በ1898፣ ጁን ወር ላይ፣ በጀርመን ሰሜናዊ ክፍል የተወለደ ሕፃን ስም በአንድ የጥምቀት መዝገብ ላይ ሰፈረ፦ Erich Paul Remark። ዐሥራ ስምንት ዓመት አለፈ፤ ልጁ ተጠርቶ ወደ ግንባር ሄደ። በዚያ የቆየው ስድስት ሳምንት ብቻ ነው። ዛጎል መታው፤ የቀረውን ጦርነት ሁሉ በሆስፒታል አልጋ ላይ አሳለፈ። በዚያ ክፍል ውስጥ ተኝቶ ሳለ እናቱ በካንሰር ሞተች። ከዚያ በኋላ መካከለኛ ስሙን — Paul — ከራሱ ላይ አወለቀና በእናቱ ስም ተካው። ያወለቀው ስም ዐሥር ዓመት ተጥሎ ቆየ፤ ከዚያ በአንድ መጽሐፍ የመጨረሻ ገጽ ላይ ለሚሞት ልጅ ተሰጠ። ጥያቄያችን ይህ ነው፦ አንድ ሰው የራሱን መካከለኛ ስም ከራሱ ላይ ለምን ያወልቃል? ካወለቀው በኋላስ፣ በራሱ እጅ ለሚገድለው ልጅ ለምን ይሰጠዋል? እና ስድስት ሳምንት ውጊያ ያየ ሰው፣ ዓለም ሁሉ «ጦርነት ማለት ይህ ነው» ብሎ የተቀበለውን መጽሐፍ የጻፈው እንዴት ነው?
ክፍል 1 — በአንድ ገጽ ላይ ሦስት ስም (ሳባ)
ሦስቱ ዋና ነጥቦች — አንደኛ፦ ጦርነቱ ራሱ ነው ተብሎ የሚታሰበውን መጽሐፍ የጻፈው ሰው ግንባር ላይ የቆየው ስድስት ሳምንት ብቻ ነው። ሁለተኛ፦ የቀረውን ጦርነት ያሳለፈው በሆስፒታል ውስጥ ነው፤ የመጽሐፉ ጥሬ ዕቃ ያለው በዚያ ክፍል ውስጥ ነው። ሦስተኛ፦ እናቱ ስትሞት ስሙን ቀየረ፤ ያወለቀው ስም ዐሥር ዓመት ተጥሎ ቆየ
የመክፈቻው ማስታወሻ — መጽሐፉ የሚከፈተው በራሱ ላይ በተቀመጠ አጥር ነው፦ «ይህ መጽሐፍ ክስ አይደለም፤ ኑዛዜም አይደለም።» የጀብዱ ታሪክም አይደለም — «ሞትን ፊት ለፊት ለሚያዩ ሰዎች ሞት ጀብዱ አይደለምና።»። የሚሞክረው አንድ ነገር ብቻ ነው፦ «ስለ አንድ ትውልድ መናገር።»። መጽሐፉ የታተመው በርሊን ውስጥ ነው
በአንድ ገጽ ላይ ሦስት ስም — የፊት ገጹ ላይ በማተሚያ ፊደል የተደረደረው Erich Maria Remarque ነው፤ በጦርነቱ ውስጥ የነበረው የመጽሐፉ ጸሐፊ። ገጹን ገልጠን ወደ ውስጥ ስንገባ Paul Bäumer እናገኛለን፤ ታሪኩን በ«እኔ» የሚናገር የዐሥራ ዘጠኝ ዓመት ወታደር። ሦስተኛው በመጽሐፉ ውስጥ የትም አይገኝም፤ ያለው በጥምቀት መዝገብ ላይ ነው፦ Erich Paul Remark። ሦስቱ ስሞች የሁለት ሰው ናቸው፤ ከሁለቱ አንዱ ደግሞ የሌላኛው ፈጠራ ነው
ምዕራባዊ ግንባር ማለት — በሰሜናዊ ፈረንሳይና በቤልጂየም በኩል ተዘርግቶ የነበረው የውጊያ መስመር ነው፤ የጀርመን ሠራዊት ብሪታንያንና ፈረንሳይን የገጠመው በዚያ መስመር ላይ ነው። ጦርነቱ ከ1914 እስከ 1918 የተካሄደው የመጀመሪያው የዓለም ጦርነት ነው
ትውልዱ ያደገበት ዓረፍተ ነገር — dulce et decorum est pro patria mori። በላቲን ተጽፎ ከሁለት ሺህ ዓመት በላይ ኖሯል፤ ትርጉሙም «ለአገር መሞት ጣፋጭና የሚገባ ነው» ማለት ነው። በዚያው ጦርነት ውስጥ ተዋግቶ የነበረው ብሪታንያዊ ገጣሚ Wilfred Owen ስለዚያ ዓረፍተ ነገር አንድ ነገር ብቻ ተናገረ፦ ውሸት ነው
ስድስት ሳምንት — በኖቬምበር 1916 ተጠራ፤ ዐሥራ ስምንት ዓመቱ ነበር። ሥልጠናው ወራት ወሰደ። በጁን 1917 ወደ Flanders ግንባር ተላከ — Flanders በቤልጂየም ሰሜናዊ ክፍልና በአዋሳኙ የፈረንሳይ መሬት ላይ የተዘረጋ ቆላማ አካባቢ ነው፤ የምዕራባዊው ግንባር ሰሜናዊ ጫፍ በዚያ ላይ ነበር። በግንባሩ ላይ የቆየው ስድስት ሳምንት ነው። ጁላይ 31 ቀን አንድ የመድፍ ዛጎል ወደቀ፤ ስብርባሪው እግሩን፣ ክንዱንና አንገቱን መታው። ተሸክመው አወጡት
ሆስፒታሉ — የቀረውን ጦርነት ሁሉ ያሳለፈው Duisburg በምትባል የጀርመን ከተማ ውስጥ በሚገኝ የጦር ሆስፒታል ነው፤ ከ1917 አጋማሽ ጀምሮ እስከ ጦርነቱ ማብቂያ ድረስ። የመጽሐፉ ጥሬ ዕቃ ያለው እዚያ ነው፤ ጦር ቦይ ውስጥ አይደለም። የተቆረጠ እግር። ከአልጋ ግርጌ ላይ ተቀምጦ የቀረ ጫማ። እና ገና ምን እንደተወሰደባቸው የማያውቁ ሰዎች — ጠይቀው የተነገራቸው ወሬ ሌላ፣ ብርድ ልብሱ ሥር ያለው ነገር ሌላ የሆነባቸው
ሴፕቴምበር 9 ቀን — በዚያው ዓመት፣ በዚያው ክፍል ውስጥ ተኝቶ ሳለ ከቤት ወሬ ደረሰው። እናቱ Anna Maria በካንሰር ታማ ነበር፤ ሴፕቴምበር 9 ቀን ላይ ሞተች። ልጇ ከጎኗ አልነበረም፤ አልጋ ላይ ነበር። ወደ ሆስፒታል የገባው ጦርነቱን ሊዋጋ ወጥቶ ነው፤ ጦርነቱ ግን በስድስት ሳምንት ውስጥ አስወጥቶታል። ዕድሜው ዐሥራ ዘጠኝ ዓመት ነበር
የተቀየረው ስም — መካከለኛ ስሙን — Paul — ከራሱ ላይ አወለቀና በእናቱ ስም ተካው፤ ስሙ Erich Maria ሆነ። የአባቱን ስም አጻጻፍም ቀየረ፦ ቤተሰቡ ቀደም ሲል Remarque የሚለውን የፈረንሳይኛ አጻጻፍ ይጠቀም ነበር፤ ቆይቶ Remark ሆኖ ቀርቶ ነበር። እርሱ የቀድሞውን መልሶ አነሣው። ሁለቱንም ለውጦች በሕግ ፊት ያጸደቀው በ1920 ነው። ስለዚህ በሽፋኑ ላይ ያለው ስም ሁለት ሥራ ይሠራል — መታሰቢያ ነው፤ ጥገናም ነው
ስሙ የወደቀበት ቦታ — ዐሥር ዓመት አለፈ፤ ከዚያ Remarque አንድ መጽሐፍ ጻፈ። ታሪኩን የሚናገረው ወታደር ስም Paul ነው፤ አባት ስሙ Bäumer ነው፤ የተጣለውን ስም ተሸክሞ በመጨረሻው ገጽ ላይ ይሞታል። በመጽሐፉ መካከል ላይ ደግሞ ያ ወታደር ፈቃድ አግኝቶ ወደ ቤቱ ይሄዳል፤ እናቱ በካንሰር እየሞተች ናት፤ ተነሥታ የድንች ቂጣ ትሠራለታለች፤ ማርማላታውንም ታወጣለታለች — የሚወደው ያ ስለሆነ
ወደ ኢብሳ የተላለፈው ጥያቄ — ስድስት ሳምንት ጦርነትን ለመማር የሚበቃ ጊዜ አይደለም። ስድስት ሳምንት ውጊያና በሆስፒታል ውስጥ የተቀመጠ አንድ ዓመት፣ ዓለም ሁሉ «ጦርነት ማለት ይህ ነው» ብሎ የተቀበለውን መጽሐፍ ለመጻፍ የበቁት እንዴት ነው?
ክፍል 2 — የሚደጋገም ጦርነት (ኢብሳ)
መልሱ — ያ ጦርነት የሚደጋገም ጦርነት ነበር
ኦገስት 1914 — በአውሮፓ ውስጥ ወንዶች ወደ ጦር ግንባር ወጡ። ተገደው አልነበረም፤ ቸኩለው ነው። ትልቁ ስጋታቸው መሞት አልነበረም — ጦርነቱ አጭር ሆኖ ውጊያ ሳያዩ እንዳይቀሩ ነበር የሚሰጉት። ይህ በአንድ አገር ውስጥ የነበረ ስሜት አይደለም፤ በጀርመንም፣ በፈረንሳይም፣ በብሪታንያም ተመሳሳይ ነው። ያ ስጋት ተሳሳተ፤ ጦርነቱ አራት ዓመት ሙሉ ቆየ
ግንባሩ የቆመበት ቦታ — የመጀመሪያዎቹ ወራት እንደተጠበቀው ነበሩ፦ ሠራዊቶች ተንቀሳቀሱ። ከዚያ እንቅስቃሴው ከሸፈ። ሁለቱም ወገኖች መሬቱን መቆፈር ጀመሩ። ጦር ቦይ ማለት ሰው ቆሞ የሚራመድበት፣ ጠመንጃ ተኩስ የማይደርስበት፣ በሰው እጅ የተቆፈረ ጥልቅ ቦይ ነው። በሰሜናዊ ፈረንሳይና በቤልጂየም መሬት ላይ ሁለት መስመር ቦይ ተዘረጋ፤ በሁለቱ መካከል ያለው ርቀት አንዳንድ ቦታ ላይ ጥቂት መቶ እርምጃ ብቻ ነው። እነዚያ መስመሮች ለዓመታት ከቦታቸው አልተነሡም — ውጊያ ተካሄደ፤ ብዙ ሰው ሞተ፤ መስመሩ ግን ትርጉም ባለው መጠን አልተንቀሳቀሰም
ወደ ውስጥ፣ ወደ ኋላ፣ እንደገና ወደ ውስጥ — የወታደሮቹ ዓመት እንዲህ ተከፍሎ ነበር፦ ጥቂት ቀን በግንባሩ መስመር ላይ፣ ከዚያ ወደ ኋላ ተጠባባቂ ላይ፣ ከዚያ ወደ ማረፊያ፣ ከዚያ እንደገና ወደ መስመሩ። ይህ የመጽሐፉ ቅርጽ ነው፤ ምዕራፎቹ የሚከተሉት ይህንኑ ዙር ነው
ጊዜ የሚቆጠርበት መንገድ — በዚያ ግንባር ላይ የነበረ ወታደር ወራትን አይቆጥርም፤ የሚቆጥረው ስንት ጊዜ እንደገባና ስንት ጊዜ እንደወጣ ነው። ወደ ኋላ ሲመለስ የሚያገኘው ሁልጊዜ አንድ ዓይነት ነው፦ ተመሳሳይ ሰዎች፣ ተመሳሳይ ወጥ ቤት፣ ተመሳሳይ ቦይ። ስለ ጦርነቱ አጠቃላይ ሁኔታ የሚሰማው በወሬ ነው። ካርታ የለውም። ዕቅዱን የሚያውቅ ሰው በዚያ ውስጥ አብሮት የለም
ሴራ የሌለው መጽሐፍ — ይህ መጽሐፍ በተለመደው መልኩ ሴራ የለውም፤ መጀመሪያ፣ መካከል፣ መጨረሻ ተብሎ የተሠራ ታሪክ አይደለም። ምክንያቱ ይህ ነው፦ ከዙር ውስጥ ቅስት አይወጣም። አንድ ነገር እየተደጋገመ ከሆነ የሚያድገው ነገር ክስተቱ ሳይሆን የሚሸከመው ሰው ነው
የሚገድለው ማን ነው — በዚያ ግንባር ላይ ሰዎችን የገደለው ጠመንጃ አይደለም፤ መድፍ ነው። መድፍ ማለት ተኳሹን አለማየት ማለት ነው፦ ዛጎሉ ከአድማስ ማዶ ይመጣል፤ ማን እንደተኮሰው አይታወቅም፤ ችሎታ አያድንም። ወታደሩ የሚያደርገው ነገር ቢኖር መሬት ላይ መጣበቅ ብቻ ነው — ለሰዓታት፣ አንዳንዴም ለቀናት
ጋዝ — መርዛማ ጋዝ ተለቆ ወደ ቦዩ ይወርዳል። ወታደሩ የሚያውቀው ሁለት ነገር ብቻ ነው፦ ጋዙን ማወቅና ጭንብሉን በሰዓቱ ማጥለቅ። የዘገየ ሰው በራሱ ደረት ውስጥ ይሰጥማል
ስም አልባ የሆነው ጦርነት — በዚያ ጦርነት ላይ ጀግንነት የሚሠራው ሥራ አነሰ። ማን እንደሚሞት የሚወስነው ችሎታ አይደለም፤ ዛጎሉ የወደቀበት ቦታ ነው። ከዚያ በፊት ስለ ጦርነት የተጻፉ መጻሕፍት ስም ስላላቸው ሰዎችና ስለሚያደርጉት ሥራ ይናገሩ ነበር፤ ይህ መጽሐፍ የሚናገረው ስም ስለሌለው ነገር ነው
ዐሥራ አንድ ሚሊዮን — ያ ጦርነት ሲያልቅ ዐሥራ አንድ ሚሊዮን ወታደር ሞቶ ነበር። ይህ የወታደሮች ቁጥር ብቻ ነው፤ እያንዳንዱም ልክ እንደ Paul Bäumer በስም የሚጠራ አንድ ሰው ነበር
በፈረንሳይ የሚጠሉት ሰው የላቸውም — በመጽሐፉ ውስጥ ወታደሮቹ በአንድ ጉዳይ ላይ ይስማማሉ፦ በፈረንሳይ በኩል የሚጠሉት ሰው የላቸውም። እየተዋጉ ያሉት ዲፕሎማቶቻቸውና ፖለቲከኞቻቸው ልዩነታቸውን የሚፈቱበት ሌላ መንገድ ስላላሰቡ ነው። ይህ ስሜት ብቻ አይደለም፤ የዚያ ጦርነት መለያ ነው — ወታደሩ የቆመው ግላዊ ጠብ በሌለበት ሰው ፊት ለፊት ነው፤ የሚያውቀው ስም የለውም፤ ያደረሰበት በደል የለም፤ ርቀቱ ደግሞ ጥቂት መቶ እርምጃ ነው። የመጽሐፉ ትልቁ ትዕይንት ደግሞ ልክ ይህ ነው፦ አንድ ሰው ጠብ የሌለውን ሰው ሲገድል
መጽሐፉ የተሠራበት መንገድ — የተጻፈው በአንደኛ መደብ ነው፤ «እኔ» ብሎ የሚናገር አንድ ተራ ወታደር አለ፤ ሌላ ዓይን የለም። አብዛኛው በአሁን ጊዜ የተጻፈ ነው — ተከሰተ ሳይሆን እየሆነ ነው፤ አንባቢው ከኋላ ሆኖ የሚያስታውስ ሳይሆን ጎን ለጎን የቆመ ሰው ነው። ካርታ የለም። አንድም ጄኔራል በስሙ አይጠራም። አንድም ውጊያ ስም አልተሰጠውም — አራት ዓመት ስለፈጀ ጦርነት የተጻፈ መጽሐፍ ሆኖ አንድም የታወቀ ጦርነት ስም አይጠቅስም
ቋንቋው — አጭር ነው። ዓረፍተ ነገሮቹ ጠፍጣፋና የተጨመቁ ናቸው፤ ማስዋብ የለም። በዚህ ምክንያት ንባቡ ይፈጥናል፤ በዚህ ምክንያትም ወደ ሌላ ቋንቋ ሲተረጎም ብዙ ነገር አይጠፋበትም
ተራኪው ራሱ ይሞታል — «እኔ» እያለ ሲናገር የቆየው ሰው መጨረሻ ላይ የለም፤ መጽሐፉ ግን ከእርሱ ሁለት አንቀጽ ያህል ይተርፋል። ለጸሐፊ ቀላል ችግር አይደለም፤ መጽሐፉ ደግሞ በአደባባይ ነው የሚፈታው
መጽሐፉ የሚለው ነገር — ጦርነት ማለት አቅም በሌላቸው መሪዎች በተራው ሕዝብ ላይ የተሠራ ትልቅ ማጭበርበር ነው
ከመጽሐፍ በፊት ጋዜጣ — ሲጽፈው ንጉሠ ነገሥቱ ከሥልጣን ወርዷል፤ ጀርመን የጀርመን ሪፐብሊክ ተብላ ትጠራ ነበር። መጽሐፉ መጀመሪያ የወጣው በዚያች ሪፐብሊክ ውስጥ በሚታተም የበርሊን ጋዜጣ ላይ በተከታታይ ነው። በተከታታይ መውጣት ማለት አንባቢው ሁሉንም በአንድ ጊዜ አለማግኘቱ ነው — ቀን በቀን፣ ክፍል በክፍል። ስለዚህ ጀርመን ስለዚህ መጽሐፍ መከራከር የጀመረችው መጽሐፉ ገና መጽሐፍ ሳይሆን ነው
ክፍል 3 — ስድስት ነገር፣ በተወሰዱበት ቅደም ተከተል (አበባ)
ታሪኩን የሚናገረው ልጅ Paul Bäumer ይባላል፤ የዐሥራ ዘጠኝ ዓመት የጀርመን ወታደር ነው። ወደ ሠራዊቱ የገባው ከትምህርት ቤት ወንበር ተነሥቶ ነው፤ አብረውት የገቡት የክፍል ጓደኞቹ ናቸው። መጽሐፉ ሲጀምር ሁለት ዓመት አገልግሏል፤ ቦታው ከግንባሩ መስመር ጥቂት ወደ ኋላ ነው። ውጊያ አልቋል፤ የተረፉት ሰዎች ተመልሰዋል፤ ፀሐይ አለ፤ ወጥ ቤቱ ተከፍቷል። መጽሐፉ ከዚህ ተነሥቶ የሚያደርገው አንድ ነገር ነው፦ ከዚያ ልጅ ላይ ነገሮችን አንድ በአንድ ያወልቃል። ስድስት ናቸው — አበባ የምትከተለውም በዚያው ቅደም ተከተል ነው።
ድርሻው
መቶ ሃምሳ ወጡ፤ ሰማንያ ተመለሱ — መጽሐፉ የሚጀምረው በ1916 ነው። የጦር ክፍላቸው ወደ ግንባሩ ሲወጣ 150 ሰው ነበር፤ ሲመለስ 80 ነው። 70 ሰው ጎድሏል
ወጥ ቤቱ ግን ይህን አያውቅም ነበር — ራሽን ያዘጋጀው ለ150 ሰው ነው፤ ጥሬ ዕቃው፣ ሥጋው፣ ዳቦው፣ ሲጋራው — ሁሉም ለ150 ሰው ተቆጥሮ ወጥቷል። ስለዚህ የተመለሱት 80 ሰዎች ድርሻቸውን በእጥፍ አገኙ
መጽሐፉ የሚከፈተው በዚህ ላይ ነው — Paul Bäumer ደስተኛ ነው፤ ሆዱ ጠግቧል፤ ሲጋራም ተርፎታል፤ ቀኑ በእርሱ ስሌት ጥሩ ቀን ነው። የተረፈው ምግብ ከየት እንደመጣ ደግሞ ሁሉም ያውቀዋል፤ ማንም አልተናገረውም
በቀን የሚያስፈልገው ነገር — ከዚያ በኋላ አንድ ሒሳብ ይሠራል፦ ሕይወቱ ወደ ምን ያህል ትንሽ ነገር እንደወረደ ይቆጥራል። ሁለት ነገር ነው — የሞላ ሆድ፣ እና አንድ ቀን ለመሻገር የሚበቃ ሲጋራ። ከዚያ በላይ የሚፈልገው ነገር የለም፤ ከዚያ በላይ የሚያገኘውም የለም። እነዚያ ሁለት ነገሮች ሲሟሉ ቀኑ ተሳክቷል፤ ሲጎድሉ ቀኑ ከሽፏል። ሌላ መለኪያ የለውም
ትምህርቱ
በክፍል ውስጥ የተደረገ ንግግር — ወደ ኋላ ሁለት ዓመት፤ ቦታው የጀርመን ትንሽ ከተማ ውስጥ ያለ ትምህርት ቤት ነው። የክፍሉ መምህር Kantorek ይባላል፤ የጥንታዊ ቋንቋና ሥነ ጽሑፍ መምህር ነው — ግሪክኛና ላቲን የሚያስተምር። በኦገስት 1914 በክፍሉ ፊት ቆሞ ተናገረ፦ «የጀርመን የብረት ወጣቶች እናንተ ናችሁ» አላቸው። «አገራችሁ እየጠራች ናት።»
የክፍሉ መሪ — ከዚያ ወደ አንድ ልጅ ዞረ። Paul Bäumer የክፍሉ መሪ ነው፤ ሌሎቹ የሚከተሉት እርሱን ነው። መጀመሪያ ተነሥቶ እንዲሄድ ገፋፋው። ሁሉም ሄዱ። ሃያ ልጅ ከአንድ ክፍል
Joseph Behm — ከክፍሉ ውስጥ አንድ ልጅ መሄድ አልፈለገም ነበር፤ ግልጽ አድርጎ ተናገረው። መምህሩ ግፊቱን ቀጠለ፤ ጓደኞቹም ተጫኑት። ብቻውን መቅረት አልቻለም። ተነሥቶ ሄደ። ከሃያዎቹ ሁሉ መጀመሪያ የሞተው እርሱ ነው
ትምህርት ቤት ያላስተማረው — ግንባር ላይ ሆኖ በትምህርት ቤት የተማራቸውን ይቆጥራል — ግጥሞች፣ የሰዋስው ሕጎች — ከዚያ በዙሪያው ያለውን ይመለከታል። አንዱ ከሌላው ጋር አይገናኝም። ነፋስ ላይ ሲጋራ እንዴት እንደሚያያዝ አልተማረም። ዛጎል በላዩ ላይ እየወደቀ አእምሮውን ጠብቆ እንዴት እንደሚይዝ አልተማረም። አሁን የሚያስፈልጉት እነዚያ ናቸው
መምህሩ ራሱ ሲጠራ — ጦርነቱ ገፋ፤ የመጀመሪያዎቹ ወታደሮች አልቀዋል፤ ዕድሜያቸው የገፋ ሰዎችም መጠራት ጀምረዋል። ከዓመታት በኋላ Kantorek ራሱ ተጠርቶ ወደ ሥልጠና ሜዳ ገባ። የሚያሠለጥነው መኮንን የራሱ የቀድሞ ተማሪ ነው — በክፍሉ ውስጥ ተቀምጦ ንግግሮቹን ይሰማ ከነበሩት አንዱ
ተማሪው መምህሩን ያሠለጥነዋል — እየሮጠ እንዲሄድ ያዘዋል፤ ወደ መሬት እንዲወድቅ ያዘዋል፤ ተነሥቶ እንደገና እንዲወድቅ ያዘዋል። መምህሩ በክፍል ውስጥ ይናገራቸው የነበሩትን ንግግሮች ተማሪው መልሶ ይነግረዋል — ስለ ብረት ወጣቶች፣ ስለ አገር ጥሪ። ከዚያ የአንድ ልጅ ስም ፊቱ ላይ ይጠራበታል፦ Joseph Behm
ጫማው
በሆስፒታል ድንኳን ውስጥ — ከክፍሉ ልጆች አንዱ ቆስሎ ነበር፤ Kemmerich ይባላል፤ አብሮት ትምህርት ቤት የነበረ ልጅ ነው። Paul Bäumer ከሌሎቹ ጋር ሊጠይቀው ሄደ። ቦታው ከግንባሩ ወደ ኋላ ያለ የሜዳ ሆስፒታል ነው፤ ድንኳን ውስጥ አልጋዎች ተደርድረዋል፤ አየሩ የመድኃኒትና የቁስል ሽታ አለው
የሚያወራው ስለ ጫማዎቹ ነው — እነርሱ የት እንዳሉ፣ ማን እንደወሰዳቸው፣ መቼ እንደሚመልስለት። እግሩ እንደተቆረጠ አያውቅም። ብርድ ልብሱ ሥር ያለውን ነገር ማንም አልነገረውም
ጫማዎቹ — የአውሮፕላን አብራሪ ጫማዎች ናቸው፤ ለስላሳ ቆዳ፣ ቢጫ፣ እስከ ጉልበት የሚደርሱ። በዚያ ቡድን ውስጥ ካሉ ንብረቶች ሁሉ የተሻሉ ናቸው። እንዲህ ያለ ጫማ ግንባር ላይ ዋጋው በገንዘብ አይለካም፤ ደረቅ እግር ማለት ነው። አልጋው ዙሪያ ከቆሙት ልጆች አንዱ ጫማዎቹን ይዞ ይሄዳል ወይ ብሎ ጠየቀ
ጫማዎቹ ግን ቀሩ — Kemmerich ሞተ። ጫማዎቹ አልሞቱም። ወደ ቀጣዩ ባለቤት ተላለፉ
ጠላቱ
በመቃብር ቦታ ላይ — Paul Bäumer ወደ ግንባሩ ተመለሰ። የሚቀጥለው ውጊያ የተካሄደው በአንድ የመቃብር ቦታ ላይ ነው። መድፍ ወደቀ፤ ሰዎች መጠለያ ፈለጉ። መጠለያ ማለት በዚያ ሜዳ ላይ አንድ ነገር ብቻ ነው፦ ከዚያ በፊት የወደቀ ዛጎል ያወጣው ጉድጓድ። ወደ አንዱ ጉድጓድ ዘሎ ገባ
ጉድጓዱ — ትንሽ ቆይቶ ሌላ ሰው ወደዚያው ጉድጓድ ወደቀ፤ የፈረንሳይ ወታደር ነው። Paul Bäumer ወጋው። በአንድ ጊዜ አልገደለውም
ሌሊቱ — ውጭ ላይ ድብደባው ቀጠለ፤ ሌሊቱን ሙሉ፣ በማግስቱም። ከጉድጓዱ ወጥቶ መሮጥ ማለት መሞት ማለት ነው። ስለዚህ ሁለቱ አብረው ቀሩ — አንዱ እየሞተ፣ ሌላው ከጎኑ። ሰዓታት አለፉ፤ አነጋገረው፤ እያነጋገረው ሳለ አንድ ነገር ተረዳ፦ በዚያ ጉድጓድ ውስጥ ካለው ጋር የሚያገናኘው ጠብ የለም። ሰው ነው። የፈረንሳዩ ወታደር ሞተ
ኪሱ ውስጥ የነበረው — Paul Bäumer የሟቹን ኪስ ፈተሸ። ደብዳቤዎች አሉ። አንዲት ሴትና አንዲት ትንሽ ልጅ የሚታዩበት ፎቶግራፍ አለ። እና የወታደር መታወቂያ ደብተር አለ — እያንዳንዱ ወታደር በኪሱ የሚይዘው፣ ስሙና ሙያው የተመዘገበበት ትንሽ ደብተር። በዚያ ደብተር ላይ ስም ተጽፏል፦ Gérard Duval። ሙያውም ተጽፏል፦ አታሚ። ከዚያ ቅጽበት ጀምሮ በዚያ ጉድጓድ ውስጥ ያለው ነገር ሬሳ አይደለም — ስም ያለው፣ ሚስት ያለችው፣ ልጅ ያለችው፣ ማተሚያ ቤት ውስጥ ይሠራ የነበረ ሰው ነው
ደብዳቤው — ወደ ሠራዊቱ መስመር ተመልሶ ውሳኔ አሳወቀ፦ ለዚያ ቤተሰብ ደብዳቤ እጽፋለሁ አለ፤ ያደረግሁትን እነግራቸዋለሁ አለ። የሰሙት ሰዎች መለሱለት፦ «ነገ ቆይ» አሉት — ነገ ይህ ሁሉ ስሜት ይበርዳል፤ ከዚያ በኋላ አትፈልገውም አሉት። ደብዳቤው አልተጻፈም
የወታደር ሥራ — Paul Bäumer የወታደር ሥራ ምን እንደሆነ ይቆጥራል፦ የሚቻለውን ያህል ሰው መግደል፤ ለመኖር የሚያስፈልገውን ነገር መስረቅ። ልጅ ሳለ በሃይማኖት ትምህርት አንድ ሕግ ተምሮ ነበር — ሰዎች ላንተ እንዲያደርጉልህ የምትፈልገውን ነገር አድርግላቸው። በዚያ ግንባር ላይ ያ ሕግ ተገልብጦ ነው የሚሠራው፦ ላንተ እንዲያደርጉብህ የማትፈልገውን ነገር ቀድመህ አድርግባቸው
ጋዝ — ከዛጎሉ ሌላ ጋዝ አለ። መርዙ ከነፋሱ ጋር ወደ ቦዩ ይወርዳል፤ እያንዳንዱ ወታደር ጭንብል ይዟል፤ ጭንብሉን ለማጥለቅ የተሰጠው ጊዜ ግን በሰከንዶች የሚቆጠር ነው። ያመነታ ወይም ያልሰማ ሰው ቢኖር ሳንባው ይቃጠላል፤ በራሱ ደረት ውስጥ ይሰጥማል
ቤቱ
ፈቃድ — በ1917 Paul Bäumer ፈቃድ አገኘ። ወደ ወጣበት ከተማ ሄደ። ወደ ወጣበት ቤት ገባ
የድንች ቂጣ — እናቱ ታማለች። ካንሰር ነው። አልጋ ላይ ናት። እርሱ እንደመጣ ግን ተነሥታ ወደ ወጥ ቤት ገባች። የድንች ቂጣ ሠራችለት። ማርማላታውንም አወጣችለት። የሚወደው ያ ስለሆነ
አባቱና ጓደኞቹ — አባቱ ደስተኛ ነው፤ ልጁን ይዞ ወደ ሰፈሩ ሰዎች ወሰደው፤ ወደ መጠጥ ቤቱ ገቡ። እዚያ የተቀመጡት ሰዎች ግንባር ላይ አልነበሩም። ሆኖም ጦርነቱ በምን መንገድ መሸነፍ እንዳለበት ያውቃሉ — የት ገፍቶ መግባት እንዳለበት፣ የትኛው ግንባር መጀመሪያ መያዝ እንዳለበት ይነጋገራሉ
የተቀመጠው ንግግር — Paul Bäumer ግንባር ላይ ያለው ሁኔታ ምን እንደሚመስል ተናገረ፤ ወታደሩ በአብዛኛው የሚያደርገው ነገር ላለመገደል መሞከር እንደሆነ ተናገረ። ሰዎቹ አዳመጡት፤ ከዚያ ንግግሩን ወደ ጎን አስቀመጡት፦ ያንተ ንግግር ዝርዝር ጉዳይ ነው አሉት፤ በዚያ ቦታ ላይ ያለ ሰው ሙሉ ሥዕሉን ማየት አይችልም አሉት። አባቱ በዚያ ጠረጴዛ ላይ ተቀምጦ ነበር
መጻሕፍቱ — ወደ ራሱ ክፍል ወጣ። ወደ ሠራዊት ከመግባቱ በፊት ያከማቻቸው መጻሕፍት መደርደሪያው ላይ እንዳሉ ናቸው። አንዱን አነሣ፤ ገለጠው። ቃላቱ አሉ፤ ወደ እርሱ ግን አልደረሱም። ሌላውን አነሣ፤ ያም እንደዚያው
መመለስ — ፈቃዱ አለቀ፤ ወደ ግንባሩ ተመለሰ። በመንገዱ ላይ አንድ ነገር ተናገረ፦ ወደ ቤት ባልሄድ ይሻለኝ ነበር። ካደገበት ባህል ውስጥ የተማራቸው ነገሮች ሁሉ ይህን ጦርነት የሚፈቅዱ ከሆነ ዋጋ የላቸውም አለ። እርሱ ራሱ ደግሞ ከውስጥ ሞቷል አለ
ጓደኛው
Kat — በዚያ ክፍል ውስጥ ከሁሉም የሚበልጠው ጓደኛው Katczinsky ነው፤ Kat ብለው ይጠሩታል፤ ከክፍል ልጆቹ በዕድሜ ይበልጣል። አንድ ችሎታ አለው፦ ሌሎች ምንም በሌለበት ቦታ ላይ ምግብ ያገኛል። ማንም ወደማይመለከትበት አቅጣጫ ሄዶ ይመለሳል፤ በእጁ ደግሞ አንድ ነገር አለ። በዚያ ግንባር ላይ የቀኑ ስሌት ሁለት ነገር ነው፤ ከሁለቱ አንዱን የሚያቀርበው ሰው ነው Kat
ወደ ውጭ የወጡበት ቀን — አንድ ቀን ሁለቱ ምግብ ፍለጋ ወጡ። በመንገዳቸው ላይ ተኩስ ተከፈተ። Kat ወደቀ። እግሩ ተመታ
ጀርባ ላይ — Paul Bäumer አነሣውና ጀርባው ላይ አዘለው፤ ወደ ሕክምና ጣቢያው መንገዱን ጀመረ። እየሄደ ሳለ ተነጋገሩ፤ አንድ ነገር ተናገረ፦ ከዚህ ሰው ጋር የሚጋራው ነገር ከራሱ አባት ጋር ከሚጋራው ይበልጣል። ያንን ያለው በዚያ መንገድ ላይ ነው፤ ሰውየውን ተሸክሞ። ከዚያ አንድ ጥያቄ ጠየቀው፦ ጦርነቱ አልቆ ወደ ቤታቸው ሲመለሱ ግንኙነታቸውን እንዳያቋርጡ
አውሮፕላኑ — በላያቸው ላይ አንድ አውሮፕላን አለፈ። አንድ ቦምብ ጣለ። ስብርባሪ በረረ። Paul Bäumer ወደ ሕክምና ጣቢያው ደረሰ፤ Katን አወረደው። እዚያ ላይ ነው የተነገረው፦ Kat ሞቷል። ሲሸከመው ሳለ አላወቀም ነበር። እየተነጋገሩ አልነበሩም ማለት ነው። መቼ እንደዞረ አያውቅም
የመጨረሻው ወቅት — በ1918 ክፍሉ ተለውጧል፦ ከትምህርት ቤት አብረውት የወጡት ልጆች የሉም። አዳዲስ ልጆች መጥተዋል፤ ዕድሜያቸው ያንሳል፤ የተማሩት ነገር ቢኖር እንዴት እንደሚገደሉ ብቻ ነው። ውጊያዎቹም ተለውጠዋል — አንዱ ትርጉም የሌለው ግስጋሴ ካለቀ ሌላው ይጀምራል
ኦክቶበር — በዚያው ዓመት ኦክቶበር ወር ላይ ነገሮች ግልጽ ሆኑ፦ ጦርነቱ ሊያልቅ ነው። የተኩስ አቁም ስምምነት ሊፈረም ነው — ሁለቱም ወገኖች መተኳኮሱን የሚያቆሙበት ስምምነት። Paul Bäumer አራት ዓመቱን ጨርሷል። አልፎታል
ኮከቦቹ — ከመጽሐፉ መጨረሻ ገጾች ላይ አንድ መስመር ኮከቦች ተደርድረዋል። ከኮከቦቹ በታች ያለው ጽሑፍ በ«እኔ» የተጻፈ አይደለም፤ ሌላ ሰው ነው የሚናገረው። Paul Bäumer በሞተ ተገኘ ይላል። ፊቱ የተረጋጋ ነበር ይላል፤ ያለቀ ስለሆነ ደስተኛ የሆነ ይመስል ነበር ይላል። የሞተበት ቀን በመላው ግንባር ላይ ጸጥታ የነበረበት ቀን ነው፤ ስለዚያ ቀን ከግንባሩ የተላከው ዘገባ አንድ ዓረፍተ ነገር ብቻ ነው፦ «በምዕራቡ ግንባር አዲስ ነገር የለም።»
ቆጠራው — መጽሐፉ ስለ ክፍሉ ልጆች የራሱን ቆጠራ ይሰጣል፦ ከሃያ ሰው ውስጥ ሰባቱ ሞተዋል፤ አራቱ ቆስለዋል፤ አንዱ በአእምሮ ሕሙማን ማቆያ ውስጥ ነው። ስማቸው የተጠራው ሰዎች የደረሱበት ደግሞ ይህ ነው፦ Joseph Behm ከሁሉም ቀድሞ። Kemmerich በሆስፒታሉ ድንኳን ውስጥ፣ ጫማዎቹን ትቶ። Kat በ Paul Bäumer ጀርባ ላይ። Kantorek በሥልጠና ሜዳ ላይ፣ በራሱ ተማሪ ትእዛዝ ሥር። Gérard Duval በጉድጓድ ውስጥ፣ ደብዳቤው ሳይጻፍለት። እና Paul Bäumer በኦክቶበር ወር
ሦስት ጥያቄዎች
«ስም የሌለው ውጊያ» — አራት ዓመት ስለፈጀ ጦርነት የተጻፈ መጽሐፍ ሆኖ አንድም ውጊያ በስሙ አልተጠራበትም፤ አንድም ጄኔራል አልተጠቀሰበትም። ለምን? መልሷ፦ ስም ማለት ከውጊያው በኋላ የሚሰጥ ነገር ነው፤ አሸነፍን ወይም ተሸነፍን የሚባለው ስም ካለ በኋላ ነው። ይህ መጽሐፍ ግን የተጻፈው ከዙር ውስጥ ነው፤ በዙር ውስጥ ደግሞ አንድም ነገር አያልቅም። ውጊያው ስም ቢኖረው አንባቢው ቆሞ የሚያይበት ቦታ ያገኝ ነበር፤ በዚያ ቦይ ውስጥ ላሉት ሰዎች ግን እንዲህ ያለ ቦታ የለም። መጽሐፉ አንባቢውን ከእነርሱ በተሻለ ቦታ ላይ ማስቀመጥ አልፈለገም
«ጠላት የሌለው ጦርነት» — ወታደሮቹ በፈረንሳይ በኩል የሚጠሉት ሰው እንደሌለ ይናገራሉ፤ ከመካከላቸው አንዱ ፊት ለፊት የሚያገኘው ብቸኛ ፈረንሳዊ ደግሞ አታሚ ነው፤ ሚስትና ልጅ አሉት። ታዲያ መጽሐፉ በምን ላይ ነው የቆመው? መልሷ ከመጽሐፉ ውስጥ ነው፦ ጦርነት ማለት አቅም በሌላቸው መሪዎች በተራው ሕዝብ ላይ የተሠራ ማጭበርበር ነው። ከዚህ ደግሞ አንድ ነገር ይከተላል፦ በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ክፉ ሰው የለም። ጠላት ሆኖ የሚቀርብ ገጸ ባሕርይ የለም። ወደዚያ ሁሉ የገፋፋቸው መምህሩ Kantorek ራሱ ወደ መጨረሻው ላይ የምናገኘው በሥልጠና ሜዳ ላይ ቆሞ በራሱ ተማሪ ሲታዘዝ ነው። ወንጀሉ በአንድ ሰው ላይ አልተሰቀለም። ይህ የመጽሐፉ ውሳኔ ነው፤ ስህተቱ አይደለም
«ተራኪ የሌለው ገጽ» — መጽሐፉ በሙሉ አንድ ሰው «እኔ» እያለ ሲናገር ቆይቷል፤ በመጨረሻው ገጽ ላይ ሌላ ሰው ስለ እርሱ በሦስተኛ መደብ ይናገራል። ያ ሌላ ሰው ማን ነው? መልሷ፦ ማንም ይሁን ማን፣ ከዘገባው ጋር በአንድ ወገን ላይ ነው ያለው። ከውጭ ሆኖ ነው የሚገልጸው። ሊጠይቀው አይችልም። ደስተኛ ነበር የሚለውንም ነገር ከፊቱ ላይ ገምቶ ነው። መጽሐፉ የሚዘጋው ሲያብራራው የቆየውን ነገር በራሱ ላይ በማድረግ ነው፦ ከበቂ ርቀት ሆኖ ሲታይ፣ ሰው በሰነድ ላይ የሰፈረ አንድ መስመር ነው
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ሁለት ርዕስ። የመጽሐፉ ርዕስ በጀርመንኛ Im Westen nichts Neues ይላል፤ ይህ ደግሞ የተለየ ዓረፍተ ነገር አይደለም። በዚያ ዘመን በጦር ግንባር ላይ ዕለታዊ ዘገባ የሚጽፍ ተረኛ ሹም፣ ቀኑ ሲያልቅ የሚዘገብ ነገር ሳይኖር ሲቀር በመዝገቡ ላይ የሚያሰፍረው ቃል ነው — «የሚዘገብ ነገር የለም» ማለት ነው። ስለዚህ ዳዊት እንደሚያስቀምጠው ርዕሱ ስለ ሰላም አይናገርም፤ ስለ አንድ ልጅ ሞት ዜና አለመሆን ነው የሚናገረው። ትግሥት ግን ዓለም የተማረው ያንን ርዕስ አለመሆኑን ታስታውሳለች፦ ዓለም የተማረው All Quiet on the Western Front ን ነው፤ ትርጉሙም «በምዕራቡ ግንባር ሁሉም ጸጥ ብሏል» ማለት ነው። «ይህ የመዝገብ ቃል አይደለም ዳዊት፤ ስለ ዓለሙ የተሰጠ ማረጋገጫ ነው። ግንባሩ ጸጥ ብሏል ይላል።» ሁለተኛም ነገር አለ፦ ያ የእንግሊዝኛ ሐረግ ከመጽሐፉ ተላቆ ወጣ፤ ዛሬ በእንግሊዝኛ «ምንም አዲስ ነገር የለም፣ ሁሉም እንደተለመደው ነው» ለማለት የሚነገር ተራ አባባል ሆኗል። ስለዚህ ከዚህ መጽሐፍ ሰዎች በጣም የሚያውቁት ዓረፍተ ነገር ጸሐፊው ያልጻፈው ዓረፍተ ነገር ነው። ዳዊት አልተስማማም፤ ግን አልደመደመም፦ «አልቀበልም። ሁለቱ ርዕሶች አንድ ናቸው ብዬ ግን አልናገርም።» ሁለቱም ተስማሙ — እናስቀምጠው።
ሁለት አዳራሾች
የመጀመሪያው አዳራሽ — በእንግሊዝ አገር ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ውስጥ ነው። ኦክስፎርድ ዩኒየን የሚባል የክርክር ማኅበር አለ፤ ተማሪዎች ተሰብስበው በአንድ ሐሳብ ላይ ተከራክረው ድምፅ የሚሰጡበት ቦታ ነው። ፌብሩዋሪ 9 ቀን 1933 አንድ ሐሳብ ቀረበ፦ «ይህ አዳራሽ በምንም ዓይነት ሁኔታ ለንጉሡና ለአገሩ አይዋጋም።»
ድምፁ — 275 ደግፈውታል። 153 ተቃውመውታል። ሐሳቡ አለፈ
ቀኑ — ዳዊት ቀኑን ደግማ እንድትይዘው ጠየቃት። ትግሥት ይዛዋለች፦ ከዚያ ድምፅ ዐሥር ቀን ቀደም ብሎ በጀርመን የመንግሥት ሥልጣን እጅ ቀይሯል፤ አዲሱ መራሔ መንግሥት የናዚ ፓርቲ መሪ ነው። እነዚያ ወጣቶች ድምፅ ሲሰጡ ይህ ተፈጽሞ ነበር
ሁለተኛው አዳራሽ — በርሊን ውስጥ ያለ ሲኒማ ቤት ነው። ዲሴምበር 4 ቀን 1930፣ ከዚሁ መጽሐፍ የተሠራው የአሜሪካ ፊልም በጀርመን ለመጀመሪያ ጊዜ ታየ
በማግስቱ ምሽት — የናዚ ፓርቲ የፕሮፓጋንዳ ኃላፊ የላካቸው ሰዎች ወደ አዳራሹ ገቡ። ትኬት ገዝተው ነው የገቡት። ከዚያ ነጫጭ አይጦችን በወንበሮች ሥር ለቀቁ። ክፉ ሽታ የሚያወጣ ቦምብ ጣሉ። ሰዎች ተነሡ፤ ትዕይንቱ ቆመ
እገዳው — ከጥቂት ቀናት በኋላ ፊልሙ በጀርመን ውስጥ ታገደ። የተባለው ምክንያት፦ የተዋጉትን ጀርመናውያን ያዋርዳል
ሁለቱ ክፍሎች — ትግሥት ዳዊትን አልካደችም፤ ጨመረችበት እንጂ፦ «በአንዱ ወጣቶች ተነሥተው «አንዋጋም» ብለዋል። በሌላው ወጣቶች ተነሥተው አዳራሽ በትነዋል። ሁለቱንም ያመጣው አንድ መጽሐፍ ነው።» ዳዊት፦ ሁለት ክፍልና ምንም መደምደሚያ የለኝም ማለት ነው። ትግሥት፦ የተናገርኩት ያንን ነው
ማን ነው የመረጠው
የዳዊት አቋም — መጽሐፉ ሁለቱንም አዳራሽ አላዘዘም። መጽሐፉ ያደረገው እውነት መናገር ብቻ ነው። ያነበቡት ሰዎች በራሳቸው ወስነዋል፤ በኦክስፎርድ ያሉት አንድ ውሳኔ፣ በበርሊን ያሉት ሌላ። እውነት የተናገረ ጸሐፊ በአንባቢው ውሳኔ አይጠየቅም
የትግሥት አቋም — ይህ የሚሠራው መጽሐፉ መጽሐፍ ሆኖ እስከቀጠለ ድረስ ነው። በአንድ ዓመት ተኩል ውስጥ አውሮፓ በሙሉ አነበበው፤ ወደ ደርዘኖች ቋንቋዎች ተተረጎመ። ከዚያ በኋላ ያለው ነገር መጽሐፍ አይደለም፤ የፖለቲካ ኃይል ነው
የመክፈቻው ማስታወሻ — ዳዊት ጸሐፊው ገና ከመክፈቻው ላይ «ይህ ክስ አይደለም» ማለቱን ያነሣል። ትግሥት ትቀበላለች፤ ግን ትገለብጠዋለች፦ ያንን የጻፈ ሰው ምን እንደጻፈ ያውቅ ነበር። እንዲህ ያለ ማስታወሻ የሚጻፈው ክስ በሌለበት ቦታ ላይ አይደለም። ዳዊት፦ ይህ ግምት ነው። ትግሥት፦ ግምት ነው። አንተ ደግሞ አህጉር ሙሉ አንባቢ በየራሱ ወሰነ ትላለህ። ያም ግምት ነው
የተራው ክፍል ምሳሌ — ዳዊት ወደ ተራ ክፍል ያወርደዋል፦ አንድ ሐኪም ለቤተሰብ አንድ ቀዶ ሕክምና ምን ያህል እንደሚያሠቃይና ስንት ሰው በእርሱ ውስጥ እንደሚሞት በግልጽ ይነግራቸዋል። እውነት ነው የተናገረው። ቤተሰቡ ደግሞ ሰምቶ እንዳናደርገው ይላል። ሐኪሙ ተጠያቂ ነው?
የትግሥት መልስ — አንድ ጊዜ ከተናገረ አይደለም። ያንኑ ንግግር በአገሪቱ ውስጥ ላለ ሰው ሁሉ በየቀኑ ለአንድ ዓመት ተኩል ቢደግመው ግን ሌላ ሆነ። ከዚያ በኋላ የሚናገረው ስለ አንድ ሕመምተኛ አይደለም
መሄድ ያልፈለገው ልጅ
ዳዊት የማይለቀው ልጅ — Joseph Behm። መሄድ አልፈለገም ነበር። ተጫኑት፤ ሄደ፤ ከሃያዎቹ ሁሉ ቀድሞ ሞተ
ተቃራኒው ድርጊት — በኦክስፎርድ አዳራሽ ውስጥ የተደረገው ነገር Joseph Behm ካደረገው ልክ ተቃራኒ ነው፦ እነዚያ ወጣቶች ጦርነት ሳይጠራቸው፣ አስቀድመው፣ በአደባባይ «አንሄድም» አሉ
የዳዊት ጥያቄ — ያ Joseph Behm ያጣው ድፍረት ነው ወይስ ሌላ ነገር ድፍረት መስሎ የቀረበ?
የትግሥት መልስ — «በሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ሦስት ላይ ቆመህ ስትመለከተው ድፍረት ነው።» ከስድስት ዓመት በኋላ በ1939 ላይ ቆሞ ሲመለከቱት ግን ሌላ ስም ያገኛል። መልሱ የሚወሰነው በየትኛው ዓመት ላይ እንደቆምክ ነው። ይህ ደግሞ የሚያስደስት መልስ አይደለም። ዳዊት፦ አልጠየቅሁሽም ደስ የሚል መልስ
የዋጋው ልዩነት — ትግሥት ልዩነቱን ሌላ ቦታ ላይም ታስቀምጣለች፦ አንድ ሰው ብቻውን ተነሥቶ «እኔ አልስማማም» ሲል፣ እና 275 እጅ አብሮት ሲነሣ፣ ሁለቱ አንድ ድርጊት አይደሉም። ክፍሉ ውስጥ ብቻውን ለሆነው ሰው ዋጋው ራሱ ይለያል። Joseph Behm የነበረው በመጀመሪያው ክፍል ውስጥ ነው
በዕቃ በኩል የሚደርስ ሰው — ዳዊት ተቀብሏል፤ ግን መልሶ ይገፋል፦ መጽሐፉ ግን ሁለተኛውን ክፍል ሠራ፤ ያንን አዳራሽ የሞላበት ዘዴ ደግሞ ክርክር አይደለም። Kemmerich ጫማዎቹን አስቀድሞ ሰጥቶናል — የሚያወራው ስለ ጫማዎቹ ነው፤ እግሩ እንደተቆረጠ አያውቅም። Gérard Duval ደግሞ በኪሱ ውስጥ ደብተር አለው፤ በደብተሩ ላይ ሙያው ተጽፏል። ሁለቱም ዕቃ ናቸው። አንባቢው ዕቃውን ይዞ እያለ ሰውየው ይመጣበታል። ሰው በዕቃ በኩል ወደ አንድ ሰው ሲደርስ ክርክር አያስፈልገውም
ክሱ
ክሱ — መጽሐፉ አንድ ስሜት ድምፅ ሰጠው፦ ሌላ ጦርነት የሚያስከፍለውን ዋጋ የሚያስረዳ ምንም ነገር የለም የሚል ስሜት። ያ ስሜት ደግሞ በብሪታንያና በፈረንሳይ ያሉ መንግሥታት ማፈግፈጋቸውን አስቻለ። በ1939 የተጀመረው ጦርነት ደግሞ ከመጀመሪያው እጅግ የበለጠ ሰው ገደለ
ማን አቀረበው — ከጦርነቱ በኋላ የተከታተሉት ሰዎች። ብቻውን ግን አልቆመም
ተቃራኒው ምሳሌ — በዚያ ጦርነት ውስጥ የነበረ አንድ የጀርመን እግረኛ ወታደር ነው። ከሌሎቹ ጋር በዚያው ቦይ ውስጥ ነበር። ከወጣ በኋላ ግን የደረሰበት መደምደሚያ ተቃራኒ ነው፦ ጦርነቱ ስህተት ነበር አላለም። የሕይወቱ ትልቁ ጊዜ ነበር አለ። ስሙ Adolf Hitler ይባላል፤ ከዚያ ድምፅ ዐሥር ቀን ቀደም ብሎ የጀርመን መራሔ መንግሥት የሆነው ሰው እርሱ ነው
ዳዊት የሚያወጣው — አንድ ቦይ ሁለት መደምደሚያ ሰጠ
የትግሥት አቋም — መንግሥታት በልብ ወለድ ምክንያት አያፈገፍጉም። የሚያፈገፍጉት ገንዘብ ሲያጡ፣ ሠራዊት ሲያጡ፣ የሚዋጉበት ነገር ሲያጣ ነው። ለአንድ ልብ ወለድ ጦርነት ማስከተል ማለት ደግሞ ሥነ ጽሑፍን ማወደስ ነው፤ ክስ መስሎ የቀረበ ውዳሴ
ዳዊት የሚጠይቀው — ውዳሴ ከሆነ አዳራሹን አስረጂኝ። እነዚያ ልጆች የመጡት ከየት ነው? እና ቀኑን አስረጂኝ። ለምን ፌብሩዋሪ ዘጠኝ? ለምን ከዚያ ሁሉ ዓመት በኋላ?
ትግሥት የምትመልሰው — «አላስረዳህም። መልስ የለኝም ማለት አይደለም፤ አንተ የምትፈልገው መልስ የለኝም ማለት ነው።»
አስቀድሞ የተጻፈ ዓረፍተ ነገር
ሜይ 10 ቀን 1933 — ከዚያ ድምፅ ሦስት ወር በኋላ፣ በበርሊንና ከሃያ በሚበልጡ የጀርመን ከተሞች ውስጥ መጻሕፍት ተቃጠሉ
የማይታወቀው — ተማሪዎቹ ወደ እሳቱ ሲሄዱ በእጃቸው ወረቀት ነበር። ዘጠኝ ዓረፍተ ነገር ተጽፎ ተሰጥቷቸዋል፤ ለእያንዳንዱ የመጻሕፍት ዓይነት አንድ። መጻሕፍቱ ወደ እሳቱ ሲገቡ ተማሪው የተሰጠውን ዓረፍተ ነገር ጮክ ብሎ ያነባል
ለዚህ መጽሐፍ የተጻፈው — ወንጀሉን ይሰይማል፦ የዓለም ጦርነት ወታደሮችን በሥነ ጽሑፍ አሳልፎ መስጠት ይለዋል። ከዚያ ጥሪ ያቀርባል፦ ለውጊያ ዝግጁ በሆነ መንፈስ የተማረ ሕዝብ
ትግሥት የምትሰይመው — አስቀድሞ ተጽፎ የተሰጠ ክስ። ዳዊት፦ በእሳቱ ጠርዝ ላይ ቆሞ ማንም ክስ እንዳይፈጥር
ጸሐፊው የት ነበር — ከጀርመን ወጥቷል
ያልተነገሩ ነገሮች
አምስት ነገር ተቆጥሯል።
ከመጽሐፍ በፊት ጋዜጣ — መጽሐፉ የተጀመረው እንደ መጽሐፍ አይደለም፤ በበርሊን በሚታተም ዕለታዊ ጋዜጣ ላይ በተከታታይ ወጣ፣ ከኖቬምበር 10 ቀን 1928 ጀምሮ። እንደ መጽሐፍ የታተመው በቀጣዩ ዓመት ጃንዋሪ 29 ቀን ነው
ዐሥራ ስምንት ወር — በዐሥራ ስምንት ወር ውስጥ ሁለት ሚሊዮን ተኩል ቅጂ ተሸጠ። ወደ ሃያ ሁለት ቋንቋ ተተረጎመ
ሁለቱ ሽልማቶች — ሆሊውድ ገዛው። ከመጽሐፉ የተሠራው ፊልም በአሜሪካ የፊልም ሽልማት ላይ ሁለቱንም ትልልቅ ሽልማቶች በአንድ ጊዜ ያገኘ የመጀመሪያው ፊልም ሆነ፦ የዓመቱ ምርጥ ፊልምና የዓመቱ ምርጥ ዳይሬክተር
አገር አልባ — በጁን 1938 የጀርመን መንግሥት ዜግነቱን ገፈፈው። አገር አልባ ሆነ
ደረሰኙ — ጸሐፊው ከእጃቸው ውጭ ነው፤ እኅቱ አልነበረችም። ስሟ Elfriede Scholz ትባላለች፤ ትንሿ እኅቱ ናት። በኦክቶበር 1943 በበርሊን ችሎት ፊት ቀረበች፤ ክሷ ይህ ነው፦ ለቤት አከራይዋ በግል ስትነጋገር ጦርነቱ ተሸንፏል ብላለች። ዳኛው በችሎቱ ላይ የነገራት ነገር ተመዝግቧል፦ «ወንድምሽ ከእጃችን አምልጧል፤ አንቺ ግን አላመለጥሽም»። በዚያው ዓመት ዲሴምበር 16 ቀን አንገቷን ቆረጡ። ከዚያ ደረሰኝ ተላከ — ለተረፈችው እኅት በፖስታ የደረሳት ደረሰኝ ነው፤ የክሱ ወጪ፣ የእስር ወጪ፣ የግድያው ወጪ — ተዘርዝሮ፣ ተደምሮ። የትግሥት ምላሽ በሙሉ አንድ ቃል ነው፦ «ደረሰኝ።»
መዝጊያ
አንድ ስም ሦስት ጊዜ — ትግሥት ወደ ሳባ ገጽ ትመልሰዋለች፦ መጀመሪያ ጸሐፊው ከራሱ ላይ አወለቀው። ከዚያ በመጽሐፉ ውስጥ ላለው ልጅ ሰጠውና በ1918 ኦክቶበር ወር ላይ ገደለው። ሦስተኛው ጊዜ ደግሞ በዚያ ቀን የተጻፈው የግንባር ዘገባ ነው። በዚያ ዘገባ ውስጥ ስም የለም
ዳዊት — «በምዕራቡ ግንባር አዲስ ነገር የለም።»
ትግሥት — ያ ዘገባ ትክክል ነው። አዲስ ነገር አልነበረም። በ1939 ተመሳሳዩ ነገር ደገመ፤ መጽሐፉም አላስቆመውም
ዳዊት — አንድ ሙሉ አህጉር ለመሞት ፈቃደኛ እንዳይሆን ማድረግ ግን አለ። አንድ መጽሐፍ በዓለም ላይ ካደረጋቸው ነገሮች የሚበልጥ ነገር አላውቅም
ትግሥት — «ሊሆን ይችላል። እኔ ግን ደረሰኙን አልረሳውም።»
ቁልፍ ጥቅሶች
«ይህ መጽሐፍ ክስ አይደለም፤ ኑዛዜም አይደለም።» — የመጽሐፉ የመክፈቻ ማስታወሻ
«የሚሞክረው አንድ ነገር ብቻ ነው፦ ስለ አንድ ትውልድ መናገር።» — ከዚያው ማስታወሻ
«በጦርነቱ ስለተደመሰሰ ትውልድ — ከዛጎሎቹ ያመለጡትም ቢሆኑ።» — የማስታወሻው መዝጊያ
«ለአገር መሞት ጣፋጭና የሚገባ ነው» — dulce et decorum est pro patria mori ሲተረጎም፤ Wilfred Owen ስለዚያ ዓረፍተ ነገር የተናገረው አንድ ነገር ብቻ ነው፦ ውሸት ነው
«የጀርመን የብረት ወጣቶች እናንተ ናችሁ» — መምህሩ Kantorek በክፍሉ ፊት ቆሞ፣ ኦገስት 1914
«አገራችሁ እየጠራች ናት።» — የዚያው ንግግር ሁለተኛ ግማሽ
«ነገ ቆይ» — ለ Gérard Duval ቤተሰብ ደብዳቤ እጽፋለሁ ላለው Paul Bäumer የተሰጠው መልስ፤ ደብዳቤው አልተጻፈም
«በምዕራቡ ግንባር አዲስ ነገር የለም።» — Paul Bäumer በሞተበት ቀን ከግንባሩ የተላከው ዘገባ ሙሉ ጽሑፍ
«የሚዘገብ ነገር የለም» — Im Westen nichts Neues ሲተረጎም፤ ተረኛ ሹም በመዝገቡ ላይ የሚያሰፍረው ቃል
«በምዕራቡ ግንባር ሁሉም ጸጥ ብሏል» — All Quiet on the Western Front ሲተረጎም፤ ትግሥት፦ የመዝገብ ቃል ሳይሆን ስለ ዓለሙ የተሰጠ ማረጋገጫ
«ምንም አዲስ ነገር የለም፣ ሁሉም እንደተለመደው ነው» — ያ የእንግሊዝኛ ሐረግ ከመጽሐፉ ተላቆ ዛሬ የደረሰበት
«አልቀበልም። ሁለቱ ርዕሶች አንድ ናቸው ብዬ ግን አልናገርም።» — ዳዊት፤ ውይይቱ የከፈተበት ያልተዘጋ ልዩነት
«ይህ አዳራሽ በምንም ዓይነት ሁኔታ ለንጉሡና ለአገሩ አይዋጋም።» — ፌብሩዋሪ 9 ቀን 1933 በኦክስፎርድ ዩኒየን የቀረበውና 275 ለ153 ያለፈው ሐሳብ
«አንዋጋም» — ትግሥት ስለ መጀመሪያው አዳራሽ
«እኔ አልስማማም» — ትግሥት፦ ብቻውን ተነሥቶ ይህን የሚል ሰውና 275 እጅ አንድ ድርጊት አይደሉም
«ይህ ክስ አይደለም» — ዳዊት የመክፈቻውን ማስታወሻ ሲያነሣ፤ ትግሥት፦ እንዲህ ያለ ማስታወሻ የሚጻፈው ክስ በሌለበት ቦታ ላይ አይደለም
«አላስረዳህም። መልስ የለኝም ማለት አይደለም፤ አንተ የምትፈልገው መልስ የለኝም ማለት ነው።» — ትግሥት፣ የአዳራሹንና የቀኑን ማብራሪያ ስትከለክል
«ወንድምሽ ከእጃችን አምልጧል፤ አንቺ ግን አላመለጥሽም» — ዳኛው በበርሊን ችሎት ላይ ለ Elfriede Scholz የተናገረውና የተመዘገበው
«ደረሰኝ።» — የትግሥት ሙሉ ምላሽ
«ሊሆን ይችላል። እኔ ግን ደረሰኙን አልረሳውም።» — የክፍሉ የመጨረሻ ሙግት፤ አልተዘጋም
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
Erich Maria Remarque (ተወለደ 1898) — የመጽሐፉ ጸሐፊ፤ በጀርመን ሰሜናዊ ክፍል በጁን ወር ተወለደ። በጥምቀት መዝገብ ላይ የሰፈረው ስሙ Erich Paul Remark ነው። በኖቬምበር 1916 በዐሥራ ስምንት ዓመቱ ተጠራ፤ ግንባር ላይ የቆየው ስድስት ሳምንት ብቻ ነው፤ የቀረውን ጦርነት በሆስፒታል አልጋ ላይ አሳለፈ። እናቱ ስትሞት መካከለኛ ስሙን አውልቆ በእናቱ ስም ተካው፤ የአባቱን ስም አጻጻፍም ወደ ቀድሞው መለሰ፤ ሁለቱንም በሕግ ፊት ያጸደቀው በ1920 ነው። በጁን 1938 የጀርመን መንግሥት ዜግነቱን ገፈፈው። መጻሕፍት በተቃጠሉበት ወቅት ከጀርመን ወጥቶ ነበር
Anna Maria — እናቱ። በካንሰር ታማ ሴፕቴምበር 9 ቀን ሞተች፤ ልጇ ከጎኗ አልነበረም — በሆስፒታል አልጋ ላይ ነበር። ስሟ የልጇ ስም ሆነ
Paul Bäumer — በመጽሐፉ ውስጥ ታሪኩን በ«እኔ» የሚናገር የዐሥራ ዘጠኝ ዓመት የጀርመን ወታደር። ከትምህርት ቤት ወንበር ተነሥቶ ከክፍል ጓደኞቹ ጋር ወደ ሠራዊቱ ገባ፤ የክፍሉ መሪ ነበር። መጽሐፉ ሲጀምር ሁለት ዓመት አገልግሏል። በኦክቶበር 1918፣ በመላው ግንባር ላይ ጸጥታ በነበረበት ቀን ሞቶ ተገኘ። ስሙ ጸሐፊው ከራሱ ላይ ያወለቀው ስም ነው
Wilfred Owen — በዚያው ጦርነት ውስጥ ተዋግቶ የነበረ ብሪታንያዊ ገጣሚ። ስለ dulce et decorum est pro patria mori አንድ ነገር ብቻ ተናገረ፦ ውሸት ነው
Kantorek — የክፍሉ መምህር፤ የጥንታዊ ቋንቋና ሥነ ጽሑፍ — ግሪክኛና ላቲን — የሚያስተምር። በኦገስት 1914 ክፍሉን ወደ ጦርነት ገፋፋ፤ ሃያ ልጅ ሄደ። ከዓመታት በኋላ ራሱ ተጠራ፤ የሚያሠለጥነው መኮንን የራሱ የቀድሞ ተማሪ ነው። የደረሰበት፦ በሥልጠና ሜዳ ላይ፣ በራሱ ተማሪ ትእዛዝ ሥር
Joseph Behm — ከክፍሉ ልጆች አንዱ። መሄድ አልፈለገም ነበር፤ ግልጽ አድርጎም ተናገረው። መምህሩና ጓደኞቹ ተጫኑት፤ ብቻውን መቅረት አልቻለም። ከሃያዎቹ ሁሉ መጀመሪያ የሞተው እርሱ ነው። ስሙ በኋላ በሥልጠና ሜዳ ላይ በመምህሩ ፊት ተጠራ
Kemmerich — አብሮት ትምህርት ቤት የነበረ ልጅ፤ ቆስሎ በሜዳ ሆስፒታል ድንኳን ውስጥ ተኝቷል። የሚያወራው ስለ ጫማዎቹ ነው፤ እግሩ እንደተቆረጠ አያውቅም። ሞተ፤ ጫማዎቹ ወደ ቀጣዩ ባለቤት ተላለፉ
Gérard Duval — በመቃብር ቦታው ላይ ወደ ተመሳሳይ ጉድጓድ የወደቀውና Paul Bäumer የወጋው የፈረንሳይ ወታደር። ስሙና ሙያው የተገኙት በኪሱ ውስጥ ከነበረው የወታደር መታወቂያ ደብተር ላይ ነው፦ አታሚ። ደብዳቤዎችና አንዲት ሴትና አንዲት ትንሽ ልጅ የሚታዩበት ፎቶግራፍ አብረው ነበሩ። የተቀጠረለት ደብዳቤ አልተጻፈም
Katczinsky (Kat) — በክፍሉ ውስጥ ከሁሉም የሚበልጠው ጓደኛው፤ ከክፍል ልጆቹ በዕድሜ ይበልጣል። ሌሎች ምንም በሌለበት ቦታ ላይ ምግብ የማግኘት ችሎታ አለው። እግሩ ተመትቶ በ Paul Bäumer ጀርባ ላይ ተሸክሞ ወደ ሕክምና ጣቢያው ሲወሰድ ሞተ፤ ተሸካሚው መቼ እንደዞረ አያውቅም
አባቱ — የ Paul Bäumer አባት። ልጁን ይዞ ወደ መጠጥ ቤቱ ወሰደው፤ እዚያ ያሉት ሰዎች ግንባሩን ሳያዩ ጦርነቱ እንዴት መሸነፍ እንዳለበት ያውቃሉ። ልጁ ግንባሩን ሲገልጽ ንግግሩ ወደ ጎን ተቀመጠ፤ ዝርዝር ጉዳይ ተባለ። አባቱ በዚያ ጠረጴዛ ላይ ተቀምጦ ነበር
Adolf Hitler — በዚያ ጦርነት ውስጥ የነበረ የጀርመን እግረኛ ወታደር፤ ከሌሎቹ ጋር በዚያው ቦይ ውስጥ ነበር። ከወጣ በኋላ የደረሰበት መደምደሚያ ተቃራኒ ነው፦ ጦርነቱ ስህተት ነበር አላለም፤ የሕይወቱ ትልቁ ጊዜ ነበር አለ። ከኦክስፎርዱ ድምፅ ዐሥር ቀን ቀደም ብሎ የጀርመን መራሔ መንግሥት ሆነ
የናዚ ፓርቲ የፕሮፓጋንዳ ኃላፊ — በስሙ አልተጠራም። ወደ በርሊኑ ሲኒማ ቤት ትኬት ገዝተው የገቡትን ሰዎች የላከው እርሱ ነው
Elfriede Scholz — የ Remarque ትንሽ እኅት። በኦክቶበር 1943 በበርሊን ችሎት ፊት ቀረበች፤ ክሷ ለቤት አከራይዋ በግል ስትነጋገር ጦርነቱ ተሸንፏል ማለቷ ነው። በዚያው ዓመት ዲሴምበር 16 ቀን አንገቷን ቆረጡ
ዳኛው — በበርሊኑ ችሎት ላይ የተናገረው ተመዝግቧል፦ «ወንድምሽ ከእጃችን አምልጧል፤ አንቺ ግን አላመለጥሽም»
የተረፈችው እኅት — ደረሰኙ በፖስታ የደረሳት ሰው — የክሱ ወጪ፣ የእስር ወጪ፣ የግድያው ወጪ፣ ተዘርዝሮና ተደምሮ
ቦታዎች
ምዕራባዊ ግንባር — በሰሜናዊ ፈረንሳይና በቤልጂየም በኩል ተዘርግቶ የነበረው የውጊያ መስመር፤ የጀርመን ሠራዊት ብሪታንያንና ፈረንሳይን የገጠመው በዚያ ላይ ነው። ሁለት መስመር ቦይ፣ አንዳንድ ቦታ ላይ በጥቂት መቶ እርምጃ የተለያዩ፤ ለዓመታት ከቦታቸው ያልተነሡ
Flanders — በቤልጂየም ሰሜናዊ ክፍልና በአዋሳኙ የፈረንሳይ መሬት ላይ የተዘረጋ ቆላማ አካባቢ፤ የምዕራባዊው ግንባር ሰሜናዊ ጫፍ። Remarque በጁን 1917 የተላከበት፤ ስድስት ሳምንት ብቻ የቆየበት
Duisburg — የቀረውን ጦርነት ሁሉ ያሳለፈበት የጦር ሆስፒታል ያለባት የጀርመን ከተማ፤ ከ1917 አጋማሽ እስከ ጦርነቱ ማብቂያ። የመጽሐፉ ጥሬ ዕቃ ያለው በዚያ ክፍል ውስጥ ነው — ጦር ቦይ ውስጥ አይደለም
በርሊን — መጽሐፉ የታተመባት ከተማ። በጋዜጣ ላይ በተከታታይ የወጣውም እዚያ ነው። የፊልሙ የመጀመሪያ ትዕይንት የተበተነባት፤ መጻሕፍት የተቃጠሉባት፤ Elfriede Scholz ችሎት ፊት የቀረበችባት
ጀርመን — ጸሐፊውም ተራኪውም የወጡባት አገር። መጽሐፉ ሲጻፍ ንጉሠ ነገሥቱ ወርዶ የጀርመን ሪፐብሊክ ተብላ ትጠራ ነበር። ፊልሙ የታገደባት፤ ከሃያ በሚበልጡ ከተሞቿ መጻሕፍት የተቃጠሉባት
ፈረንሳይ — የግንባሩ መስመር ያለፈባት አገር፤ ወታደሮቹ በእርሷ በኩል የሚጠሉት ሰው የሌላቸው። በክሱ ውስጥ ካፈገፈጉት መንግሥታት አንዷ
ቤልጂየም — ግንባሩ የተዘረጋባት ሌላኛዋ አገር፤ Flanders የሚገኝባት
ብሪታንያ — በምዕራባዊው ግንባር ላይ ጀርመንን ከገጠሙት አንዷ። በኦገስት 1914 ወጣቶቿ የሌሎቹን ስሜት ተጋርተዋል፤ በክሱ ውስጥ ካፈገፈጉት መንግሥታት አንዷ
ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ — በእንግሊዝ አገር፤ ፌብሩዋሪ 9 ቀን 1933 ድምፁ የተሰጠበት አዳራሽ ያለባት
አሜሪካ — ፊልሙ የተሠራባት አገር። በፊልም ሽልማቷ ላይ ሁለቱንም ትልልቅ ሽልማቶች በአንድ ጊዜ ያገኘ የመጀመሪያው ፊልም የዚህ መጽሐፍ ነው
ሆሊውድ — መጽሐፉን የገዛው
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
All Quiet on the Western Front — የእንግሊዝኛው ርዕስ፤ ትርጉሙ «በምዕራቡ ግንባር ሁሉም ጸጥ ብሏል» ማለት ነው። ዓለም የተማረው ይህንን ነው። ትርጉም አይደለም፤ ትግሥት እንደምትለው ስለ ዓለሙ የተሰጠ ማረጋገጫ ነው። ከመጽሐፉም ተላቆ ወጥቶ ዛሬ ተራ የእንግሊዝኛ አባባል ሆኗል
Im Westen nichts Neues — የጀርመንኛው ርዕስ፤ የተለየ ዓረፍተ ነገር አይደለም — ተረኛ ሹም ቀኑ ሲያልቅ የሚዘገብ ነገር ሳይኖር ሲቀር በመዝገቡ ላይ የሚያሰፍረው ቃል ነው። ስለ ሰላም አይናገርም፤ ስለ አንድ ልጅ ሞት ዜና አለመሆን ነው የሚናገረው
dulce et decorum est pro patria mori — በላቲን ተጽፎ ከሁለት ሺህ ዓመት በላይ የኖረ ዓረፍተ ነገር፤ ወደዚያ ጦርነት የሄደው ትውልድ ያደገበት
ጦር ቦይ — ሰው ቆሞ የሚራመድበት፣ ጠመንጃ ተኩስ የማይደርስበት፣ በሰው እጅ የተቆፈረ ጥልቅ ቦይ
ዙሩ — ጥቂት ቀን በመስመሩ ላይ፣ ከዚያ ወደ ኋላ ተጠባባቂ ላይ፣ ከዚያ ወደ ማረፊያ፣ ከዚያ እንደገና ወደ መስመሩ። የመጽሐፉ ቅርጽ ነው፤ ምዕራፎቹ የሚከተሉት ይህንኑ ነው። ወታደሩ የሚቆጥረው ወራትን ሳይሆን ስንት ጊዜ እንደገባና እንደወጣ ነው
መድፍ — በዚያ ግንባር ላይ የገደለው ጠመንጃ ሳይሆን መድፍ ነው። ዛጎሉ ከአድማስ ማዶ ይመጣል፤ ማን እንደተኮሰው አይታወቅም፤ ችሎታ አያድንም። ማን እንደሚሞት የሚወስነው ዛጎሉ የወደቀበት ቦታ ነው
መርዛማ ጋዝ — ተለቆ ወደ ቦዩ ይወርዳል፤ ጭንብሉን ለማጥለቅ የተሰጠው ጊዜ በሰከንዶች የሚቆጠር ነው። የዘገየ ሰው ሳንባው ይቃጠላል፤ በራሱ ደረት ውስጥ ይሰጥማል
የወታደር መታወቂያ ደብተር — እያንዳንዱ ወታደር በኪሱ የሚይዘው፣ ስሙና ሙያው የተመዘገበበት ትንሽ ደብተር። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ሬሳን ወደ ሰው የቀየረው ይህ ነው
ራሽን — ለሰው ቁጥር ተቆጥሮ የሚወጣ ድርሻ። ወጥ ቤቱ ለ150 አዘጋጅቶ የተመለሱት 80 ሲሆኑ፣ ድርሻው በእጥፍ ደረሰ
የተኩስ አቁም ስምምነት — ሁለቱም ወገኖች መተኳኮሱን የሚያቆሙበት ስምምነት፤ በኦክቶበር 1918 ሊፈረም መሆኑ ግልጽ ሆነ
ኮከቦቹ — ከመጽሐፉ መጨረሻ ገጾች ላይ የተደረደረ አንድ መስመር ኮከቦች። ከእነርሱ በታች ያለው ጽሑፍ በ«እኔ» የተጻፈ አይደለም — ተራኪው ሞቷል፤ መጽሐፉ ግን ከእርሱ ሁለት አንቀጽ ያህል ይተርፋል
ኦክስፎርድ ዩኒየን — ተማሪዎች ተሰብስበው በአንድ ሐሳብ ላይ ተከራክረው ድምፅ የሚሰጡበት የክርክር ማኅበር
በተከታታይ መውጣት — በጋዜጣ ላይ ቀን በቀን፣ ክፍል በክፍል መውጣት። ጀርመን ስለዚህ መጽሐፍ መከራከር የጀመረችው መጽሐፉ ገና መጽሐፍ ሳይሆን ነው
ዘጠኙ ዓረፍተ ነገሮች — ሜይ 10 ቀን 1933 ተማሪዎቹ ወደ እሳቱ ሲሄዱ በእጃቸው የነበረው ወረቀት፤ ለእያንዳንዱ የመጻሕፍት ዓይነት አንድ፤ መጽሐፉ ወደ እሳቱ ሲገባ ጮክ ብሎ የሚነበብ። ለዚህ መጽሐፍ የተጻፈው ወንጀሉን ይሰይማል፦ የዓለም ጦርነት ወታደሮችን በሥነ ጽሑፍ አሳልፎ መስጠት፤ ከዚያም ጥሪ ያቀርባል፦ ለውጊያ ዝግጁ በሆነ መንፈስ የተማረ ሕዝብ
ደረሰኙ — ለተረፈችው እኅት በፖስታ የደረሰው ሰነድ፦ የክሱ ወጪ፣ የእስር ወጪ፣ የግድያው ወጪ — ተዘርዝሮ፣ ተደምሮ
የውይይት ጥያቄዎች
ሁለቱ ርዕሶች። የጀርመንኛው ርዕስ የመዝገብ ቃል ነው፤ የእንግሊዝኛው ማረጋገጫ ነው። ዳዊት ሁለቱ አንድ ናቸው ብሎ አይናገርም፤ ትግሥት ግን ከዚህ መጽሐፍ ሰዎች በጣም የሚያውቁት ዓረፍተ ነገር ጸሐፊው ያልጻፈው ዓረፍተ ነገር ነው ትላለች። አንድ ሥራ ወደ እናንተ ቋንቋ ሲሻገር የሚቀየረው ስሙ ብቻ ነው ወይስ ሥራው? በሚያውቁት ሥራ ላይ እንዲህ የሆነ ስም ታውቃላችሁ?
ማን ነው የመረጠው። ዳዊት መጽሐፉ ያደረገው እውነት መናገር ብቻ ነው፤ ያነበቡት ሰዎች በራሳቸው ወስነዋል ይላል። ትግሥት በአንድ ዓመት ተኩል ውስጥ አህጉር ሙሉ ሲያነበው ያ መጽሐፍ መሆኑ ቀርቶ የፖለቲካ ኃይል ሆነ ትላለች፤ ሁለቱም ግምት መሆኑን ተስማምተዋል። እውነት የተናገረ ሰው በአድማጩ ውሳኔ የሚጠየቅበት ደፍ አለ? ካለ የሚለካው በምንድን ነው — በተነገረው ነገር፣ በተደጋገመበት ብዛት፣ ወይስ በሰሚው ብዛት?
አንድ ሰውና ሁለት መቶ ሰባ አምስት እጅ። Joseph Behm ብቻውን በአንድ ክፍል ውስጥ መሄድ እንደማይፈልግ ተናገረና ተጫኑት፤ በኦክስፎርድ አዳራሽ ውስጥ 275 እጅ አብሮ ተነሣ። ትግሥት ሁለቱ አንድ ድርጊት አይደሉም፤ ብቻውን ለሆነው ሰው ዋጋው ራሱ ይለያል ትላለች፤ መልሱ የሚወሰነው በየትኛው ዓመት ላይ እንደቆምክ ነው ብላም ትጨምራለች። አንድን ውሳኔ የምንፈርድበት ጊዜ መቼ ነው — በተወሰነበት ቀን፣ ወይስ ውጤቱ በታወቀበት ዓመት? ልዩነቱ በራሳችሁ ሕይወት ውስጥ ታይቷችኋል?
ዕቃውና ሰውየው። Kemmerich ስለ ጫማዎቹ ያወራል፤ Gérard Duval በኪሱ ደብተር ይዟል። ዳዊት አንባቢው ዕቃውን ይዞ እያለ ሰውየው ይመጣበታል፤ ሰው በዕቃ በኩል ወደ አንድ ሰው ሲደርስ ክርክር አያስፈልገውም ይላል። ትግሥት ግን ደረሰኙን አልረሳውም ብላ ትዘጋለች — እርሱም ዕቃ ነው። አንድ ዕቃ ሰውን የሚያስረዳበትና የሚያጠፋበት መንገድ ምን ያህል ተመሳሳይ ነው? ክርክር የማያስፈልገው ማስረጃ ደኅንነቱ የተጠበቀ ማስረጃ ነው?
