ሾተልው ወይስ ብዕሩ

ትምህርት 07 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥት

Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) — ገና 23 ዓመቱ ሳለ ሾተልውን ደረቱ ላይ አስጠጋ — ከሞት ይልቅ ፈጠራን መረጠ። በአራት ሳምንታት ውስጥ ብቻ “የወጣቱ Werther ሥቃይ” ጽፎ አውሮፓን አናወጠ — ራሱን ያዳነው ልብ ወለድ ለሌሎች ግን ሞት ወለደ።

The Sufferings of Young Werther: A Norton Critical Edition

ክፍል 1 — Goethe ማን ነበር? (ሳባ)

የ Frankfurt ልጅ — በ1749 ተወለደ። አባቱ ጠበቃ እንዲሆን ፈለገ — ልጁ ግን በሁለት ሺ መጻሕፍት ቤተ መጻሕፍት ውስጥ ገብቶ ጠፋ።
Herder — Strasbourg ውስጥ ያገኘው ፈላስፋ — “ከልብህ ጻፍ” ብሎ አበረታታው፤ Shakespeare ን እንዲያነብ፣ የሕዝብ ግጥሞችን እንዲሰበስብ መከረው።
Wetzlar እና Charlotte Buff — ሕግ ለመለማመድ ሄዶ ፍቅር አገኘ። Lotte ዳቦ ቆርሳ ለታናናሾቿ ስታከፋፍል ለመጀመሪያ ጊዜ ተመለከታት — ፍቅር ከዓይኑ ወደ ልቡ ዘልቆ ገባ። እሷ ግን ከ Kestner ጋር ታጭታ ነበረች።
ሾተልው — ደጋግሞ ደረቱ ላይ ያስጠጋዋል — ድፍረት አጥቶ ወይ ሕይወት ስባው። Karl Wilhelm Jerusalem ራሱን ሲያጠፋ — Goethe ከሞት ይልቅ ፈጠራን መረጠ።
አራት ሳምንታት — በ1774 “የወጣቱ Werther ሥቃይ” በአራት ሳምንታት ተጽፎ ታተመ — “የ Werther ትኩሳት” ተነስቶ ወጣቶች ሰማያዊ ኮት ለበሱ — አንዳንዶችም ራሳቸውን አጠፉ።
ከ Werther ወደ Weimar — Duke Karl August ጠርቶ አማካሪ አደረገው — ቀሪ ሕይወቱን Faust ን ጨምሮ ታላላቅ ሥራዎችን ጻፈ።

ክፍል 2 — ያ ዘመን ምን ይመስል ነበር? (ኢብሳ)

ሦስት መቶ መንግሥታት — ጀርመን አንድ ሀገር አልነበረችም — ከ300 በላይ ትናንሽ ግዛቶች — ነጋዴ ከ Frankfurt ወደ Hamburg ሲጓዝ ከአሥር ያላነሱ ድንበሮችን ያቋርጣል።
ማኅበራዊ ክፍፍል — ባላባት ካልሆንክ ድምፅህ ተሰሚነት የለውም — Werther ባላባት ባለመሆኑ Count C. ዘንድ ተሰድቦ ተባረረ — ከ Goethe ልምድ የተቀዳ።
Rousseau — “ሰው ነፃ ሆኖ ይወለዳል፤ ነገር ግን በሁሉም ቦታ በሰንሰለት ታስሯል” — Werther ተፈጥሮ ውስጥ ደስተኛ፣ ማኅበረሰብ ውስጥ ሲገባ ውርደት ያጋጥመዋል።
Sturm und Drang — “ማዕበልና ግፊት” — ስሜት ድክመት ሳይሆን ሰውን ሰው ያደርገዋል ብሎ የተነሳ ንቅናቄ — Goethe ዋና ድምፁ ነበር።
ደብዳቤ ብቻ — ልብ ወለዱ epistolary novel ነው — የ Werther ድምፅ ብቻ ይሰማል — ብቸኝነቱ ከቅርጹ ጋር ተዋሕዷል።
ለምን ያኔ? — ፈረንሳይ በአብዮት ስትተነፍስ ጀርመን 300 ቁራጭ ናት — አብዮት ማድረግ አይቻልም — ሕዝቡ በልብ ወለድ ውስጥ ተነፈሰ።

ክፍል 3 — ወደ ልብ ወለዱ ራሱ (አበባ)

ገጸ ባሕሪያት

Werther — ያልተገራ ስሜት ያለው ወጣት — ሁሉም ነገር ወይ ሙሉ ነው ወይ ባዶ
Charlotte (Lotte) — ደግ፣ ኃላፊነት ያላት — ስሜቷን ተሸክማ የቀጠለች
Albert — ታታሪ፣ ታማኝ — ምክንያታዊ ፍቅር ያለው
Wilhelm — ሩቅ ያለው ጓደኛ — ምላሹ ፈጽሞ አይሰማም

ታሪኩ — ሦስት ምዕራፎች

ጸደይ — Werther Wahlheim ደርሶ ተፈጥሮ ውስጥ ይደሰታል — Charlotte ን ያገኛል — ዳቦ ስትቆርስ — “Klopstock!” ብላ ስትናገር ነፍሱን ያነበበች መሰለው — ግን Charlotte የታጨች ናት።

ማምለጫ — Wahlheim ለቅቆ ሄደ — Count C. ዘንድ ባላባት ባለመሆኑ ተባረረ — ያቺ ሴት “ከአንተ ጋር መታየት ውርደት ነው” አለችው — Charlotte ተጋባች — ሦስቱ ውድቀቶች ተደራረቡ።

ክረምት — ወደ Wahlheim ተመለሰ — ዛፎች ቅጠላቸውን አረግፈዋል — Homer ትቶ Ossian አንሥቷል — ለ Charlotte Ossian ሲያነብላት ሳማት — “ለመጨረሻ ጊዜ!” ብላ ገፋችው — ሰማያዊ ኮትና ቢጫ ቦዲ ለብሶ Albert ሽጉጥ ተውሶ — ራሱን አጠፋ — ማንም ቄስ አልተከተለውም።

ሦስቱ ዋና ጥያቄዎች

ስሜት ብቻ ሲመራ ምን ይከሰታል?
ማኅበረሰብ ሰውን ይገድላል ወይ?
ሥነ ጽሑፍ ሕይወትን ይለውጣል ወይስ ይገድላል?

ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)

Charlotte ጠንካራ ናት — ስሜቷን ገድላ ሳይሆን ተሸክማ ቀጠለች — ስሜትና ኃላፊነት ሚዛን ላይ ቆመች።
የመስክ ሠራተኛው — ሁለቱንም ያቃጠላቸው ያልተመለሰ ፍቅር — ምሁሩ ራሱን ሲገድል ገበሬው ተቀናቃኙን ገደለ — ሥቃይ ብቻ ሳይሆን ሥቃይን ማውጫ መንገድም በደረጃ ይወሰናል።
ብቸኝነት — Werther ን ያደቀቀው ፍቅር ብቻ ሳይሆን ብቸኝነቱ — ሁሉም በር ተዘጋበት — ፍቅር፣ ሥራ፣ ማኅበረሰብ።
Faust — Werther ያላገኘው መልስ — Werther ፍቅርን ብቻ ብቸኛ ምሰሶ አቆመ — ሲሰበር ሁሉ ፈረሰ። Faust ብዙ ምሰሶዎች አሉት — በመጨረሻ መለኮታዊ ፍቅር ያድነዋል።
ክረምት ያልፋል — Goethe ሕይወቱን ያዳነው “ክረምት ያልፋል” ብሎ ማመኑ ነው — Werther ያንን ማመን አቃተው።

ያልተነገሩ ነገሮች

Napoleon ይህን መጽሐፍ ሰባት ጊዜ አንብቧል — ከ Goethe ጋር ሲገናኝ ስለ Werther ብቻ ተወያየ
Mary Shelley “Frankenstein” ውስጥ — ፍጡሩ ከመጀመሪያ ካነበባቸው መጻሕፍት አንዱ Werther ነበር
መጽሐፉ በ Leipzig, ዴንማርክ, ጣሊያን ታግዷል — መታገዱ ይበልጥ እንዲነበብ አደረገው
“Eau de Werther” ሽቶ ተመርቶ ነበር — Werther ትልቅ ብራንድ ሆኖ ነበር
Goethe ራሱ በ1787 ሁለተኛ እትም አውጥቶ Charlotte ን ይበልጥ ጠንካራ አደረጋት
በቻይና ሲተረጎም ትኩረቱ በፍቅር ሳይሆን በማኅበራዊ ክፍፍሉ ላይ ነበር
“የ Werther ተጽዕኖ” (Werther Effect) ዛሬም እንደ ስነ ልቦናዊ ቃል ያገለግላል

ቁልፍ ጥቅሶች

“ብቸኝነቴ ልቤን ይፈውሰዋል… ይህች ገነት የሆነች ቦታም ነፍሴን ትሞላታለች።” — Werther
“Klopstock!” — Charlotte
“To be, or not to be” — Hamlet / “ሾተል ወይስ ብዕር” — Goethe
“ሰው ነፃ ሆኖ ይወለዳል፤ ነገር ግን በሁሉም ቦታ በሰንሰለት ታስሯል።” — Rousseau
“ሕይወት እስካለ ድረስ ተስፋ አለ።” — Goethe
“ማንም ቄስ አልተከተለውም።” — የልብ ወለዱ መጨረሻ

ስሞችና ቃላት

ሰዎች

Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) — ጸሐፊ፣ ሳይንቲስት፣ ፈላስፋ
Charlotte Buff (Lotte) — Goethe ያፈቀራት ሴት — Werther ምሳሌ
Johann Christian Kestner — Charlotte ያጨችው ሰው — Albert ምሳሌ
Karl Wilhelm Jerusalem — ራሱን ያጠፋ ወጣት ምሁር — የ Werther ዕጣ ፈንታ ምሳሌ
Johann Gottfried Herder — “ከልብህ ጻፍ” ያለ ፈላስፋ
Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) — “ሰው ከተፈጥሮ ጋር ሲኖር ንጹሕ ነው” ያስተማረ
Friedrich Schiller — ከ Goethe ጋር Sturm und Drang ውስጥ የነበረ ጸሐፊ
Napoleon Bonaparte — Werther ን ሰባት ጊዜ አንብቧል ይባላል

ቦታዎች

Frankfurt am Main — Goethe የተወለደበት
Strasbourg — Herder ን ያገኘበት ዩኒቨርሲቲ ከተማ
Wetzlar — Charlotte ን ያገኘባት ከተማ — Wahlheim ምሳሌ
Weimar — Goethe ቀሪ ሕይወቱን ያሳለፈበት

ቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች

Sturm und Drang — “ማዕበልና ግፊት” — ስሜትን ያከበረ የ1770ዎቹ ሥነ ጽሑፍ ንቅናቄ
Epistolary novel — በደብዳቤ ቅርጽ የተጻፈ ልብ ወለድ
Werther Effect — ራስን ማጥፋት ሪፖርት ሲበዛ ሌሎች ተጋላጭ ሰዎች ተመሳሳይ ድርጊት ሊፈጽሙ ይችላሉ የሚለው ንድፈ ሐሳብ
Enlightenment — “አብርሆተ ዘመን” — ምክንያትንና ሥርዓትን ያከበረ ዘመን
Ossian — የሴልቲክ ግጥም — ስለ ሞትና ብቸኝነት — Werther ክረምት ላይ ያነበበው

ZereSew ዘረ-ሰው

ታላላቅ መጻሕፍት — Goethe: የወጣቱ Werther ሥቃይ