ትምህርት 20 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥት
Sophocles ዘጠና ዓመቱ ሊሞላ ሲል — 409 ዓ.ቅ.ዓ. — Philoctetes ን ጻፈ። ሦስት ሰዎች፣ አንድ ደሴት ብቻ — ግን ውስጡ ያለው ጥያቄ ቀላል አይደለም። ቀስቱ ለምን ከባለቤቱ ሊነጠል አይቻልም? ለዓላማ ስንዋሸው ትክክል ነው? ያለ ፍትሕ የተገኘ ድልስ ድል ነው? እነዚህ ጥያቄዎች ከሁለት ሺህ አራት መቶ ዓመት ወዲህ አልተቀየሩም።
ክፍል 1 — Sophocles ማን ነበር? (ሳባ)
Sophocles (~496–406 ዓ.ቅ.ዓ.) — Colonus ተወለደ፤ ወታደር፣ ጄኔራልና ዜጋ ሆኖ ሠራ
ጸሐፊ ብቻ አይደለም — ደምና ስቃይ ያየ ሰው ስለ ደምና ስቃይ ጻፈ
120 ተውኔቶች ጽፎ ሰባቱ ብቻ ደርሰዋናል — Oedipus Rex፣ Antigone፣ Ajax፣ Philoctetes ጨምሮ
Athens ውስጥ ተውኔት ዴሞክራሲያዊ ዝግጅት ነበር — ጸሐፊው ጽፎ፣ ዘፈኖ፣ ሠልጥኖ፣ ሕዝቡ ፈረደ
Oedipus Rex (~429 ዓ.ቅ.ዓ.) — ለ Pericles ማስጠንቀቂያ — “ብልህነትህ ራሱ ሊያጠፋህ ይችላል” ብሎ ጻፈ
ወረርሽኙ (430 ዓ.ቅ.ዓ.) ማስጠንቀቂያውን ደገመው — Pericles ራሱ ሞተ፤ ጦርነቱ ግን አልቆመም
Philoctetes (409 ዓ.ቅ.ዓ.) — ሁለተኛ ማስጠንቀቂያ — ለ Alcibiades ታሪክ ምሳሌ ሆነ
ቀስቱ የታማኝነት ምልክት — Hercules ሬሳቱን ለማቃጠል ብቻ Philoctetes ደፈረ — ቀስቱ ያ ታማኝነት ነው
ክፍል 2 — Athens ጦርነት ውስጥ (ኢብሳ)
Peloponnesian War (431–404 ዓ.ቅ.ዓ.) — Athens vs. Sparta — ሃያ ሰባት ዓመት ሙሉ ጦርነት
ወረርሽኙ (430 ዓ.ቅ.ዓ.) — ሕዝቡ አንድ ሦስተኛ ሞተ — Pericles አለፈ
Alcibiades — Pericles ያሳደገው ልጅ — ብልህ፣ ምኞተኛ — Athens ን Sicily ዘመቻ አደረጋት
Sicily ውድቀት (415 ዓ.ቅ.ዓ.) — ሠራዊቱ ሙሉ ጠፋ — Athens ማገገም ከምትችለው በላይ ደዳ
Alcibiades ሸሸ — ወደ Sparta፣ ወደ ፋርስ — ለጠላቶቿ Athens ን ማሸነፍ እንዴት እንደሚቻል አስተማረ
“Alcibiades ያድነናል” (409 ዓ.ቅ.ዓ.) — Athens ተስፋ ቆርጣ ተመልሶ ይምጣ ብለች — ልክ Philoctetes ይመለስ ተብሎ እንደተጠራ
ዜጋ = ወታደር — Athens ውስጥ ድምጽ የሰጠ ጦር ዘምቷል — Philoctetes ቁስሉ ስላስጠላቸው ዜጎቹ ባረሩት
ክፍል 3 — ተውኔቱ ቅጽበት በቅጽበት (አበባ)
ሦስት ሰዎች፣ አንድ ደሴት
Odysseus — ብልሁ አዛዥ — “ለዚህ ቀን ብቻ ሕሊናህን ስጠኝ” ሲል ወጣቱን ይፈትናል
Neoptolemus — የ Achilles ልጅ — ወደ ጦርነቱ አዲስ የመጣ ወጣት — ንጹሕ ልቡ ፈተናው ነው
Philoctetes — አሥር ዓመት ብቻ ደሴት ላይ — ቁስሉ ይበሰብሳል፣ ቀስቱ ግን ጎኑ ላይ ነው
ማታለያው ሲዘጋጅ — Odysseus ወጣቱን “ጓደኛ መስልህ ቅረበው” ብሎ ላከ — ወጣቱ ፈቀደ ልቡ ሳለ
ቀስቱ ሲሰጥ — Philoctetes ሲሠቃይ ቀስቱን ለ Neoptolemus ሰጠ — “እስክነቃ ድረስ ጠብቅልኝ” ብሎ
ወጣቱ ብቻ ሲሆን — ቀስቱ በእጁ፣ Philoctetes ተኝቷል — ሸሽቶ ሊሄድ ችሎ ነበር — ሆኖም አልቻለም
እውነቱ — “ወደ Troy ልወስድህ ነው” ብሎ ተናገረ — ቀስቱን Philoctetes ን መለሰለት — Odysseus ን ፊት ለፊት ቃወመ
Hercules ከሰማይ (deus ex machina) — ሰው ሊፈታው ያልቻለ ቁስሉ — ከሰው ዘንድ አይፈወስም — “ወደ Troy ሂድ፤ ቁስልህ ይፈወሳል” አለ
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
Philoctetes የሰላም ወይስ የጦርነት ተውኔት? — ከሁለቱም ባሻገር — “ስንዋጋ ማን ነን?” ይጠይቃል
ግቡ መንገዱን ያፀድቃል ወይ? — Odysseus “አዎ” ይላል — Neoptolemus “አይሆንም” — Sophocles Neoptolemus ን ያከብረዋል
ቅንነት ብቻ ሳይሠራ — Neoptolemus ቀስቱን ሲመልስ Philoctetes ወደ Troy ፈቃደኛ አልሆነም — ከቅንነት ባሻገር ይቅርታ ያስፈልጋል
ይቅርታ በትዕዛዝ — Hercules ሲናገር Philoctetes ሄደ — ከልብ ሆኖ ወይስ ታዝዞ? — ጥያቄው ክፍት ነው
The Wound and the Bow (Edmund Wilson, 1941) — ቁስሉና ቀስቱ አይነጣጠሉም — ሰውን ካልተቀበልክ ስጦታውን አታገኝም
disability studies — Philoctetes ዛሬ ዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ ቁልፍ ጽሑፍ ነው — ቁስለኛ ሰው ጠቃሚ ሲሆን ብቻ ሳይሆን ሰው ስለሆነ ክብር ይገባዋል
The Man in the Maze (Robert Silverberg, 1969) — ቅጂ — ወደ ኮከቦች ዘመን ዞሮ ያው ጥያቄ — “ውሸት ለበጎ ዓላማ ይፈቀዳል ወይ?”
ያልተነገሩ ነገሮች
ሦስቱም ታላላቅ ጸሐፊዎች — Aeschylus፣ Euripides (431 ዓ.ቅ.ዓ.)፣ Sophocles (409 ዓ.ቅ.ዓ.) — Philoctetes ን ጽፈዋል። ሁለቱ ጠፍተዋል፤ የ Sophocles ብቻ ቀረ።
Sophocles Philoctetes ን ሲጽፍ ዘጠና ዓመቱ ነበር — Dionysia ን አንደኛ ወጣ፤ ሽማግሌ ወጣቶቹን አሸነፈ።
ሦስቱን ቅጂዎች ያነጻጸረልን Dio Chrysostom ነው — ራሱ ተሰዶ ተመልሷል — ልክ እንደ Philoctetes።
Sophocles Lemnos ን ፍጹም ባዶ አደረጋት — Euripides Philoctetes ን ጓደኛ ሰጥቶት ነበር — ብቸኝነቱ የ Sophocles ፈጠራ ነው።
Sophocles Diomedes ን አስወግዶ Neoptolemus ን አስገባ — የሕሊና ትግሉን ለመፍጠር።
ሴት ገጸ ባሕሪ የሌለው ብቸኛ የ Sophocles ተውኔት ነው — ወንዶችና አንድ ደሴት ብቻ።
ትራጄዲ ሆኖ ማንም አይሞትም — በፈውስ፣ ዕርቅና ተስፋ ይጠናቀቃል።
ቁስሉ መጣ Philoctetes የ Chryse ቅዱስ ቦታ ስለረገጠ — ቀስቱ ደግሞ ቀድሞ የ Apollo ነበር።
ቁልፍ ጥቅሶች
“እኔ በተፈጥሮዬ ውሸተኛ አይደለሁም — አባቴም እንዲሁ አልነበረም።” — Neoptolemus
“ቀስቱ ከባለቤቱ ተለይቶ ሊሠራ ይችላል? ያለ ፍትሕ የተገኘ ድልስ ድል ነው?” — ክፍል 1
“ቁስሉና ቀስቱ አይነጣጠሉም — ሰውን ካልተቀበልክ ስጦታውን አታገኝም።” — ዳዊት (Edmund Wilson ሐሳብ)
“ትልቁ ጀግንነት «አይሆንም» ማለት ነው።” — ክፍል 3
“Sophocles ሰይፍ ሳይመዝ ሺህ ዓመታትን ዘለቀ።” — ትግሥት
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
Sophocles (~496–406 ዓ.ቅ.ዓ.) — ጸሐፊ፣ ወታደር — “Philoctetes” ~409 ዓ.ቅ.ዓ.
Philoctetes — የ Hercules ቀስት ባለቤት — አሥር ዓመት Lemnos ብቻ ኖሯል
Neoptolemus — የ Achilles ልጅ — ሕሊናን ከ Odysseus ስልት ፊት ያቆመ ወጣት
Odysseus — ብልሁ አዛዥ — “ግቡ መንገዱን ያፀድቃል” ያምናል
Hercules — ቀስቱን ለ Philoctetes የሰጠ — ሞቶ አምላክ ሆኖ ወርዶ ዕርቅ አደረሰ
Pericles (~495–429 ዓ.ቅ.ዓ.) — Athens ን ወደ ጦርነት ያስገባ — ወረርሽኝ ሞተ
Alcibiades (~450–404 ዓ.ቅ.ዓ.) — Pericles ያሳደገው — Athens ን ወደ Sicily ዘምቶ ከዳ
Achilles — የ Neoptolemus አባት — ሞቶ ሲቀር Neoptolemus ተጠራ
Dio Chrysostom — “ወርቅ አፍ” — ሦስቱን Philoctetes ቅጂዎች ያነጻጸረ — ራሱ ተሰዶ ተመልሶ ነበር
Edmund Wilson (1895–1972) — “The Wound and the Bow” (1941) ጽሐፊ
Robert Silverberg — “The Man in the Maze” (1969) ደራሲ
Rupert Brooke (1887–1915) — Homer ን አጥንቶ Gallipoli ያለፈ ወጣት ጸሐፊ
ቦታዎች
Lemnos — ባዶ ደሴት — Philoctetes አሥር ዓመት የቆየበት
Troy — አሥር ዓመት የፈጀ ጦርነት ቦታ
Athens / Attica — Sophocles ያደገበት — ዴሞክራሲ ሠርቶ ጦርነት ውስጥ ወደቀ
Sicily — Athens ትልቁ ስህተት (415 ዓ.ቅ.ዓ.) — Alcibiades አሳምኗት ሠራዊቷ ጠፋ
Colonus — Sophocles የተወለደበት — ከ Athens ቅርብ
Gallipoli — Rupert Brooke ያለፈበት — “ወደ Lemnos” ዘምቶ ሞተ
ቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች
deus ex machina — “ከመሣሪያ የሚወርድ አምላክ” — ሰው ያልፈታውን ችግር አምላክ ሲፈታ
Peloponnesian War — Athens vs. Sparta (431–404 ዓ.ቅ.ዓ.) — ሃያ ሰባት ዓመት
The Wound and the Bow — Wilson 1941 — ቁስሉና ስጦታው አይነጣጠሉም
disability studies — ዘመናዊ የዩኒቨርሲቲ ትምህርት — Philoctetes ቁልፍ ጽሑፍ ሆኗል
kleos — ዝናና ክብር — ወጣቶች ወደ Troy ለዚህ ይሮጡ ነበር
Dionysia — Athens ዓመታዊ ተውኔት ውድድር — Sophocles ብዙ ጊዜ አሸነፈ
