ፊላዴልፊያ፤ ሴፕቴምበር ወር፤ አንድ የጋዜጣ ማተሚያ ቤት። ዴቪድ ክሌይፑል የሚባል አሳታሚ ጠረጴዛው ላይ ወፍራም የእጅ ጽሑፍ አለው። ጋዜጣው አራት ገጽ ብቻ ነው የሚያወጣው፤ ይህ ጽሑፍ ግን ከሁለት ገጽ በላይ ይወስዳል — ማስታወቂያዎቹ ይገፋሉ፣ የመርከቡ ዜናም ይገፋል። ጽሑፉ ርዕስ የለውም፤ ማን እንደጻፈው የሚያመለክት መስመርም የለውም፤ የሚጀምረው በሁለት ቃል ነው — «ወዳጆችና ዜጎቼ»። በዚያ ማተሚያ ቤት ውስጥ አዳራሽ አልነበረም፤ ጭብጨባ አልነበረም፤ የሚሰማ ሰው አልነበረም። ወረቀት ብቻ ነበር። ከዚያ ወረቀት ጋር ግን ሁለት ጥያቄ ወጥቶ እስከ ዛሬ ቆሟል፦ ስቃይ የሆነን ሥልጣን መተው መስዋዕትነት ይባላል ወይ? እናም አንድ ምክር የቆመበት ምክንያት ሲወድቅ ምክሩ ራሱ ምን ይሆናል?
ክፍል 1 — ርዕስ የሌለው የእጅ ጽሑፍ (ሳባ)
«ንግግር» ተብሎ የሚጠራ ወረቀት — ዛሬ በዚያ ስም የሚታወቀው ጽሑፍ ንግግር አልነበረም፤ አንድ ሰው ከሥልጣን ሲወርድ በጋዜጣ ያስነበበው ደብዳቤ ነው
ክሌይፑል የተቀበለው ጥቅል — ጽሑፉን ያገኘው ከፕሬዝዳንቱ ቤት ነው፤ ርዕስ አልተሰጠውም። የመጀመሪያውን ኅትመት ወደ ፕሬዝዳንቱ ላከው፣ ፕሬዝዳንቱም ጥቂት ነገር አስተካክሎ መለሰው
ሰውየው — ጆርጅ ዋሽንግተን፤ ከአንድ ሺህ ሰባት መቶ ሠላሳ ሁለት እስከ አንድ ሺህ ሰባት መቶ ዘጠና ዘጠኝ የኖረ፣ የአሜሪካ የመጀመሪያ ፕሬዝዳንት
የሚያስታውሰው ጦርነቱ አይደለም — ሥልጣንን በእጁ ይዞ መመለሱ ነው፤ ያውም ከአንድ ጊዜ በላይ
ዮርክታውን — የፈረንሳይ የባሕር ኃይል ከዌስት ኢንዲስ ደሴቶች ወደ ቨርጂኒያ ባሕረ ሰላጤ እየመጣ መሆኑን ሲሰማ ወዲያው ወሰነ፤ የተባበሩትን ወታደሮች አዘመተ። ዓላማው አንድ ነበር — የብሪታኒያው ጄኔራል ኮርንዋሊስ ከባሕር በኩል አቅርቦት እንዳያገኝ መዝጋት
የመጀመሪያዋ አጋር — ፈረንሳይ። ወታደራዊውም ገንዘባዊውም ድጋፏ ለአብዮቱ ድል ወሳኝ ነበር፤ መርከቦቿ የብሪታኒያን መርከቦች መልሰው አባረሩ። ኮርንዋሊስ ከባሕርም ከየብስም ተዘጋበት፤ እጁን ሰጠ። ዜናው ለንደን ሲደርስ ንጉሥ ጆርጅ ሦስተኛ ተደናገጠ፤ አዲስ መንግሥት ተቋቁሞ ጦርነቱን ማቆም ተመረጠ
ጦርነት ማለቅና ችግር ማለቅ ሁለት ናቸው — የሰላም ድርድሩ በፓሪስ እየተካሄደ ነው፤ ወታደሮቹ ሊበተኑ አይችሉም፤ ደመወዛቸውም አልተከፈለም። ብዙዎቹ ለዓመታት ሳይከፈላቸው ተዋግተዋል
የኒኮላ ደብዳቤ — ሉዊስ ኒኮላ የሚባል ኮሎኔል ስለ ደመወዝ ጀምሮ ወደ ሌላ ተሸጋገረ፦ ይህች አገር ያለ ንጉሥ አትጸናም፤ ንጉሡም አንተ ሁን። ዋሽንግተን በዚያኑ ቀን በቁጣ መለሰለት — እንዲህ ያለ ሐሳብ በሠራዊቱ ውስጥ መኖሩ ከሁሉ የሚያሳዝን ነው፤ ከአእምሮህም አውጣው
ሁለቱ ተመሳሳይ አይደሉም — ብዙ ጊዜ አንድ ሆነው ይነገራሉ። የኒኮላ ደብዳቤ ስለ ንጉሥ ነው፤ በኒውበርግ ሰፈር የተዘዋወረው ስም የሌለው ጽሑፍ ግን ስለ ኮንግረስ ነው — ደመወዛችን ካልተከፈለ ሠራዊቱ ራሱ እርምጃ ይውሰድ የሚል
መነጽሩ — መኮንኖቹን ሰብስቦ ሊያነብላቸው ሲል ፊደሉ አልታየውም። ከኪሱ መነጽር አወጣ፤ ይቅርታ አድርጉልኝ አለ — ለአገሬ ስል ጸጉሬ ሸብቷል፣ አሁን ደግሞ ዓይኔ ሊጠፋ ደርሷል። ክፍሉ ጸጥ አለ፤ ብዙ መኮንኖች አለቀሱ፤ ጉዳዩ በዚያ አበቃ
አናፖሊስ — ስምምነቱ ተፈረመ፣ ወታደሮቹ ተከፈሉ። ከዚያ የግዛቶቹ ተወካዮች ጉባኤ በተቀመጠበት አዳራሽ ገብቶ ወታደራዊ ማዕረጉን አስረከበ — ሠራዊቱን የሚያዘውን ወረቀት መልሶ ሰጠ ማለት ነው። ከዚያ ወደ ማውንት ቨርነን ተመለሰ
በለንደን የተባለ ቃል — ቤንጃሚን ዌስት የሚባል አሜሪካዊ ሠዓሊ ንጉሡ ዋሽንግተን ድል ካደረገ በኋላ ምን ሊያደርግ እንዳሰበ ሲጠይቀው ወደ እርሻው ይመለሳል አለው። ንጉሡም እንዲህ ካደረገ በዓለም ላይ ታላቁ ሰው ይሆናል አለ
እርሻው ግን ብቻውን አልቀረም — አገሪቱ የምትመራው «የኮንፌዴሬሽን ድንጋጌዎች» በተባለ ሰነድ ነበር፤ ግብር መጣል አይችልም፣ ንግድ መቆጣጠር አይችልም። ግዛቶቹ እርስ በርስ ይጋጫሉ
ደጋግሞ እምቢ አለ — ጄምስ ማዲሰን ከሌሎች ጋር ሆኖ ወደ ጉባኤው ና ብሎ ለመነው። ወደ ሕዝባዊ ሥራ የመመለስ ፍላጎት አልነበረውም። በመጨረሻ ተስማማ፤ የሕገ መንግሥቱ ጉባኤ ሊቀ መንበር ሆነ። ጉባኤው ካለቀ በኋላ ባንድ ድምፅ ፕሬዝዳንት ሆነ፤ ከአራት ዓመትም በኋላ ያው ተደገመ — በአሜሪካ ታሪክ ውስጥ ባንድ ድምፅ የተመረጠ ብቸኛ ሰው እርሱ ነው
የተረከበው አገር — ግምጃ ቤቱ ባዶ፣ ድንበሮቹ የማይከላከሉ፣ ከብሪታኒያ ጋር የተፈረመው ውል የማይከበር
ችሎታው ሰው መምረጥ ነበር — አሌክሳንደር ሃሚልተን የገንዘቡን ሥርዓት፣ ቶማስ ጀፈርሰን የውጭ ጉዳዩን ተረከቡ። ሁለቱ ሰዎች ተስማምተው አያውቁም
ወረቀት ላይ የነበረውን ሥልጣን እውን ማድረግ — በምዕራባዊ ፔንስልቬኒያ ገበሬዎቹ ከእህላቸው በሚያወጡት መጠጥ ላይ የተጣለውን ግብር አልከፍልም አሉ፤ የግብር ሰብሳቢዎች ተደበደቡ። ዋሽንግተን ሠራዊት አስከትቶ ራሱ ወደዚያ ተጓዘ፤ ከአሥራ ሁለት ሺህ በላይ ወታደር ተሰበሰበ፤ አመፁ ተበተነ። ውጊያ አልነበረም። እስከ ዛሬ ድረስ ሠራዊት ይዞ ወደ ሜዳ የወጣ ብቸኛው ፕሬዝዳንት እርሱ ነው
ኦሃዮ — አንቶኒ ዌይን የተባለውን ጄኔራል ላከ፤ በአካባቢው በሚኖሩ ሕዝቦች ኅብረት ላይ ድል አገኘ። በቀጣዩ ዓመት በግሪንቪል የተፈረመው ስምምነት አብዛኛውን የኦሃዮ መሬት ወደ አዲሲቱ አገር አስተላለፈ። ለአንዱ ወገን ድል ነው፤ ለሌላው መሬት ማጣት ነው። ሁለቱም እውነት ናቸው
የሃሚልተን ሥርዓት — የግዛቶቹን ዕዳ ማዕከላዊው መንግሥት እንዲረከብ አደረገ፤ ብሔራዊ ባንክ አቋቋመ። በፈረንሳይ አብዮት ወቅት አውሮፓውያን ገንዘባቸውን ከፈረንሳይ ሲያወጡ ወደ አሜሪካ ማፍሰስ ጀመሩ
ገለልተኝነት — ፈረንሳይና ብሪታኒያ ሲዋጉ አንዷ የአብዮቱ አጋር፣ ሌላዋ ትልቁ የንግድ አጋር ነበረች። ዋሽንግተን ገለልተኝነትን አወጀ። ያ ውሳኔ ውዳሴ አላመጣለትም — ተቃራኒውን አመጣ
ገደብ በሌለበት የተቀመጠ ገደብ — ሕገ መንግሥቱ ስንት ጊዜ መወዳደር እንደሚቻል ምንም አይልም። ሕዝቡ ይወደዋል፤ ቢወዳደር ያሸንፍ ነበር። ሦስተኛ ዙር አልወዳደርም አለ
አሮጌው ረቂቅ — ከአራት ዓመት በፊት ማዲሰን የስንብት መልእክት ጽፎለት ነበር፤ ያኔ ግን ቀርቶ ነበር። አሁን ያንን አወጣ፣ የራሱን ጨመረበት፣ ወደ ሃሚልተን ላከው። ሃሚልተን መልሶ ጻፈው፤ ዋሽንግተን በእጁ አረመው። ሴፕቴምበር አሥራ ዘጠኝ ወጣ፤ ከሁለት ወር በኋላ ምርጫ ነበር
ክፍል 2 — በበዓል ቀን የተቃጠለ ስምምነት (ኢብሳ)
የመጀመሪያው ብሔራዊ ክርክር ስለ ስም ነበር — ስለ ግብር አልነበረም፣ ስለ ሠራዊት አልነበረም። ሰውየው ምን ተብሎ ይጠራ የሚል ነበር
የሴኔቱ ሐሳብ — «የተባበሩት መንግሥታት ፕሬዝዳንት ግርማዊነታቸው፣ የመብቶቻቸውም ጠባቂ» ይባል አለ። የሴኔቱ ሰብሳቢና የአገሪቱ ምክትል ፕሬዝዳንት የነበረው ጆን አዳምስ ከዚያም የበለጠ ይፈልግ ነበር — ማዕረግ ከሌለ የውጭ መንግሥታት ይንቁናል የሚል ክርክር አቀረበ
የታችኛው ምክር ቤት እምቢ አለ — ሁለት ቃል ብቻ ይሁን አለ፦ «ክቡር ፕሬዝዳንት»። ክርክሩ ወራት ወሰደ፤ በመጨረሻ ሴኔቱ ተሸነፈ
ትንሽ ጉዳይ አልነበረም — አገሪቱ ንጉሥን አስወጥታ የሚተካውን ሰው ስም እየሰየመች ናት። የመጀመሪያው ብሔራዊ ክርክር ስለ ሥልጣን ልክ ነበር ማለት ነው — ያውም በስም ቅርጽ ቀርቦ
ዝምታና ቅጽል — ዋሽንግተን በዚያ ክርክር ውስጥ ዝም አለ፤ አዳምስ ግን አላለም። ተቃዋሚዎቹ በተራቸው «ግርማዊ ውፍረታቸው» ብለው ጠሩት
ሃሚልተን ማን ነው — ከካሪቢያን ደሴቶች የመጣ፣ ያለ ቤተሰብ ያደገ፣ በጦርነቱ ወቅት የዋሽንግተን ጸሐፊ የነበረ። የሚያምንበት፦ ጠንካራ ማዕከላዊ መንግሥት፣ ብሔራዊ ባንክ፣ አምራች ኢንዱስትሪ፣ ከብሪታኒያ ጋር ሰላም
ጀፈርሰን ማን ነው — የቨርጂኒያ ባለርስት፣ የነጻነት አዋጁን የጻፈ፣ ከፓሪስ የተመለሰ። የሚያምንበት፦ ግዛቶቹ ይጠንክሩ፣ ማዕከሉ ይላላ፣ ገበሬው መሠረት ይሁን፣ አገሪቱም ከፈረንሳይ አብዮት ጎን ትቁም
ክርክሩ ከጠረጴዛው ወጣ — በአንድ ጠረጴዛ ላይ ተቀምጠው አራት ዓመት ተከራከሩ፤ ሁለቱም ጋዜጣ አገኙ። ጀፈርሰን ፊሊፕ ፍሬኖ የሚባል ገጣሚ ወደ ፊላዴልፊያ አስመጥቶ ጋዜጣ አስጀመረው፤ በዚያው ጊዜ በራሱ መሥሪያ ቤት ውስጥ የትርጉም ሥራ ሰጠው
በሮማዊ ስም የተጻፈ ጠብ — ጽሑፎቹ በጸሐፊዎቹ ስም አልወጡም። አንባቢው ማን እንደጻፈው ያውቃል፤ ማንም ግን በስሙ አልተጠራም
ማስታረቅ አልተሳካም — ዋሽንግተን ደጋግሞ ደብዳቤ ጻፈላቸው። ጀፈርሰን በአንድ ሺህ ሰባት መቶ ዘጠና ሦስት መጨረሻ ላይ ለቀቀ፤ ካቢኔው አንድ ወገን ብቻ ሆኖ ቀረ
ስሙ ገና አልነበረም — ሁለቱም ወገኖች «እኛ ፓርቲ አይደለንም፤ እነርሱ ናቸው» ይሉ ነበር። ነገሩ ግን ነበር
ጦርነት ሊነሳ ተቃርቦ ነበር — ብሪታኒያ በሰላም ውሉ መሠረት ልትለቅቃቸው የተስማማችባቸውን ምሽጎች አልለቀቀችም፤ መርከቦቿ አሜሪካውያን መርከበኞችን በኃይል እየያዙ ወደ ባሕር ኃይሏ ያስገቧቸው ነበር
ጆን ጄይ — ዳኛው ወደ ለንደን ተልኮ ስምምነት ይዞ ተመለሰ። ምሽጎቹን አስለቀቀ፤ ጦርነቱን አስቀረ። የመርከበኞቹ ጉዳይ ግን አልተፈታም፤ ከፈረንሳይ ጋር ያለውንም ግንኙነት አበላሸው። ስምምነቱ በወጣ ጊዜ የእርሱ ምስል በየከተማው ተሠርቶ ተቃጠለ
በዝግ የታየና በጋዜጣ የወጣ — ሴኔቱ ስምምነቱን በዝግ ተመለከተው፤ አንድ ሴናተር ግን ጽሑፉን አውጥቶ ለቤንጃሚን ፍራንክሊን ባሽ ለተባለው አሳታሚ ሰጠው። ባሽ አሳተመው
በበጋው በዓል ቀናት — ሕዝብ በየከተማው የስምምነቱን ወረቀት አቃጠለ
በኒው ዮርክ የተወረወረው ድንጋይ — ሃሚልተን ስምምነቱን ለመከላከል በአደባባይ ሊናገር ወጣ፤ ድንጋይ ተወረወረበት
ቁጣው ወደ እርሱ ዞረ — ዋሽንግተን ስምምነቱን ፈረመ። እስከዚያ ድረስ በአደባባይ የማይነካ ሰው ነበር። አሁን ንጉሥ ሊሆን ይፈልጋል ተባለ፤ በጦርነቱ ጊዜ የመንግሥት ገንዘብ ወስዷል ተባለ፤ ከሥልጣን ይነሳ ተባለ
«ኪስ ቆራጭ» — በዚያው በጋ ለጀፈርሰን በጻፈው ደብዳቤ ስለ ጋዜጦቹ ተናገረ፦ የሚጠቀሙበት ቋንቋ ለኔሮ የሚሆን ነው፣ ወይም ገንዘብ ለሚያጎድል ሰው፣ ወይም ለተራ ኪስ ቆራጭ። የስንብት ደብዳቤው የተጻፈው ከዚያ ደብዳቤ ከሁለት ወር በኋላ ነው
ለምን አልተናገረውም — በዚያ ዘመን ፕሬዝዳንት ለሕዝብ በአደባባይ የመናገር ልማድ አልነበረውም። ኮንግረስ ፊት ይናገራል፤ ለሕዝብ ደግሞ ይጽፋል
የስፋት ስሌት — አንድ አዳራሽ የሚይዘው ሰው የተወሰነ ነው፤ አንድ ጋዜጣ ግን ወደ ሌሎች ጋዜጦች ይገለበጣል። በሳምንታት ውስጥ በአገሪቱ ጋዜጦች ላይ በሙሉ ማለት ይቻላል ወጣ፤ ከዚያ በራሪ ወረቀት ሆኖ ታተመ፤ ከዚያ በመጽሐፍ መልክ ተሸጠ
አድራሻውና ቀኑ — ደብዳቤው የተጻፈው ለኮንግረስ አይደለም፤ ለሕዝቡ ነው። ማዕረግ የለም። ፕሬዝዳንቱ ከምክር ቤት ጋር አይነጋገርም፤ ከሚመርጡት ሰዎች ጋር ይነጋገራል። እናም ሴፕቴምበር ላይ ወጣ፤ ምርጫው ኖቬምበር ላይ ነው። ስንብት ብቻ አልነበረም — በምርጫ ወቅት የወጣ ሰነድ ነበር
ሦስት እጅ በአንድ ወረቀት — ማዲሰን የመጀመሪያውን ረቂቅ ጻፈ፤ ሃሚልተን ከመሠረቱ መልሶ ጻፈው፤ ዋሽንግተን ቃላት ቀነሰ፣ ቃላት ጨመረ። ስለ ፓርቲ አደጋ የሚያስጠነቅቀውን ጽሑፍ ካዘጋጁት ሦስት ሰዎች ሁለቱ የፓርቲ አለቆች ናቸው
ክፍል 3 — ከ«ወዳጆችና ዜጎቼ» እስከ ፊርማው (አበባ)
ደብዳቤው ረጅም ነው፤ ዛሬ ጮክ ብሎ ሲነበብ አርባ አምስት ደቂቃ ገደማ ይወስዳል። አንድ ላይ የተጻፈ ሐሳብ አይደለም — ተራ በተራ የተቀመጡ ክፍሎች ናቸው። አበባ በተጻፉበት ቅደም ተከተል ትከፍታቸዋለች፤ ትርጓሜውን ወደ መጨረሻው ታቆየዋለች።
መውጫው፦ የመጀመሪያዎቹ አንቀጾች
ለሚቀጥለው ዙር እንድትመርጡኝ የሚያስቡ ሰዎች እንዳሉ አውቃለሁ ይላል፤ ስሜን ግን ከዚያ ሐሳብ አውጡት
ውሳኔዬን አስቀድሜ ላሳውቃችሁ ወደድሁ — ተተኪውን ስትመርጡ በፍላጎታችሁ እንድትመርጡ
ይህን ውሳኔ ከአራት ዓመት በፊት ወስኜው ነበር፤ መልእክቱም ተዘጋጅቶ ነበር። ያኔ ግን በአገር ውስጥም በውጭም ያለው ሁኔታ አልፈቀደም፤ አማካሪዎቼ ቆይ አሉኝ፤ ቆየሁ
አሁን አገሪቱ ተረጋግታለች፤ ስለዚህ መውጣት ከግዴታዬ ጋር አይጋጭም
አርባ አምስት ዓመትና ስህተቶቹ — ሆን ብዬ የሠራሁት ስህተት እንደሌለ አውቃለሁ ይላል፤ ብዙ ስህተት ሠርቼ ሊሆን እንደሚችል ግን ደግሞ አውቃለሁ። አርባ አምስት ዓመት ለአገልግሎት ከሰጠሁ በኋላ የችሎታ ማነስ ስህተቶቼ ይረሱልኝ አለ
ከዚያ ራሱን ቆም አደረገ። እዚህ ላይ ብቆም ይሻል ነበር አለ፤ ግን አልቆመም። እንደ አረጋዊ ወዳጅ የምላችሁ ነገር አለኝ አለ። የሚቀጥለው ሁሉ የዚያ ምክር ነው
አንድነት፦ ስሙና አራቱ አቅጣጫዎች
የመንግሥታችሁ አንድነት የነጻነታችሁ ሕንፃ ዋና ምሰሶ ነው፤ ሰላማችሁን፣ ደኅንነታችሁን፣ ብልጽግናችሁን፣ ነጻነታችሁን ራሱን የሚይዘው ያ ነው
በትልቅ ፊደል የተጻፈው ዓረፍተ ነገር — «አሜሪካዊ» የሚለው ስም ማንኛውንም የአካባቢ ስም መብለጥ አለበት። ቨርጂኒያዊ ወይም ኒው ዮርካዊ ከመሆን በፊት አሜሪካዊ ናችሁ ማለቱ ነው
ማስረጃውም ይሰጣል፦ አንድ ሃይማኖት፣ አንድ ልማድ፣ አንድ የፖለቲካ መርህ አላችሁ። አብራችሁ ተዋግታችኋል፤ አብራችሁ አሸንፋችኋል፤ ደም አብራችሁ አፍስሳችኋል
አራት አቅጣጫ፣ አንድ ስሌት — ሰሜን ከደቡብ ጥሬ እቃና ገበያ ያገኛል፤ ደቡብ ከሰሜን የመርከብና የንግድ አገልግሎት፣ ጥበቃም ያገኛል፤ ምሥራቅ ከምዕራብ የሚሰፋ የግብርና ምድር ያገኛል፤ ምዕራብ ደግሞ ምርቱን ወደ ውጭ የሚያወጣበት መንገድ ያገኛል
ስለ ወንዙ — ምዕራቡ ክፍል ምርቱን ለማውጣት ሚሲሲፒ ያስፈልገዋል፤ የወንዙ አፍ ላይ ደግሞ ሌላ አገር ተቀምጣለች። ስለዚህ ደኅንነቱን የሚያገኘው ከየትኛውም የውጭ አገር ተስፋ ሳይሆን ከአንድነቱ ነው
ትኩስ ማስረጃ — ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ሁለት ስምምነት ተፈርሟል፤ አንዱ ከስፔን ጋር፣ አንዱ ከብሪታኒያ ጋር። ሁለቱም የተገኙት አገሪቱ አንድ ስለሆነች ነው። አንድ ሆኖ ከመቆም ሌላ ምን ማስረጃ ትፈልጋላችሁ ብሎ ይጠይቃል
የሚከፋፍሉ ሰዎች — «ሰሜን» ወይም «ደቡብ»፣ «አትላንቲክ» ወይም «ምዕራብ» እያሉ ልዩነት ይፈጥራሉ። ዓላማቸው ግን ልዩነት አይደለም — ተጽዕኖ ማግኘት ነው። ስትሰሙ ወዲያውኑ ንቁ ይላል
ሕገ መንግሥቱ፦ የመለወጫው በር
የተመሠረተውን መንግሥት መታዘዝ ግዴታ ነው፤ ሕገ መንግሥቱ የሁሉም ሰው ሥራ ነው — ሁሉም ተመልክቶታል፣ ተከራክሮበታል፣ ተቀብሎታል
ሕዝቡ ሕገ መንግሥቱን የመቀየር መብት አለው። ያ መብት ግን አንድ በር ብቻ አለው — በሕገ መንግሥቱ ራሱ ውስጥ የተቀመጠው የማሻሻያ መንገድ። ሌላ በር የለም
በኃይል ወይም በስውር የሚደረግ ለውጥ አይኑር ይላል፤ አንድ ጊዜ በዚያ መንገድ ለውጥ ከተደረገ ቀጣዩም በዚያው መንገድ ይሆናል
ሥልጣንን በአንድ እጅ የመሰብሰብ ዝንባሌን ተጠንቀቁ። አንዱ ክፍል የሌላውን ሥልጣን ሲነጥቅ ማቆም ያለበት ያ ሌላው ክፍል ነው — ሥርዓቱ የተሠራው በዚያ ልክ ነው
የፓርቲ መንፈስ፦ ረጅሙ ማስጠንቀቂያ
ሁለት ዓይነት ፓርቲ — በአንዳንድ መንግሥታት ውስጥ ፓርቲዎች ጠቃሚ ናቸው ይላል፤ የሚያስተዳድሩትን ይቆጣጠራሉ፣ የነጻነት መንፈስን በሕይወት ያቆያሉ። ይህን በተወሰነ ልክ ይቀበላል
በሕዝብ በሚመረጥ መንግሥት ውስጥ ግን ይህ መንፈስ ሊበረታታ አይገባም ይላል፤ እዚያ ውስጥ በቂ ፓርቲ በተፈጥሮው አለ። የሚያስፈልገው ማበረታታት ሳይሆን ማብረድ ነው
ምን እንደሚያደርግ — የሕዝብ ምክር ቤቶችን ያደናግራል፤ መንግሥትን ያዳክማል፤ ማኅበረሰቡን መሠረት በሌለው ጥርጣሬና በሐሰት ማንቂያ ያናውጣል፤ የአንዱን ወገን ጥላቻ በሌላው ላይ ያቀጣጥላል፤ አልፎ አልፎም ረብሻና አመፅ ያመጣል
የመጀመሪያው እርከን — ተራ በተራ መግዛት፦ አንዱ ወገን ሲያሸንፍ ሌላውን ይበቀላል፤ ከዚያ ሌላው ሲያሸንፍ ተመሳሳይ ያደርጋል። ይህን ራሱን አስፈሪ አምባገነንነት ብሎ ይጠራዋል
ሁለተኛው እርከን — ሰዎች ከዚያ ተራ በተራ ከሚደረግ በቀል ይደክማሉ፤ ደኅንነትና እረፍት ይፈልጋሉ፤ ከዚያ ወደ አንድ ሰው ዘንበል ይላሉ። አሸናፊው ወገን መሪ ያንን የሕዝብ ዝንባሌ ወደ ራሱ ማንገሻ ይለውጠዋል — የሕዝቡን ነጻነት በሕዝቡ ፈቃድ ያፈርሳል ማለቱ ነው
ሦስተኛው በር — የፓርቲ መንፈስ ለውጭ ተጽዕኖና ለጉቦ በር ይከፍታል፤ አንዱ ወገን ውጭ ላይ ወዳጅ ይፈልጋል፣ ውጭ ያለው ደግሞ ወዳጁን ይረዳል። እናም አገሪቱ ፖሊሲዋን የምትሠራው ለራሷ ሳይሆን ለሌላ ይሆናል
ስለዚህ የፓርቲ መንፈስ የሚያስፈልገው ንቁ ጥበቃ ነው ብሎ ይዘጋዋል። እሳት ነው ይላል፦ ሙቀት ይሰጣል፤ ካልተጠበቀ ግን ያቃጥላል
ሁለት ምሰሶ፣ አንድ ትምህርት ቤት፣ አንድ ዕዳ
ወደ ፖለቲካዊ ብልጽግና ከሚያደርሱ ልማዶች ሁሉ ሁለቱ ሊተኩ የማይችሉ ናቸው ይላል — ሃይማኖትና ሥነ ምግባር
ማስረጃውን በፍርድ ቤት ውስጥ ያስቀምጠዋል — በችሎት ውስጥ ምስክር መሐላ ይፈጽማል፤ መሐላው የሚሠራው ሰውየው ከሰው በላይ ለሆነ ነገር ተጠያቂ ነኝ ብሎ ሲያምን ነው። ያ እምነት ከወጣ መሐላው ባዶ ይሆናል፤ ንብረትና ክብር ግን በምስክርነት ላይ ይቆማሉ
ሥነ ምግባር ያለ ሃይማኖት ይጸናል የሚለውን ሐሳብ በጥንቃቄ ያዙት ብሎ ይጨምራል
ትምህርት ቤት — ዕውቀት በሁሉም ዘንድ የሚሠራጭባቸውን ተቋማት አበረታቱ፤ መንግሥት በሕዝብ አስተያየት ላይ የሚቆም ከሆነ ያ አስተያየት የበራ መሆን አለበት
ዕዳ — የመንግሥትን ብድር አክብሩ፤ የምታከብሩበት አንዱ መንገድ ብዙ አለመበደር ነው። ሰላምን በማስቀጠል የወጪ አጋጣሚን አስወግዱ
ጦርነት ዕዳ ሲያመጣ ሰላም ሲሆን ያንን ዕዳ በኃይል ክፈሉ ይላል፤ ሳትከፍሉ የምትተዉት ሸክም ወደ ሚቀጥለው ትውልድ ይተላለፋል። ልንሸከመው የሚገባውን ለልጆቻችን መጣል ልግስና አይደለም ብሎ ይጨርሳል
ሌላ አገር፦ ሁለቱ ስሜቶች
ለሁሉም አገሮች ታማኝነትና ፍትሕ አሳዩ፤ ከሁሉም ጋር ሰላምና ስምምነት አዳብሩ በሚል ይጀምራል
ሁለት ስሜቶች ከፖሊሲ መውጣት አለባቸው — አንዱ በአንድ አገር ላይ ያለ ዘላቂ ጥላቻ ነው፤ ሌላው በአንድ አገር ላይ ያለ ስሜታዊ ፍቅር ነው
ሥር የሰደደ ጥላቻ ወይም ስሜታዊ ፍቅር ያለው ሕዝብ በተወሰነ ደረጃ ባሪያ ነው ይላል — የጥላቻው ወይም የፍቅሩ ባሪያ። ከሁለቱ አንዱ ብቻ ይበቃል አገሪቱን ከጥቅሟ ለማራቅ
ጥላቻ ምን ያደርጋል — ትንሽ ጉዳይ ላይ ያናድዳል፤ ስድብ ባልነበረበት ስድብ ያሳያል፤ ትንሽ ግጭትን ወደ ጦርነት ያሳድጋል። ከዚያ መንግሥቱ ራሱ ወደማይፈልገው ጦርነት ይገፋል — ምክንያቱም ሕዝቡ ገፍቶታል
ፍቅር ምን ያደርጋል — ጥቅም በሌለበት የጋራ ጥቅም አለ ብሎ ያሳምናል፤ የአንዱን አገር ጠብ ወደ ሌላው ያስተላልፋል፤ ለተወዳጅ አገር ልዩ ጥቅም ይሰጣል፣ ሌሎችንም ያስቀናል
ስም የሚያገኝ ክህደት — ለሚወደድ አገር የሚያደላ ዜጋ በአገሩ ውስጥ ጥሩ ስም ያገኛል፤ አርበኛ ተብሎ ይጠራል። በእውነቱ ግን የሚያደርገው የራሱን አገር ጥቅም ማስረከብ ነው
ንግድ አዎ — ዋናው መርህ ይህ ነው ይላል፦ የንግድ ግንኙነታችንን በማስፋት፣ የፖለቲካ ትስስራችንን በተቻለ መጠን ማሳነስ
ምክንያቱን በካርታ ላይ ያስቀምጠዋል፦ አውሮፓ የራሷ የሆኑ ዋና ጥቅሞች አሏት፤ ከእኛ ጋር ግንኙነት የሌላቸው ወይም በጣም የራቁ። ስለዚህ አውሮፓ ጠብ ውስጥ ትገባለች — ጠቡ ደግሞ የእኛ አይደለም። ራቅ ያለ ቦታ ላይ መገኘታችን ራሱ ዕድል ነው
ዋናው ዓረፍተ ነገር — እውነተኛ ፖሊሲያችን ከየትኛውም የውጭ ክፍል ጋር ካለ ዘላቂ ጥምረት መራቅ ነው
ወዲያውኑ ግን ያብራራዋል፦ ያለውን ቃል አታፍርሱ — የገባነውን ግዴታ መካድ አላልኩም። ለልዩ አጋጣሚ ጊዜያዊ ጥምረት መጠቀም ይቻላል ብሎ በግልጽ ይጽፋል። የተከለከለው ዘላቂው ነው
የመጨረሻዎቹ አንቀጾች
እነዚህ ምክሮች የምፈልገውን ያህል ጠንካራ አሻራ ይተዋሉ ብዬ አልጠብቅም ይላል፤ የፓርቲ መንፈስን ንዴት ያቆማሉ ብዬም አላስብም። ጥቂት መልካም ቢያደርጉ ግን ደስ ይለኛል
ከሦስት ዓመት ገደማ በፊት ያወጣውን የገለልተኝነት አዋጅ በስም ይጠቅሳል፤ ያ ውሳኔ ትክክል እንደነበር አሁንም አምናለሁ ይላል
እንደገና ወደ ስህተቶቹ ይመለሳል — ብዙ ስህተት ሠርቼ ሊሆን ይችላል፤ አገሬ በደግነት እንድታያቸው እለምናለሁ
የመጨረሻው ዓረፍተ ነገር ስለሚመጣው ጊዜ ነው፦ ከዜጎቼ መካከል ሆኜ በጥሩ ሕግ ሥር በነጻ መንግሥት ውስጥ የመኖርን ጣፋጭነት ለመቅመስ እጠባበቃለሁ። ፊርማው ጆርጅ ዋሽንግተን ነው፤ የወጣበት ቀን ሴፕቴምበር አሥራ ዘጠኝ
የአበባ ሦስት ጥያቄዎች
ይህ ሰነድ ምንን ለማስቆም ተጻፈ? — አበባ ሦስት ታያለች። ሦስተኛ ዙር፦ ሕገ መንግሥቱ ገደብ ስላላስቀመጠ ገደቡ ልማድ መሆን አለበት፣ ልማድ ደግሞ የሚፈጠረው አንድ ሰው አድርጎት ሲያሳይ ነው። በአካባቢ መከፋፈል፦ አራቱን አቅጣጫዎች የዘረዘረበት ክፍል ስሜታዊ ሳይሆን የሒሳብ ነው — አንድ ሆነው ይቀጥሉ ብሎ ስሜት አልጠየቀም፣ ጥቅም አሳየ። ትልቁ ግን ሦስተኛው ነው፦ አገሪቱ ወደ ውጭ ጦርነት እንዳትገባ ማስቆም። «ስሜታዊ ፍቅር» ብሎ ስም የሰጠው ስሜት በዚያን ጊዜ በዚያች አገር ውስጥ ስሙ ይታወቅ ነበር
ፓርቲን የሚያወግዘው ሰው ራሱ የፓርቲ ሰው ነበር? — መልሱ ግማሽ ብቻ ነው። ዋሽንግተን ራሱን የፓርቲ ሰው አድርጎ አያውቅም፤ በሁለቱም ዙር ተቃዋሚ ሳይኖረው ተመርጧል፤ ካቢኔውን ሲያቋቁም ከሁለቱም ወገን ወስዷል። ጽሑፉ ግን ሁሉንም ፓርቲ በእኩል አልነቀፈም — ስለ ውጭ አገር ፍቅር ማስጠንቀቁ አንድ ወገንን ብቻ ይመለከታል፤ መንግሥትን መታዘዝንና ብድርን ማክበርን ማመስገኑ የሌላውን ወገን ፖሊሲ ይመለከታል
«ዘላቂ ጥምረት» ማለት ምን ማለት ነው? — ይህ ዓረፍተ ነገር ከጽሑፉ ወጥቶ ራሱን የቻለ ሕይወት ኖሮታል፤ ብዙ ጊዜም ተሳስቶ ይጠቀሳል። ማስተካከያ፦ «የሚያጠላልፍ ጥምረት» የሚለው የዋሽንግተን ቃል አይደለም — ተከታዩ ፕሬዝዳንት ቶማስ ጀፈርሰን በመክፈቻ ንግግሩ ላይ ያለው ነው። ልዩነቱ በደብዳቤው ውስጥ ተጽፏል፦ ጊዜያዊ ጥምረት ይፈቀዳል። ማለትም ያስቀመጠው መርህ ከዓለም መገለል ሳይሆን የቆይታ ጊዜ ጉዳይ ነው። ማብቂያ የሌለው ጥምረት ወደፊት ለሚነሳ ጦርነት አስቀድሞ የተሰጠ ፊርማ ነው
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
የመክፈቻው አለመስማማት — አበባ ሰነዱን «ምክር» ብላ ጠራችው። ዳዊት፦ ምክር አይመስለኝም። ከምርጫ ሁለት ወር በፊት ወጣ፤ ስለ አንድ ወገን ስሜት ብቻ ያስጠነቅቃል፤ መልሶ የጻፈውም የአንዱ ወገን አለቃ ነው። ይህ የፖለቲካ ሰነድ ቅርጽ ነው
የትግሥት መልስ — ማስረጃህ ትክክል ነው፤ ልዩነታችን ስለ ማስረጃው አይደለም። ማንም ሰው ሲናገር ከሁኔታው ውጭ ሆኖ አይናገርም። ጽሑፉ ፖለቲካዊ ነው፤ እናም ደግሞ እውነት ሊሆን ይችላል። ሁለቱ አይጋጩም
በዚያ በጋ ውስጥ ያለው ሰው — ዳዊት ከእርሱ ጋር መቀመጥን ይመርጣል፦ ወደ ስድሳ አምስት ዓመቱ ተጠግቷል፣ ጋዜጦች ይሳደቡበታል፣ ስለ ራሱ ሲናገር የመረጠው ቃል «ኪስ ቆራጭ» ነው
ሦስቱ በሮች — ዳዊት ይዘረዝራቸዋል። አንድ፦ ይቀጥላል፣ ይመረጣል፣ ሲሞት በሥልጣን ላይ ይሞታል፣ ያም ልማድ ይሆናል። ሁለት፦ ዝም ብሎ ይወጣል፣ ግን የወጣበትን ምክንያት ማንም አያውቅም — ደክሞታል ወይም ተሸንፎ ወጣ ተብሎ ይተረካል። ሦስት፦ ይወጣል ደግሞም ለምን እንደወጣ ይጽፋል
ሦስቱም በር ላይ ዋጋ ተለጥፏል — ዳዊት፦ ቢቀር ንጉሥ ይሆናል፤ ቢወጣ ፖለቲከኛ ይሆናል፤ ዝም ብሎ ቢወጣ ታሪኩን ሌላ ሰው ይጽፍለታል። በዚያ በጋ ውስጥ ገለልተኛ በር አልነበረም
አራተኛው በር — ትግሥት ትጨምራለች፦ መጻፍና አለማሳተም። ደብዳቤው በእጅ ተጽፎ በቤት ሊቀር ይችል ነበር፤ ወይም ከምርጫ በኋላ ሊወጣ። ኖቬምበር አልፎ በዲሴምበር ቢወጣ ኖሮ የፖለቲካ ክብደቱ ግማሽ ይሆን ነበር። አላደረገውም — ያ ደግሞ ከዳዊት ሒሳብ ውጭ ነው
ሦስት ጊዜ የተመለሰ ሥልጣን — በኒኮላ ደብዳቤ ላይ ንጉሥ ሁን ተብሎ እምቢ አለ፤ በአናፖሊስ ማዕረጉን አስረከበ፤ አሁን ሦስተኛ ዙር ሳይወዳደር ወጣ። የዳዊት ጥያቄ፦ የባሕርይ ጉዳይ ነው ወይስ የስሌት?
የትግሥት ማስተካከያ ጥያቄ — ሦስቱ ተመሳሳይ ናቸው ወይ? የመጀመሪያው ውድ አልነበረም ትላለች፦ ኒኮላ አንድ ሰው ነው፣ ሠራዊት አልነበረም፣ ሕዝብም አልነበረም። ሁለተኛው ግን ውድ ነው፦ በአናፖሊስ ማዕረጉን ሲያስረክብ ሠራዊት ነበረው፣ ወታደሮቹ ይወዱታል፣ አገሪቱ ደካማ ናት — ያ ውሳኔ ወጪ አለው
ሦስተኛው ላይ ጥርጣሬ — በዚያ ዓመት ሥልጣኑ ጣፋጭ አልነበረም፦ ጋዜጦች ይሳደቡበታል፣ ወዳጆቹ ተለያይተዋል፣ ጀፈርሰን ወጥቷል፣ አገሪቱ በስምምነት ተጣልታለች፣ ሰውየውም ሽማግሌ ነው። ስቃይ የሆነን ነገር መተው መስዋዕትነት ነው?
ጨካኝ ወይስ ጥንቁቅ — ዳዊት ንባቧን ጨካኝ ይለዋል። ትግሥት፦ ጥንቁቅ ነው። መጥፎ ሰው ነው አላልኩም፤ ድርጊቱ አንድ ነው፣ ትርጉሙ ግን በምክንያቱ ላይ ይለያያል — ምክንያቱን የምናውቅበት መንገድ ደግሞ የለንም
ማስረጃው ላይ ያለው ችግር — ዳዊት፦ አለን፣ ራሱ ጽፎታል። ትግሥት፦ አንድ ሰው ስለ ራሱ ምክንያት ሲጽፍ ማስረጃውን የሚሰጠው ተከሳሹ ራሱ ነው። ሰነዱ የተጻፈውም ስሙ በጋዜጦች እየተጎዳ ባለበት ወራት ውስጥ ነው
ያልተፈታው ልዩነት — ዳዊት፦ ድርጊቱ ተከስቷል፣ ልማዱም ተፈጥሯል፣ ልማዱ ደግሞ ከሰውዬው ውስጣዊ ስሜት ሳይሆን ከድርጊቱ ተወለደ፤ ስለዚህ የውስጡ ነገር ለእኔ ትንሽ ጉዳይ ነው። ትግሥት፦ ለእኔ ትንሽ አይደለም። አልተስማሙም
በዚያ ቤት ውስጥ የነበሩት — በሞተበት ጊዜ በማውንት ቨርነን በባርነት ውስጥ የነበሩ ሰዎች ከሁለት መቶ በላይ ናቸው። ከእነዚያ መቶ ሃያ ሦስቱ የእርሱ ንብረት ተብለው ተመዝግበዋል፤ መቶ ሃምሳ ሦስቱ ግን የሚስቱ የመጀመሪያ ባል ውርስ ናቸው። በሕግ እነርሱን የመልቀቅ ሥልጣን አልነበረውም
ኑዛዜው — የእርሱ የሆኑትን መቶ ሃያ ሦስት ሰዎች ነጻ አወጣ፤ ኑዛዜው ሚስቱ ከሞተች በኋላ ይሁን ይላል። ሚስቱ ግን አልጠበቀችም — እርሱ ከሞተ ከአንድ ዓመት በኋላ ባለው ጃንዋሪ ላይ ለቀቀቻቸው
ነጻነቱ የቀደደው ነገር — የቀሩት መቶ ሃምሳ ሦስት አልተለቀቁም። በዚያ እርሻ ላይ ቤተሰቦች ተሠርተው ነበር፤ አንዱ የእርሱ ንብረት፣ ሌላው የሚስቱ ውርስ የሆነ ባልና ሚስት ነበሩ፤ ልጆችም ነበሩ። ስለዚህ ነጻነቱ ሲመጣ ቤተሰቦቹን ቀደዳቸው
የማነጻጸሪያው ጥያቄ — ዳዊት፦ ከዚያ ትውልድ መሪዎች መካከል በኑዛዜው ላይ ይህን ያደረገ ብቸኛው ሰው እርሱ ነው፤ ጀፈርሰን አላደረገውም፣ ማዲሰን አላደረገውም። ትግሥት፦ ያ እውነት ስለ እርሱ ሳይሆን ስለ እነርሱ ነው የሚነግረን። ማነጻጸሪያው ዝቅተኛ ስለሆነ ማለፍ ቀላል ይሆናል
ጽሑፉ ራሱ ምን ይሆናል — ዳዊት፦ ሥነ ምግባር ከሌለ አገር አትጸናም የሚለው ዓረፍተ ነገር በዚያ ቤት ውስጥ ተጽፎ ነው። ዋጋው ቀነሰ ወይ? ትግሥት ሁለት መልስ ታስቀምጣለች እናም አንዱን መምረጥ አልችልም ትላለች፦ አንደኛው ክርክር ራሱን የቻለ ነው የሚል፤ ሁለተኛው ይህ የሒሳብ ዓረፍተ ነገር አይደለም፣ ስለ ሰዎች መልካምነት ነው የሚል
ስም ያጣው ነገር — ዳዊት፦ የተለየ ማለት ሐሰት? ትግሥት፦ አይደለም። «ሐሰት» ብዬ ብጠራው ቀላል ይሆንልኝ ነበር። ሐሰት አይደለም። ስሙን አላውቅም
ምክሩ በተለያየ ፍጥነት ወደቀ — የፓርቲው ማስጠንቀቂያ በመጀመሪያው ተከታይ ምርጫ ላይ ወደቀ። ጆን አዳምስና ቶማስ ጀፈርሰን — አንዱ ምክትል ፕሬዝዳንቱ የነበረው፣ አንዱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ የነበረው — በሁለት ካምፕ ተለያዩ፤ ጋዜጦቹ በአዲስ ኃይል ተሳደቡ
የተከሰተው ሌላ ነገር — ትግሥት፦ ያ ምርጫ አልቆ ሥልጣኑ በሰላም ተላለፈ፤ ተሸናፊው ወጣ፣ አሸናፊው ገባ፣ ደም አልፈሰሰም። ማስጠንቀቂያው ስለ ፓርቲ መኖር አልነበረም — ስለ ፓርቲ ከአገር በላይ መሆን ነበር። ሰዎቹ ተጣሉ፤ ሥርዓቱን ግን አልጣሉም
ልማዱና ሕጉ — ማንም ፕሬዝዳንት ሦስተኛ ዙር ሳይወዳደር ከመቶ አርባ ዓመታት በላይ ቆየ። ከዚያ ፍራንክሊን ሩዝቬልት የተባለ ፕሬዝዳንት ተወዳደረ፤ አራት ጊዜ ተመረጠ። ከሞተ በኋላ አገሪቱ ልማዱን በሕገ መንግሥቱ ውስጥ ጻፈችው
ሁለት ንባብ ከአንድ እውነታ — ትግሥት፦ ልማድ ሆኖ የቆየው ሁሉም ስላከበሩት ሳይሆን ማንም እስኪጥሰው ድረስ ስለቆየ ነው። ዳዊት፦ ወይም ተቃራኒው — ሲጥሰው አገሪቱ ወዲያውኑ ሕግ አደረገችው፤ ማለትም ልማዱ ጠንካራ ስለነበር ተጥሶ አልቀረም። ትግሥት፦ የምመርጠው የለኝም
ሦስተኛው ምክር — ዳዊት፦ ዘላቂ ጥምረት አትግቡ ብሏል፤ ዛሬ ያች አገር ከብዙ አገሮች ጋር ማብቂያ የሌለው ወታደራዊ ውል አላት። ትግሥት፦ ተጥሏል ወይስ ጊዜው አልፎበታል? ምክንያቱ በጽሑፉ ውስጥ ተጽፏል — ርቀት ነው፤ ውቅያኖሱ ደግሞ ከዚያ ወዲህ ጠባብ ሆኗል። አንድ ምክር ምክንያቱ ሲወድቅ ምን ይሆናል? ይህን አልፈታውም
መዝጊያው አለመግባባት — ትግሥት፦ ያ ጽሑፍ ስለ ሥርዓት ሳይሆን ስለ ሰው የተደረገ ክብር ላይ ያስጠነቅቃል፤ አሁን ደግሞ ራሱ በዓመት አንድ ጊዜ የሚደገም ሥርዓት ሆኗል። ማንም አይከራከርበትም፤ ማንም አይተገብረውም፤ ይነበባል። ዳዊት፦ በዓመት አንድ ጊዜ ሰዎች ተቀምጠው አርባ አምስት ደቂቃ አንድን ክርክር እንዲሰሙ የሚያደርግ ልማድ ትንሽ ነገር አይደለም። ማስረጃችን አንድ ነው፤ መደምደሚያችን ግን አንድ አይደለም
ያልተነገሩ ነገሮች
የእጅ ጽሑፉ በሐራጅ ተሸጠ። ወረቀቱ በክሌይፑል ቤተሰብ እጅ ቀረ። ዋሽንግተን ከሞተ ከሃምሳ ዓመታት በኋላ በፊላዴልፊያ ተሸጠ፤ የገዛው ጄምስ ሌኖክስ የሚባል ሰብሳቢ ነው፤ ዋጋው ወደ ሁለት ሺህ ሦስት መቶ ዶላር ነበር። ዛሬ በኒው ዮርክ በአንድ ቤተ መጻሕፍት ውስጥ አለ — ሠላሳ ሁለት ገጽ ነው፤ የዋሽንግተን የተሰረዙ ቃላት በዚያው ላይ ይታያሉ።
የመጀመሪያውን ረቂቅ የጻፈው ሰው መልሶ ወደ ትምህርት ቤት አስገባው። ጄምስ ማዲሰን ረቂቁን ጽፎ ከዚያ የተቃዋሚው ወገን መሪ ሆነ። ከሦስት አሥርተ ዓመታት በኋላ ከቶማስ ጀፈርሰን ጋር በአንድ አዲስ ዩኒቨርሲቲ የበላይ ጠባቂዎች ቦርድ ውስጥ ተቀመጠ። ተማሪዎቹ ስለ መንግሥት መርሆች የሚያነቧቸውን ጽሑፎች ሲመርጡ ጀፈርሰን ዝርዝር አዘጋጀ፤ ማዲሰን ደግሞ የስንብት ደብዳቤውን ጨመረበት።
ስለ ፓርቲ ጠብ የተጻፈውን ገጽ የጻፈው ሰው በፓርቲ ጠብ ሞተ። ጽሑፉን መልሶ የጻፈው አሌክሳንደር ሃሚልተን ከስምንት ዓመታት በኋላ ተገደለ። አሟሟቱ ዱል በሚባል ልማድ ነው፦ ሁለት ሰዎች ተስማምተው ተፋጠው በሽጉጥ ይተኳኮሳሉ። የገደለው ሰው በዚያን ጊዜ የአገሪቱ ምክትል ፕሬዝዳንት ነበር።
ለመጀመሪያ ጊዜ ጮክ ብሎ የተነበበው በእርስ በርስ ጦርነት መካከል ነው። አገሪቱ ተከፍላ ነበር። ዜጎች ያ ጽሑፍ ይነበብልን ብለው አቤቱታ ላኩ፤ በላይኛው ምክር ቤት ውስጥ ተነበበ።
ከዚያ በኋላ ልማድ ሆነ። ከአንድ ሺህ ስምንት መቶ ዘጠና ሦስት ጀምሮ በየዓመቱ አንድ ሴናተር በዋሽንግተን የልደት ቀን ደብዳቤውን ጮክ ብሎ ያነባል፤ ተራው በሁለቱ ፓርቲዎች መካከል ይዞራል። ንባቡ ሲያልቅ ያነበበው ሴናተር በጥቁር ቆዳ በተሸፈነ መዝገብ ላይ ስሙን ይጽፋል፤ ጥቂት ቃልም ይጨምራል። ያ መዝገብ አሁንም አለ።
ማዕረግ በአንዲት ቃል ላይ ተወሰነ። የሴኔቱ ኮሚቴ «ግርማዊነታቸው» የሚል ሐረግ ያለበት ረጅም ማዕረግ አቀረበ፤ የታችኛው ምክር ቤት ግን ሁለት ቃል ብቻ ይሁን አለ። ክርክሩ ወራት ወሰደ። ጆን አዳምስ ማዕረጉን ስለገፋ ተቃዋሚዎቹ በተራቸው «ግርማዊ ውፍረታቸው» ብለው ሰየሙት።
ጆን ጄይ በራሱ ብርሃን መንገድ ያውቅ ነበር። ስምምነቱ ከወጣ በኋላ ምስሉ በየከተማው ተሠርቶ ተቃጠለ። ራሱ በኋላ ቀልድ አድርጎ ተናግሮታል — ከቦስተን እስከ ፊላዴልፊያ ባለው መንገድ ላይ በጨለማ መሄድ እችል ነበር፤ የሚያበራልኝ የራሴ የሚቃጠል ምስል ነው አለ።
ቁልፍ ጥቅሶች
«በዚያ ማተሚያ ቤት ውስጥ ምንም ዓይነት ንግግር አልተደረገም። አዳራሽ አልነበረም። ጭብጨባ አልነበረም። ቆሞ የሚሰማ ሕዝብ አልነበረም። ወረቀት ብቻ ነበር።»
— ሳባ«ለአንዱ ወገን ድል ነው፤ ለሌላው ወገን ግን መሬት ማጣት ነው። ሁለቱም እውነታዎች ናቸው።»
— ሳባ«አንድ መሪ ስለ አገር መከፋፈል የሚያስጠነቅቅ ረጅም ጽሑፍ የሚጽፈው መቼ ነው? መልሱ — አገሩ ተከፋፍላ ሲያይ ነው።»
— ኢብሳ«ስለ ፓርቲ አደጋ የሚያስጠነቅቀውን ሰነድ ካዘጋጁት ሦስት ሰዎች መካከል ሁለቱ የአገሪቱ ዋና የፓርቲ መሪዎች ነበሩ።»
— ኢብሳ«አንድ ሁኑ» ብሎ በስሜት ብቻ አልለመነም፤ የአንድነትን የጋራ ጥቅም አስረዳ።
— አበባ«ራስን ማግለል የሚባል ነገር በዚያ ጽሑፍ ውስጥ የለም።» ያለው የጥበብ መለያየት ነው — «በንግድ ቅረቡ፤ በፖለቲካ ራቁ»።
— አበባ«በሥልጣን ቢቀር ንጉሥ ይሆናል፤ ቢወጣ ፖለቲከኛ ይሆናል። በሦስቱም በሮች ላይ አንድ የፖለቲካ ዋጋ ተለጥፏል።»
— ዳዊት«አንድ ሰው ስለ ራሱ ውስጣዊ ምክንያት ሲጽፍ፣ ማስረጃውን የሚሰጠው ተከሳሹ ራሱ ነው።»
— ትግሥት«ልማድ ሆኖ የቆየው ሁሉም ስላከበሩት ሳይሆን፣ ማንም ሊጥሰው እስካልደፈረ ድረስ ብቻ ነበር።»
— ትግሥት«ሐሰት» ብዬ ብጠራው ቀላል ይሆንልኝ ነበር። ግን ሐሰት አይደለም። ስሙን አላውቀውም።
— ትግሥት
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
ጆርጅ ዋሽንግተን — የአሜሪካ የመጀመሪያ ፕሬዝዳንትና የስንብት ደብዳቤው ፈራሚ — ባንድ ድምፅ ሁለት ጊዜ የተመረጠ ብቸኛ ሰው፤ ሦስተኛ ዙር ሳይወዳደር ወጣ
ዴቪድ ክሌይፑል — የፊላዴልፊያ አሳታሚ — ርዕስ የሌለውን የእጅ ጽሑፍ ተቀብሎ ያሳተመ፤ ወረቀቱ በቤተሰቡ እጅ ቀርቶ በኋላ ተሸጠ
ሉዊስ ኒኮላ — ኮሎኔል — ስለ ደመወዝ ጀምሮ ንጉሥ ሁን ብሎ የጻፈ፤ በዚያኑ ቀን በቁጣ መልስ የተሰጠው
አሌክሳንደር ሃሚልተን — የመጀመሪያው የገንዘብ ሚኒስትር — ከካሪቢያን የመጣ የዋሽንግተን የቀድሞ ጸሐፊ፤ ደብዳቤውን ከመሠረቱ መልሶ የጻፈ፤ ከስምንት ዓመታት በኋላ በዱል ተገደለ
ቶማስ ጀፈርሰን — የመጀመሪያው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር — የነጻነት አዋጁን የጻፈ ቨርጂኒያዊ፤ ካቢኔውን ለቆ የተቃዋሚው ወገን ማዕከል የሆነ፤ በኋላ ፕሬዝዳንት ሆኖ «የሚያጠላልፍ ጥምረት» የሚለውን ሐረግ የተናገረ
ጄምስ ማዲሰን — የቨርጂኒያ ተወካይ — የመጀመሪያውን ረቂቅ የጻፈ፤ በኋላ የተቃዋሚው ወገን መሪ የሆነ፤ ደብዳቤውን ወደ ዩኒቨርሲቲ የንባብ ዝርዝር የመለሰ
ጆን አዳምስ — የሴኔቱ ሰብሳቢና ምክትል ፕሬዝዳንት — ረጅም ማዕረግ የገፋ፤ ተቃዋሚዎቹ በተራቸው ቅጽል የሰጡት
ጆን ጄይ — ዳኛ — ወደ ለንደን ተልኮ ስምምነት ይዞ የተመለሰ፤ ምስሉ በየከተማው ተቃጥሏል
ቤንጃሚን ፍራንክሊን ባሽ — አሳታሚ — በዝግ የታየውን የስምምነት ጽሑፍ ያወጣ
ፊሊፕ ፍሬኖ — ገጣሚ — በጀፈርሰን ተጠርቶ ተቺ ጋዜጣ ያስጀመረ፣ በዚያው ጊዜም በመንግሥት መሥሪያ ቤት ሥራ የተሰጠው
ጄኔራል ኮርንዋሊስ — የብሪታኒያ አዛዥ — በዮርክታውን ከባሕርም ከየብስም ተዘግቶበት እጁን የሰጠ
ንጉሥ ጆርጅ ሦስተኛ — የብሪታኒያ ንጉሥ — በዮርክታውን ዜና የተደናገጠ፤ ዋሽንግተን ወደ እርሻው ቢመለስ በዓለም ላይ ታላቁ ሰው ይሆናል ያለ
አንቶኒ ዌይን — ጄኔራል — በኦሃዮ ሸለቆ የተላከና በአካባቢው ሕዝቦች ኅብረት ላይ ድል ያገኘ
ፍራንክሊን ሩዝቬልት — ፕሬዝዳንት — ልማዱን ጥሶ አራት ጊዜ የተመረጠ፤ ከሞቱ በኋላ ልማዱ ወደ ሕገ መንግሥት ተጻፈ
ቦታዎች
ፊላዴልፊያ — የማተሚያ ቤቱና የሕገ መንግሥቱ ጉባኤ ከተማ — የእጅ ጽሑፉም ከዓመታት በኋላ የተሸጠባት
ዮርክታውን — በቨርጂኒያ ያለ ባሕረ ሰላጤ — የፈረንሳይ መርከቦችና የተባበሩት ወታደሮች ኮርንዋሊስን የዘጉበት
ኒውበርግ — የሠራዊቱ ሰፈር — ስም የሌለው ጽሑፍ የተዘዋወረበትና መነጽሩ የወጣበት
አናፖሊስ — የተወካዮች ጉባኤ የተቀመጠባት ከተማ — ወታደራዊው ማዕረግ የተመለሰባት
ማውንት ቨርነን — የዋሽንግተን እርሻ — ከሁለት መቶ በላይ ሰዎች በባርነት የነበሩበት
ምዕራባዊ ፔንስልቬኒያ — የመጠጥ ግብር አመፅ ቦታ — ፕሬዝዳንት ሠራዊት ይዞ ወደ ሜዳ የወጣበት ብቸኛ አጋጣሚ
የኦሃዮ ሸለቆ — የጦርነቱና የግሪንቪል ስምምነት ምድር — አብዛኛው መሬቱ ወደ አዲሲቱ አገር የተላለፈበት
ሚሲሲፒ — ትልቁ ወንዝ — የምዕራቡ ክፍል መውጫና በደብዳቤው ውስጥ የአንድነቱ ማስረጃ
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
«ወዳጆችና ዜጎቼ» — የደብዳቤው መክፈቻ ሁለት ቃል — ማዕረግና አድራሻ የሌለው፤ ንግግሩ ለምክር ቤት ሳይሆን ለሕዝቡ መሆኑን የሚያሳይ
የኮንፌዴሬሽን ድንጋጌዎች — አገሪቱ ከሕገ መንግሥቱ በፊት የምትመራበት ሰነድ — ግብር መጣልም ንግድ መቆጣጠርም የማይችል ደካማ ማዕከል የፈጠረ
የጄይ ስምምነት — ከብሪታኒያ ጋር የተደረገ ውል — ምሽጎቹን ያስለቀቀና ጦርነት ያስቀረ፤ የመርከበኞቹን ጉዳይ ግን ያልፈታና ከፈረንሳይ ጋር ያለውን ግንኙነት ያበላሸ
የገለልተኝነት አዋጅ — ፈረንሳይና ብሪታኒያ ሲዋጉ የወጣ ውሳኔ — ውዳሴ ሳይሆን ቁጣ ያመጣ
የፓርቲ መንፈስ — በደብዳቤው ውስጥ ረጅሙ ማስጠንቀቂያ — በሕዝብ በሚመረጥ መንግሥት ውስጥ ማበረታታት ሳይሆን ማብረድ የሚያስፈልገው፤ በእሳት የተመሰለ
ዘላቂ ጥምረት — የተከለከለው ዓይነት ኅብረት — ማብቂያ የሌለው በመሆኑ ወደፊት ለሚነሳ ጦርነት አስቀድሞ የተሰጠ ፊርማ ተብሎ የተገለጸ
ጊዜያዊ ጥምረት — በደብዳቤው በግልጽ የተፈቀደው — ለልዩ አጋጣሚና ለተወሰነ ጊዜ የሚደረግ
«የሚያጠላልፍ ጥምረት» — በስህተት ለዋሽንግተን የሚሰጥ ሐረግ — በእውነቱ የተከታዩ ፕሬዝዳንት የመክፈቻ ንግግር ቃል ነው
ኔሮ — ራሱን በጭካኔ በታሪክ ያስመዘገበ ሮማዊ ንጉሠ ነገሥት — ዋሽንግተን በራሱ ላይ የተጻፈውን ለመግለጽ የመረጠው
የውይይት ጥያቄዎች
አራተኛው በር። ዳዊት በዚያ በጋ ውስጥ ገለልተኛ በር አልነበረም ይላል፤ ትግሥት ግን አንድ በር ተትቷል ትላለች — መጻፍና አለማሳተም፣ ወይም ከምርጫው በኋላ ማውጣት። ሰውየው ያንን በር አለመምረጡ ስለ ሰነዱ ምን ይነግረናል፤ ወይስ ምንም አይነግረንም?
ስቃይ የሆነን ነገር መተው። ትግሥት ድርጊቱ አንድ ቢሆንም ትርጉሙ በምክንያቱ ላይ ይለያያል ትላለች፤ ዳዊት ደግሞ ልማዱ ከውስጣዊ ስሜት ሳይሆን ከድርጊቱ ተወለደ ይላል። አንድ ውሳኔ የፈጠረው ውጤት ከሚያንቀሳቅሰው ምክንያት ተነጥሎ ሊመዘን ይችላል ወይ?
ምክንያቱ የወደቀ ምክር። ዘላቂ ጥምረትን የከለከለው መርህ የቆመው በርቀት ላይ ነው፤ ትግሥት ደግሞ ውቅያኖሱ ጠባብ ሆኗል ትላለች። አንድ መርህ የተመሠረተበት ሁኔታ ሲለወጥ መርሁ ራሱ ይወድቃል ወይስ አዲስ ምክንያት ፈልጎ ይቀጥላል? ልዩነቱን ማን ይወስን?
