ታላላቅ መጻሕፍት - Aldous Huxley: Brave New World (አማርኛ)

ትምህርት 18

Aldous Huxley Brave New World ን ያሳተመው በ 1932 ነው, ከዘጠና ዓመት ያለቀ ልብ ወለድ ሆኖ ሳይሆን፣ ወደ ቀጣዩ ዓለም የሚልክ ደብዳቤ ሆኖ ዛሬም ያነቃናል። ይህ ዝግጅት መጽሐፉን በአራት ክፍሎች ያቀርባል ታሪኩን ድርጊቱ ተደምቆ ስናደምጥ ምርጥ የሚሆኑ ትዕይንቶች ጨምሮ ተዘርዝሮ ቀርቧል፤ ሦስተኛው ክፍል ዋና ሐሳቦቹን ይተነትናል፤ ዳዊትና ትዕግስት ደግሞ ዛሬ ይህ ሁሉ ምን ትርጉም ይሰጠናል ብለው ይወያያሉ።

---

ክፍል አንድ, መግቢያ (ዋና ተናጋሪ)

በ 16 ዓመቱ ዓይኑ ጨለመ። ሰዎች ምን ላለማየት እንደሚመርጡ ሕይወቱን ሙሉ ጠየቀ።

• ቤተሰቡ: አያቱ Thomas Henry Huxley, “Darwin’s Bulldog”, የዝግመተ ለውጥ ንድፈ ሐሳብ ዋና ተከላካይ ነበር። ወንድሙ Julian ሳይንቲስት ሆነ፤ ሌላኛው ወንድሙ Trevenen ደግሞ depression ን ሸሽቶ እራሱን አጠፋ። ቤተሰቡ የሳይንስ ከፍታና የሰው ልጅ ጥልቅ ጨለማ ሁለቱን ያወቀ ቤተሰብ ነው።

• ዐይነ ስውርነት: በ 16 ዓመቱ Keratitis ዓይኖቹን አጨለማ, ሐኪም ሊሆን የነበረው ሕልሙ ዘጋ፣ ወደ ቃላት ዞረ። ያ ልምድ ቁልፍ ጥያቄ ፈጠረ፦ ሰዎች ማየት ሲፈልጉ ምን ያዩዋሉ? ማየት ሲሺፉስ?

• ሥራዎቹ: Crome Yellow (1921) → Brave New World (1932) → The Doors of Perception (1954) → Brave New World Revisited (1958) → Island (1962), ሕይወቱ ሙሉ አንድ ጥያቄ ሲጠይቅ ኖረ፦ “ሰው፣ ሰው ሆኖ ለመኖር ምን ያስፈልገዋል?”

• Henry Ford, አምላክ ሆነ: በ BNW ዓለም ውስጥ ጊዜ “A.F.”, “After Ford”, ተብሎ ይቆጠራል። Ford ፋብሪካ ሠሠራ ብቻ ሳይሆን ፍልስፍናም አመጣ, ሰው ማሽን ሲሆን የተሻለ ነው የሚለውን ሐሳብ።

• Eugenics: በ 1920ዎቹ–30ዎቹ Eugenics የዳር ሐሳብ ሳይሆን ዋነኛ ሳይንስ ነበር, ብሪታንያ Eugenics Society ነበራት፤ ዩናይትድ ስቴትስ Buck v. Bell (1927) ውሳኔ ሰዎችን ያለፈቃዳቸው እንዳይወልዱ ፈቀደ። Huxley Alpha/Beta/Gamma/Delta/Epsilon ብሎ የሰራቸው ሥርዓቶቹ, ያ ሳይንስ ፍፁም ሲሆን የሚፈጠረው ዓለም ፌዝ ናቸው።

• “ታዛዥ ሠራተኛ” ሕልም: የ Churchill ዘመን ሀብታሞች አድማ የሌለበት፣ ቁጣ የሌለበት ሠራተኛ ያልሙ ነበር, Bokanovsky Process (አንድ እንቁላል ዘጠና ስድስት ሠራተኞች) ያ ሕልም ፍፁም ሲሆን ምን ይሆን ብሎ የጻፈው ምላሽ ነው።

• soma: Huxley mescaline (1953) እና LSD (በሞቱ ዕለት) ወሰደ, ሕይወቱ ሙሉ ስለ ዕፅ ሳይንሳዊ ፍላጎት ነበረው። soma “ክርስትናና አልኮሆል ያላቸው ጥቅም ሁሉ, ምንም ዓይነት የጎንዮሽ ጉዳት ሳይኖር” ተብሎ ተጽፏል። ጥያቄው, ስቃይ ሲጠፋ ሰው ራሱ ይጠፋ ይሆን?

• Huxley vs. Orwell: Orwell ሰዎች በፍርሃት ይቆጣጠራሉ ይላል, Huxley ደግሞ ሰዎች ፈርተው አይደለም የሚታዘዙት፣ ሁልጊዜ ደስ ስለሚላቸው ነው ይላል, ሁለቱም እውነት ናቸው, ግን የ Huxley ው ዛሬ ቅርቡ ይመስላል።

• ርዕሱ: ከ Shakespeare The Tempest, Miranda ዓለምን ለመጀመሪያ ጊዜ ስታይ ደስ ብሏት ጮኸች, “O brave new world!”, ያ ዓለም ግን ክፉዎች ስለሞሉበት Huxley ዙሪያ ዙሩ ያን ሐሳቀ ርዕስ ሆን ብሎ መረጠ።

---

ክፍል ሁለት, ታሪኩ (ዋና ተናጋሪ)

ፍጹም ዓለም። ጦርነት የለም፣ ሕመም የለም፣ ብቸኝነት የለም። ታዲያ John ለምን እራሱን አጠፋ?

ልብ ወለዱን ድርጊቶቹ ተደምቀው ሲቀርቡ፦

1. የሰው ልጅ ፋብሪካ (ምዕ. 1–3): Bokanovsky Process, ኤሌክትሪክ ለሕፃናት, “Everybody belongs to everybody else”, Hypnopædia

2. ዓለሙ ሲሠራ (ምዕ. 3): Lenina፣ Bernard Marx፣ Mustapha Mond ሚስጥሩ ሲሸፈን

3. ወደ Reservation (ምዕ. 6–7): Bernard Lenina ን ወሰዳት, ሽቶ፣ ዕድሜ፣ ተፈጥሯዊ ወሊድ, ድንጋጤ

4. Linda እና John (ምዕ. 7–8): Linda, soma ካደ፣ ዳይሬክተሩ ትቷት ሄዷል, John, Shakespeare ን ብቻ ያውቃል, Miranda ቃሏን ለመጀመሪያ ጊዜ ፍቅር ሞልቶ ተናገረ

5. ለንደን (ምዕ. 9–11): ዳይሬክተሩ ፊቱ ፋሸ, Bernard ዝና ቀምሶ ተበከለ, John ፈቃደኛ ሊሆን ፈቃደኛ አልሆነም

6. soma riot እና Linda (ምዕ. 15–16): Linda soma ተብጣ ሞተች, John soma ወርውሮ “ባሪያዎች ናችሁ?” አለ, Helmholtz ተቀላቀለ, Bernard ቆሞ አየ

7. John vs. Mustapha Mond (ምዕ. 16–17): “ለማዘን፣ ለመቆጣት፣ ሞቱን ለመጠበቅ, ያ ሁሉ የኔ መብት ነው, ደስታ ቢያምር ልሸሽ።” Mond ፈገግ ብሎ ሰጠው።

8. Lighthouse (ምዕ. 18): John ሸሸ, ጋዜጠኞች ተከተሉ, ቱሪስቶች ተከተሉ, John እራሱን አጠፋ, ዓለሙ ቀጠለ።

---

ክፍል ሦስት, ትንታኔ (ዋና ተናጋሪ)

Orwell ሕዝቡ በሕመም ይቆጣጠራሉ አለ። Huxley ደስታ የበለጠ ቀልጣፋ ነው አለ።

• ደስታ ያለ ነጻነት: Mustapha Mond ያስረዳው ሐሳብ ብልጥ ነው, ነጻነት ስቃይ ያስከፍላል, ሕዝቡ ደስ ይላቸዋል። Huxley ምላሹ, ያ ደስታ ሰዉን ካጠፋ ምን ዋጋ አለው?

• Conditioning እና ማንነት: Bernard ተሳስቶ ተፈጠረ፤ Helmholtz ፍፁም ሆኖ ተፈጠረ, ሁለቱም ዓለሙ ውስጥ ሊስማሙ አልቻሉም። ማንነት ሊፈጠር ሥርዓቱ ክፍተት ሊፈቅድ ይገባዋል።

• Consumerism: “አሮጌውን ማስተካከል ከጥቅም ድሮቹ አዲሱን መግዛት ይሻላል”, ስልካችን ሁለት ዓመቱ ሲሞላ “ደካማ ሆነ” ብለን ሳናቅ አዲሱን ስንቀፍ, ያ ዛሬ ዓለም ነው።

• ቤተሰብ ሲጠፋ: John ብቻ ነው ሕሙም እናቱን ያየ, ሞቷን ያለቀሰ, ሰዎቹ ደግሞ ሳቁ። ያ ሐዘን, ያ የሰውን ልጅ ቅርፅ ይሠራዋል።

• ሥነ ጥበብ ሐዘን ያስፈልገዋል: Shakespeare ተቆልፎ ካቢኔ ውስጥ ነው, ምክንያቱም አጥፊ ስለሆነ ሳይሆን ኃይለኛ ስለሆነ ነው። ሐዘን ከሌለ Shakespeare ሊጻፍ አይቻልም, ሥነ ጥበብ ሲጠፋ ሰዎቹ ምን ናቸው?

• Soft Dystopia: 1984 ሰዎችን ፈርተው ይጫናል, BNW ሰዎቹ ፈርተው አይደለም የሚታዘዙት፣ ደስ ብሏቸው ነው። Huxley Orwell ን “የኔ ዓለም ቅርቡ ነው” ብሎ ነበር።

• ዳሰሳ ዘጠና ዓመት: Wells “ያን ልብ ወለድ ጻፍት” አለ፤ አየርላንድና አውስትራሊያ አገዱት, ዛሬ ከ 15 ሚሊዮን ኮፒ በላይ ተሽጧል።

• Shakespeare ምሰሶ: ርዕሱ The Tempest, John ፍቅሩ Romeo and Juliet, “To be or not to be”, Lighthouse ውስጥ ፍፃሜ ሆነ።

• BNW Revisited (1958) / Island (1962): ሃያ ስድስት ዓመታት ቆይቶ, “ፈጥኗል” አለ። Island ደሴቱ, ሰዎቹ moksha-medicine ን በንቃት ይጠቀማሉ, Huxley ሙሉ ተስፋ ቆርጦ አለቀሰ ብሎ ሳይሸሽ ቀጠለ።

---

ክፍል አራት, ውይይት (ዳዊት እና ትዕግስት)

Infinite scroll፣ designer babies፣ እና ፀረ-ዕፅ ምርጥ ልብ ወለድ የጻፈው ሰው ሞቱ ሲቃረብ LSD ወሰደ።

ዛሬ soma ምንድን ነው?

• Infinite Scroll, Short Videos, አልጎሪዝሙ ምን እንደሚያስደስትህ ያውቃል፣ ቁልፍህን ይጫናል, ዙሪያ ጥምጥም

• Feelies → VR headset, ሰው ሙሉ ሰውነቱ ስሜት ሲሰማው ምን ያስባል? ምንም።

• antidepressants, soma ናቸው? አይደሉም, ሐኪም ያዛቸዋል፣ ሰው ሕይወቱን ለመምራት ነው እንጂ ሊሸሽ ሳይሆን, ልዩነቱ ትልቅ ነው። ግን ሕመሙን ያስከተለ ሁኔታ ሳይቀየር ምልክቱን ብቻ ካጠፋን?

• CRISPR / He Jiankui (2018): ሁለት ፅንሶች ጂን ተቀረጸ, ዓለም ተደነቀ, Huxley Bokanovsky Process ሲጽፍ ፌዝ ነበር, ዛሬ ፌዙ እጃችን ላይ ነው።

• China Social Credit System, ሳትታሰር ቲኬት ትከለከላለህ, Soft control, John Lighthouse ውስጥ ሲገለል ማኅበረሰቡ አልደበደበውም, ካሜራ አድርጎ ፈገግ ብሎ ተመለከተ።

Eugenics ሳይንሱ ምን ይላል?

• Intelligence polygenic ነው, በሺዎች ጂኖች ትንሽ ትንሽ ሚና ይጫወታሉ, “Alpha gene” ብሎ ጣት ቀስሮ ማሳየት አይቻልም

• Gene-environment interaction, ጥሩ ጂን ቢኖር ጥሩ አካባቢ ካልተጨመረ ይደፍናል

• Flynn Effect, በ 20 ኛው ምዕተ ዓመት ውስጥ IQ በ 30 ነጥብ ጨምሯል, ጂን ስላልቀየረ ሳይሆን, ትምህርት፣ አመጋገብ፣ ሴቶች ትምህርት ቤት ስለገቡ ነው። ሁኔታ ሲቀየር አዕምሮ ሲቀየር, ጂን ሳይቀየር።

• Bokanovsky Process Huxley ሳይንስ ሳይሆን ማኅበራዊ ፌዝ ነው, Regression to the mean ደግሞ designer babies ምን ያህል ያወሳስበዋልን ያሳያል።

ብዙ ሰው የማያውቃቸው ነጥቦች

• Brave New World በ አራት ወራት ብቻ ተጻፈ, 1931፣ ጣሊያን

• Bernard Marx = Bernard Shaw (ቅሬታ ካቀረበ በኋላ ዝና ሲያገኝ ዝም ያለ) + Karl Marx (ካፒታሊዝምን ተች ነገር ግን ነጻነትን ያጠፋ ሥርዓቶች ወጡ), ምሁር ሆኖ ሥርዓቱ ሲዘፈቀው የሚያጦዝ ሰው

• Helmholtz = Hermann von Helmholtz (ጀርምናዊ ፊዚሲስት, የድምፅ ማዕበሎች ኃይል), Helmholtz Watson ቃላት ኃይለኛ እንደሆኑ ያውቃል, ግን ምን ሊጽፍ እንደሆነ አያውቅም, ምክንያቱም ስቃይ አያውቅምና

• Huxley ኖቬምበር 22, 1963 ሞተ, JFK ከሞቱ ቀን, ሞቱ ሳይሰማ ቀረ

• ሞቱ ሲቃረብ LSD ጠየቀ, ሚስቱ ሰጠችው, ሙሉ ንቃቱ ሳለ ሞተ, soma ሽሽት ሳይሆን, ሞቱን ዐይን ዐይን ብሎ ሲያጋጥምው ነበር።

የ Huxley ተስፋ

• The Perennial Philosophy (1945), ሱፊዝም፣ ቡዲዝም፣ ሂንዱይዝም፣ የክርስትና ሚስጥራዊነት, አንድ ክር ያቆራኛቸዋል, ውስጣዊ ሕይወቱ ሲሰረዝ ሰው ሰው ይሆናል ወይ?

• The Doors of Perception (1954), አዕምሮ reducing valve አለው, ያ ማጣሪያ ሲወርድ ዓለሙ ሰፊ ይሆናል, “normal” ዕይታ ምን ያህል የጠበበ ነው?

• soma vs. mescaline, soma ሰውን ያደነዝዛል (ከሕይወት ሸሽቶ), mescaline ሰውን ወደ ሕይወት ጥልቀት ያወርደዋል, አንደኛው ያጠፋል፣ ሁለተኛው ይከፍታል, አቅጣጫ ነው ሚዛኑ።

ለአድማጮች ጥያቄ: soma ን ትወስዳላችሁ? ወይስ ትቃወማላችሁ? ወይስ, ሦስተኛ ምርጫ አለን?

---

የተጠቀሱ ሥራዎች

ከ Huxley

• Crome Yellow (1921)

• Antic Hay (1923)

• Point Counter Point (1928)

• Brave New World (1932)

• Eyeless in Gaza (1936)

• After Many a Summer (1939)

• The Perennial Philosophy (1945)

• The Doors of Perception (1954)

• Brave New World Revisited (1958)

• Island (1962)

ሌሎች

• George Orwell, Nineteen Eighty-Four (1949)

• H.G. Wells, The Shape of Things to Come (1933)

• Shakespeare, The Tempest · Romeo and Juliet · Othello · Hamlet

• William Blake, The Marriage of Heaven and Hell (”doors of perception” ምንጭ)

• Buck v. Bell, የዩናይትድ ስቴትስ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ውሳኔ (1927)

• James Flynn, Flynn Effect ምርምር

---

ታላላቅ መጻሕፍት, ዓለምን ቀርፀው ካለፉ ልብ ወለዶች ጀምሮ ዛሬ ያለን ዓለም እስኪ አስቡ።