፣ የ Nobel ተሸላሚ

• Helene Bresslau — የ Schweitzer ባለቤት፣ ነርስ ሆና አብራው ወደ Gabon ሄደች

• Thomas Lambie — ከ Schweitzer ቀደም ብሎ ሁሉን ትቶ ወደ ኢትዮጵያ የሄደ አሜሪካዊ ሐኪም

• Sylvia Pankhurst — ሥዕልን ትታ ለፖለቲካ ገብታ፣ ለኢትዮጵያ ራሷን ሰጠች

• Friedrich Nietzsche — “Übermensch” ያቀረበ ፈላስፋ — Schweitzer ተቃራኒውን ያቀረበ

• Albert Einstein — Schweitzer ን “ድምጽህን አሰማ” ብሎ ያለው ሳይንቲስት

• Johann Sebastian Bach — Schweitzer ስምንት መቶ ገጽ ስለ እሱ ጻፈ

• Vincent van Gogh — Schweitzer በታሰረበት ቦታ “The Starry Night” ን የሳለ ሠዓሊ

• ፀጋዬ ገብረ መድኅን — “ቃል ተግባር ነው” ያሳየ ኢትዮጵያዊ ገጣሚ

ቦታዎች

• Alsace — ከፈረንሳይና ጀርመን መካከል ያለ ክልል — Schweitzer ያደገበት

• Gunsbach — Schweitzer ያደገባት ትንሽ መንደር

• Lambaréné — Gabon ውስጥ Schweitzer ሆስፒታል የገነባበት

• Saint-Rémy-de-Provence — Schweitzer የታሰረበት ማጎሪያ ካምፕ

ቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች

• Ehrfurcht vor dem Leben — “ለሕይወት ክብር” — የ Schweitzer ፍልስፍና ዋና ሐሳብ

• Belle Époque — “ያማረ ዘመን” (1870–1914)

• Berlin Conference (1884) — አውሮፓ አፍሪካን የተቀራመተችበት ጉባኤ

• Historical Criticism — መጽሐፍ ቅዱስን እንደ ታሪካዊ ሰነድ የማጥናት ዘዴ

• Übermensch — “ከሰው በላይ ሰው” — የ Nietzsche ፅንሰ ሐሳብ

• Sleeping sickness — በ tsetse fly የሚተላለፍ በሽታ — Schweitzer ለማከም የሄደ

ትምህርት 07 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥት

Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) — ገና 23 ዓመቱ ሳለ ሾተልውን ደረቱ ላይ አስጠጋ — ከሞት ይልቅ ፈጠራን መረጠ። በአራት ሳምንታት ውስጥ ብቻ “የወጣቱ Werther ሥቃይ” ጽፎ አውሮፓን አናወጠ — ራሱን ያዳነው ልብ ወለድ ለሌሎች ግን ሞት ወለደ።

ክፍል 1 — Goethe ማን ነበር? (ሳባ)

• የ Frankfurt ልጅ — በ1749 ተወለደ። አባቱ ጠበቃ እንዲሆን ፈለገ — ልጁ ግን በሁለት ሺ መጻሕፍት ቤተ መጻሕፍት ውስጥ ገብቶ ጠፋ።

• Herder — Strasbourg ውስጥ ያገኘው ፈላስፋ — “ከልብህ ጻፍ” ብሎ አበረታታው፤ Shakespeare ን እንዲያነብ፣ የሕዝብ ግጥሞችን እንዲሰበስብ መከረው።

• Wetzlar እና Charlotte Buff — ሕግ ለመለማመድ ሄዶ ፍቅር አገኘ። Lotte ዳቦ ቆርሳ ለታናናሾቿ ስታከፋፍል ለመጀመሪያ ጊዜ ተመለከታት — ፍቅር ከዓይኑ ወደ ልቡ ዘልቆ ገባ። እሷ ግን ከ Kestner ጋር ታጭታ ነበረች።

• ሾተልው — ደጋግሞ ደረቱ ላይ ያስጠጋዋል — ድፍረት አጥቶ ወይ ሕይወት ስባው። Karl Wilhelm Jerusalem ራሱን ሲያጠፋ — Goethe ከሞት ይልቅ ፈጠራን መረጠ።

• አራት ሳምንታት — በ1774 “የወጣቱ Werther ሥቃይ” በአራት ሳምንታት ተጽፎ ታተመ — “የ Werther ትኩሳት” ተነስቶ ወጣቶች ሰማያዊ ኮት ለበሱ — አንዳንዶችም ራሳቸውን አጠፉ።

• ከ Werther ወደ Weimar — Duke Karl August ጠርቶ አማካሪ አደረገው — ቀሪ ሕይወቱን Faust ን ጨምሮ ታላላቅ ሥራዎችን ጻፈ።

ክፍል 2 — ያ ዘመን ምን ይመስል ነበር? (ኢብሳ)

• ሦስት መቶ መንግሥታት — ጀርመን አንድ ሀገር አልነበረችም — ከ300 በላይ ትናንሽ ግዛቶች — ነጋዴ ከ Frankfurt ወደ Hamburg ሲጓዝ ከአሥር ያላነሱ ድንበሮችን ያቋርጣል።

• ማኅበራዊ ክፍፍል — ባላባት ካልሆንክ ድምፅህ ተሰሚነት የለውም — Werther ባላባት ባለመሆኑ Count C. ዘንድ ተሰድቦ ተባረረ — ከ Goethe ልምድ የተቀዳ።

• Rousseau — “ሰው ነፃ ሆኖ ይወለዳል፤ ነገር ግን በሁሉም ቦታ በሰንሰለት ታስሯል” — Werther ተፈጥሮ ውስጥ ደስተኛ፣ ማኅበረሰብ ውስጥ ሲገባ ውርደት ያጋጥመዋል።

• Sturm und Drang — “ማዕበልና ግፊት” — ስሜት ድክመት ሳይሆን ሰውን ሰው ያደርገዋል ብሎ የተነሳ ንቅናቄ — Goethe ዋና ድምፁ ነበር።

• ደብዳቤ ብቻ — ልብ ወለዱ epistolary novel ነው — የ Werther ድምፅ ብቻ ይሰማል — ብቸኝነቱ ከቅርጹ ጋር ተዋሕዷል።

• ለምን ያኔ? — ፈረንሳይ በአብዮት ስትተነፍስ ጀርመን 300 ቁራጭ ናት — አብዮት ማድረግ አይቻልም — ሕዝቡ በልብ ወለድ ውስጥ ተነፈሰ።

ክፍል 3 — ወደ ልብ ወለዱ ራሱ (አበባ)

ገጸ ባሕሪያት

• Werther — ያልተገራ ስሜት ያለው ወጣት — ሁሉም ነገር ወይ ሙሉ ነው ወይ ባዶ

• Charlotte (Lotte) — ደግ፣ ኃላፊነት ያላት — ስሜቷን ተሸክማ የቀጠለች

• Albert — ታታሪ፣ ታማኝ — ምክንያታዊ ፍቅር ያለው

• Wilhelm — ሩቅ ያለው ጓደኛ — ምላሹ ፈጽሞ አይሰማም

ታሪኩ — ሦስት ምዕራፎች

ጸደይ — Werther Wahlheim ደርሶ ተፈጥሮ ውስጥ ይደሰታል — Charlotte ን ያገኛል — ዳቦ ስትቆርስ — “Klopstock!” ብላ ስትናገር ነፍሱን ያነበበች መሰለው — ግን Charlotte የታጨች ናት።

ማምለጫ — Wahlheim ለቅቆ ሄደ — Count C. ዘንድ ባላባት ባለመሆኑ ተባረረ — ያቺ ሴት “ከአንተ ጋር መታየት ውርደት ነው” አለችው — Charlotte ተጋባች — ሦስቱ ውድቀቶች ተደራረቡ።

ክረምት — ወደ Wahlheim ተመለሰ — ዛፎች ቅጠላቸውን አረግፈዋል — Homer ትቶ Ossian አንሥቷል — ለ Charlotte Ossian ሲያነብላት ሳማት — “ለመጨረሻ ጊዜ!” ብላ ገፋችው — ሰማያዊ ኮትና ቢጫ ቦዲ ለብሶ Albert ሽጉጥ ተውሶ — ራሱን አጠፋ — ማንም ቄስ አልተከተለውም።

ሦስቱ ዋና ጥያቄዎች

1. ስሜት ብቻ ሲመራ ምን ይከሰታል?

2. ማኅበረሰብ ሰውን ይገድላል ወይ?

3. ሥነ ጽሑፍ ሕይወትን ይለውጣል ወይስ ይገድላል?

ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)

• Charlotte ጠንካራ ናት — ስሜቷን ገድላ ሳይሆን ተሸክማ ቀጠለች — ስሜትና ኃላፊነት ሚዛን ላይ ቆመች።

• የመስክ ሠራተኛው — ሁለቱንም ያቃጠላቸው ያልተመለሰ ፍቅር — ምሁሩ ራሱን ሲገድል ገበሬው ተቀናቃኙን ገደለ — ሥቃይ ብቻ ሳይሆን ሥቃይን ማውጫ መንገድም በደረጃ ይወሰናል።

• ብቸኝነት — Werther ን ያደቀቀው ፍቅር ብቻ ሳይሆን ብቸኝነቱ — ሁሉም በር ተዘጋበት — ፍቅር፣ ሥራ፣ ማኅበረሰብ።

• Faust — Werther ያላገኘው መልስ — Werther ፍቅርን ብቻ ብቸኛ ምሰሶ አቆመ — ሲሰበር ሁሉ ፈረሰ። Faust ብዙ ምሰሶዎች አሉት — በመጨረሻ መለኮታዊ ፍቅር ያድነዋል።

• ክረምት ያልፋል — Goethe ሕይወቱን ያዳነው “ክረምት ያልፋል” ብሎ ማመኑ ነው — Werther ያንን ማመን አቃተው።

ያልተነገሩ ነገሮች

1. Napoleon ይህን መጽሐፍ ሰባት ጊዜ አንብቧል — ከ Goethe ጋር ሲገናኝ ስለ Werther ብቻ ተወያየ

2. Mary Shelley “Frankenstein” ውስጥ — ፍጡሩ ከመጀመሪያ ካነበባቸው መጻሕፍት አንዱ Werther ነበር

3. መጽሐፉ በ Leipzig, ዴንማርክ, ጣሊያን ታግዷል — መታገዱ ይበልጥ እንዲነበብ አደረገው

4. “Eau de Werther” ሽቶ ተመርቶ ነበር — Werther ትልቅ ብራንድ ሆኖ ነበር

5. Goethe ራሱ በ1787 ሁለተኛ እትም አውጥቶ Charlotte ን ይበልጥ ጠንካራ አደረጋት

6. በቻይና ሲተረጎም ትኩረቱ በፍቅር ሳይሆን በማኅበራዊ ክፍፍሉ ላይ ነበር

7. “የ Werther ተጽዕኖ” (Werther Effect) ዛሬም እንደ ስነ ልቦናዊ ቃል ያገለግላል

ቁልፍ ጥቅሶች

“ብቸኝነቴ ልቤን ይፈውሰዋል… ይህች ገነት የሆነች ቦታም ነፍሴን ትሞላታለች።” — Werther

“Klopstock!” — Charlotte

“To be, or not to be” — Hamlet / “ሾተል ወይስ ብዕር” — Goethe

“ሰው ነፃ ሆኖ ይወለዳል፤ ነገር ግን በሁሉም ቦታ በሰንሰለት ታስሯል።” — Rousseau

“ሕይወት እስካለ ድረስ ተስፋ አለ።” — Goethe

“ማንም ቄስ አልተከተለውም።” — የልብ ወለዱ መጨረሻ

ስሞችና ቃላት

ሰዎች

• Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) — ጸሐፊ፣ ሳይንቲስት፣ ፈላስፋ

• Charlotte Buff (Lotte) — Goethe ያፈቀራት ሴት — Werther ምሳሌ

• Johann Christian Kestner — Charlotte ያጨችው ሰው — Albert ምሳሌ

• Karl Wilhelm Jerusalem — ራሱን ያጠፋ ወጣት ምሁር — የ Werther ዕጣ ፈንታ ምሳሌ

• Johann Gottfried Herder — “ከልብህ ጻፍ” ያለ ፈላስፋ

• Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) — “ሰው ከተፈጥሮ ጋር ሲኖር ንጹሕ ነው” ያስተማረ

• Friedrich Schiller — ከ Goethe ጋር Sturm und Drang ውስጥ የነበረ ጸሐፊ

• Napoleon Bonaparte — Werther ን ሰባት ጊዜ አንብቧል ይባላል

ቦታዎች

• Frankfurt am Main — Goethe የተወለደበት

• Strasbourg — Herder ን ያገኘበት ዩኒቨርሲቲ ከተማ

• Wetzlar — Charlotte ን ያገኘባት ከተማ — Wahlheim ምሳሌ

• Weimar — Goethe ቀሪ ሕይወቱን ያሳለፈበት

ቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች

• Sturm und Drang — “ማዕበልና ግፊት” — ስሜትን ያከበረ የ1770ዎቹ ሥነ ጽሑፍ ንቅናቄ

• Epistolary novel — በደብዳቤ ቅርጽ የተጻፈ ልብ ወለድ

• Werther Effect — ራስን ማጥፋት ሪፖርት ሲበዛ ሌሎች ተጋላጭ ሰዎች ተመሳሳይ ድርጊት ሊፈጽሙ ይችላሉ የሚለው ንድፈ ሐሳብ

• Enlightenment — “አብርሆተ ዘመን” — ምክንያትንና ሥርዓትን ያከበረ ዘመን

• Ossian — የሴልቲክ ግጥም — ስለ ሞትና ብቸኝነት — Werther ክረምት ላይ ያነበበው

ትምህርት 08 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግስት

William Shakespeare (1564–1616) — ከ Stratford ትንሽ ከተማ የመጣ፣ ዩኒቨርሲቲ ያልገባ ግን ሰውን ከማንም በላይ ያየ ዓይን። ልጁ Hamnet ሞቶ ለአራት ዓመት ዝም ካለ በኋላ Hamlet ን ፈጠረ — አባቱን ያጣ ልዑል “መኖር ወይስ አለመኖር” ብሎ ጠየቀ። “ወደፊት ሂድ — በቀል ምንም አይቀይርም” — ያ ነው Hamlet ያስተማረው።

ክፍል 1 — Shakespeare ማን ነበር? (ሳባ)

• የ Stratford ልጅ — በ1564 ተወለደ። አባቱ ጓንት ሠሪ — ከክብር ወደ ውርደት ወደቀ — ልጁ ያንን ውድቀት ከቅርብ አየ፣ ኋላ ንጉሦች ሲወድቁ ጻፈ።

• ዩኒቨርሲቲ አልገባም — Grammar School ብቻ — ጥበብ ከዲፕሎማ ሳይሆን ከመመልከት ይወለዳል።

• Anne Hathaway — ገና 18 ዓመቱ ሳለ አገባ — ሦስት ልጆች ወለዱ — Susanna፣ መንትዮች Hamnet እና Judith።

• “የጠፉ ዓመታት” — ከ1587 እስከ 1590 ምንም ሰነድ የለም — ከ Stratford ወጥቶ London ገብቶ ቲያትር ዓለም ውስጥ ታየ።

• ከሞት ጋር መኖር — ቸነፈር London ያጭዳል — ቲያትር ቤቶች ይዘጋሉ — ሕይወትና ሞት ጎን ለጎን ነው።

• Hamnet ሞተ — በ1596 ልጁ ሞተ — 11 ዓመት — ስለ ሐዘኑ አንድ ቃል አልጻፈም። ከአራት ዓመት በኋላ Hamlet ን ጻፈ — ያ ዝምታ Hamlet ሆኖ ወጣ።

• ሰውን ያየበት ዓይን — ያለ ሃይማኖት ስብከት “ሰዎች ለምን ያሉትን ያደርጋሉ?” ብቻ ጠየቀ — ቅናት፣ በቀል፣ ፍቅር፣ ስልጣን — ሁሉንም በቃላት ገለጸ።

ክፍል 2 — Elizabethan England (ኢብሳ)

• ንግሥት Elizabeth — ልጅ ያልወለደች — “ወራሽ ማን ይሆናል?” ያስጨነቀ ጥያቄ — Hamlet ውስጥ ዙፋን ቅሚያ — ተመልካቾቹ ስለ England ያስቡ ነበር።

• ካቶሊክ vs. ፕሮቴስታንት — ስለ ሥልጣን በግልጽ መናገር አይቻልም — ቲያትር ስለ ዴንማርክ ያወራል፣ ተመልካቾቹ ግን ስለ England ያዳምጣሉ — ቲያትር የፖለቲካ ድብቅ ቋንቋ ነው።

• ቲያትር ለሁሉም — Globe Theatre ውስጥ ባላባቶች ከላይ፣ ተራ ሰዎች penny ከፍለው ቆመው — Shakespeare ሁለቱንም ማድረስ ነበረበት።

• ቲያትር ከግንቡ ውጭ — Puritans “የዲያብሎስ ቤት” ይሉት ነበር — Globe Theatre 1613 ተቃጠለ።

• Renaissance — ሰዎች ከመካከለኛው ዘመን ማዕቀፍ ውጭ ማሰብ ጀመሩ — Hamlet ዘመናዊ ሰው ነው፣ ጥያቄ ይጠይቃል ግን ማሰቡ ሲበዛ ድርጊቱ ይዘገያል።

• ለምን ያ ዘመን? — Hamlet አሮጌና አዲስ ዓለም ሲጋጩ ብቻ ሊወለድ ይችላል — መካከለኛ ዘመን “ተበቀል” ይላል፣ Renaissance “ለምን?” ይጠይቃል — Hamlet ያ “ለምን?” ስለ ገባው ሊበቀል ያልቻለው።

ክፍል 3 — ወደ ተውኔቱ (አበባ)

ገጸ ባሕሪያት

• ኀምሌት — የምድረ-ዴን ልዑል፣ አሳቢ፣ ፈላስፋ — ድርጊትን ወደ ኋላ የሚስብ

• ገላውዴዎስ — ወንድሙን ገድሎ ዙፋን የያዘ — ገዳይ ግን ሕሊና ያለው

• ገርትረድ — ኀምሌት እናት — ደካማ ወይ ክፉ? Shakespeare ክፍት ትቶታል

• ወፌ-ይላ (Ophelia) — ኀምሌትን ትወዳለች — ፍቅሯ ዋጋ ያስከፍላታል — ቀልቧ ተሰልቦ ሞተች

• ጶሎኔዎስ — አፈ-ንጉሥ — “ለራስህ ታማኝ ሁን” ያለ ግን ራሱ ሰላይ

• ሆራትዮስ — ብቸኛ እውነተኛ ወዳጅ

• ላርቆስ — ወፌ-ይላ ወንድም — ለበቀል ቸኩሎ Claudius ሰይፍ ሆነ

• ፎርጠንብሮስ — የ Norway ልዑል — ድርጊት ያለው ሰው — ዙፋኑን አገኘ

ታሪኩ — ገቢር በገቢር

ገቢር 1 — ጣዕረ መንፈስ ተናገረ — “ደሜን ተበቀላት — ገዳዩ ወንድሜ ገላውዴዎስ ነው” — ኀምሌት ዕብደት ሊስል ወሰነ።

ገቢር 2 — ኀምሌት ዕብደት ሲያስመስል — ሮዘንቅሮስና ገድለ ስምዖን ሰላዮች ሆኑ — ተዘዋዋሪ ቲያትር ተዋናዮችን አገኝቶ ዕቅድ ዘረጋ — “The Mousetrap” ቲያትር አዘጋጅ።

ገቢር 3 — “To be, or not to be” — ቲያትሩ ሲቀርብ ገላውዴዎስ በርግጎ ወጣ — ማስረጃው ጸደቀ — ግን ቤተ ጸሎት ውስጥ ሊገድለው ሲችል “ሲጸልይ ከገደልኩት ነፍሱ ትዳናለች” ብሎ ቆመ — ከዚያ መጋረጃ ጀርባ ጶሎኔዎስን ሳያውቅ ገደለ።

ገቢር 4 — ኀምሌት ወደ እንግሊዝ ተሰደደ — ማዘዣውን ቀይሮ ሰላዮቹ ፈንታ እንዲገደሉ አደረገ — ተመልሶ ወደ ምድረ-ዴን ገባ — ወፌ-ይላ ቀልቧ ተሰልቦ ሞተች — ላርቆስ ለበቀል ተነሳ — ገላውዴዎስ ሰይፍ በመርዝ እንዲነከር አሳሳበ።

ገቢር 5 — ራስ ቅል — “ዮሪቅ ነበር ይህ — ስልጣን፣ ሀብት፣ ዝና — ሁሉ ወደዚህ ይመጣ” — ፍልሚያ — ገርትረድ መርዝ ጠጥታ ሞተች — ላርቆስ ኀምሌትን በመርዝ ሰይፍ ወጋ — ሰይፍ ተቀያይረው ሁለቱም ተበከሉ — ላርቆስ ሚስጥሩን ተናዘዘ — ኀምሌት ገላውዴዎስን ገደለ — “ቀሪው ዝምታ ነው” — ፎርጠንብሮስ ባዶውን ዙፋን ተቀበለ።

ዋናው ትምህርት

“Move on. Vengeance will change nothing.” — ወደፊት ሂድ፣ በቀል ምንም አይቀይርም።

ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግስት)

• ፍትሕ vs. በቀል — ፍትሕ ሥርዓት ይፈልጋል፣ በቀል ስሜት ብቻ ነው — Hamlet ማስረጃ ሰብስቦ ፖለቲካ ተጠቅሞ ማጋለጥ ይችል ነበር — ግን ግል በቀል መረጠ።

• ሐዲስ ዓለማየሁ ግንኙነት — “ፍቅር እስከ መቃብር” ተመሳሳይ ጥያቄ — ግለሰብ ራሱ ዳኛ ሲሆን ውጤቱ ጥፋት ነው።

• Gertrude — ክፉ ሳትሆን ደካማ — ልጇን ትወዳለች — መርዝ ያለውን ወይን ስትጠጣ ልጇ እንዳይጠጣ ራሷ ጠጣች ብለው የሚተረጉሙ ሊቃውንት አሉ።

• ማመንታት — Hamlet ያስብ ይቆያል ግን አያደርግም — ጶሎኔዎስን ሲገድል ደግሞ ያለ ማሰብ ወጋ — ሁለቱም ጽንፎች ጥፋት ናቸው — ሚዛን ያስፈልጋል።

• Fortinbras — Hamlet ሲያስብ Fortinbras ይሠራል — Hamlet ሲሞት ዙፋኑን ያገኛል — ያለ ሴራ፣ ያለ በቀል።

• ሐዘንን ይዞ ወደ ፊት — ሐዘን ወደ ፊት ሲሄድ ጥንካሬ ነው፣ ወደ ኋላ ሲሄድ ጥፋት ነው — Hamlet ወደ ኋላ ሄደ።

ያልተነገሩ ነገሮች

1. Shakespeare ለሚስቱ “ሁለተኛውን ምርጥ አልጋ” ብሎ ኑዛዜው ውስጥ ትቶላታል — ለምን ሁለተኛውን? ማንም አያውቅም

2. Hamlet ከዓለም ሥነ ጽሑፍ ረጅም ሚና ነው — 1,475 ገደማ ስንኞች — ከ4 ሰዓት በላይ መድረክ ላይ

3. Globe Theatre 1613 “Henry the Eighth” ሲቀርብ ተቃጠለ — ሦስት ሺ ሰዎች ነበሩ — አንድ ሰው ብቻ ተጎዳ — ሱሪው ላይ እሳት ቢራ አጠፉት

4. ጀርመንኛ ትርጉሙ (August Wilhelm Schlegel) ከ Shakespeare ጋር ተወዳዳሪ ነው ይባላል — ጀርመኖች “የእኛ Shakespeare” ይሉታል

5. Kronborg Castle (Elsinore) ዛሬም አለ — በየዓመቱ Hamlet ይቀርብበታል — Shakespeare ራሱ ዴንማርክ ሄዶ አያውቅም

ቁልፍ ጥቅሶች

“To be, or not to be — that is the question.” — ኀምሌት

“The rest is silence.” — “ቀሪው ዝምታ ነው።” — ኀምሌት

“To thine own self be true.” — “ለራስህ ታማኝ ሁን።” — ጶሎኔዎስ

“ዮሪቅ ነበር ይህ — ስልጣን፣ ሀብት፣ ዝና — ሁሉ ወደዚህ ይመጣ።” — ኀምሌት

“Move on. Vengeance will change nothing.” — ፕሮፌሰሩ

“Mediocre minds invariably hate genius.” — ፕሮፌሰሩ

ስሞችና ቃላት

ሰዎች

• William Shakespeare (1564–1616) — ጸሐፊ፣ ተዋናይ — “የ Stratford ሊቅ”

• Anne Hathaway — የ Shakespeare ሚስት

• Hamnet Shakespeare — የ Shakespeare ልጅ — በ11 ዓመቱ ሞተ

• ኀምሌት (Hamlet) — የምድረ-ዴን ልዑል

• ገላውዴዎስ (Claudius) — ወንድሙን ገድሎ ዙፋን የያዘ ንጉሥ

• ገርትረድ (Gertrude) — ንግሥት — ኀምሌት እናት

• ወፌ-ይላ (Ophelia) — ኀምሌት ያፈቀራት

• ጶሎኔዎስ (Polonius) — አፈ-ንጉሥ

• ሆራትዮስ (Horatio) — ኀምሌት ወዳጅ

• ላርቆስ (Laertes) — ወፌ-ይላ ወንድም

• ፎርጠንብሮስ (Fortinbras) — የ Norway ልዑል

• Saxo Grammaticus — “Amleth” ታሪክን የጻፈ ዴንማርካዊ ታሪክ ጸሐፊ

ቦታዎች

• Stratford-upon-Avon — Shakespeare የተወለደበት

• Globe Theatre — London — ከ Thames ወንዝ ዳር ያለ ክብ ቲያትር ቤት

• Elsinore (Kronborg Castle) — ዴንማርክ — Hamlet ታሪኩ የሚካሄድበት ቤተ መንግሥት

• Wittenberg — Hamlet ያጠናበት ዩኒቨርሲቲ — Martin Luther ም ያጠናበት

ቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች

• Elizabethan England — ንግሥት Elizabeth the First ዘመን (1558–1603)

• Renaissance — “ዳግም ልደት” — ከመካከለኛው ዘመን ማዕቀፍ ውጭ ማሰብ

• The Mousetrap — ኀምሌት ያዘጋጀው ተውኔት ውስጥ ተውኔት

• Revenge tragedy — የበቀል ተውኔት — በ Elizabethan ዘመን ታዋቂ ዘውግ

• Soliloquy — ገጸ ባሕሪ ለብቻው የሚያወራበት — “To be, or not to be” ታዋቂው

አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥት

ከክርስቶስ ልደት በፊት 6ኛው ምዕተ ዓመት — አዛውንት በውኃ ላም ላይ ተቀምጦ ቻይናን ለቅቆ ሲሄድ ጠባቂ “ጥበብህን ጻፍልን” አለው። 5,000 ፊደል ጽፎ ጠፋ — ያ Tao Te Ching ነው።

ክፍል 1 — Lao Tzu ማን ነው? (ሳባ)

“Lao Tzu” ማለት “አዛውንቱ መምህር” — ስም ሳይሆን ማዕረግ ሊሆን ይችላል። Sima Qian ሦስት ማንነቶች አቅርቦ “እርግጠኝነት የለም” ብሏል። ስለ ስም አልባነት የሚያስተምር ፍልስፍና ያስቀመጠው ሰው ራሱ ስም አልባ ነው።

ያኔ ቻይና ተበታትና — የ Zhou ሥርወ መንግሥት ሲፈርስ “የተዋጊ መንግሥታት” ዘመን ተፈጠረ። ከዚያ ሁከት “የመቶ ትምህርት ቤቶች” ተወለዱ። Confucius ሥርዓት ሲጠይቅ Lao Tzu “ትዕቢትህን አስወግድ” አለው። Confucius ተመልሶ “ዘንዶ ነው” አለ። Zhuangzi ደግሞ ቢራቢሮ ሆኖ አልሞ “ሰው ነኝ ወይስ ቢራቢሮ?” ጠየቀ።

ክፍል 2 — ጽሑፉ ምን ይላል? (ኢብሳ)

81 ምዕራፎች፣ 5,000 ፊደሎች። Tao ማለት ከሁሉ ጀርባ ያለ ሥርዓት ነው — “ሊነገር የሚችል ዳዎ ዘላቂ ዳዎ አይደለም።” ባዶ ቦታ ነው ጠቃሚው — ጎማ፣ ሸክላ፣ ቤት ሁሉ ባዶ ቦታቸው ነው ጥቅም የሚሰጣቸው።

Wu Wei ማለት ያለ ማስገደድ መሥራት ነው — ውኃ ድንጋይ ይሰነጥቃል። ምርጡ መሪ መኖሩ ብቻ ይታወቃል — “ሀገር ማስተዳደር ትንሽ ዓሣ እንደማብሰል ነው” ብዙ ብትገለባብጠው ይፈረካከሳል። “ጦር በሰፈረበት ቦታ አሜኬላ ይበቅላል።”

“ከፍተኛ በጎነት ያለው ስለ በጎነት አያውቅም — ስለዚህ በጎ ነው።” ዳዎ አንድን ይወልዳል — አንድ ሁለትን — ሶስት እልፍ አእላፍን። Yin-Yang ተቃራኒዎች ያለ እርስ በእርስ አይኖሩም። ጥንታዊ ቅጂዎች — Guodian ቀርከሃ (1993) እና Mawangdui ሐር (1973)።

ክፍል 3 — ዘመናዊ ተጽዕኖ (አበባ)

ቻይናውያን ሳያውቁት በ Taoism ይኖራሉ — “ከፍሰቱ ጋር ሂድ” በዕለት ቃላት Wu Wei ነው። ባህላዊ ሕክምና Yin-Yang ሚዛን ላይ ይመሰረታል። በሥዕል ባዶ ቦታ (留白) ራሱ ሥዕል ነው — Ma Yuan “ብቸኛ ዓሣ አጥማጅ” 90% ባዶ ነው። Feng Shui ቤትን ከተፈጥሮ ጋር ያስተካክላል።

Qin ሥርወ መንግሥት ቁጥጥር ሞክሮ 15 ዓመት ፈረሰ — Han ታኦይስታዊ መንገድ መርጦ 400 ዓመት አበበ። ፍልስፍናው ቀስ በቀስ ወደ ሃይማኖት ተቀየረ — ቤተ መቅደስ፣ ካህናት፣ Alchemy ተጨመረ። ጃፓን ውስጥ Wabi-Sabi፣ ሻይ ሥነ ሥርዓት እና Haiku ሆነ። Bruce Lee “ውኃ ሁን ጓደኛዬ” አለ። Steve Jobs ባዶ ቦታ ውስጥ ውበት ፈጠረ።

ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)

Wu Wei ስንፍና አይደለም — ገበሬ ዘር ዘርቶ ይጠብቃል፣ ዘሩን ቢጎትት ይሞታል። ለጭቆና ሰበብ አይሆንም — Lao Tzu ገዥዎችን ነው የሚተች፣ ለጨቋኙ “ተው” ማለት ነው። “ሲሆን ይሆናል” ተስፋ ቆርጦ ከተቀመጠ ስንፍና ነው — እየሠራ ውጤቱን ለ Tao ከለቀቀ ጥበብ ነው።

ቻይና ራሷ ፋብሪካ ጎን ቤተ መቅደስ — ያ ውጥረት ራሱ Yin-Yang ነው። ውስጣዊ ጥበብ ያለ ተቋም ይጠፋል — ተቋም ያለ ጥበብ ይደርቃል። በእንግሊዝኛ ብቻ ከ250+ ትርጉሞች አሉት። Leibniz Yin-Yang ተምሮ binary ሒሳብ ያዳበረው ይባላል (Yin=0 Yang=1)። Reagan በ1988 State of the Union ጠቀሰው።

ቁልፍ ጥቅሶች

“ሊነገር የሚችል ዳዎ ዘላቂ ዳዎ አይደለም።” — ምዕ. 1

“ከፍተኛው የደግነት ደረጃ እንደ ውሀ ነው።” — ምዕ. 8

“ዳዎ ምንም አያደርግም ነገር ግን ምንም ነገርን አይተውም።” — ምዕ. 37

“ጦር በሰፈረበት ቦታ ሁሉ አሜኬላ እና እሾህ ይበቅላል።” — ምዕ. 30

“ውኃ ሁን ጓደኛዬ።” — Bruce Lee

ስሞችና ቃላት

ሰዎች — Lao Tzu / 老子 (ደራሲ)፣ Confucius / 孔子 (551–479 ዓ.ዓ.)፣ Zhuangzi / 莊子 (369–286 ዓ.ዓ.)፣ Sima Qian / 司馬遷 (ታሪክ ጸሐፊ)፣ Wang Bi / 王弼 (በ23 ዓመቱ ትንታኔ ሰጠ፣ በ24 ሞተ)፣ Yin Xi (Hangu Pass ጠባቂ)

ቃላት — Tao / 道 (መንገድ)፣ De / 德 (በጎ ኃይል)፣ Wu Wei / 無為 (ያለ ማስገደድ መሥራት)፣ Yin-Yang / 陰陽 (ተቃራኒዎች አንድነት)፣ Qi / 氣 (ሕያው ኃይል)፣ Feng Shui / 風水 (ከተፈጥሮ ጋር ማስተካከል)፣ Wabi-Sabi / 侘寂 (ባለመሟሟት ውስጥ ውበት)፣ Tai Chi / 太極拳 (ማሰላሰል ሲንቀሳቀስ)

“ሰው ከመልሶቹ ይልቅ በጥያቄዎቹ ነፍሱን ከፍ ያደርጋል።”

ይህ አባባል በኤሊ ዊዘል መጽሐፍ “ሌሊት” ውስጥ የሚገኘው የመንፈሳዊ አስተማሪው የሙሴ ነው። ይህ አጭር መጽሐፍ — ወደ መቶ ገጽ ያህል ብቻ የሚቀረው — በዓለም ሥነ-ጽሑፍ ውስጥ ካሉት እጅግ አስደንጋጭና ልብ ሰባሪ ምስክርነቶች አንዱ ነው። መጽሐፉ ስለ ሆሎኮስት ይተርካል፤ ስለ ሰው ልጅ የክፋት ጥግ ይመሰክራል፤ እንዲሁም ስለ እምነት ቀውስ ይጠይቃል።

መጽሐፉ በመጀመሪያ በ1956 ዓ.ም. “ዓለምም ዝም አለች” (And the World Remained Silent) በሚል ርዕስ በይዲሽ ቋንቋ ታትሞ ነበር። በኋላም ወደ ፈረንሳይኛና እንግሊዝኛ ተተርጎመ። ዛሬ በመላው ዓለም በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች አንብበውታል።

ስለ ጸሐፊው

ኤሊ ዊዘል በ1928 ዓ.ም. በትራንስልቫንያ ክልል፣ ሲግሄት በምትባል ከተማ ተወለደ። ይህች ከተማ የአይሁድ ባህልና ትምህርት መናኸሪያ ነበረች። የጥንቱ የአይሁድ ወግና ሥርዓት በዚህች ከተማ ሰፍኖ ነበር።

የአይሁድ ሕዝብ ታሪክ ረጅምና ጥልቅ ነው። በሮማውያን ዘመን የረቢዎች ትምህርት ቤቶች አበቡ፤ የታልሙድ ጽሑፎች ተዘጋጁ። በስደት የሚኖሩ አይሁዶች የባህል ድልድዮች በመሆን የጥንታዊውን ፍልስፍና ወደ ምዕራቡ ዓለም አስተላለፉ። ወደ ምሥራቅ አውሮፓ (በፖላንድና በሊትዌንያ) በተሰደዱ ጊዜም፣ በይዲሽ ቋንቋ ላይ የተመሠረተ አዲስ የባህል ዘመን ተወለደ። ሲግሄት ከእነዚህ የባህል ማዕከላት አንዷ ነበረች።

ወጣቱ ኤልዬዘር ጠንካራ አማኝና የቶራ ተማሪ ነበር። አባቱ “ለካባላ ጥናት ገና ታናሽ ነህ” ቢለውም፣ ሙሴ ከተባለ የምኩራብ ጠባቂ ጋር በድብቅ ማጥናት ጀመረ። ሙሴም የኤልዬዘር የመንፈስ አባት ሆነ።

የሐሰት ሰላም

የሃንጋሪ መንግሥት ከሂትለር ጋር የተባበረ ቢሆንም፣ እስከ 1943 ዓ.ም. ድረስ አይሁዶቹን ይጠብቅ ነበር። የሲግሄት አይሁዶች ሂትለር ወደ ሥልጣን ሲመጣ “እኛን አይነካንም” ብለው አሰቡ። ይህ የሐሰት የደኅንነት ስሜት የሚመጣውን ጥፋት የበለጠ መራራ አደረገው።

ሙሴ ከጀርመን ወረራ በፊት ተባረረ። ነገር ግን ህዝቡን ለማስጠንቀቅ ተመልሶ መጣ። “የተደራጀ ጭፍጨፋ እየተካሄደ ነው፤ በአውሮፓ ያሉ አይሁዶች ሁሉ እንዲጠፉ ታቅዷል” በማለት ተናገረ። ይሁንና ማንም አላመነውም፤ ማንም ሊሰማው አልፈቀደም። ሙሴ እንደ መጽሐፍ ቅዱሳዊው ነቢይ ሆነ — እውነቱን ቢናገርም ሰሚ አጣ።

ጨለማው ይጀምራል

በ1944 ዓ.ም. ጀርመኖች ሲግሄትን ተቆጣጠሩ። የሃንጋሪ ፖሊሶችም አገዟቸው። ኤልዬዘር የሰው ልጅ ጭካኔን ለመጀመሪያ ጊዜ በዓይኑ ያየው ያኔ ነበር — አይሁዶች በኃይል ወደ ጌቶ ተነዱ። ከቤታቸው ተፈናቀሉ፤ ንብረታቸው ተዘረፈ፤ ክብራቸውም ተገፈፈ።

ከዚያም የማፈናቀያ ትእዛዝ መጣ። አይሁዶችን በከብት መጫኛ ባቡሮች ላይ አጎሩዋቸው — በእያንዳንዱ ዋጎን ሰማንያ ሰው። አየር የለም፣ ውኃ የለም፣ መቀመጫ የለም፣ ክብር የለም።

በዚህ ጉዞ መካከል ማዳም ሻኸተር የሚባሉ ሴት የእሳት ራእይ አዩ። “እሳት! እሳት እያየሁ ነው!” እያሉ ጮኹ። ሰዎች “እብድ ናት” አሏት። ነገር ግን እርሷ እውነተኛዋ ነቢይ ነበረች — ወደ ቢርከናው ሲደርሱ እሳቱን አዩት። የሬሳ ማቃጠያ ምድጃዎቹን በገዛ ዓይናቸው ተመለከቱ።

አውሽዊትዝ — የሞት ካምፕ

ወደ ቢርከናው ሲደርሱ፣ ወንዶች ከሴቶች ተለዩ። ኤልዬዘር እናቱንና እኅቶቹን ያየው ያኔ ነበር — ለመጨረሻ ጊዜ። ከዚያ በኋላ እንደገና አላገኛቸውም፤ በፍጹም።

ኤልዬዘር ስለ ዕድሜው ዋሸ — “አሥራ ስምንት ነኝ” አለ። አባቱም ስለ ሥራው ዋሸ። በዚህ ምክንያት ሕይወታቸው ለጊዜው ዳነ። ዶክተር ሜንጌለ የሚባል ሐኪም ምርጫ አደረገ — ወደ ግራ ወይም ወደ ቀኝ። ግራ ማለት ሞት ሲሆን፣ ቀኝ ማለት ደግሞ ሕይወት (ለጊዜው) ማለት ነበር።

ታዋቂውን በር አለፉ — “Arbeit macht frei” ይላል። ትርጉሙ “ሥራ ነጻ ያወጣል” ማለት ነው። ይህ ግን የሞት በር እንጂ፣ ሌላ አልነበረም።

በፍጹም የማይረሳው ሌሊት

የመጽሐፉ ዋና እምብርት ይህ ነው፦

“ያንን ሌሊት በፍጹም አልረሳውም — የመጀመሪያውን ሌሊት በካምፕ ውስጥ፣ ሕይወቴን ወደ አንድ ረጅም እና ሰባት ጊዜ የታተመ ጨለማ የቀየረውን። ያንን ጢስ በፍጹም አልረሳውም። ያንን ዝምታ በፍጹም አልረሳውም — እምነቴን ለዘላለም ያጠፋውን ነበልባል በፍጹም አልረሳውም።”

አንድ ሌሊት ሁሉንም ነገር ቀየረ — እምነትን አጠፋ፣ ንጹሕነትን ገደለ፣ ተስፋን ቀበረ።

የቡና ካምፕ እና የሰው ልጅ መፈተን

ኤልዬዘርና አባቱ ወደ ቡና የሥራ ካምፕ ተዛወሩ። በኤሌክትሪክ መጋዘን ውስጥ ይሠሩ ነበር። የካምፑ ኑሮ ሰውን ያሳድገዋል (እንስሳ ያደርገዋል) — ረሃብ፣ ድብደባ፣ ውርደት እና ሞት የዕለት ተዕለት ክስተቶች ነበሩ።

ዊዘል እንዲህ ጽፏል፦ “ሰው የአውሽዊትዝን አስከፊነት ከቀመሰ በኋላ ነው ረሃብና ጭካኔ ሰውን የማበላሸት ኃይል እንዳላቸው የሚረዳው።”

የሕፃኑ ስቅላት

አንድ ቀን ወጣት ልጅ ተሰቀለ — “ፒፔል” ይሉት ነበር። ልጁ ሰውነቱ በጣም ቀላል ስለነበር በፍጥነት አልሞተም። በስቃይ ተንጠልጥሎ ቆየ። ሁሉም እስረኞች ይህንን እንዲያዩ ተገደዱ።
አንድ ሰው ጠየቀ፦ “እግዚአብሔር አሁን የት አለ?”
ኤልዬዘር በውስጡ መለሰ፦ “እዚህ አለ — በዚህ ስቅላት ላይ ተንጠልጥሎ።”

ይህ የመጽሐፉ እጅግ አሰቃቂ ቅጽበት ነው። ‘እግዚአብሔር ከንጹሐን ጋር ይሠቃያል ማለት ነው? ወይስ እግዚአብሔር ሞቷል?’ ዊዘል መልስ አይሰጥም — ጥያቄውን ብቻ ይጥላል።

የእምነት ቀውስ

ኤልዬዘር መጸለይ ተሳነው። “በየዕለቱ የማየውን ክፉነት ሲመለከት፣ ዘላለማዊ አምላክ እንዴት ሊኖር ይችላል?” ብሎ ጠየቀ።

የሮሽ ሃሻናና የዮም ኪፑር በዓላት በካምፑ ውስጥ ደረሱ። በሺህ የሚቆጠሩ እስረኞች አንድ ላይ ጸለዩ። ኤልዬዘር ግን እግዚአብሔርን ለማመስገን እምቢ አለ። በዮም ኪፑር መጾም አልፈለገም — ይህ ተግባር በሰማይ ላይ እንደመአመፅ ተቆጠረ።

ግን ጥያቄ ይነሳል — እግዚአብሔርን እየከሰሰ ለምን መጸለይ ቀጠለ? ምናልባት ጥርጣሬው ራሱ የእምነት ዓይነት ነበር — ዝም ብሎ ከመቀበል ይልቅ ከእግዚአብሔር ጋር መታገልና መጠየቅ።

የሞት ጉዞ

በጥር ወር 1945 ዓ.ም. ሦስተኛው ራይኽ (የናዚ መንግሥት) እየፈራረሰ ነበር። ጀርመኖች ግን የሂትለርን ቃል ለመጠበቅ ቆረጡ — ሁሉንም አይሁዶች መግደል። ኤልዬዘርና አባቱ ከአውሽዊትዝ ወደ ቡከንዋልድ እንዲሄዱ ተገደዱ።

በበረዶ ውስጥ ሮጡ። ደካሞችና የታመሙ ተተኩሰው ወደቁ። በግሌይቪትዝ ሦስት ቀን ያለ ምግብና ውኃ ቆዩ።

በዚህ ጉዞ ወቅት ኤልዬዘር ረቢ ኤልያሁን አየ — ልጁን ይፈልግ ነበር። ኤልዬዘር ግን እውነቱን ያውቅ ነበር — ልጁ አባቱን ሆነ ብሎ ሸክም ስለሆኑበት ትቷቸው ሸሽቷል። ኤልዬዘር ጸለየ፦ “እኔ አባቴን እንዳልተው ጌታ ሆይ እርዳኝ።”

ወደ ቡከንዋልድ በሚወስደው ባቡር ላይ አሥር ቀን ፈጁ። ክፍት የከብት መጫኛዎች ውስጥ — ብርድ፣ ረሃብ እና ሞት ነገሠ። የአካባቢው ነዋሪዎች ለተራቡ እስረኞች ዳቦ ሲወረውሩ፣ ሰዎች ለአንድ ቁራሽ እርስ በእርሳቸው ተገዳደሉ። አባትና ልጅ ለዳቦ ተዋጉ። ከኤልዬዘር መጫኛ ውስጥ ከነበሩት ሰዎች አሥራ ሁለት ብቻ በሕይወት ተረፉ።

የአባት ሞት

ቡከንዋልድ ሲደርሱ አባቱ በጠና ታሞ ነበር — በተቅማጥ በሽታ። ሌሎች እስረኞች የሚሞተውን ሰው ምግቡን ለመቀማት ሲሉ ደበደቡት። ኤልዬዘር ምንም ማድረግ አልቻለም።

በጥር 29 ቀን 1945 ዓ.ም. አባቱ ሞተ። የመጨረሻ ቃሉ “ኤልዬዘር... ኤልዬዘር...” የሚል ነበር — የልጁን ስም እየጠራ።

ዊዘል በድፍረት እና በሐቀኝነት ጻፈ — አባቱ ሲሞት በውስጡ “እፎይታ” እንደተሰማው። ይህ አስፈሪ እውነት ነው። ካምፑ ሰዎችን ወደዚህ ደረጃ አወረደ — ፍቅር እንኳን ሸክም ሆነ። ኤልዬዘር ከመላው ቤተሰቡ ለብቻው ተርፎ ቀረ።

ነጻነት እና የመስተዋቱ ምስል

አሜሪካውያን እየቀረቡ መሆናቸውን ሲሰሙ፣ የካምፑ ተቃዋሚዎች በጠባቂዎች ላይ ተነሡ። በኤፕሪል 11 ቀን 1945 ዓ.ም. አሜሪካውያን ቡከንዋልድን ነጻ አወጡ።

ነጻ ከወጣ በኋላ ኤልዬዘር ከጌቶ ወዲህ ለመጀመሪያ ጊዜ ራሱን በመስተዋት ተመለከተ።

“ከመስተዋቱ ጥልቀት አንድ ሬሳ ይመለከተኝ ነበር። በዓይኖቹ ውስጥ ያለው እይታ እያየኝ — በፍጹም አልተወኝም።”

ይህ የመጽሐፉ የመጨረሻ ምስል ነው — ኤልዬዘር ራሱን እንደ ሬሳ አየ። በሕይወት አለ ግን ሞቷል፤ ተርፏል ግን ጠፍቷል።

የዝምታ ዓመታት

ዊዘል ስእለት ገባ — ስለ ደረሰበት አሰቃቂ ነገር ቢያንስ ለአሥር ዓመታት አይጽፍም። ይህንን ቃሉን ጠበቀ። ለምን? ምናልባት ቃላት በቂ አልነበሩ ይሆናል። ምናልባት ስቃዩ ከንግግር በላይ ነበር።
በመጨረሻ ፍራንሷ ሞሪያክ የሚባል ፈረንሳዊ ጸሐፊ ታሪኩን እንዲናገር አሳመነው። ዊዘል “ሌሊት”ን ጻፈ።

ሁለቱም ርእሶች ትርጉም አላቸው፦

• “ሌሊት” — ጨለማ፣ ሞት፣ እምነት ማጣት፣ ሆሎኮስቱ ራሱ።

• “ዓለምም ዝም አለች” — ማንም አልረዳም፣ ማንም አልተናገረም። መጽሐፉ ይህንን ዝምታ ይሰብራል።

ዋና ጭብጦች

1. የእግዚአብሔር ዝምታ: ዊዘል ከሐዲ አልነበረም — ተቃዋሚ ነበር እንጂ። እግዚአብሔርን ለፍርድ አቀረበ። እግዚአብሔር አልመለሰም — ወይም ምላሹ ዝምታ ነበር።

2. የአባትና የልጅ ትስስር: የመጽሐፉ ዋና ግንኙነት ይህ ነው። ኤልዬዘር አባቱን ላለመተው ቆርጦ ነበር — ሌሎች ልጆች አባቶቻቸውን ሲተዉ ቢያይም። ረቢ ኤልያሁ ልጅ አባቱን ሸሸው። ኤልዬዘር ግን እስከ መጨረሻ ታማኝ ሆነ — ከፍተኛ ዋጋ ቢያስከፍለውም።

3. ሰብአዊነትን ማጣት: ናዚዎች ማንነትን በሥርዓት ገፈፉ — ስም ጠፋ፣ ታሪክ ጠፋ፣ ክብር ጠፋ። እስረኞች ቁጥር ብቻ ሆኑ።

4. ትዝታና ምስክርነት: ዊዘል እንዲህ ይላል፦ “ሙታንን መርሳት ዳግመኛ እንደ መግደል ነው።” ተርፎ የቀረው የመናገር ግዴታ አለበት። ዝምታ ለገዳዮች ድል ነው።

5. የተገለበጠ ዓለም: ሌሊት — አባቶች ከልጆች የሚለዩበት፣ ልጆች ከወላጆች በፊት የሚሞቱበት፣ እግዚአብሔር ዝም ያለበት፣ ንጹሐን የሚገደሉበት — ሁሉም ነገር የተገላቢጦሽ የሆነበት ዓለም።

ምልክቶች

ሌሊት - ጨለማ፣ ሞት፣ እምነት ማጣት፣ ሆሎኮስት

እሳት - የሬሳ ማቃጠያ ምድጃዎች፣ ውድመት፣ የማዳም ሻኸተር ራእይ

ዝምታ - የእግዚአብሔር ዝምታ፣ የዓለም ዝምታ፣ የመትረፍ ዝምታ

ዓይኖች - በመስተዋት ውስጥ የሬሳ ዓይኖች — ራስን ማጣት

የዊዘል ቀሪ ሕይወት

ከሆሎኮስት በኋላ ዊዘል ሕይወቱን ለሰላምና ለእርቅ ወሰነ። በ1986 ዓ.ም. የኖቤል የሰላም ሽልማት አገኘ። ዊዘል የእስራኤል ጠንካራ ደጋፊ ቢሆንም፣ ሕይወቱን በፍልስጤማውያንና በእስራኤላውያን መካከል እርቅ ለማምጣት አሳልፏል። “ሰላም ብቻ በዓለም ላይ በጎነትን ያመጣል” ብሎ ያስተምራል። ዊዘል ዝም ማለትን መረጠ — ለጥፋት እምቢ አለ። ለመናገር መረጠ — ዓለም እንዲያውቅ። ለሰላም መረጠ — ጥላቻ እንዳይቀጥል።

የአይሁድ ሕዝብ መትረፍ

ስለ ህዝቡ ህልውና እንዲህ የሚል አስደናቂ እውነት አለ፦

“በመካከለኛው ምሥራቅ ካለፉ ብሔራት ሁሉ — የጥንቷን ግብፅ ቋንቋ የሚናገር የለም፣ የጥንቷን ሊቢያ ወይም የሐቲ ቋንቋ የሚናገር የለም፣ አኑቢስን የሚያመልክ የለም። ነገር ግን አንድ ሕዝብ አምላካቸውን ያመልካሉ — የእስራኤልን አምላክ። ቋንቋቸውን ይናገራሉ — ዕብራይስጥ። መጽሐፋቸውን ያነባሉ — የእግዚአብሔርን ኪዳን።”

እንደ ኤሊ ዊዘል እምነት፣ ይህ አጋጣሚ አይደለም — ዓላማ አለው። ይህ በጨለማ ውስጥ ያለ ተስፋ ነው። ጥፋት ቢሞክርም፣ ሕዝቡ ቀጠለ። ባህሉ ቀጠለ። እምነቱ ቀጠለ — በጥያቄዎች የተሞላ ቢሆንም።

ለማሰላሰል የሚረዱ ጥያቄዎች

• ሙሴ በመጽሐፉ መጀመሪያ ላይ ምን ይወክላል? ማስጠንቀቂያው ለምን አልተሰማም? ዛሬ እኛ የትኞቹን ማስጠንቀቂያዎች ችላ እንላለን?

• “ሌሊት” እና “ዓለምም ዝም አለች” — ሁለቱም ርእሶች ምን ያስተምሩናል? የትኛው የበለጠ ኃይለኛ ነው?

• ኤልዬዘር እግዚአብሔርን እየከሰሰ ለምን መጸለይ ቀጠለ? ጥርጣሬ የእምነት ዓይነት ሊሆን ይችላል?

• መጽሐፉ ተስፋ መቁረጥንና ሕይወትን ማረጋገጥን እንዴት ያስታርቃል? ዊዘል ለምን ራሱን አልገደለም? ለምን ለመናገር መረጠ?

• የአባትና የልጅ ግንኙነት ለምን ዋና ጭብጥ ነው? ኤልዬዘር ከሌሎች ልጆች እንዴት ይለያል?

ዋና ጥቅሶች

• “እምነቴን ለዘላለም ያጠፋውን ነበልባል በፍጹም አልረሳውም።”

• “እግዚአብሔር አሁን የት አለ?... እዚህ አለ — በዚህ ስቅላት ላይ ተንጠልጥሎ።”

• “ሙታንን መርሳት ዳግመኛ እንደ መግደል ነው።”

• “ጥያቄዎች ከመልሶች የበለጠ አስፈላጊ ናቸው።”

ቅርስ እና ማጠቃለያ

“ሌሊት” የሆሎኮስት ሥነ-ጽሑፍ መሠረት ነው። ዓለም ሾአህን (Shoah/Holocaust) እንዴት እንደሚረዳና እንደሚያስታውስ ተጽዕኖ አሳድሯል። ለምስክርነትና ለማስታወስ እንደ ሞዴል ይታያል። ዊዘል “ተርፎ የቀረው ሰው የመናገር ግዴታ አለበት” የሚለውን መርህ አቋቋመ።

“ሌሊት”ን ማንበብ ከባድ ነው፤ ልብን ይሰብራል፣ እምነትን ይፈትናል። ነገር ግን ማንበብ ግዴታችን ነው — ምክንያቱም ማስታወስ ግዴታችን ነው።

ዊዘል እንዳለው፦ ጥያቄዎች ከመልሶች የበለጠ አስፈላጊ ናቸው። “ሌሊት” መልስ አይሰጥም — የሚከተሉትን ከባድ ጥያቄዎች ይጥላል እንጂ፦

• በክፉ ዓለም ውስጥ ሰው እንዴት ሰው ሆኖ ይቆያል?

• እግዚአብሔር ዝም ሲል እምነት ምን ይሆናል?

• ማስታወስ ለምን ያስፈልጋል?

መልሶቹን እኛ እንፈልግ — በሕይወታችን፣ በምርጫዎቻችን፣ እና በድርጊቶቻችን።

“ማንም በፍጹም አይርሳ።”
— ኤሊ ዊዘል (19

Please support the creator here: Wisdom Ethiopia YouTube

ምዕራፍ ፳፰–፶፬

፳፰
ወንዱን እወቅ —
ነገር ግን የሴቷን ሚና ጠብቅ።
ወንዝ ሁን
እና ከሰማይ በታች ያሉትን ሁሉ ተቀበል።
ወንዝ ከሆንክ
በጎነትህ ያላማቋረጥ ወደ አንተ ይፈሳል።
ወደ ልጅነት ቅን ልቦናም ይመልስሃል።
ክብርህን እወቅ —
ውርደትን ጠብቅ —
እና ለአለም አርአያ ሁን።
የአለም አርአያ መሆን ማለት
በተትረፈረፈ በጎነት ኖሮ
ገደብ ወደሌለው ሁኔታ መመለስ ነው።
ያልተቀረጸ እንጨት ሲቀረጽ ወደ እቃነት ይለወጣል።
ጠቢቡም ጥቅም ላይ ሲውል
እሱ የባለስልጣናት ሀላፊ ይሆናል።
በእውነትም ድንቅ ቅርጽ
ከአንድ ግንድ ተቀርጾ ይወጣል።1

፳፱
አለምን ለመቆጣጠር የሚፈልግ
ተሳክቶለት አያውቅም።
ለምን ቢባል —
ከሰማይ በታች ያለው ሁሉ የተቀደሰ ነው።
ምንም መደረግ የለበትም።
እሱን ለመቆጣጠር የሚሞክር — ያበላሸዋል።
ሊይዘው የሚሞክር — ያጣዋል።
ስለዚህ ህይወትህን ከተፈጥሮ ጋር
የተቆራኘ እንዲሆን ፍቀድ።
ይህን ማድረግ ደግሞ
ወደ ሙሉነት እንደሚወስድ እወቅ።
ልክ ወደ ውስጥ እና ወደ ውጪ
እንደምትተነፍሰው እስትንፋስ —
ለመቅደምም ጊዜ አለው ወደ ኋላ ለመቅረትም ጊዜ አለው።
ለመንቀሳቀስም ጊዜ አለው ለእረፍትም ጊዜ አለው።
ለጥንካሬም ጊዜ አለው ለድካምም ጊዜ አለው።
ለደህንነትም ጊዜ አለው ለአደጋም ጊዜ አለው።
የጠቢቡ ህይወት
ወደ ሙሉነት ለመምጣት የሚደረግ እንቅስቃሴ ነው።
ስለዚህ ከመጠን ያለፈ
እና ከልክ ያለፈ ጽንፈኝነትን
ከህይወቱ ያሶግዳል።

፴
ዳዎን የተረዳ መሪ
አለምን በጉልበት አይገዛም።
ሀይልን መጠቀም
ብዙም ጊዜ በቀላሉ ያመጣል።
ጦር በሰፈረበት ቦታ ሁሉ
አሜኬላ እና እሾህ ይበቅላል።
ከትልቅ ጦርነት በኋላ
የሚከተሉት መጥፎ አመታት ናቸው።
ጥሩ ጀነራል አላማውን ካሳካ በኋላ ያቆማል —
እንጂ አለምን ለመቆጣጠር አይደፍርም።
በሀይሉ አይፎክርም፣
አይመካም፣
አይኮራም።
የበላይ የመሆን ምኞት የለውም።
ይህ ሀይልን ሳይጠቀሙ
ውጤትን ማሳካት ይባላል።
ከመጠን በላይ ማደግ
መበስበስን ማፋጠን ነውና።
ይህ የዳዎ መንገድ አይደለም።
ስለዚህ ከዳዎ ጋር የሚቃረን
በፍጥነት ያልፋል።2

፴፩
የጦር መሳሪያዎች
የጥፋት አገልጋዮች ናቸው።
ጥሩ ሰዎች ሁሉም ይጸየፏቸዋል።
ስለዚህ የዳዎ ተከታይ
በጭራሽ አይጠቀምባቸውም።
የጥበብ አገዛዝን የሚቃወሙ ናቸው።
እንደ መጨረሻ አማራጭ ነው
የሚያያቸው።
በጠቢብ ሰው ልብ ውስጥ
ሰላም እና ጸጥታ በጣም የተወደደ ነው።
ስለዚህ በጦርነት የተገኘ ድል
ለእርሱ ደስታ አይሆንም።
መሳሪያን ማምለክ —
በሰዎች ሞት መደሰት ነው።
በሰዎች እልቂት ስትደሰት
የምድር ላይ አላማህን አታስታውስም።
ሰዎች የገደለን የጦር ሰራዊት
በሀዘን ነው መቀበል ያለብህ —
በጦርነት የተገኘ ድል
ከቀብር ስነስርአት ስለማይተናነስ።3

፴፪
መሰረታዊው ዳዎ
ለአገላለጽ አይመችም።
ቀላል እና ረቂቅ ቢሆንም
አለም ላይ ማንም አጥብቆ ሊያቆየው አይችልም።
ነገስታት እና ጌቶች ቢጠቀሙበት ኖሮ
እልፍ አእላፍ ነገሮች
በተፈጥሮ መንገድ ይታዘዙላቸው ነበር።
ሰማይ እና ምድር
በደስታ ይተባበሩላቸው ነበር።
ሁሉም ሰው ተስማምቶ የሚኖረው
በይፋዊ ድንጋጌ ሳይሆን
በራሱ መልካምነት ነው።
ሁሉም ሲከፋፈል —
ስም መጠቀም መግለጽ አስፈለገ።
ያሉት ስሞች በቂ ናቸው።
ስለዚህ መሰየምን መቼ ማቆም እንዳለብን እንወቅ።
መቼ ማቆም እንዳለብን ማወቅ
ራሳችንን ከአደጋ መጠበቅ ነውና።
ወንዞች እና ጅረቶች የተወለዱት ከውቅያኖስ ነው።
ሁሉም ፍጥረታት የተወለዱትም ከዳዎ ነው።
ውሀዎች ሁሉ ተመልሰው ውቅያኖስ እንደሚሆኑ ሁሉ
የሁሉም ፍጥረት መመለሻ ደግሞ ዳዎ ነው።

፴፫
ሌሎችን የሚረዳ ሰው — እውቀት አለው።
ራሱን የሚያስተውል ሰው — ጥበብ አለው።
ሌሎችን የሚያሸንፍ — ጉልበት ይጠይቃል።
ራሱን መግዛት ደግሞ — ጥንካሬን ይፈልጋል።
በቂ እንዳለህ ማወቅ —
ሀብታም መሆን ነው።
በዳዎ መንገድ ላይ በጽናት የሚተጋ —
የአላማ ሰው ነው።
በዘመኑ የሚኖር —
ረጅም እድሜ ኖሮታል።
በዳዎ ደግሞ የሚኖር —
ለዘላለም ይኖራል።4

፴፬
ታላቁ ዳዎ ሁለንተናዊ ነው።
በሁሉም አቅጣጫ መመልከት ይችላል።
እልፍ አእላፍ ነገሮች በእሱ ላይ ጥገኛ ቢሆኑም
ግን ምንም ሳያስቀር ይረዳቸዋል።
ተግባሩን ይፈጽማል —
ነገር ግን ምንም ውለታ አይጠይቅም።
እልፍ አእላፍ ነገሮችን ይሸፍናል
እንጂ እነሱን ለመቆጣጠር አይሞክርም።
በሚቆጣጠራቸውም ግን
እልፍ አእላፍ ነገሮች ወደ እርሱ ይመለሳሉ።
ስለዚህ ታላቅ ተብሎ ሊጠራ ይችላል።
ስለዚህ እውነተኛ ታላቅ ሰው
መሆንን አይፈልግም —
እናም በእውነትም ታላቅ ይሆናል።

፴፭
ታላቁን የዳዎ ቅርጽ አጥብቆ የያዘ
እርሱ ሁሉንም ነገር ይስባል።
ሁሉም ነገሮች ወደ እርሱ ይጎርፋሉ —
ምክንያቱም ዳዎ ውስጥ
ሰላም፣ ደህንነት እና ደስታ ስላለ።
ሙዚቃ እና ጣፋጭ ምግቦች
የሚያልፍ መንገደኛን ለአፍታ ማቆም ብቻ ነው የሚችሉት።
የዳዎ ቃላት ግን —
ምንም እንኳን ለስላሳ እና ቀለልተኛ ቢሆኑም
ምንም እንኳን ለአይንም ወይ ለጆሮም
የማይስቡ ቢመስሉም —
ጥቅማቸው ግን ዘላቂ ነው።

፴፮
የሚጨማደደው — መጀመሪያ ስለተዘረጋ ነው።
የሚደክመው — መጀመሪያ ጠንካራ ስለነበረ ነው።
የሚነሳው — ስለተጣለ ነው።
የሚወሰደው — ስለተሰጠ ነው።
ይህ የተጋረደው ጥበብ ይባላል።
ረጋ ያለ
ጠንካራ እና ሀይለኛውን ያሸንፋል።
አሳ ከጥልቁ ውስጥ እንደማይወጣ ሁሉ
የአንድ ሀገር የጦር መሳሪያም
ህዝብ ፊት መውጣት የለበትም።5

፴፯
ዳዎ ምንም አያደርግም —
ነገር ግን ምንም ነገርን አይተውም።
መሪዎች ዳዎን ማቆየት ከቻሉ
ሁሉም ነገር በድንገት ይለወጣል።
ሀያላን ሰዎች ዳዎ ላይ ቢያተኩሩ ኖሮ
መላው አለም ተፈጥሯዊ ቅላጼ ኖሮት ነበር።
ህይወት ቀላል ስትሆን
ማስመሰል ይወርቃል።
የኛም ተፈጥሮ በብሩህ መልኩ ያበራል።
ባለመፈለግ — መረጋጋት አለ።
መረጋጋት ደግሞ — አለምን ራሱ ያቃናል።
ጸጥታ ሲኖር
አንድ ሰው የአጽናፈ ሰማይን መሰረት
በራሱ ውስጥ ያገኛል።

፴፰
ከፍተኛ በጎነት ያለው ሰው
ስለበጎነት ጠንቅቆ አያውቅም።
በዚህም ምክንያት — እውነተኛ በጎነትን ይይዛል።
ትንሽ በጎነት ያለው ሰው ደግሞ
በጎ ለመሆን ይሞክራል።
በዚህም ምክንያት — በጎነት ይጎድለዋል።
ከፍተኛ በጎነት ያለው ሰው ጫጫታ አይፈጥርም —
ስለዚህ አይታይም።
ትንሽ በጎነት ያለው ሰው ደግሞ
ሁልጊዜ ጫጫታ ይፈጥራል —
ስለዚህም ሁልጊዜ ይታያል።
እውነተኛ ጥሩ ሰው — ያለድብቅ አላማ አይሰራም።
ስነምግባር ያለው ሰው — የሚሰራው ከግል ምኞቱ ነው።
የበላይነት የሚሰማው ሰው ደግሞ
እርምጃ ይወስዳል —
እና ሰዎች ምላሽ ካልሰጡት
እጆቹን ዘርግቶ ያስገድዳቸዋል።
ዳዎ ያልተሳካለት ሰው — ወደ በጎነት ይሄዳል።
በጎነት ያልተሳካለት ሰው — ወደ ሰብአዊነት ይሄዳል።
ሰብአዊነት ያልተሳካለት ሰው — ወደ ምግባር ይሄዳል።
ስነምግባር ያልተሳካለት ሰው — ወደ ስነስርአት ይሄዳል።
አሁን ስነስርአት ብቸኛው
የእምነት እና የታማኝነት ሽፋን ይሆናል።
ይህ ደግሞ የሁሉም ውዥንብር
እና ብጥብጥ መጀመሪያ ነው።
አስቀድሞ ማወቅ
የዳዎ አበባ ሊሆን ይችላል —
ግን የስንፍና መጀመሪያ ነው።
ስለዚህ ታላቁ ሰው
በደካማው ሳይሆን በጠንካራው ነገር ላይ ይመሰረታል።
በአበባው ሳይሆን — በፍሬው ውስጥ ይኖራል።
ስለዚህ አንዱን ጥሎ ሌላውን ይወስዳል።6

፴፱
ከጥንት ጀምሮ አንድነትን ያገኙ ነገሮች
እንከን የለባቸውም።
ሰማይ አንድነት ስላለው ነው — ግልጽ የሆነው።
ምድር አንድነት ስላገኘ ነው — ጸጥታ የሰፈነው።
ከመናፍስት አንድነት ነው — መላእክት የተገኘው።
የምንጮቹ አንድነት ነው — ወንዙን የሞላው።
እልፍ አእላፍ ፍጥረታትም — አንድነትን አግኝተው ነው የተወለዱት።
የህዝብ እና የገዢ አንድነት ነው — የአለምን ሉአላዊነት ያስጠበቀው።
ይህ ሁሉ የመጣው ከውህደት ነው።
ሰማይ ግልጽ ካልሆነ — ብዙም ሳይቆይ መሰነጣጠቅ ነበር።
ምድር ጽኑ ባትሆን ኖሮ — በቅርቡ ታጥፋ ትሰበር ነበር።
መናፍስቱ ጠንካራ ባይሆን ኖሮ — ብዙም ሳይቆይ ይደክም ነበር።
ሸለቆው ሁሌ ባይሞላ ኖሮ — እስካሁን ደርቆ ነበር።
እልፍ አእላፍ ነገሮች ባይባዙ ኖሮ — እስካሁን አይዘልቁም ነበር።
መሪዎች መምራት ካልቻሉ — ብዙም ሳይቆይ ይወድቃሉ።
ስለዚህ የታላቅነት ምንጭ
የሚገኘው ከጥቂቱ ነው።
ዝቅተኛው — የከፍተኛው መሰረት ነው።
ባለስልጣኖች ብቻቸውን
ረዳት የሌላቸው ዋጋቢስ ተብለው ይጠራሉ።
ይህ ለዝቅተኛው እውቅና መስጠት አይደለምን?
የሰረገላ ክፍሎችን መዘርዘር
ሰረገላን መግለጽ አይደለም።
ስለዚህ ከፍተኛው ታዋቂነት — ያለ ዝና ነው።
እንደ ከበረ ድንጋይ ከብዙዎች አንዱ ለመሆን ከመፈለግ ይልቅ
እንደ አለት ጠንካራ ሆኖ መቆየት
ጥበብን ይቀጥሳል።

፵
የዳዎ እንቅስቃሴ — መመለስንም ያካትታል።
የዳዎ መንገድ — መረታትን ያካትታል።
የአለም ነገሮች የሚመነጩት — ከመሆን ነው።
መሆን ደግሞ — ካለመሆን ይጀምራል።7

፵፩
ጥበበኛ ምሁር ዳዎን ሲሰማ
በትጋት ይለማመዳል።
ተራ ምሁር ዳዎን ሲሰማ
በማመን እና ባለማመን መካከል ይከራተታል።
የማይረባ ምሁር ዳዎን ሲሰማ
በቁጣ ይስቃል።
ነገር ግን እንደዚህ አይነት ሰው ካልሳቀበት
ዳዎ ዳዎ አይሆንም ነበር።
የጥንት ጠቢባን እንዲህ ብለው ነበር —
ብሩህ መንገድ — የደበዘዘ ይመስላል።
ወደፊት የሚያስኬደው መንገድ — ወደኋላ የሚመራ ይመስላል።
ደልዳላው መንገድ — ወጣገባ ያለው ይመስላል።
እውነተኛው ሀይል — ድክመት ይመስላል።
ታላቁ ንጽህና — ቶሎ የሚቆሽሽ ይመስላል።
እውነተኛ ግልጽነት — የማይታይ ይመስላል።
ታላቁ ጥበብ — ያልተወሰሰበ ይመስላል።
ታላቁ ፍቅር — ግድየለሽነት ይመስላል።
ዳዎ የተደበቀ እና ስምየለሽ ነው።
ሆኖም ግን ሁሉንም ለብቃት የሚያቀርበው
እና ወደ ፍጽምና የሚያመጣው
ዳዎ ብቻ ነው።

፵፪
ዳዎ አንድን ይወልዳል።
አንድ ሁለትን ይወልዳል።
ሁለት ሶስትን ይወልዳል።
ሶስት እልፍ አእላፍን ይወልዳል።
እልፍ አእላፍ ይንን በጀርባቸው ተሸክመው
ያንግን ከፊታቸው ያደርጋሉ።
በሁለቱ ሀይሎች ውህደት አማካኝነት
ወደ ስምምነት ይደርሳሉ።8
ረዳት የለሽ፣ ትንሽ እና ከንቱ ከመሆን በላይ
በሰዎች ዘንድ የሚጠላ ነገር የለም —
ግን እነዚህ መኳንንት እና ጌቶች
ራሳቸውን የሚጠሩባቸው ስሞች ናቸው።
እውነት ለመናገር —
አንድ ሰው በማጣት ሊያተርፍ ይችላል።
በማግኘት ሊያጣ ይችላል።
ሌላው ያስተማረኝን እደግመዋለሁ —
ጠበኛ እና ጨካኝ ሰዎች
በተፈጥሮ ሞት አይሞቱም።
ይህንን የትምህርቴ መሰረት አድርጌ
እወስደዋለሁ።

፵፫
እዚህ አለም ላይ ቀጭቀጭ ያለ ሰው
በጣም አስቸጋሪ የሆኑትን ነገሮች ሁሉ ያሸንፋል።
አለመሆን —
ክፍተት ወይም ስንጥቅ ወደሌለው ቦታ ሳይቀር
ሾልኮ ይገባል።
ስለዚህ ሳይታገሉ መተግበር
ጥቅም እንዳለው አውቃለሁ።
ቃላትን የማይጠቀም ትምህርት
እና ትግል የሌለው ተግባር —
አለም ላይ ካሉት ጥቂት ሰዎች በስተቀር
ሌሎች ሊረዱዋቸው የማይችሉት ነገሮች
እንደሆኑም አውቃለሁ።

፵፬
ዝናህ ወይስ ሰውነትህ —
የትኛው የበለጠ አስፈላጊ ነው?
ሰውነትህ ወይስ ንብረትህ —
የትኛው የበለጠ ዋጋ አለው?
ማግኘት ወይስ ማጣት —
የትኛው የበለጠ አሳማሚ ነው?
ጠቢቦች እንደሚሉት —
የምታገኘው ከምታጣው
የበለጠ ችግር አለው።
ፍቅር — የመስዋዕትነት ፍሬ ነው።
ሀብት — የልግስና ፍሬ ነው።
ባለው የሚረካ ሰው — ክፉ አያነካውም።
መቼ ማቆም እንዳለበት የሚያውቅ ሰው — ከመከራ የጸዳ ነው።
በዚህ መንገድ ብቻ ነው
ለረጅም ጊዜ በጥበብ መቆየት የሚቻለው።

፵፭
ታላቅ ስኬት — ያልተሟላ ይመስላል።
ሆኖም ግን ጥቅሙ አያልቅም።
ትልቅ ሙሉነት — ባዶ ይመስላል።
ሆኖም ግን ጥቅሙ ተማጦ አያልቅም።
ታላቅ ቅንነት — ጠማማ ይመስላል።
ታላቅ ብልሃት — ሞኝነት ይመስላል።
ታላቅ አንደበተርቱነት — ግራቢስ ይመስላል።
ታላቅ እውነት — ውሸት ይመስላል።
እረፍት — እንቅስቃሴን ያሸንፋል።
መረጋጋት — ሙቀትን ያሸንፋል።
መረጋጋት —
የአጽናፈ ሰማይ ቅደም ተከተል ነውና።

፵፮
ዳዎ በአለም ላይ ሲያሸንፍ
ፈረሶች እርሻ ቦታቸውን
በፍጋቸው እንዲያዳብሩ ይደረጋል።
አለም ዳዎ አልባ ስትሆን ግን
የጦር ፈረሶች በከተማ ዳርቻዎች ላይ ይራባሉ።
ምኞትን አጠንጥኖ ከማስቀመጥ የበለጠ በደል የለም።
ከስግብግብነት የበለጠ ጥፋት የለም።
ከመጎምጀት የበለጠ መጥፎ እድል የለም።
የሚበቃውን የሚያውቅ ብቻ ነው
ሁሌም በቂ የሚኖረው።

፵፯
ከበር ሳትወጣ
የአለምን መንገድ ማወቅ ትችላለህ።
መስኮቱን ሳትመለከት
የገነትን መንገድ ማየት ትችላለህ።
በራቀ ቁጥር — የምታውቀው ትንሽ ነው።
ስለዚህ ጠቢቡ —
የትም ሳይሄድ ያውቃል።
ሩቅ ሳይመለከት ይረዳል።
እና ምንም ሳያደርግ ይፈጽማል።

፵፰
በመማር ሂደት ውስጥ
በየቀኑ አንድ ነገር ይጨመራል።
በዳዎ ትምህርት ግን
በየቀኑ አንድ ነገር ይለቀቃል።
ምንም ነገር የማናደርግበት ደረጃ ላይ
እስክንደርስ ድረስ
ትንሽ ትንሽ እያረግን እንለቃለን።
ምንም ነገር የማናደርግበት ደረጃ ላይ ስንደርስ
አሁን ምንም አልቀረም።
ነገሮች በራሳቸው መንገድ እንዲሄዱ በማድረግ
እውነተኛ ጥበብ ማግኘት ይቻላል።
ሁልጊዜ ጣልቃ የሚገባ ከሆነ ግን
አለምን ለማሸነፍ በቂ አይሆንም።9

፵፱
ጠቢብ የራሱ ፍላጎት የለውም —
ግን የህዝብን ጥቅም የራሱ አድርጎ ይወስዳል።
እሱ ለደግ — ደግ ነው።
ደግ ላሉትም — ደግ ነው።
ደግ መሆን በጎነት ነውና።
እሱ ለታማኞች — ታማኝ ነው።
ለከዳተኞችም — ታማኝ ነው።
መታመን በጎነት ነውና።
ጠቢቡ ከሰማይ በታች ካሉት ጋር ሁሉ
ተስማምቶ ይኖራል።
ሁሉንም ነገር እንደራሱ አድርጎ ይመለከታል።
ሁሉም ሰዎች ወደ እሱ ይሳባሉ —
እሱም እንደልጆቹ ይንከባከባቸዋል።

፶
ወደ ህይወት ከመጣን
ወደ ሞት እንመለሳለን።
ከአስሩ ሶስቱ — የህይወት አጋሮች ናቸው።
ከአስሩ ሶስቱ — የሞት ባልደረቦች ናቸው።
ነገር ግን ሰዎች ህይወትን ብቻ ስለሚያዩ
በሁሉም ተግባራታቸው ወደ ሞት ግዛት ይሄዳሉ።
ለምን ይሄ ሆነ?
ምክንያቱም እነዚህ ሰዎች
በጣም የመኖር ጉጉት ስላላቸው ነው።
የራሱን ህይወት በመጠበቅ
የላቀ ብቃት ያለው ሰው —
መሬት ላይ ሲጓዝ
አውራሪስ ወይም ነብር አይነካውም።
ጦርነት ውስጥ
ራሱ የጦር መሳሪያ አይነካውም —
ሲባል ሰምቻለሁ።
አውራሪስ — ቀንዱን የሚያሳርፍበት ቦታ የለም።
ነብር — ጥፍሩን የሚያስቀምጥበት ቦታ የለም።
መሳሪያውም — ምላጩን የሚያሳርፍበት ቦታ የለም።
ይህ ለምን ሆነ?
ምክንያቱም ሞት
የሚገባበት ቦታ ስለሌለው።10

፶፩
ዳዎ ለሁሉም ነገር ህይወት ይሰጣል።
በበጎነቱ ይመግባቸዋል።
እያንዳንዱን ነገር እንደ ተፈጥሮው ይመሰርተዋል።
ሁኔታዎችንም ወደ ብስለት ያመጣቸዋል።
ስለዚህ እልፍ አእላፍ ፍጥረታት ሁሉ
በተጋት መንገዱን ያከብራሉ።
ይሁን እንጂ መንገዱ በተጋት የተከበረው
በየትኛውም ባለስልጣን ስለተደነገገ አይደለም —
መከበራቸው ተፈጥሯዊ ስለሆነ ነው እንጂ።
ስለዚህ ዳዎ ለሁሉም ነገር ህይወት ይሰጣል —
በበጎነቱ ያሳድጋቸዋል፣
ይመግባቸዋል፣
ወደ ሙሉ እድገታቸውም ያመጣቸዋል።
ስልጣንን ሳይጠይቁ ህይወት መስጠት፣
ምስጋናን ሳይጠይቁ ጠቃሚ መሆን፣
ያለቁጥጥር መምራት —
ይህ ድብቅ በጎነት ይባላል።

፶፪
ከሰማይ በታች ያሉ ነገሮች ሁሉ
አንድ ጅምር ነው ያላቸው።
እና ያ ጅምር — የሁሉም ነገሮች እናት
ተብሎ ሊጠራ ይችላል።
የሁሉንም ነገሮች እናት ስታውቅ
ልጆቹንም አብረህ ታውቃለህ።
ስለዚህ ልጆቹን እወቅ —
ግን እናታቸውን አጥብቀህ ያዝ።
እስከ ዘመንህ መጨረሻ ድረስ
ከአደጋ ነጻ ትሆናለህ።
አፍህን ተቆጣጠር —
ስሜትህን ጠብቅ —
እና ህይወትህ ሁሌ ስራ በዝቶባት ተስፋ ታጣለች።
አፍህን ክፈት —
ህይወትህ ሁሌ ስራ በዝቶባት ተስፋ ታጣለች።
ትንሽ ማየት — ግልጽነት ይባላል።
ተለዋዋጭነትን መጠበቅ — ጥንካሬ ይባላል።
ደማቁን ጸብራቅ በመጠቀም
ወደ ብርሃንህ ተመለስ።
ራስህን ከመከራ አድን።
ይህ የዘላለምን ብርሃን
የምናገኝበት ልምምድ ነው።

፶፫
ትንሽ እንኳን የመረዳት ፍቃድ ካለኝ
በታላቁ የዳዎ መንገድ መሄድ አለብኝ።
እና የኔ ፍርሃት መሆን ያለበት
ከዳዎ መንገድ መራቅ ብቻ ነው።
ይህ ታላቅ መንገድ ቀጥተኛ እና የረጋ ነው።
ሆኖም ግን ሰዎች ብዙውን ጊዜ
የርጥባን መንገድ ይመርጣሉ።
ለዚህም ነው —
ፍርድ ቤቱ በምስና የተዘፈቀው።
እርሻው በአረም የተሞላው።
ጎተራው ባዶ የሆነው።
በሚያምር መልኩ መልበስ፣
ስለታም ጎራዴ መታጠቅ፣
በምግብ እና በመጠጥ ራስን ማምራት፣
ምን እንደምናደርገው እስከማናውቀው ድረስ
ሀብትን ማካበት —
የዘራፊዎች ባህሪን ማንጸባረቅ ነው።
ይህ በእርግጥ ከዳዎ መንገድ በጣም የራቀ ነው።

፶፬
በዳዎ ውስጥ የተተከለው — አይነቀልም።
ዳዎ ያቀፈውን — አያሸራትትም።
ሲወርድ ሲዋረድ ይቆያል።
በዘላቂነቱም ይከበራል።
በጎነትን በራስህ ማንነት አዳብር —
እና ያንተ እውነተኛ ካል ይሆናል።
በቤተሰብ ውስጥ ስታዳብረው — ጸንቶ ይኖራል።
በማህበረሰብ ውስጥ ስታሳድገው — ሁሌም ይኖራል።
ሀገር ውስጥ ስታለማው — በብዛት ይበቅላል።
በአለም ውስጥ ስታዳብረው ደግሞ — ሁለንተናዊ ይሆናል።
ስለዚህ ሌሎችን ከራስህ ጋር አስተያይተህ ተመልከት —
ሰውን እንደ ሰው ተመልከት።
ቤተሰብን እንደ ቤተሰብ።
ማህበረሰብን እንደ ማህበረሰብ።
ሀገርን እንደ ሀገር።
አለምን እንደ አለም።
ይህ የእውነት መንገድ መሆኑን እንዴት አውቃለሁ?
ውስጤ ያለውን በማየት።

ማስታወሻዎች

Footnotes

1. ዳዎ ዴ ቺንግ ምዕራፍ ፩ — የዳዎ ተፈጥሮ ሊነገር እንደማይችል የሚያስረዳው ታዋቂ መክፈቻ። Cf. Laozi, Tao Te Ching, trans. Stephen Mitchell (Harper Perennial, 1988), ch. 1. ↩

2. ምዕራፍ ፫ — ውዝዋዜ ያለበት ምዕራፍ ሲሆን “ህዝቡን ከእውቀት ማራቅ” የሚለው ሀሳብ በብዙ ተርጓሚዎች ዘንድ እንደ ፖለቲካዊ ሴራ ሳይሆን ከማይጠቅም ኢንቴሌክቹዋል ትዕቢት ማራቅ ተብሎ ይተረጎማል። Cf. D.C. Lau, Lao Tzu: Tao Te Ching (Penguin, 1963), notes to ch. 3. ↩

3. ምዕራፍ ፮ — “ሚስጥራዊቷ እንስት” (谷神 / 玄牝) በቻይንኛ ፍልስፍና ውስጥ የፈጠራ ምንጭን የሚወክል ተምሳሌት ነው። ↩

4. ምዕራፍ ፰ — ውሀ ከዳዎ ጋር የሚያመሳስለው ማስመሰል ከዳዎይዝም ማዕከላዊ ምስሎች አንዱ ነው። Cf. Ursula K. Le Guin, Lao Tzu: Tao Te Ching — A Book about the Way and the Power of the Way (Shambhala, 1997), ch. 8. ↩

5. ምዕራፍ ፲ — “ድብቅ በጎነት” (玄德 xuándé) የሚለው ጽንሰ-ሀሳብ በምዕራፍ ፲፣ ፶፩ እና ፶፭ ውስጥ ይደጋገማል። ↩

6. ምዕራፍ ፲፯ — በደረጃ ስለተቀመጡ አራት የአመራር ዓይነቶች የሚያስረዳ ምዕራፍ። ከሁሉ የላቀው ህዝቡ ያሉትን እንደ ተፈጥሯዊ የሚቆጥረው ዓይነት ነው። ↩

7. ምዕራፍ ፳፭ — “ዳዎ ተፈጥሮን ይከተላል” (道法自然) — ዳዎ ራሱ ከሁሉ በላይ ነው ግን ራሱን ከተፈጥሮ ስርአት ጋር ያስማማል። Cf. Wing-tsit Chan, A Source Book in Chinese Philosophy (Princeton University Press, 1963), p. 153. ↩

Please support the creator here: Wisdom Ethiopia YouTube

ምዕራፍ ፩–፳፯

፩
ሊነገር የሚችል ዳዎ
ዘላቂ ዳዎ አይደለም።
ሊሰየም የሚችል ስም
ዘላቂ ስም አይደለም።
ዳዎ የሁለቱም ስም እና ስም አልባ ነው።
ስም አልባ — የሰማይ እና የምድር መገኛ ነው።
ስም — የእልፍ አእላፍ እናት ነው።
ያነሰ ፍላጎት ያለው
የህይወትን ሚስጥር ማየት ይችላል።
ሁሌ ፍላጊ ግን
መገለጫዎቹን ብቻ ይመለከታል።
ሚስጥሩም ጥልቅ ነው —
ህይወትን የምንረዳበት መንገድ ነው።1

፪
መላው አለም ውበትን ውብ ሲል
ለአስቀያሚነት እውቅና ይሰጣል።
መልካሙን ጥሩ ሲል
ለክፋት እውቅና ይሰጣል።
ስለዚህ መሆን እና ላለመሆን ራሳቸውን ያፈራሉ።
አስቸጋሪ እና ቀላል እርስ በርስ ይደጋገፋሉ።
ረጅም እና አጭር እርስ በርስ ይነጻጸራሉ።
ከፍተኛ እና ዝቅተኛ ራሳቸውን ይለያያሉ።
ዜማ እና ድምጽ እርስ በርስ ይስማማሉ።
ፊት እና ኋላ እርስ በርስ ይከታተላሉ።
ስለዚህ ጠቢቡ ጉዳዮችን ያለድርግት ያስተዳድራል
እና ቃል አልባውን ትምህርት ይለማመዳል።
እልፍ አእላፍ ነገሮች ይነሳሉ —
ነገር ግን አልጀመራቸውም።
እነሱን ወክሎ ይሰራል —
ነገር ግን ጥገኛ አያደርጋቸውም።
ተግባራቶቹን ይፈጽማል —
ነገር ግን ምስጋና አይጠብቅም።
እነሱ ላይ ስለማያተኩር
ስኬቱ ለዘላለም ይኖራል።

፫
አሸናፊዎችን ባለማወደስ
ህዝቡን ከፉክክር እና ከውድድር ማዳን ይቻላል።
ለማግኘት አስቸጋሪ የሆኑትን ነገሮች ዋጋ ባለመስጠት
የሰዎችን ስግብግብነት መግታት ይቻላል።
የሰዎችን ፍላጎት የሚቀሰቅሱ ነገሮችን ባለማሳየት
ሀሳባቸውን ሰላማዊ ማድረግ ይቻላል።
ስለዚህ ጠቢብ ሆኖ መምራት ማለት —
የሰዎችን አእምሮ ባዶ ማድረግ፣
ሆዳቸውን መሙላት፣
ፍላጎታቸውን ማዳከም
እና አጥንታቸውን ማጠንከር ማለት ነው።
ሁልጊዜም ህዝቡ ምንም አይነት
እውቀትም ሆነ ፍላጎት እንዳይኖረው ማድረግ ያስፈልጋል።
እውቀት ያላቸው ሰዎች
እርምጃ ከመውሰድ እንዲቆጠቡ ማድረግ ያስፈልጋል።
እርምጃ ላለመውሰድ ስትለማመድ
ሁሉም ነገር በራሱ ይስተካከላል።2

፬
ዳዎ ባዶ እቃ ነው —
ነገር ግን ሲጠቀሙበት መቼም አይሞላም።
ምንጩ የማይታወቅ ቢሆንም
የሁሉም ነገሮች አባት ይመስላል።
ሹልነቱን ያደበዝዛል።
ውስብስብ ነገሮችን ይፈታል።
ብርሃኑን ያስተካክላል።
አለምን ከሙሉነት ጋር ያገናኛል።
በጥልቁ ውስጥ ተደብቋል —
ግን ለዘላለም ያለ ይመስላል።
የማን እንደሆነ አይታወቅም —
ከፍጥረት በፊት የነበረ ይመስላል።

፭
ሰማይ እና ምድር አያዳሉም።
እልፍ አእላፍን
እንዲያልቅ ተፈልጎ እንደተሰራ ነገር ነው
የሚያዩዋቸው።
ጠቢቦችም ስሜታዊ አይደሉም።
ለይተው የሚወዱት ለይተው የሚጠሉት ነገር የለም።
እልፍ አእላፍን
እንዲያልቅ ተፈልጎ እንደተሰራ ነገር ነው
የሚያዩዋቸው።
ሰማይ እና ምድር ልክ እንደ ወናፍ ነው —
ባዶ ሲሆን አይዝልም።
ሲንቀሳቀስ ደግሞ ብዙ ያመርታል።
ብዙ ንግግር ወደ ዝምታ ይመራል።
ጸጥታን አጥብቆ መያዝ ይሻላል።

፮
በጭራሽ የማይሞት መንፈስ —
ሚስጥራዊቷ እንስት ብለን እንጠራታለን።
ምንም እንኳን አጽናፈ ሰማይ ብትሆንም
ንጽህናዋ መቼም አትጠፋም።
ምንም እንኳን ስፍር ቁጥር የሌላቸው ቅርጾች ብትወስድም
እውነተኛ ማንነቷ ሳይበላሽ ይዘልቃል።
የሚስጥራዊቷ እንስት መግቢያ በር
የፍጥረት መሰረት ነው።
ድምጽዋ ስሙ ለፍጥረት አስተጋቡ።
ሳይሰለቻት ሁሌ ትገለጣለች።
ሳይሰለቻት ወደ ራሷ ትመለሳለች።3

፯
ሰማይ ዘላለማዊ ነው።
ምድርም ዘላቂ ናት።
ለምን?
ምክንያቱም ለራሳቸው ስለማይኖሩ ነው።
ለዛም ነው ዘላለማዊ የሆኑት።
ስለዚህ ጠቢብ ሰው ራሱን ከኋላ ያስቀምጣል —
ግን ከፊት ይገኛል።
ራሱን እንደሌለ ይቆጥራል —
ግን አሁንም አለ።
የራሱ ጥቅም ስለሌለው ነው
የሚፈልገውን ማግኘት የቻለው።

፰
ከፍተኛው የደግነት ደረጃ እንደ ውሀ ነው።
ውሀ እልፍ አእላፍ ፍጥረትን ይጠቅማል።
ከማንም ጋር ሳይወዳደር
ሁሉም ሰው በሚጠላው ቦታ ይፈሳል።
ስለዚህ ለዳዎ ቅርብ ነው።
ቤት ለመስራት — ቦታ አስፈላጊ ነው።
ለአእምሮ ጥራት — ጥልቀት አስፈላጊ ነው።
ለአጋርነት — ደግነት አስፈላጊ ነው።
ለንግግር — ቃል መጠበቅ አስፈላጊ ነው።
ለማስተዳደር — ስርአት አስፈላጊ ነው።
ጉዳዮችን ለማስተናገድ — ብቃት አስፈላጊ ነው።
ለማድረግ — ወቅታዊነት አስፈላጊ ነው።
ስለዚህ ጠብ ከሌለ ጥፋተኛም የለም።4

፱
ነገሮችን እስካፍንጫ ሳይሞሉ
በጊዜ ማቆም የተሻለ ነው።
ምንም ቢለዋወን ብንለው
መቼም መልሶ መደልደሙ አይቀርም።
ምንም ወርቅ እና እንቁ ቤትን ቢሞሉትም
ትርፋቸው ደህንነትህን አደጋ ላይ መጣል ነው።
በክብር እና በሀብት መመካት
የራስን ውድቀት ነው የሚያስከትለው።
ስለዚህ የሰማይ መንገድ —
ድርጊቱ ሲጠናቀቅ ጡረታ መውጣት ነው።

፲
ነፍስህን እና ስጋህን ሳታስማማ
አንዱን ይዘህ ሌላውን መተው ትችላለህ?
በጣም አስፈላጊ በሆነው እስትንፋስ ላይ
ሙሉ ለሙሉ ትኩረትህን በመስጠት
እንደ ጨቅላ መሆን ትችላለህ?
የውስጥ እይታህን በማጥራት
እይታህን ከመሳሳት መጠበቅ ትችላለህ?
ህዝብህን በመውደድ ሀገርህን በማስተዳደር
በብልሃት ችግርን መፍታት ትችላለህ?
የገነት በሮችን በመክፈት እና በመዝጋት
የእናትነትን ሚና ተጫውተሃል?
ሁሉንም ነገር ተረድተህ
ምንም ጣልቃ ሳትገባ ማስተዋል ትችላለህ?
እሱን መውለድ እና ማሳደግ፣
እሱን መፍጠር እና አለመያዝ፣
እሱን ማድረግ እና አለመጠበቅ፣
ማስተዳደር ግን አለመቆጣጠር —
ይህ ድብቅ በጎነት ይባላል።5

፲፩
የጋሪ ጎማ ለመስራት ሰላሳ ሽቦዎች ሰውጠረዋል።
ነገር ግን የሰረገላው ጥቅም የተመሰረተው
መሀል ባለው ባዶ ቀዳዳ ላይ ነው።
ጎማን የሚያጠናክረው በውስጡ ያለው አየር ነው።
ስለዚህ ባዶ ቦታ ውስጥ የተሞላው አየር ነው ጠቃሚ ያደረገው።
ሸክላ ጀበናም ቢሰራ —
ግን በውስጡ ያለው ባዶ ቦታ ነው ጠቃሚ ያደረገው።
ቤት ስንሰራ በር እና መስኮትም አብረን እንሰራለን —
ግን ክፍሉን ለኑሮ ምቹ ያደረገው ባዶ ቦታው ነው።
ስለዚህ የሚጨበጠው ነገር ጠቃሚ ያደረገው
የማይዳሰሰው ነው።

፲፪
አምስቱ ቀለሞች አይንን ያውራሉ።
አምስቱ ድምጾች ጆሮን ይደፍናሉ።
አምስቱ ጣእሞች ምላስን ይጎዳሉ።
ስለዚህ ብርቅዬ ነገሮችን ለማግኘት ጉልበትን ማባከን
ለጥበብ ጉዞ እንቅፋት ነው።
እሽቅድድም እና ውድድር የልብ ስውራት ነው።
ስለዚህ ጠቢቡ አለምን ይመለከታል —
ነገር ግን ውስጣዊ እይታውን ያምናል።
ይህንን አውቆ
አንዱን ጥሎ ሌላውን ይወስዳል።

፲፫
ስትሞገስም ስትዋረድም ፍራ።
ከፍተኛ ችግር የሚመጣው ራስ ላይ በመጣበቅ ነው።
ስትሞገስም ስትዋረድም ፍራ ሲባል ምን ማለት ነው?
ሞገስ እንደሰጡህ ሁሉ ስለሚነጥቁ
ውርደት ደግሞ ከፍተኛ ችግር ስለሚያመጣ።
ከፍተኛ ችግር የሚመጣው ራስ ላይ በመጣበቅ ነው ሲባልስ?
ምክንያቱም ራስን እንደ አለም ከፍ አድርጎ መመልከት
የጥፋት ምንጭ ስለሆነ።
ይህን እይታ ካቆምን ያኔ
ምንም አይነት ጥፋት ሊደርስብን አይችልም።
ስለዚህ የራስን ጥቅም አስረክብ —
ራስን እንደምትወድ ሌሎችን ውደድ —
ያኔ ከሰማይ በታች ያለው ሁሉ አደራ ይሰጥሃል።

፲፬
ተመልከት — አይታይም። ከቅርጽ በላይ ነው።
ስማ — አይሰማም። ከድምጽ በላይ ነው።
ያዝ — አይያዝም። የማይዳሰስ ነው።
እነዚህ ሶስቱ ካልተዋሃዱ አይታወቁም።
ከላይ ብሩህ አይደለም።
ከታች ጨለማ አይደለም።
ያልተጠቀሰው ምንነት፣
ቅርጽ አልባው ቅርጽ፣
ምስል አልባው ምስል —
ሊገለጥ የማይችል ጥላ ነው።
ስታገኘው ፊቱ አይታይም።
ስትከተለው ጀርባ የለውም።
ስለዚህ የጥንቱን መንገድ አጥብቀህ ያዝ
ግን ከጊዜው ጋር ተንቀሳቀስ።
የጥንቱን ጅምር ማወቅ
የዳዎ መገለጫ ነውና።

፲፭
በጥንት ጊዜ መንገዱን በመለማመድ የተካነ
ስውር፣ ሚስጥራዊ እና ጥልቅ ጥበበኛ ነበረ።
የሱን ጥልቀት ማወቅ ያዳግታል።
ሊታወቅ ስለማይችል ብቻ ነው
ለመግለጽ ተገዳጅዬ እንዲህ የምለው —
ማያመነታ ነበር — በክረምት ወንዝ እንደሚሻገር ሰው።
አንቃቃ ነበር — አደጋ ካላጠቡ አቅጣጫ እንደሚመጣ ስለሚያውቅ።
ትሁት ነበር — እንደ እንግዳ።
ፈታ ያለ ነበር — ኋላ ላይ እንደሚዛፈፍ ቸልባ።
እሱ እውነተኛ ቅርጽ አልባ ነበር — ልክ እንደተራ እንጨት።
የተዋሃደ የማይለይ ነበር — ልክ እንደ አፈራማ ውሀ።
ባዶ ነበር — ልክ እንደ ዋሻ።
አፈራማ ውሀን ወስደህ ካቆየኸው
ቀስ በቀስ ግልጽ ይሆናል።
እረፍት ላይ ያለ ነገር
ቀስ በቀስ ህያው ይሆናል።
ዳዎን የሚከተል ጥም ብሎ ከመሙላት ይታቀባል።
ስለዚህ መታደስ ሆነ መድከም አይታይበትም።

፲፮
ሙሉ ለሙሉ ውስጣህን ባዶ አድርግ።
እርጋታ ይኑርህ።
ምንም እንኳን ሁሉም ነገር አንድ ላይ ቢነሳም
ሲመለስም ተመልከት።
ሁሉም ነገር ያብባል —
ግን ውሎ አድሮ ወደ ስሩ ይመለሳል።
በእርጋታ እያንዳንዱ እጣፈንታውን ያሟላል።
ወደ መሰረቱ ሲመለስ — እርጋታ ይባላል።
እርጋታው — ወደ ተፈጥሮ ይመልሳል።
ወደ ተፈጥሮ መመለስ — ጽኑነትን ያመጣል።
ጽኑነት ሲኖር — ግልጽነት ይመጣል።
ግልጽነት — ሁሉንቻይ ያደርጋል።
ሁሉንቻይ መሆን — አድልኦን ያስቀራል።
የማያዳላ — ንቁ ይሆናል።
ንቁ ሰው — የሰማይን መንገድ ይከተላል።
የሰማይን መንገድ የሚከተል — ከዳዎ ጋር አንድ ይሆናል።
ከዳዎ ጋር አንድ መሆን
ስጋዬ ቢሞት የማይነካው
ዘላለማዊነትን ይሰጣል።

፲፯
ምርጥ መሪ ሲገዛ
መኖሩን እንኳን አይታወቅም።
ቀጥሎ የሚወዱት እና የሚያመሰግኑት ይመጣል።
ቀጥሎ የሚፈሩት ይመጣል።
ቀጥሎ የሚቃወሙት ይመጣል።
ካልታመንክ ታማኝ ይጠፋል።
ትልቅ መሪዎች ቃላቸውን ተገኝተው
ተግባራቸውን ያከናውናሉ
ስራቸውን ያጠናቅቃሉ።
ሰዎቹ ሁሉ ተፈጥሮን እንደሚከተሉ ይናገራሉ።6

፲፰
ታላቁ የዳዎ መንገድ ሲረሳ
በጎነት እና የስነምግባር ደንቦች አብረው ይነሳሉ።
እውቀት እና ብልህነት ሲበዛ
ታላቅ ግብዝነት ይከተላል።
ቤተሰብ ውስጥ ስምምነት ሲጠፋ
ልጆች ፍቅር ይራባሉ።
ሀገሪቱ ስትታወክ
አስመሳይ አርበኞች ይበዛሉ።

፲፱
ብልህነትን አቁም — እውቀትን አስወግድ —
ያኔ ህዝቡ መቶ እጥፍ ይጠቀማል።
ጽድቅን ትተህ — አስመሳይነትን ልቀቅ —
ያኔ ህዝቡ ወደ ጥልቅ ፍቅር ይመለሳል።
ተንኮለኝነትን አቁም — ትርፍን አስወግድ —
ያኔ ቀማኞች ይጠፋሉ።
እነዚህ ውጫዊ ቅርጾች ብቻ ስለሆኑ
በራሳቸው በቂ አይደሉም።
ማሳመሪያ ጌጣጌጦች ናቸው።
ስለዚህ ግልጽነትን አሳይ፣
ቀላልነትን ያዝ፣
ቅንነትን አብዛ፣
ራስ ወዳድነትን ቀንሱ
እና በጥቂቱ ተመኝ።

፳
መማርን አቁም — ጭንቀትህ ያበቃል።
አዎ እና አይሆንም መካከል ያለው ልዩነት ምንድነው?
በመልካም እና በክፉስ መካከል ያለው ልዩነት ምንድነው?
ሌሎች የሚፈሩትን እኔ መፍራት አለብኝ?
ብርሃን በየቦታው ስለበራ ጨለማን መፍራት አለብኝ?
ሌላው ሁሉ በታላቁ ድግስ እየተደሰተ ነው —
የመስዋዕትነትን በሬ እየበላ።
እኔ ብቻዬን ያለአቅጣጫ የተንከራተትኩ ነኝ —
ገና አፋፍታ እንዳልተማረ ጨቅላ።
የሚመለስበት ቤት እንደሌለው ሰው።
ሁሉም ሰው ከሚያስፈልገው በላይ አለው።
እኔ ብቻ የሆነ ነገር የጎደለኝ ይመስላል።
አእምሮዬ የሞኝ ይመስላል —
ባልተበረዘ ቀላልነቱ።
ሌሎች ነገሮችን ለመስራት ሲጣደፉ
እኔ የዚህ አለም እንግዳ ነኝ።
የቀረበውን እቀበላለሁ።
እኔ ብቻዬን ሞኝ እመስላለሁ።
ትንሽ ገብኝ — አገኘው —
በቀላሉ ነው የምኖረው።
ሌሎች ዝና ለማግኘት ሲጥሩ
እኔ ግን ብቻዬን መተውን እመርጣለሁ።
ከህዝብ እይታ — ራሴን እቆጥባለሁ።
በእርግጥ እኔ ቂል እመስላለሁ —
ግን አእምሮዬ ባዶ ነው።
በውቅያኖስ ላይ የተንሳፈፍኩ ነኝ።
ሁሉም ጓዳቸው ውስጥ ይኖራሉ።
እኔ ብቻዬን ውጪ እቆያለሁ።
ነገር ግን እኔ ከሌሎች የምለየው —
ከታላቁ ዳዎ ሲሳይን መቀበል ስለመረጥኩ ነው።

፳፩
ታላቅ በጎነት ማለት
ከዳዎ ጋር መጓዝ ማለት ነው።
ዳዎ የማይጨበጥ እና ለመረዳት አስቸጋሪ ነው።
ምንም እንኳን የማይታይ ቢሆንም
በውስጡም ቅርጾች አሉ።
ምንም እንኳን የማይጨበጥ ቢሆንም
በውስጡም ነገሮች አሉ።
ምንም እንኳን ጥልቅ እና ጨለማ ቢሆንም
በውስጡም የህይወት ሀይል አለ።
እና ይህ የህይወት ሀይል
እጅግ በጣም እውነተኛ ነው —
ምክንያቱም በውስጡ የራሱ እውነት ስላለው።
ከጥንት ጀምሮ እስከ ዛሬ ድረስ
ስሙ አልጠፋም።
የሁሉንም ነገሮች አመጣጥ ማየት ያስችላል።
የሁሉንም ነገሮች አመጣጥ
በዚህ መንገድ ማየት እንደምችል
እንዴት አውቃለሁ?
በእሱ አማካኝነት።

፳፪
እጅ ስጥ — እና አሸንፍ።
ባዶ ሁን — እና ተሞላ።
ታጠፍ — እና ቀጥ ትላለህ።
አሮጌ ሁን — እና ትታደሳለህ።
ትንሽ ሲኖርህ — እሱ ማግኘት ነው።
ብዙ ሲኖርህ ግን — ግራ መጋባት ነው።
ስለዚህ ጠቢቡ ይህን አጥብቆ ይይዛል
እና ከሰማይ በታች ላለው ሁሉ ምሳሌ ይሆናል።
ራሱን አያሳይም — ስለዚህ ይታያል።
የራሱን ትክክለኛነት አያጸድቅም — ስለዚህ ታዋቂ ይሆናል።
በራሱ አይመካም — ስለዚህ ስራው እውቅና ያገኛል።
ስለማይወዳደርም — ማንም ሊወዳደረው አይችልም።
የጥንት አባባል "እጅ ስጥ እና አሸንፍ" የሚለው
ባዶ ቃል ነውን?
በእርግጥም ሙሉነትን የሚያመጣ ነው —
የነገሮች ሁሉ መመለሻ ወደ ዳዎ ስለሆነ።

፳፫
ተፈጥሮ ብዙ አትናገርም።
ኃይለኛ ንፋስ ሙሉ ቀን አይነፍስም።
ኃይለኛ ዝናብ ሙሉ ቀን አይዘንብም።
ይህንን የሚያደርገው ማነው?
ሰማይ እና ምድር።
ሰማይ እና ምድር እንኳን
እነዚህን ሙሉ ቀን ማቆየት ካልቻሉ —
የሰው ልጅ ምን ያህል ማድረግ ይችላል?
ስለዚህ ተግባርህን ከዳዎ ጋር አዋህድ።
ከዳዎ ጋር አንድ ከሆንክ —
ዳዎ በደስታ ይቀበልሃል።
ከመልካም ነገር ጋር አንድ ከሆንክ —
ደግነት በደስታ ይቀበልሃል።
ከሽንፈት ጋር አንድ ከሆንክ —
ሽንፈት በደስታ ይቀበልሃል።
በዳዎ የምታምን ከሆነ
ዳዎ ያምንሃል።

፳፬
በእግር ጫፉ የቆመ ሰው — አጥብቆ አይቆምም።
እግሮቹን አጣምሮ የሚሄድ ሰው — ሩቅ አይሄድም።
ራሱን የሚያሳይ ሰው — ብርሃን አይፈነጥቅም።
ራሱን የሚያጸድቅ ሰው — እውቅና አያገኝም።
በራሱ የሚመካ ሰው — ስራው አይከበርም።
የሚኩራራ ሰው — ረጅም ጊዜ አይቆይም።
ዳዎ እንደሚለው
እነዚህ ነገሮች የተረፉ ምግቦች
እና አላስፈላጊ ድርጊቶች ናቸው።
ሁሉም ፍጡር ይጠላቸዋል።
ስለዚህ የዳዎ ተከታይ አያደርጋቸውም።

፳፭
ከሰማይ እና ከምድር በፊት የተወለደ
አንድ ምስቅልቅል ነገር አለ።
ዝምተኛ፣ ባዶ፣
ራሱን የቻለ እና የማይለወጥ።
በየቦታው የሚንቀሳቀስ
እና የማይደክም።
የሁሉም ነገሮች እናት ተብሎ ሊጠራ ይችላል።
ስሙን አላውቅም።
ዳዎ ብዬ እጠራዋለሁ።
በግድ ስም መስጠት ካለብኝ —
ታላቅ እለዋለሁ።
ታላቅ ማለት ማለፍ ማለት ነው።
ማለፍ ማለት መራቅ ማለት ነው።
መራቅ ማለት መመለስ ማለት ነው።
ስለዚህ ዳዎ ታላቅ ነው።
ሰማይ ታላቅ ነው።
ምድር ታላቅ ናት።
ንጉሱም ታላቅ ነው።
በአለም ላይ አራት ታላላቅ ነገሮች አሉ —
ንጉሱም ከነዚህ አንዱ ነው።
የሰው ልጅ ምድርን ይከተላል።
ምድር ሰማይን ትከተላለች።
ሰማይ ዳዎን ይከተላል።
ዳዎ ደግሞ ተፈጥሮን ይከተላል።7

፳፮
ክብደት የቀሊልነት መሰረት ነው።
እርጋታ የሁከት አለቃ ነው።
ስለዚህ ጠቢቡ ቀኑን ሙሉ ቢጓዝም
ከባድ ጓዙን አይለይም።
ምንም እንኳን ድንቅ እይታዎች ቢኖሩም
በሰላም እና በጸጥታ ይቆያል።
ታዲያ የሺህ ሰረገላዎች ጌታ
ራሱን በአለም ፊት እንዴት አቅልሎ ያሳያል?
ቀላልነትን መቀበል — መሰረትን ማጣት ነው።
መቸኮል ደግሞ — ራስን ማጣት ነው።

፳፯
ጥሩ ተጓዥ — አሻራ አይተውም።
ጥሩ ተናጋሪ — ስህተት አይሰራም።
ጥሩ ቆጣሪ — መቁጠሪያ አይጠቀምም።
ጥሩ መዝጊያ — ቁልፍ አይፈልግም ግን ሊከፈት አይችልም።
ጥሩ ማሰሪያ — ገመድ አይፈልግም ግን ሊፈታ አይችልም።
ስለዚህ ጠቢቡ ሁልጊዜ ሰዎችን በማዳን የተካነ ነው —
ማንም አይጣልም።
እሱ ሁልጊዜ ነገሮችን በማዳን የተካነ ነው —
ምንም ነገር አይጣልም።
ይህ የተደበቀ ብርሃን ይባላል።
ስለዚህ ጥሩ ሰው — የመጥፎ ሰው አስተማሪ ነው።
መጥፎ ሰው ደግሞ — የጥሩ ሰው መማሪያ ነው።
አስተማሪውን የማያከብር
ተማሪውን የማይወድ —
ምንም እንኳን ብልህ ቢሆንም
በእጅጉ ተሳስቷል።
ይህ ትልቅ ሚስጥር ነው።

ማስታወሻዎች

Footnotes

1. ዳዎ ዴ ቺንግ ምዕራፍ ፩ — የዳዎ ተፈጥሮ ሊነገር እንደማይችል የሚያስረዳው ታዋቂ መክፈቻ። Cf. Laozi, Tao Te Ching, trans. Stephen Mitchell (Harper Perennial, 1988), ch. 1. ↩

2. ምዕራፍ ፫ — ውዝዋዜ ያለበት ምዕራፍ ሲሆን “ህዝቡን ከእውቀት ማራቅ” የሚለው ሀሳብ በብዙ ተርጓሚዎች ዘንድ እንደ ፖለቲካዊ ሴራ ሳይሆን ከማይጠቅም ኢንቴሌክቹዋል ትዕቢት ማራቅ ተብሎ ይተረጎማል። Cf. D.C. Lau, Lao Tzu: Tao Te Ching (Penguin, 1963), notes to ch. 3. ↩

3. ምዕራፍ ፮ — “ሚስጥራዊቷ እንስት” (谷神 / 玄牝) በቻይንኛ ፍልስፍና ውስጥ የፈጠራ ምንጭን የሚወክል ተምሳሌት ነው። ↩

4. ምዕራፍ ፰ — ውሀ ከዳዎ ጋር የሚያመሳስለው ማስመሰል ከዳዎይዝም ማዕከላዊ ምስሎች አንዱ ነው። Cf. Ursula K. Le Guin, Lao Tzu: Tao Te Ching — A Book about the Way and the Power of the Way (Shambhala, 1997), ch. 8. ↩

5. ምዕራፍ ፲ — “ድብቅ በጎነት” (玄德 xuándé) የሚለው ጽንሰ-ሀሳብ በምዕራፍ ፲፣ ፶፩ እና ፶፭ ውስጥ ይደጋገማል። ↩

6. ምዕራፍ ፲፯ — በደረጃ ስለተቀመጡ አራት የአመራር ዓይነቶች የሚያስረዳ ምዕራፍ። ከሁሉ የላቀው ህዝቡ ያሉትን እንደ ተፈጥሯዊ የሚቆጥረው ዓይነት ነው። ↩

7. ምዕራፍ ፳፭ — “ዳዎ ተፈጥሮን ይከተላል” (道法自然) — ዳዎ ራሱ ከሁሉ በላይ ነው ግን ራሱን ከተፈጥሮ ስርአት ጋር ያስማማል። Cf. Wing-tsit Chan, A Source Book in Chinese Philosophy (Princeton University Press, 1963), p. 153. ↩

ክፍል 1 — Elie Wiesel ማን ነበር?

• የ Sighet ልጅ — በ1928 ተወለደ። የ Yiddish ባህል ያበበባት ከተማ።

• Moses — ያልተሰማ ነብይ — “ጥያቄዎች ከመልሶች ይበልጣሉ” ብሎ Kabbalah ያስተማረው። ስለ ጭፍጨፋ ሲያስጠነቅቅ ማንም አልሰማውም።

• ዝምታው ይሰበራል — François Mauriac “ጻፍ” ሲለው 800 ገጽ Yiddish ጻፈ — ወደ 100 ገጽ ፈረንሳይኛ ታመቀ — “Night” ተወለደ።

🇪🇹 ቤተ እስራኤል በግእዝ ልዩ ባህል አዳበሩ — ልክ የ Sighet አይሁዶች በ Yiddish እንዳደረጉት። የግእዝ ቅዱስ ቃል ማሻገር ልክ Wiesel 800 ገጽ ወደ 100 እንዳጠበ — ዘልዓለማዊ ትግል ነው።

ክፍል 2 — ያ ዓለም ምን ነበረ?

• ሺ ዓመት ባልተረጋጋ ምድር — ከ Spain ተባረሩ፣ Yiddish ባህል ገነቡ፣ pogrom ተደጋገመ።

• Hungary — ሐሰተኛ ደህንነት — “እኛ ጋር አይደርስም” — ግን 1944 በሳምንታት ሁሉም ተቀየረ።

• የጨለማው ስልት — Holocaust “industrial murder” ነው — Dr. Mengele በጣቱ ሕይወትና ሞት ይለያል።

• ዓለም ዝም አለ — ያውቁ ነበር ግን ምላሽ አልመጣም።

🇪🇹 የጎንደር ዘመን “አብሮ መኖር” ሰላም ዘልዓለማዊ አልነበረም። ሃዲስ ዓለማየሁ “ፍቅር እስከ መቃብር” ውስጥ ዝምታን ወንጀል አደረገ — ልክ Wiesel እንዳደረገው።

ክፍል 3 — ወደ ልብ ወለዱ ራሱ

ገፀ ባሕሪያት

• Eliezer — ከጸሎት ልጅ ወደ ጥርጣሬ ጎልማሳ

• Shlomo — ተከባሪ አባት ወደ ደካማ ሽማግሌ — “Eliezer... Eliezer...” የመጨረሻ ቃላቱ

• Madame Schächter — “እሳት!” ብላ ዕብድ ተባለች — ነብይ ነበረች

• Pipel — በገመድ ላይ የተሰቀለ ልጅ — “እግዚአብሔር የት ነው?”

• Rabbi Eliahou — ልጁ ደካማ አባቱን ትቶ ሸሸ

ዋና ትዕይንቶች

• የመጀመሪያው ሌሊት — “ፈጽሞ አልረሳም ያንን ሌሊት... እምነቴን ለዘልዓለም ያቃጠለ ነበልባል”

• Pipel — “እግዚአብሔር የት ነው?” — “በዚህ ገመድ ላይ ተሰቅሎ ነው”

• Rosh Hashanah — ሺዎች ይጸልያሉ ግን Eliezer ማመስገን ይከለክለዋል

• መስታወቱ — “ከመስታወቱ ጥልቀት ውስጥ ሬሳ ያስተዋለኝ”

ሦስቱ ዋና ጥያቄዎች

1. እግዚአብሔር ፍጹም ክፋት ፊት ለፊት የት ነው?

2. ሰው ሰውነቱን ሲገፈፍ ምን ይቀራል?

3. ዝም ያለ ዓለም ጥፋተኛ ነው?

🇪🇹 ሰምና ወርቅ — “ፈጽሞ አልረሳም” ሰሙ ማስታወስ ወርቁ ክስ ነው። ሲዳማ ሉዋ — ዝም ማለት ራሱ ግፍ ነው። ዘርአ ያዕቆብ “ሐተታ” ውስጥ ተመሳሳይ ጥያቄ ጠይቆ ወደ ምክንያት ሄደ — Eliezer ግን ወደ ዝምታ።

ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግስት)

• “ፈጽሞ አልረሳም” — ማስታወስ ሕይወት ማስጠበቅ ነው — መርሳት መግደል ነው።

• “እግዚአብሔር የት ነው?” — ሦስት ትርጓሜ: (1) ሞቷል (2) ከእኛ ጋር ይሰቃያል (3) ጥያቄው ራሱ እምነት ነው

• አባትና ልጅ — ሁሉም ሲጠፋ ያ ግንኙነት ቀረ — “ባይኖር ቀለል ይለኝ ነበር” ያ ጨለማ Night ታማኝነት ነው።

• ለዛሬ — ዝም ማለት ተባባሪ ነው። Wiesel ሰላምን መረጠ — ማስታወስ ያለ በቀል።

ያልተነገሩ ነገሮች

1. ከ20+ አሳታሚዎች ተነፈገ — 1,600 ቅጂ ታተመ — ዛሬ ሚሊዮኖች

2. በ1964 ወደ Sighet ተመልሷል — “ሬሳ ቤት ውስጥ የሚንቀሳቀስ ከተማ”

3. 800 ገጽ Yiddish ወደ 100 ገጽ ታመቀ — ቃላትን ቀንሶ ሀይል ጨመረ

4. Night ን ሲጽፍ ሀገር አልባ ነበር — በቃላት ቤቱን ያገኘ

🇪🇹 አፋር Mada’a — ማስታወስና ይቅርታ አብረው ሲኖሩ ሰላም ይመጣል። የትግራይ ገዳማት — መነኮሳት ብራና ይዘው ይሸሻሉ — ቃሉ ከሰው ያልፋል — ልክ Wiesel Night ን እንዳስቀመጠ።

ቁልፍ ጥቅሶች

“ጥያቄዎች ከመልሶች ይበልጣሉ። ሰው ነፍሱን ከፍ የሚያደርገው በሚጠይቃቸው ጥያቄዎች ነው።” — Moses

“ያንን ሌሊት ፈጽሞ አልረሳም... እምነቴን ለዘልዓለም ያቃጠለ ነበልባል።” — Eliezer

“እግዚአብሔር አሁን የት ነው?” — “እዚህ ነው — በዚህ ገመድ ላይ ተሰቅሎ ነው።” — Eliezer

“ከመስታወቱ ጥልቀት ውስጥ ሬሳ ያስተዋለኝ።” — Eliezer

“ሙታንን መርሳት ለሁለተኛ ጊዜ መግደል ነው።” — Elie Wiesel

“ምን ትመርጣለህ? ዝምታ ወይስ ድምፅ? በቀል ወይስ ሰላም? መርሳት ወይስ ማስታወስ?” — ትግስት

ስሞችና ቃላት

ሰዎች

• Elie Wiesel (1928–2016) — ጸሐፊ፣ የ Nobel ተሸላሚ፣ የ Holocaust ምስክር

• Moses — የምኵራቡ ጠባቂ፣ የ Wiesel መምህር

• François Mauriac — Wiesel ን “ጻፍ” ያለው ጸሐፊ

• Dr. Mengele — Auschwitz ውስጥ ምርጫ ያደረገው

• Eliezer — የ Night ተራኪ

• Shlomo — የ Eliezer አባት

• Madame Schächter — በባቡር “እሳት!” ያለች — ነብይ

• Pipel — በገመድ ላይ የተሰቀለ ልጅ

• Rabbi Eliahou — ልጁ የተወው አባት

ቦታዎች

• Sighet — በ Transylvania (ዛሬ Romania) — Wiesel ያደገባት ከተማ

• Auschwitz-Birkenau — የጥፋት ካምፕ

• Buchenwald — Shlomo የሞተባት ካምፕ

ቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች

• Kabbalah — የአይሁድ ሚስጥራዊ ፍልስፍና

• Rosh Hashanah — የአይሁድ አዲስ ዓመት

• Holocaust — የተደራጀ ጭፍጨፋ (1941–1945)

• Pogrom — ድንገተኛ ጥቃት በአይሁዶች ላይ

የኢትዮጵያ ማጣቀሻዎች

• ቤተ እስራኤል — የኢትዮጵያ አይሁዶች

• ሃዲስ ዓለማየሁ — “ፍቅር እስከ መቃብር” ጸሐፊ

• ዘርአ ያዕቆብ (1599–1692) — ኢትዮጵያዊ ፈላስፋ — “ሐተታ”

• ቅኔ / ሰምና ወርቅ — ውጫዊና ውስጣዊ ትርጉም ያለው የግጥም ወግ

• ሲዳማ ሉዋ — የፍትሕ ምክር ቤት

• አፋር Mada’a / Xeer — ባህላዊ ሕግ ሥርዓት

ክፍል 1 — ማንነቱ፣ ሕይወቱ እና አስገራሚ እውነታዎች፦ ቦኤቲየስ በ480 ዓ.ም. የተወለደ፣ “የመጨረሻው ሮማዊ” በመባል የሚታወቅ ታላቅ የሮማ ባላባት እና ሊቅ ነበር። የፕላቶንና የአርስቶትልን ሥራዎች ወደ ላቲን በመተርጎም እንዲሁም “ኳድሪቪየም” የተሰኘውን የትምህርት ሥርዓት በመቅረጽ የጥንቱን ዓለም ከመካከለኛው ዘመን ጋር ያገናኘ ድንቅ አእምሮ ባለቤት ነው።

ክፍል 2 — ታሪካዊ ዳራ እና እስራት፦ ምዕራባዊቷ ሮም ወድቃ በኦስትሮጎጥ ንጉሥ ቴዎዶሪክ ሥር በነበረችበት የሽግግር ዘመን፣ ቦኤቲየስ ፍትሕን ለማስፈን ያደረገው ጥረት ከሙሰኞች ጋር አጋጨው። በዚህም ምክንያት መሠረተ ቢስ የክህደት እና የአስማት ክስ ተመሥርቶበት፣ ክብሩንና ንብረቱን ተነጥቆ ፓቪያ በሚገኝ አሰቃቂ እና ጨለማ እስር ቤት ውስጥ የሞት ፍርድ እንዲጠብቅ ተፈረደበት።

ክፍል 3 — “የፍልስፍና መጽናኛ” ዳሰሳ፦ ቦኤቲየስ በእስር ቤት ሆኖ በጻፈው በዚህ መጽሐፍ፣ “ፍልስፍና” ከተባለች ምናባዊ ሴት ጋር ጥልቅ ውይይት ያደርጋል። መጽሐፉ የዕድል መንኮራኩር (Wheel of Fortune) ተለዋዋጭ መሆኗን በማስረዳት፣ እውነተኛ ደስታ በሀብትና ሥልጣን ሳይሆን በውስጣዊ ማንነት እንደሚገኝ ያስተምራል። በተጨማሪም፣ ክፉ ሰዎች በክፋታቸው ራሳቸውን እንደሚቀጡ እና እግዚአብሔር የወደፊቱን ማወቁ (ዘላለማዊነት) የሰውን ልጅ ነጻ ፈቃድ እንደማይጋፋ በጥልቀት ይመረምራል።

ክፍል 4 — ውይይት እና የሕይወት ትምህርቶች፦ የቦኤቲየስ ፍልስፍና የዘመናትን ድንበር ተሻግሮ ከሌሎች ታላላቅ ታሪኮች ጋር ይገናኛል። ፍትሐዊ ያልሆነን ሕግ በመቃወም ከበርሚንግሃም እስር ቤት ደብዳቤ ከጻፈው ከማርቲን ሉተር ኪንግ ጁኒየር፣ ዋሻ ውስጥ ተደብቆ በምክንያት ይመራ ከነበረው ኢትዮጵያዊው ፈላስፋ ዘርዓ ያዕቆብ፣ እንዲሁም ከማንኛውም ፖለቲካዊ ኃይል በላይ የሆነ የሞራል ሕግን (”ሰፉ”) ከሚያስቀድመው የኦሮሞ ገዳ ሥርዓት ጋር ያለውን አስገራሚ ትስስር አዘጋጆቹ ዳዊት እና ትግስት በውይይታቸው ያነሳሉ።

ይህ ሰው ሉክየስ አኔየስ ሴኔካ (Lucius Annaeus Seneca) ይባላል። ታሪኩ ደግሞ እኛ ኢትዮጵያውያን ለዘመናት ስንጠይቀው ከኖርነው ታላቅ ጥያቄ ጋር ይገጣጠማል፦ “ፈጣሪ መልካም ሰዎችን ለምን በመከራ ይፈትናል?”

በዚህ ሳምንት የፖድካስት ክፍላችን (ክፍል አንድ እና ሁለት)፣ ዳዊት፣ ትግስት እና ሳባ በሴኔካ ሕይወት እና ፍልስፍና ላይ ጥልቅ ውይይት አድርገዋል። ፖድካስቱን ከማዳመጣችሁ በፊት፣ ይህ ጽሑፍ በውይይቱ ውስጥ የተነሱትን አበይት ሐሳቦች እና ከኢትዮጵያ ታሪክና ፍልስፍና ጋር ያላቸውን አስደናቂ ትስስር ያስቃኛችኋል።

ወርቅ በእሳት እንደሚፈተን...

የስቶይክ (Stoic) ፈላስፋው ሴኔካ ያስቀመጠው ሐሳብ ቀላል ግን ጥልቅ ነው፦ “አምላክ ሁሉን ነገር ለበላይ ዓላማ እንደሚመራው የሚያምን ማንኛውም መልካም ሰው፣ በእውነት ክፉ ነገር አይደርስበትም።” ለሴኔካ፣ መከራ የለም ማለት አይደለም። ይልቁንም መከራው ዓላማ አለው፤ ፈተና ነው፣ ትምህርት ነው፣ ማጠንከሪያ ነው። ወርቅ በእሳት እንደሚጠራ ሁሉ፣ መልካም ሰውም በመከራ ይጠራል።

ሳባ በክፍል አንድ ትረካዋ እንዳብራራችው፣ ይህ አመለካከት በኦሮሞ ፍልስፍና ውስጥ ካለው «ሰፉ» (Safu) ጽንሰ ሐሳብ ጋር አስደናቂ መመሳሰል አለው። ሰፉ በዓለም ውስጥ ሥነ ምግባራዊ ሥርዓት እንዳለ እና ዋቃ (Waaqa) ፍጥረትን ሁሉ በሚዛን እንደፈጠረው ያምናል። ሰው ከተፈጥሮ ሥርዓት ጋር ተስማምቶ መኖር ጥበብ ሲሆን፣ ከዚህ ሥርዓት (ከፈቃደ እግዚአብሔር) ማፈንገጥ ግን መዛባትን ያመጣል።

ከስልጣን ማፈግፈግ፦ የሴኔካ ገጠር እና የዘርዓ ያዕቆብ ዋሻ

ሴኔካ ፍልስፍናን ያውቅ ነበር፣ ነገር ግን ሥልጣን አጓጓው። ጨካኙን ንጉሥ ኔሮን ወደ በጎ መንገድ እመልሰዋለሁ ብሎ በማሰብ ወደ ቤተ መንግሥት ገባ። ነገር ግን ጥበብ ሥልጣንን ከማጽዳት ይልቅ፣ ሥልጣን ጥበብን በከለከው። በመጨረሻም በ66 ዓመቱ ሴኔካ ከፖለቲካው ዓለም ሸሽቶ ወደ ገጠር አፈገፈገ።

ይህ የሴኔካ ታሪክ የ17ኛው ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያዊውን ፈላስፋ ዘርዓ ያዕቆብን (1599–1692) በብርቱ ያስታውሰናል። ዘርዓ ያዕቆብም በዘመኑ ከነበረው የሃይማኖት እና የፖለቲካ ግጭት ሸሽቶ፣ ከአክሱም አቅራቢያ ባለ ዋሻ ውስጥ ለዓመታት ተደብቋል። ሴኔካ በገጠር ግቢው ሆኖ “ስለ ፈቃደ እግዚአብሔር” ሲጽፍ፣ ዘርዓ ያዕቆብ ደግሞ በዋሻው ውስጥ ሆኖ “ሐተታ” የተሰኘውን የምክንያታዊነት ፍልስፍናውን ጻፈ። ሁለቱም ከስልጣን ጫና ርቀው፣ በጸጥታ ውስጥ ሆነው “እንዴት እንኑር?” የሚለውን የዘመናት ጥያቄ መለሱ።

ሥልጣን እና ተቋማዊ ጥበብ

ሴኔካ ብቻውን ሆኖ አምባገነኑን ኔሮን ለመቀየር ሞክሮ አልተሳካለትም። ፖድካስታችን ላይ ዳዊት እንዳነሳው፣ ይህ የሴኔካ ውድቀት አንድ ትልቅ ትምህርት ይሰጠናል። ጥበብ በግለሰብ ደረጃ ብቻ ሳይሆን በተቋም ደረጃ መዋቀር አለበት።

በደቡብ ኢትዮጵያ የሚገኘው የሲዳማ «ሉዋ» (Luwa) የሽማግሌዎች ሥርዓት ለዚህ ትልቅ ማሳያ ነው። በሉዋ ሥርዓት አንድ መሪ ብቻውን ውሳኔ አያሳልፍም፤ ሽማግሌዎች ይመክራሉ፣ ይከራከራሉ፣ ሚዛን ይጠብቃሉ። እንዲሁም ፍትሐ ነገሥት ንጉሥ ከሕግ በታች መሆኑን እና ከተሳሳተ መመለሻ መንገድ እንደሚያስፈልገው ይደነግጋል። ሴኔካ ያጣው ይህንን ተቋማዊ ገደብ ነበር።

የመጨረሻው ነፃነት፦ ሞት ወይስ ጽናት?

በጣም አወዛጋቢው የስቶይኮች ትምህርት ስለ ራስን ማጥፋት ያላቸው አቋም ነው። ለሴኔካ እና ለስቶይኮች፣ ከአምባገነን ሥር ከመንበርከክ ይልቅ የራስን ሕይወት ማለፍ ከፍተኛው የነፃነት መግለጫ ነው። ካቶ በተባለው ሮማዊ ጀግና ተመስጦ፣ ሴኔካም በኔሮ ወታደሮች ከመገደል ይልቅ ራሱን አጠፋ።

ይህ አቋም ፖድካስቱ ላይ ትግስት እንዳብራራችው ከሌሎች ሃይማኖታዊ ወጎች ጋር ይጋጫል። ሶክራተስ ሕይወት የአምላክ ስጦታ ናት ብሎ ራስን ማጥፋትን እንደተቃወመው ሁሉ፣ በኢትዮጵያዊው የተዋሕዶ ሥነ መለኮትም ውስጥ ሕይወት ከአምላክ ጋር ያላት ትስስር ከሞት በላይ ነው። “ተዋሕዶ” ማለት ሰብዓዊና መለኮታዊ ተፈጥሮ አንድ ሆነዋል ማለት ሲሆን፣ ያ አንድነት ሕይወትንም ስቃይንም ያቅፋል። ስለዚህ ስቃይን ለማምለጥ ሕይወትን ማቋረጥ ከዚህ ሥነ መለኮት ጋር ይጋጫል።

ስለዚህ ዳዊት በውይይቱ ላይ እንዳጠቃለለው፣ ከሴኔካ ስቶይክ ፍልስፍና መማር ያለብን ራስን ስለ ማጥፋት ሳይሆን፣ ማንኛውንም ውጫዊ ኃይል አለመፍራትን ነው። እውነተኛ ነፃነት ማለት ሕይወትን ማቋረጥ ሳይሆን ሕይወትን ያለ ፍርሃት መኖር ነው።

ሮማውያን በመገረም ይመለከታሉ፤ እነዚህ ሰዎች ሞትን በጸጋ ተቀበሉ እንጂ አላፈገፈጉም። “እንዲህ ዓይነት ጽናት የሚሰጥ ይህ ምን ዓይነት እውነት ነው?” የሚለው የሮማውያን ጥያቄ፣ ዛሬም ድረስ ታሪክን የሚቀይር የማይበገር የሰው ልጅ መንፈስ ማሳያ ነው።

በዚህ ሳምንት የፖድካስት ክፍላችን፣ ዳዊት፣ ትግስት እና ሳባ ይህን የማይበገር መንፈስ በስፋት በሚያሳየው በዮሐንስ ወንጌል እና ተያያዥነት ባላቸው የፍልስፍና ሐሳቦች ላይ ጥልቅ ውይይት አድርገዋል።

ቃል፣ ፍልስፍና እና ሰባት ምልክቶች

የዮሐንስ ወንጌል ከሌሎቹ ሦስት “ሲኖፕቲክ” ወንጌሎች (ማቴዎስ፣ ማርቆስ እና ሉቃስ) በእጅጉ ይለያል። የሌሎቹ ወንጌሎች ታሪክ ገሊላ ላይ ሲያተኩርና የአንድ ዓመት ጊዜ ሲሸፍን፣ የዮሐንስ ወንጌል ግን ኢየሩሳሌም ላይ ያተኩራል፤ የሦስት ዓመት ጊዜንም ይሸፍናል።

“በመጀመሪያ ቃል ነበረ...” ይህ መክፈቻ “ሎጎስ” (Logos) የተሰኘውን እና በግሪኮች ዘንድ ትልቅ ቦታ የነበረውን ጥልቅ የፍልስፍና ጽንሰ-ሐሳብ በቀጥታ ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ ያመጣዋል።

ዮሐንስ ታሪኩን የሚያቀርበው በሰባት ታላላቅ “ምልክቶች” (ተአምራት) ነው። በቃና ዘገሊላ ሠርግ ላይ ከ120 እስከ 180 ጋሎን (6 ጋን) የሚደርስ ውሃን ወደ ምርጥ ወይን ከመለወጥ ይጀምራል፤ በመጨረሻም አራት ቀን በመቃብር ቆይቶ መበስበስ የጀመረውን ወዳጁን አልዓዛርን “ወደ ውጭ ውጣ” ብሎ እስከማስነሳት ይደርሳል። በዚህ ወንጌል ኢየሱስ ማንነቱን አይደብቅም—ለሳምራዊቷ ሴት ሳይቀር “የምታናግርሽ እኔ እርሱ ነኝ” በማለት እውነቱን በግልጽ ይናገራል።

“ቴቴሌስታይ”፦ የተከፈለው የፍቅር ዕዳ

ዮሐንስ ስለ ስቅለቱ ልዩ ዝርዝሮችን ይነግረናል። ኢየሱስ በመስቀል ላይ ሆኖ የተናገራት የመጨረሻ ቃል “ተፈጸመ” የምትል ነበረች። ይህ ቃል በግሪኩ “ቴቴሌስታይ” (Tetelestai) ይባላል። ትርጉሙም “ተከፈለ” ማለት ሲሆን፣ በዚያ ዘመን አንድ የዕዳ ደረሰኝ ሙሉ በሙሉ ተከፍሎ ሲያልቅ የሚጻፍበት ቃል ነበር። የሰው ልጅ የኃጢአት ዕዳ ሙሉ በሙሉ ተከፍሎ አለቀ ማለት ነው!

የኢትዮጵያ እና የዮሐንስ ወንጌል ትስስር

የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ከዚህ ወንጌል ጋር ያላት ትስስር እጅግ ጥንታዊ ነው። በሐዋርያት ሥራ እንደተጻፈው የኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ጉዞ እና በ330 ዓ.ም. የንጉሥ ኢዛና ክርስትናን መቀበል የዚህ ትስስር መሠረቶች ናቸው።

በአምስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን “ዘጠኙ ቅዱሳን” የዮሐንስ ወንጌልን ወደ ውቡ የግዕዝ ቋንቋ ተርጉመውታል። አንድ አስገራሚ ታሪካዊ እውነታ አለ፦ በዮሐንስ ወንጌል ውስጥ ኢየሱስ አዘውትሮ የሚጠቀምበት “አማን አማን እላችኋለሁ” የሚለው ቃል፣ በእንግሊዝኛው “Verily, verily” ተብሎ ሲተረጎም፣ በግዕዝ ግን ለዋናው የዕብራይስጥ ሥርወ-ቃል እጅግ በጣም የቀረበውን “አማን” (እውነት) የሚለውን ትርጉም ይዟል!

ሥልጣን፣ ንስሐ እና አጼ ቴዎድሮስ

በክፍል ሁለት ውይይት ላይ ዳዊት እና ትግስት፣ የዮሐንስ ወንጌልን ሐሳብ ከሮማዊው ፈላስፋ ሴኔካ ታሪክ ጋር አነጻጽረውታል። “ሥርዓቱን ከውስጥ እለውጠዋለሁ፣ ለበጎ ነው” ብሎ ወደ ኔሮ ቤተ መንግሥት የገባው ሴኔካ፣ ኔሮን ከመቀየር ይልቅ እርሱ ራሱ በሥርዓቱ ተለወጠ።

ይህ ታሪክ በ19ኛው ክፍለ ዘመን ከነበሩት ኢትዮጵያዊው ንጉሥ አጼ ቴዎድሮስ ጋር በእጅጉ ይመሳሰላል። አጼ ቴዎድሮስ ኢትዮጵያን አንድ ለማድረግ እና ለማዘመን በታላቅ ራዕይ ቢነሱም፣ በሥልጣን ቆይታቸው ግን ተለወጡ፤ ጨካኝ ሆኑ፤ በመጨረሻም በ1860 ዓ.ም. በመቅደላ ራሳቸውን አጠፉ። ሥልጣን ሰውን እንዴት እንደሚለውጥ ሁለቱም ትልቅ ማሳያ ናቸው።

እውነተኛ ንስሐስ ምንድነው? ሴኔካ ስህተቱን ቢያውቅም፣ በስልጣኑ ዘመን ያከማቸውን ሀብት አልመለሰም። የክርስትናው ንስሐ ግን ከዚህ ይለያል። ቀራጩ ዘኬዎስ ኢየሱስን ሲያገኝ፣ “የበደልኳቸውን አራት እጥፍ እመልሳለሁ” ማለቱ እውነተኛ ንስሐ መጸጸትን ብቻ ሳይሆን የተበላሸን ማስተካከልንም እንደሚያካትት ያሳየናል።

ቶማስ፣ ጴጥሮስ እና የጲላጦስ ጥያቄ

በወንጌሉ ውስጥ የሮማው ገዢ ጲላጦስ ኢየሱስን “እውነት ምንድን ነው?” ብሎ ይጠይቀዋል። ጲላጦስ ግን መልሱን ሳይጠብቅ ወጣ። ዛሬስ እኛ እውነትን ለመስማት ትዕግስቱ አለን?

ከትንሣኤ በኋላ የነበሩት ታሪኮችም የሰው ልጅን ደካማነት እና የእግዚአብሔርን ጸጋ ያሳያሉ። “ካላየሁ አላምንም” ያለው ቶማስ፣ ኢየሱስን ሲያይ “ጌታዬ አምላኬም” በማለት በወንጌሉ ውስጥ ያለውን ከፍተኛውን የእምነት መግለጫ አሰማ። ኢየሱስን ሦስት ጊዜ የካደው ጴጥሮስም፣ “ትወደኛለህ?” በሚል ሦስት ጥያቄዎች ፍቅሩ ታድሶለታል። እውቀት ብቻውን ከስህተት አያድንም፤ ነገር ግን መመለስ፣ ተስፋ አለመቁረጥ እና መታደስ ሁልጊዜም ይቻላል!

ሁላችንም ዊንስተን ቸርችልን የምናውቀው ይመስለናል። ሲጋራውን እንደያዘ፣ የ”V” (የድል) ምልክቱን እያሳየ፣ በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ለብሪታንያ ህዝብ ድፍረት የሰጠውን መሪ። በናዚዝም ጨለማ ዓለም በተዋጠችበት ወቅት፣ ቸርችል የነጻነት ድምፅ ነበር።

ግን ይህ ምስል ታሪኩን በሙሉ ይነግረናል?

ባለፈው ሳምንት ስለ ማህተማ ጋንዲ—በሰላማዊ መንገድ ብቻ ኢምፓየርን ስለተገዳደረው ሰው—ተነጋግረን ነበር። በዚህ ሳምንት የፖድካስት ክፍላችን ደግሞ፣ የጋንዲን የነጻነት ጥያቄ አጥብቆ ይቃወም የነበረውን፣ “ህንዳውያን አውሬዎች ናቸው” እስከማለት የደረሰውን፣ ግን ደግሞ እንደ ሂትለር ያለውን አምባገነን በጽናት የታገለውን ዊንስተን ቸርችልን እንመረምራለን።

ታዲያ ቸርችል በእርግጥ ማን ነው?

ከውድቀት የተሰራ ጀግና

በ1940 ጠቅላይ ሚኒስትር ከመሆኑ በፊት፣ የቸርችል ህይወት በውድቀቶች የተሞላ ነበር። በትምህርቱ ደካማ ተማሪ ነበር። በ1915 በጋሊፖሊ ጦርነት በሺዎች የሚቆጠሩ ወታደሮችን ያስጨፈጨፈ ወታደራዊ ስህተት ሰርቶ ከስልጣን ተባረረ። “ጥቁሩ ውሻ” (The Black Dog) ብሎ በሚጠራው ከባድ የድብርት (depression) ህመም ሲሰቃይ ኖሯል።

ለአስር አመታት (1930ዎቹ) ከፖለቲካ ተገልሎ “የበረሃ ዓመታት” ሲል በጠራው ጊዜ ውስጥ ነበር። ሁሉም ሰው ሂትለርን ሲያቅፍ፣ ቸርችል ብቻውን “ይህ ሰው ጦርነት ያመጣል!” እያለ ሲያስጠነቅቅ የነበረ እብድ ተደርጎ ይቆጠር ነበር።

የ1940 ወሳኝ ሰዓት

አውሮፓ በሂትለር ጫማ ስር ስትወድቅና ብሪታንያ ብቻዋን ስትቀር፣ ይህ “ከሽፏል” የተባለው፣ በአልኮል ፍቅሩ የሚታወቀው አዛውንት፣ ብቸኛው አማራጭ ሆነ። ታዋቂው ንግግሩ “ለእናንተ ከደም፣ ከድካም፣ ከእንባና ከላብ በቀር የማቀርብላችሁ ነገር የለኝም” የሚለው፣ ተስፋ ለቆረጠ ህዝብ የሰጠው ብቸኛ ተስፋ ነበር። በዚህ ክፍል፣ ካቢኔው ከሂትለር ጋር በድብቅ ሰላም ለመደራደር ሲሞክር ቸርችል እንዴት ብቻውን እንደቆመ እንሰማለን።

የማይዘመረው የጨለማ ገጽ

ነገር ግን የቸርችልን ታሪክ ስንመረምር፣ ዓይናችንን መሸፈን የለብንም። ቸርችል ዴሞክራሲን ከናዚዝም ሲያድን፣ ያንኑ ዴሞክራሲ ለሌሎች ህዝቦች ይነፍግ ነበር።

• ዘረኝነት፡ ቸርችል ለ”አንግሎ-ሳክሰን” (ነጭ) ዘር የበላይነት ጥልቅ እምነት ነበረው።

• የቤንጋል ረሃብ (1943)፡ በህንድ ቤንጋል ግዛት በተከሰተው ረሃብ ወቅት፣ ቸርችል ምግብ እንዳይላክ በመከልከሉ ለ3-4 ሚሊዮን ህንዳውያን ሞት ተጠያቂ እንደሆነ የታሪክ ምሁራን ይናገራሉ።

• ኬንያ (1950ዎቹ)፡ በኬንያ የ”ማው ማው” አመፅ ጊዜ፣ 1.5 ሚሊዮን ኪኩዩ ህዝብን በማጎሪያ ካምፖች እንዲታሰሩ፣ እንዲሰቃዩና እንዲገደሉ አዟል።

መደምደሚያ፡ “ታላቅነት” እና “መልካምነት”

እንዴት አንድ ሰው ጀግናም ወንጀለኛም፣ አዳኝም ገዳይም ሊሆን ይችላል? የቸርችል ታሪክ የሚያስተምረን አንድ ትልቅ ትምህርት አለ፡- “ታላቅነት” (Greatness) እና “መልካምነት” (Goodness) ሁልጊዜ አንድ ላይ ላይመጡ ይችላሉ።

አንድ ሰው በአንድ ወሳኝ የታሪክ አጋጣሚ ትክክለኛውን ነገር ሰርቶ፣ በሌላ አጋጣሚ አስከፊ ስህተት ሊሰራ ይችላል። እኛስ በእኛው ታሪክ ውስጥ እንዲህ አይነት “ታላላቅ” ግን “ውስብስብ” መሪዎችን እንዴት እንመዝናቸዋለን?

ስለ ቸርችል አስገራሚ የህይወት ታሪክ፣ ስለ ስዕል ፍቅሩ፣ ስለ አልኮል አጠቃቀሙ፣ እና ይህ ሁሉ ለዛሬው አለም ምን ትርጉም እንዳለው ለማወቅ የዚህን ሳምንት ሙሉ የፖድካስት ክፍል እንዲያዳምጡ እንጋብዛለን።