“To be, or not to be — that is the question.”
ትምህርት 08 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግስት
William Shakespeare (1564–1616) — ከ Stratford ትንሽ ከተማ የመጣ፣ ዩኒቨርሲቲ ያልገባ ግን ሰውን ከማንም በላይ ያየ ዓይን። ልጁ Hamnet ሞቶ ለአራት ዓመት ዝም ካለ በኋላ Hamlet ን ፈጠረ — አባቱን ያጣ ልዑል “መኖር ወይስ አለመኖር” ብሎ ጠየቀ። “ወደፊት ሂድ — በቀል ምንም አይቀይርም” — ያ ነው Hamlet ያስተማረው።
ክፍል 1 — Shakespeare ማን ነበር? (ሳባ)
የ Stratford ልጅ — በ1564 ተወለደ። አባቱ ጓንት ሠሪ — ከክብር ወደ ውርደት ወደቀ — ልጁ ያንን ውድቀት ከቅርብ አየ፣ ኋላ ንጉሦች ሲወድቁ ጻፈ።
ዩኒቨርሲቲ አልገባም — Grammar School ብቻ — ጥበብ ከዲፕሎማ ሳይሆን ከመመልከት ይወለዳል።
Anne Hathaway — ገና 18 ዓመቱ ሳለ አገባ — ሦስት ልጆች ወለዱ — Susanna፣ መንትዮች Hamnet እና Judith።
“የጠፉ ዓመታት” — ከ1587 እስከ 1590 ምንም ሰነድ የለም — ከ Stratford ወጥቶ London ገብቶ ቲያትር ዓለም ውስጥ ታየ።
ከሞት ጋር መኖር — ቸነፈር London ያጭዳል — ቲያትር ቤቶች ይዘጋሉ — ሕይወትና ሞት ጎን ለጎን ነው።
Hamnet ሞተ — በ1596 ልጁ ሞተ — 11 ዓመት — ስለ ሐዘኑ አንድ ቃል አልጻፈም። ከአራት ዓመት በኋላ Hamlet ን ጻፈ — ያ ዝምታ Hamlet ሆኖ ወጣ።
ሰውን ያየበት ዓይን — ያለ ሃይማኖት ስብከት “ሰዎች ለምን ያሉትን ያደርጋሉ?” ብቻ ጠየቀ — ቅናት፣ በቀል፣ ፍቅር፣ ስልጣን — ሁሉንም በቃላት ገለጸ።
ክፍል 2 — Elizabethan England (ኢብሳ)
ንግሥት Elizabeth — ልጅ ያልወለደች — “ወራሽ ማን ይሆናል?” ያስጨነቀ ጥያቄ — Hamlet ውስጥ ዙፋን ቅሚያ — ተመልካቾቹ ስለ England ያስቡ ነበር።
ካቶሊክ vs. ፕሮቴስታንት — ስለ ሥልጣን በግልጽ መናገር አይቻልም — ቲያትር ስለ ዴንማርክ ያወራል፣ ተመልካቾቹ ግን ስለ England ያዳምጣሉ — ቲያትር የፖለቲካ ድብቅ ቋንቋ ነው።
ቲያትር ለሁሉም — Globe Theatre ውስጥ ባላባቶች ከላይ፣ ተራ ሰዎች penny ከፍለው ቆመው — Shakespeare ሁለቱንም ማድረስ ነበረበት።
ቲያትር ከግንቡ ውጭ — Puritans “የዲያብሎስ ቤት” ይሉት ነበር — Globe Theatre 1613 ተቃጠለ።
Renaissance — ሰዎች ከመካከለኛው ዘመን ማዕቀፍ ውጭ ማሰብ ጀመሩ — Hamlet ዘመናዊ ሰው ነው፣ ጥያቄ ይጠይቃል ግን ማሰቡ ሲበዛ ድርጊቱ ይዘገያል።
ለምን ያ ዘመን? — Hamlet አሮጌና አዲስ ዓለም ሲጋጩ ብቻ ሊወለድ ይችላል — መካከለኛ ዘመን “ተበቀል” ይላል፣ Renaissance “ለምን?” ይጠይቃል — Hamlet ያ “ለምን?” ስለ ገባው ሊበቀል ያልቻለው።
ክፍል 3 — ወደ ተውኔቱ (አበባ)
ገጸ ባሕሪያት
ኀምሌት — የምድረ-ዴን ልዑል፣ አሳቢ፣ ፈላስፋ — ድርጊትን ወደ ኋላ የሚስብ
ገላውዴዎስ — ወንድሙን ገድሎ ዙፋን የያዘ — ገዳይ ግን ሕሊና ያለው
ገርትረድ — ኀምሌት እናት — ደካማ ወይ ክፉ? Shakespeare ክፍት ትቶታል
ወፌ-ይላ (Ophelia) — ኀምሌትን ትወዳለች — ፍቅሯ ዋጋ ያስከፍላታል — ቀልቧ ተሰልቦ ሞተች
ጶሎኔዎስ — አፈ-ንጉሥ — “ለራስህ ታማኝ ሁን” ያለ ግን ራሱ ሰላይ
ሆራትዮስ — ብቸኛ እውነተኛ ወዳጅ
ላርቆስ — ወፌ-ይላ ወንድም — ለበቀል ቸኩሎ Claudius ሰይፍ ሆነ
ፎርጠንብሮስ — የ Norway ልዑል — ድርጊት ያለው ሰው — ዙፋኑን አገኘ
ታሪኩ — ገቢር በገቢር
ገቢር 1 — ጣዕረ መንፈስ ተናገረ — “ደሜን ተበቀላት — ገዳዩ ወንድሜ ገላውዴዎስ ነው” — ኀምሌት ዕብደት ሊስል ወሰነ።
ገቢር 2 — ኀምሌት ዕብደት ሲያስመስል — ሮዘንቅሮስና ገድለ ስምዖን ሰላዮች ሆኑ — ተዘዋዋሪ ቲያትር ተዋናዮችን አገኝቶ ዕቅድ ዘረጋ — “The Mousetrap” ቲያትር አዘጋጅ።
ገቢር 3 — “To be, or not to be” — ቲያትሩ ሲቀርብ ገላውዴዎስ በርግጎ ወጣ — ማስረጃው ጸደቀ — ግን ቤተ ጸሎት ውስጥ ሊገድለው ሲችል “ሲጸልይ ከገደልኩት ነፍሱ ትዳናለች” ብሎ ቆመ — ከዚያ መጋረጃ ጀርባ ጶሎኔዎስን ሳያውቅ ገደለ።
ገቢር 4 — ኀምሌት ወደ እንግሊዝ ተሰደደ — ማዘዣውን ቀይሮ ሰላዮቹ ፈንታ እንዲገደሉ አደረገ — ተመልሶ ወደ ምድረ-ዴን ገባ — ወፌ-ይላ ቀልቧ ተሰልቦ ሞተች — ላርቆስ ለበቀል ተነሳ — ገላውዴዎስ ሰይፍ በመርዝ እንዲነከር አሳሳበ።
ገቢር 5 — ራስ ቅል — “ዮሪቅ ነበር ይህ — ስልጣን፣ ሀብት፣ ዝና — ሁሉ ወደዚህ ይመጣ” — ፍልሚያ — ገርትረድ መርዝ ጠጥታ ሞተች — ላርቆስ ኀምሌትን በመርዝ ሰይፍ ወጋ — ሰይፍ ተቀያይረው ሁለቱም ተበከሉ — ላርቆስ ሚስጥሩን ተናዘዘ — ኀምሌት ገላውዴዎስን ገደለ — “ቀሪው ዝምታ ነው” — ፎርጠንብሮስ ባዶውን ዙፋን ተቀበለ።
ዋናው ትምህርት
“Move on. Vengeance will change nothing.” — ወደፊት ሂድ፣ በቀል ምንም አይቀይርም።
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግስት)
ፍትሕ vs. በቀል — ፍትሕ ሥርዓት ይፈልጋል፣ በቀል ስሜት ብቻ ነው — Hamlet ማስረጃ ሰብስቦ ፖለቲካ ተጠቅሞ ማጋለጥ ይችል ነበር — ግን ግል በቀል መረጠ።
ሐዲስ ዓለማየሁ ግንኙነት — “ፍቅር እስከ መቃብር” ተመሳሳይ ጥያቄ — ግለሰብ ራሱ ዳኛ ሲሆን ውጤቱ ጥፋት ነው።
Gertrude — ክፉ ሳትሆን ደካማ — ልጇን ትወዳለች — መርዝ ያለውን ወይን ስትጠጣ ልጇ እንዳይጠጣ ራሷ ጠጣች ብለው የሚተረጉሙ ሊቃውንት አሉ።
ማመንታት — Hamlet ያስብ ይቆያል ግን አያደርግም — ጶሎኔዎስን ሲገድል ደግሞ ያለ ማሰብ ወጋ — ሁለቱም ጽንፎች ጥፋት ናቸው — ሚዛን ያስፈልጋል።
Fortinbras — Hamlet ሲያስብ Fortinbras ይሠራል — Hamlet ሲሞት ዙፋኑን ያገኛል — ያለ ሴራ፣ ያለ በቀል።
ሐዘንን ይዞ ወደ ፊት — ሐዘን ወደ ፊት ሲሄድ ጥንካሬ ነው፣ ወደ ኋላ ሲሄድ ጥፋት ነው — Hamlet ወደ ኋላ ሄደ።
ያልተነገሩ ነገሮች
Shakespeare ለሚስቱ “ሁለተኛውን ምርጥ አልጋ” ብሎ ኑዛዜው ውስጥ ትቶላታል — ለምን ሁለተኛውን? ማንም አያውቅም
Hamlet ከዓለም ሥነ ጽሑፍ ረጅም ሚና ነው — 1,475 ገደማ ስንኞች — ከ4 ሰዓት በላይ መድረክ ላይ
Globe Theatre 1613 “Henry the Eighth” ሲቀርብ ተቃጠለ — ሦስት ሺ ሰዎች ነበሩ — አንድ ሰው ብቻ ተጎዳ — ሱሪው ላይ እሳት ቢራ አጠፉት
ጀርመንኛ ትርጉሙ (August Wilhelm Schlegel) ከ Shakespeare ጋር ተወዳዳሪ ነው ይባላል — ጀርመኖች “የእኛ Shakespeare” ይሉታል
Kronborg Castle (Elsinore) ዛሬም አለ — በየዓመቱ Hamlet ይቀርብበታል — Shakespeare ራሱ ዴንማርክ ሄዶ አያውቅም
ቁልፍ ጥቅሶች
“To be, or not to be — that is the question.” — ኀምሌት
“The rest is silence.” — “ቀሪው ዝምታ ነው።” — ኀምሌት
“To thine own self be true.” — “ለራስህ ታማኝ ሁን።” — ጶሎኔዎስ
“ዮሪቅ ነበር ይህ — ስልጣን፣ ሀብት፣ ዝና — ሁሉ ወደዚህ ይመጣ።” — ኀምሌት
“Move on. Vengeance will change nothing.” — ፕሮፌሰሩ
“Mediocre minds invariably hate genius.” — ፕሮፌሰሩ
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
William Shakespeare (1564–1616) — ጸሐፊ፣ ተዋናይ — “የ Stratford ሊቅ”
Anne Hathaway — የ Shakespeare ሚስት
Hamnet Shakespeare — የ Shakespeare ልጅ — በ11 ዓመቱ ሞተ
ኀምሌት (Hamlet) — የምድረ-ዴን ልዑል
ገላውዴዎስ (Claudius) — ወንድሙን ገድሎ ዙፋን የያዘ ንጉሥ
ገርትረድ (Gertrude) — ንግሥት — ኀምሌት እናት
ወፌ-ይላ (Ophelia) — ኀምሌት ያፈቀራት
ጶሎኔዎስ (Polonius) — አፈ-ንጉሥ
ሆራትዮስ (Horatio) — ኀምሌት ወዳጅ
ላርቆስ (Laertes) — ወፌ-ይላ ወንድም
ፎርጠንብሮስ (Fortinbras) — የ Norway ልዑል
Saxo Grammaticus — “Amleth” ታሪክን የጻፈ ዴንማርካዊ ታሪክ ጸሐፊ
ቦታዎች
Stratford-upon-Avon — Shakespeare የተወለደበት
Globe Theatre — London — ከ Thames ወንዝ ዳር ያለ ክብ ቲያትር ቤት
Elsinore (Kronborg Castle) — ዴንማርክ — Hamlet ታሪኩ የሚካሄድበት ቤተ መንግሥት
Wittenberg — Hamlet ያጠናበት ዩኒቨርሲቲ — Martin Luther ም ያጠናበት
ቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች
Elizabethan England — ንግሥት Elizabeth the First ዘመን (1558–1603)
Renaissance — “ዳግም ልደት” — ከመካከለኛው ዘመን ማዕቀፍ ውጭ ማሰብ
The Mousetrap — ኀምሌት ያዘጋጀው ተውኔት ውስጥ ተውኔት
Revenge tragedy — የበቀል ተውኔት — በ Elizabethan ዘመን ታዋቂ ዘውግ
Soliloquy — ገጸ ባሕሪ ለብቻው የሚያወራበት — “To be, or not to be” ታዋቂው
