የዮሐንስ ወንጌል - Gospel of John

ዓለምን የቀየረው የብርሃን ቃል

ዓመተ ምህረቱ 64 (64 A.D.) ነው። የሮም ከተማ በእሳት እየተጋየች ነው። ጨካኙ ንጉሥ ኔሮ ለዚህ ጥፋት ተጠያቂው እሱ እንዳይሆን በማሰብ፣ ያኔ ብዙም ለማይታወቁት “ክርስቲያኖች” ጣቱን ቀሰረ። ኔሮ ሁለት ምርጫ ሰጣቸው፦ ለንጉሡ እንደ አምላክ መስዋዕት ማቅረብ ወይም መሞት።

ሮማውያን በመገረም ይመለከታሉ፤ እነዚህ ሰዎች ሞትን በጸጋ ተቀበሉ እንጂ አላፈገፈጉም። “እንዲህ ዓይነት ጽናት የሚሰጥ ይህ ምን ዓይነት እውነት ነው?” የሚለው የሮማውያን ጥያቄ፣ ዛሬም ድረስ ታሪክን የሚቀይር የማይበገር የሰው ልጅ መንፈስ ማሳያ ነው።

በዚህ ሳምንት የፖድካስት ክፍላችን፣ ዳዊት፣ ትግስት እና ሳባ ይህን የማይበገር መንፈስ በስፋት በሚያሳየው በዮሐንስ ወንጌል እና ተያያዥነት ባላቸው የፍልስፍና ሐሳቦች ላይ ጥልቅ ውይይት አድርገዋል።

ቃል፣ ፍልስፍና እና ሰባት ምልክቶች

የዮሐንስ ወንጌል ከሌሎቹ ሦስት “ሲኖፕቲክ” ወንጌሎች (ማቴዎስ፣ ማርቆስ እና ሉቃስ) በእጅጉ ይለያል። የሌሎቹ ወንጌሎች ታሪክ ገሊላ ላይ ሲያተኩርና የአንድ ዓመት ጊዜ ሲሸፍን፣ የዮሐንስ ወንጌል ግን ኢየሩሳሌም ላይ ያተኩራል፤ የሦስት ዓመት ጊዜንም ይሸፍናል።

“በመጀመሪያ ቃል ነበረ...” ይህ መክፈቻ “ሎጎስ” (Logos) የተሰኘውን እና በግሪኮች ዘንድ ትልቅ ቦታ የነበረውን ጥልቅ የፍልስፍና ጽንሰ-ሐሳብ በቀጥታ ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ ያመጣዋል።

ዮሐንስ ታሪኩን የሚያቀርበው በሰባት ታላላቅ “ምልክቶች” (ተአምራት) ነው። በቃና ዘገሊላ ሠርግ ላይ ከ120 እስከ 180 ጋሎን (6 ጋን) የሚደርስ ውሃን ወደ ምርጥ ወይን ከመለወጥ ይጀምራል፤ በመጨረሻም አራት ቀን በመቃብር ቆይቶ መበስበስ የጀመረውን ወዳጁን አልዓዛርን “ወደ ውጭ ውጣ” ብሎ እስከማስነሳት ይደርሳል። በዚህ ወንጌል ኢየሱስ ማንነቱን አይደብቅም—ለሳምራዊቷ ሴት ሳይቀር “የምታናግርሽ እኔ እርሱ ነኝ” በማለት እውነቱን በግልጽ ይናገራል።

“ቴቴሌስታይ”፦ የተከፈለው የፍቅር ዕዳ

ዮሐንስ ስለ ስቅለቱ ልዩ ዝርዝሮችን ይነግረናል። ኢየሱስ በመስቀል ላይ ሆኖ የተናገራት የመጨረሻ ቃል “ተፈጸመ” የምትል ነበረች። ይህ ቃል በግሪኩ “ቴቴሌስታይ” (Tetelestai) ይባላል። ትርጉሙም “ተከፈለ” ማለት ሲሆን፣ በዚያ ዘመን አንድ የዕዳ ደረሰኝ ሙሉ በሙሉ ተከፍሎ ሲያልቅ የሚጻፍበት ቃል ነበር። የሰው ልጅ የኃጢአት ዕዳ ሙሉ በሙሉ ተከፍሎ አለቀ ማለት ነው!

የኢትዮጵያ እና የዮሐንስ ወንጌል ትስስር

የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ከዚህ ወንጌል ጋር ያላት ትስስር እጅግ ጥንታዊ ነው። በሐዋርያት ሥራ እንደተጻፈው የኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ጉዞ እና በ330 ዓ.ም. የንጉሥ ኢዛና ክርስትናን መቀበል የዚህ ትስስር መሠረቶች ናቸው።

በአምስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን “ዘጠኙ ቅዱሳን” የዮሐንስ ወንጌልን ወደ ውቡ የግዕዝ ቋንቋ ተርጉመውታል። አንድ አስገራሚ ታሪካዊ እውነታ አለ፦ በዮሐንስ ወንጌል ውስጥ ኢየሱስ አዘውትሮ የሚጠቀምበት “አማን አማን እላችኋለሁ” የሚለው ቃል፣ በእንግሊዝኛው “Verily, verily” ተብሎ ሲተረጎም፣ በግዕዝ ግን ለዋናው የዕብራይስጥ ሥርወ-ቃል እጅግ በጣም የቀረበውን “አማን” (እውነት) የሚለውን ትርጉም ይዟል!

ሥልጣን፣ ንስሐ እና አጼ ቴዎድሮስ

በክፍል ሁለት ውይይት ላይ ዳዊት እና ትግስት፣ የዮሐንስ ወንጌልን ሐሳብ ከሮማዊው ፈላስፋ ሴኔካ ታሪክ ጋር አነጻጽረውታል። “ሥርዓቱን ከውስጥ እለውጠዋለሁ፣ ለበጎ ነው” ብሎ ወደ ኔሮ ቤተ መንግሥት የገባው ሴኔካ፣ ኔሮን ከመቀየር ይልቅ እርሱ ራሱ በሥርዓቱ ተለወጠ።

ይህ ታሪክ በ19ኛው ክፍለ ዘመን ከነበሩት ኢትዮጵያዊው ንጉሥ አጼ ቴዎድሮስ ጋር በእጅጉ ይመሳሰላል። አጼ ቴዎድሮስ ኢትዮጵያን አንድ ለማድረግ እና ለማዘመን በታላቅ ራዕይ ቢነሱም፣ በሥልጣን ቆይታቸው ግን ተለወጡ፤ ጨካኝ ሆኑ፤ በመጨረሻም በ1860 ዓ.ም. በመቅደላ ራሳቸውን አጠፉ። ሥልጣን ሰውን እንዴት እንደሚለውጥ ሁለቱም ትልቅ ማሳያ ናቸው።

እውነተኛ ንስሐስ ምንድነው? ሴኔካ ስህተቱን ቢያውቅም፣ በስልጣኑ ዘመን ያከማቸውን ሀብት አልመለሰም። የክርስትናው ንስሐ ግን ከዚህ ይለያል። ቀራጩ ዘኬዎስ ኢየሱስን ሲያገኝ፣ “የበደልኳቸውን አራት እጥፍ እመልሳለሁ” ማለቱ እውነተኛ ንስሐ መጸጸትን ብቻ ሳይሆን የተበላሸን ማስተካከልንም እንደሚያካትት ያሳየናል።

ቶማስ፣ ጴጥሮስ እና የጲላጦስ ጥያቄ

በወንጌሉ ውስጥ የሮማው ገዢ ጲላጦስ ኢየሱስን “እውነት ምንድን ነው?” ብሎ ይጠይቀዋል። ጲላጦስ ግን መልሱን ሳይጠብቅ ወጣ። ዛሬስ እኛ እውነትን ለመስማት ትዕግስቱ አለን?

ከትንሣኤ በኋላ የነበሩት ታሪኮችም የሰው ልጅን ደካማነት እና የእግዚአብሔርን ጸጋ ያሳያሉ። “ካላየሁ አላምንም” ያለው ቶማስ፣ ኢየሱስን ሲያይ “ጌታዬ አምላኬም” በማለት በወንጌሉ ውስጥ ያለውን ከፍተኛውን የእምነት መግለጫ አሰማ። ኢየሱስን ሦስት ጊዜ የካደው ጴጥሮስም፣ “ትወደኛለህ?” በሚል ሦስት ጥያቄዎች ፍቅሩ ታድሶለታል። እውቀት ብቻውን ከስህተት አያድንም፤ ነገር ግን መመለስ፣ ተስፋ አለመቁረጥ እና መታደስ ሁልጊዜም ይቻላል!