የፀደይ ጠዋት ነው። በአክሮፖሊስ ደቡባዊ ጎን ሥር በተሠራው የዲዮኒሰስ መድረክ ላይ ከዐሥር ሺህ በላይ ሰዎች ተቀምጠዋል። የፊተኛው ረድፍ ለካህናቱና ለባለሥልጣናቱ የተለየ ነው፤ በዚያ ረድፍ ውስጥ የአቴና እጅግ ኃያሉ ፖለቲከኛ አለ። መድረኩ ላይ ያለው ዘማሪ ቡድን ወደ እርሱ ዞሮ በስሙ ጠርቶ ያፌዝበታል። ከዐሥር ሺህ በላይ ዜጎች ይስቃሉ። ሰውየው ተቀምጦ ያዳምጣል። ይህ የተከሰተው በስውር አይደለም — ተውኔቱ የቀረበው በከተማዋ ወጪ በተዘጋጀ ሕዝባዊ በዓል ላይ ነው፤ ዳኞቹንም የመረጠችው ከተማዋ ናት። እንዲህ ያለ ሳቅ የምትፈቅድ ከተማ ደፋር ናት ወይስ ብልጥ? ኃያሉን ሰው በአደባባይ መሳለቅ ኃይሉን ይሸረሽረዋል ወይስ ንዴቱን አውጥቶ ጨርሶ ሁሉንም ነገር እንዳለ ያኖረዋል?
ክፍል 1 — በፊተኛው ረድፍ ላይ የተቀመጠ ሰው (ሳባ)
ሁለት ጉባኤዎች ሲጋጩ — ከክርስቶስ ልደት በፊት በአራት መቶ ሠላሳ አንድ አቴናና ስፓርታ ተናነቁ፤ የፔሎፖኔዝ ጦርነት ለሃያ ሰባት ዓመታት ቀጠለ። የአሪስቶፋነስ ኮሜዲዎች የተወለዱት በዚያ ውስጥ ነው
ማስተካከያ፦ ስፓርታ ዴሞክራሲ አልነበረችም — ሁለት ነገሥታት፣ የሽማግሌዎች ምክር ቤትና ኤፎር የሚባሉ ተቆጣጣሪ ሹማምንት ነበሯት። የነበራት ግን ዜጎቿ የሚሰበሰቡበትና ድምፅ የሚሰጡበት ጉባኤ ነው። ጦርነቱን ያጸደቁት እነዚያ ጉባኤዎች ናቸው — በአቴናም በስፓርታም
ውሳኔውን ብዙ ሰው መስጠቱ ውሳኔውን ሰላማዊ አያደርገውም — ጦርነቱ የተጀመረው በአንድ ንጉሥ ትእዛዝ ሳይሆን በሁለት ጉባኤ ድምፅ ነው
የፔሪክለስ ስትራቴጂ — በግንቦች ውስጥ ተቀመጡ፣ ከስፓርታ እግረኛ ጦር ጋር ቀጥተኛ ውጊያ አትግጠሙ (የስፓርታ እግረኛ ከአቴናው እጅግ የላቀ ነበርና)
ወረርሽኙ — የገጠሩ ሕዝብ በሙሉ ወደ ግንቡ ተጠግቶ ሲጨናነቅ በሽታው ጨከነ። የመዘገበው ቱሲዲዲስ ራሱ በበሽታው ተይዞ የተረፈ ነው። ተመራማሪዎች የከተማዋን ሕዝብ ሩብ ወይም ሲሶ ገደማ ጨርሷል ይላሉ
ጉባኤው ሐሳቡን ይቀይራል — ፔሪክለስ ከሥልጣኑ ተነስቶ ቅጣት ተጣለበት፤ በዚያው ጉባኤ ግን እንደገና ተመረጠ። ከዚያ ራሱ በወረርሽኙ ሞተ
ዴማጎግ — ቃሉ በራሱ «የሕዝብ መሪ» ማለት ነው፤ ትርጉሙ ግን ሕዝቡን በስሜት የሚነዳ ሰው ወደ ማለት ተለወጠ። ከፔሪክለስ ሞት በኋላ የመጣው ዓይነት መሪ — በሞራል ሥልጣን ሳይሆን ሕዝቡን በማባበል የሚቆይ
ክሊዮን — ከእነዚያ በጣም የታወቀው። ሕዝቡ ጦርነት ይፈልጋል ብሎ ስለሚያምን ጦርነትን ያስቀጠለ ሰው። በፊተኛው ረድፍ ተቀምጦ በስሙ የተጠራው እርሱ ነው
ቀልደኛው የቆመበት ቦታ — አሪስቶፋነስ ጄኔራል አልነበረም፣ ካህን አልነበረም፣ በምክር ቤት መንበር አልነበረውም። የነበረው አንድ ነገር ብቻ ነው — በዓመት ጥቂት ቀናት፣ በሺዎች ፊት የመናገር ሕጋዊ ፈቃድ
ወጣት ነበር — የልደቱ ዓመት በእርግጠኝነት ስለማይታወቅ ግምት ነው፤ የመጀመሪያዎቹን ተውኔቶች ሲያቀርብ ሃያ ዓመታት ገደማ ይሆነዋል ተብሎ ይታመናል። በአንድ ተውኔቱ ውስጥ «ገና ልጅ ሳለሁ ጀመርኩ» በሚል ሐሳብ ተመልካቹን ያስታውሳል
የፈቃዱ ሁለት ጠርዝ — በበዓል ውስጥ ስለሆነ ማንም የማይናገረውን ይናገራል፤ በዚያው ምክንያት ግን ቃሉ ሙሉ ክብደት አይሰጠውም። ሲፈቀድ ጋሻ ነው፤ ሲፈቀድ ደግሞ ልጓም ነው
ጠብን የምታዘጋጅ ከተማ — ቦታውን ትሰጣለች፣ ወጪውን ትሸፍናለች፣ ዳኞችን ትመድባለች። ክርክሩ ነጻ ነው፤ ውጤቱ ግን ነጻ አይደለም
«ባቢሎናውያን» — ከቀረበ በኋላ ክሊዮን ወደ ምክር ቤት ጎተተው። ክሱ፦ የከተማዋን ስም በባዕዳን ፊት አጠፋህ። የክሱ ውጤት አይታወቅም። የሚታወቀው ግን አለ — በቀጣዩ ዓመት ሌላ ተውኔት አቀረበ፣ ያ ተውኔትም የሚጀምረው «እውነትን ለመናገር አልፈራም» በሚል ቃል ነው
ክፍል 2 — መድረኩን ማን ሠራው (ኢብሳ)
ማስተካከያ፦ አንድ በዓል አልነበረም — አቴና ተውኔት የሚቀርብባቸው ሁለት ትላልቅ በዓላት ነበሯት። ሌኒያ በክረምት አጋማሽ — ባሕሩ ስለሚታወክ ብዙ የባዕድ አገር ሰው የማይገኝበት፤ አቴናውያን ብቻቸውን የሚሆኑበት። ታላቁ ዲዮኒሲያ በፀደይ — የተባባሪ ከተሞች መልእክተኞችና ግብር አምጪዎች የሚታደሙበት
ልዩነቱ ቀላል አይደለም — «የከተማዋን ስም በባዕዳን ፊት አጠፋህ» የሚለው ክስ ትርጉም የሚያገኘው በዚህ ውስጥ ብቻ ነው። በቤት ውስጥ የተባለና በእንግዳ ፊት የተባለ አንድ አይደለም
ማን ይከፍላል — ሁለቱም በዓላት የመንግሥት ሥራ ነበሩ። የከተማዋ ባለሥልጣን ተውኔቶቹን ይመርጣል፣ ተዋናዮችን ይመድባል፣ ለእያንዳንዱ ተውኔት አንድ ሀብታም ዜጋ ይሰይማል — ያ ዜጋ የዘማሪውን ቡድን የማሠልጠን፣ የመመገብና የማልበስ ወጪ በሙሉ ይሸከማል
ልገሳ ሳይሆን ግዴታ — እምቢ ማለት አይቻልም። ግዴታው ግን ቅጣት አልነበረም፤ ወጪው በራሱ የክብር መለኪያ ነው። ስለዚህ ከተማዋ ተውኔቱን የምትከፍለው ከግምጃ ቤት ሳይሆን ከሀብታሞቹ ኪስ ነው፣ በክብር ውድድር አማካይነት
ደረጃውና ድንጋዩ — ዳኞቹ በዕጣ ተመርጠው አንደኛ፣ ሁለተኛ፣ ሦስተኛ ብለው ደረጃ ይሰጣሉ። አቴና ውጤቱን ትመዘግባለች፤ መዝገቡም በኋላ በድንጋይ ላይ ተቀርጾ ነበር። አንድ ተውኔት መቼ እንደቀረበና እንዴት እንደተቀበሉት የምናውቀው ከዚያ ድንጋይ በተረፉ ቁርጥራጮች ነው
ዘማሪው ቡድን — ሃያ አራት ሰዎች፣ ብዙ ጊዜ እንደ አንድ ነገር ተመስለው የሚለብሱ — ደመናት፣ እንቁራሪቶች፣ ተርቦች፣ ወፎች
ፓራባሲስ — በተውኔቱ መሃል ታሪኩ ይቆማል፤ ተዋናዮቹ ይወጣሉ፤ ዘማሪው ቡድን ወደ ተመልካቹ ዞሮ የደራሲውን ቃል በቀጥታ ይናገራል። ማለትም ተውኔቱ ውስጥ ደራሲው ራሱ ወጥቶ የሚናገርበት በር አለ
ትራጄዲና ኮሜዲ — ትራጄዲ ስለ ነገሥታትና ስለ ሺህ ዓመታት በፊት ስለሞቱ ሰዎች ትናገራለች፤ ኮሜዲ ግን በዚያ ቅጽበት በሕይወት ያለውን ሰው በስሙ ይጠራል፤ ብዙውን ጊዜም ሰውየው በአዳራሹ ተቀምጦ ይሰማዋል። አንዱ ስለ ሙታን ነው፤ ሌላው ስለ አጠገብህ ስለተቀመጠው ሰው
ጭንብልና አለባበስ — ተዋናዮቹ ሁሉም ወንዶች ናቸው፤ ሁሉም ጭንብል ያደርጋሉ። የኮሜዲው አልባሳት ሆን ተብለው የተጋነኑ ናቸው — የተሞላ ሆድ፣ የተለጠጠ ገላ፣ አስቀያሚ ጭንብል
ወደ ተቃራኒ አቅጣጫ የሚዋሹ — ትራጄዲ ሰውን ከመጠኑ በላይ ትልቅ አድርጋ ታሳያለች፤ ኮሜዲ ደግሞ ከመጠኑ በላይ አስቀያሚ አድርጋ
ቋንቋው ጨዋነት የለውም — ስድብ፣ የገላ ቀልድ፣ ጎምዛዛ ንግግር ይፈቀዳል። ኃያሉን ሰው ስሙን ጠርተህ ማፌዝ የምትችለው በዚያ ዓይነት ቋንቋ ውስጥ ብቻ ነው፤ ሽሙጡ ከቀለዱ ተነጥሎ ሊቆም አይችልም
«ፈረሰኞች» እና ጭንብል ሠሪው — ተውኔቱ በሙሉ ስለ ክሊዮን ነው፤ ክሊዮን በዚያን ጊዜ የከተማዋ ጀግና ነበር። ጥንታዊ ምንጮች የሚነግሩን የፊት መልክ ሠሪዎቹ የክሊዮንን መልክ የሚመስል ጭንብል ለመሥራት እንደፈሩ ነው። ስለዚህ አሪስቶፋነስ ሚናውን ራሱ ተጫወተው — ጭንብል ሳይኖረው፣ ፊቱን ራሱ ቀብቶ
ጥበቃው በቀን የተከለለ ነው — በበዓሉ ውስጥ ስትሆን ንጉሡንም ትሳለቅበታለህ፤ በዓሉ ሲያልቅ ግን ቀኑ ተራ ቀን ነው፣ ክሊዮንም አሁንም ክሊዮን ነው
አራት መቶ ሃያ አምስት — ፒሎስ — የስፓርታ ወታደሮች ተከበው እጅ ሰጡ፤ በዚያ ዘመን የማይታሰብ ነገር። ድሉን ወደ ቤት ያመጣው ክሊዮን ነው። ተውኔቶቹ የተጻፉት ያ ሰው በክብር ላይ እያለ ነው
አምፊፖሊስ — ከሦስት ዓመት በኋላ ክሊዮንም የስፓርታው አዛዥ ብራሲዳስም በአንድ ውጊያ ተገደሉ። ጦርነቱን ለማስቀጠል በጣም ይገፉ የነበሩትን ሁለቱም ወገኖች በአንድ ቀን አጡ፤ በቀጣዩ ዓመትም የሰላም ስምምነት ተፈረመ
አራት መቶ አሥራ አምስት — ሲሲሊ — ሰላሙ አልዘለቀም፤ አቴና ወደ ሲሲሊ ትልቅ ጦር ላከች
የተሰባበሩት ምሰሶዎች — መርከቦቹ ከመነሣታቸው ጥቂት ቀደም ብሎ በአቴና ጎዳናዎችና በቤቶች በር ላይ የቆሙት የድንጋይ ምሰሶዎች በአንድ ሌሊት ሁሉም ገደማ ተሰባበሩ። ከተማዋ በፍርሃት ተነሣች፤ መንግሥት ለጠቋሚዎች ሽልማት አወጀ፤ ሰዎች ተያዙ፣ ተገደሉ፣ ተሰደዱ
አልኪብያዲስ — የዘመቻው አዛዥ ራሱ በሃይማኖት ስድብ ክስ ተጠርጥሮ ተጠራ፤ ወደ አቴና ሳይመለስ ወደ ስፓርታ ሸሸ፣ ከዚያም በአቴና ላይ ምክር መስጠት ጀመረ። አማልክትን አልፈራም ተብሎ መከሰስ ምን ማድረግ እንደሚችል ከተማዋ በዚያ ዓመት አየችው
ጉዞው በጥፋት አለቀ — መርከቦቹ ጠፉ፣ ሠራዊቱ ተማረከ። ከዚያ በኋላ ስፓርታ አቴና በግሪክ ሁሉ ላይ አምባገነናዊ ገዢ ለመሆን ትፈልጋለች ብላ አምና እስከ ፍጻሜ ለመዋጋት ቆረጠች
አራት መቶ አሥራ አንድ — መፈንቅለ መንግሥት — በሲሲሊው ጥፋት ማግስት ዴሞክራሲው ተሽሮ አራት መቶ ሰዎች ብቻ የያዙት መንግሥት ተተከለ። «ሊሲስትራታ» የቀረበው በዚያው ዓመት ነው
ክፍል 3 — ሦስት ተውኔቶች፣ ሦስት ደረጃ (አበባ)
አበባ እያንዳንዱን ተውኔት ትዕይንት በትዕይንት ትከተላለች፤ እያንዳንዱንም ዳኞቹ የት እንዳስቀመጡት በመናገር ትዘጋዋለች። ያ ደረጃ የታሪኩ አካል ነው፤ አንዳንድ ጊዜም ከታሪኩ ይበልጣል።
አንደኛው ተውኔት፦ አካርኒያውያን
ዲካዮፖሊስ — ስሙ በግሪክ «ጻድቅ ከተማ» ወይም «ጻድቅ ዜጋ» ማለት ነው። ጎህ ሲቀድ ጉባኤው በሚሰበሰብበት ፕኒክስ ኮረብታ ላይ ብቻውን ተቀምጦ ይጠብቃል፤ ኮረብታው ባዶ ነው
ደስታውንና ሐዘኑን ይቆጥራል — ደስ ካሉት አንዱ ክሊዮን አምስት ታላንት ተፍቶ ያወጣበት ቀን ነው፤ ያስከፋው ደግሞ የኤስኪለስን ተውኔት ሲጠብቅ አዋጅ ነጋሪው «ቴዮግኒስ፣ ዘማሪ ቡድንህን አስገባ» ብሎ የተናገረበት ቀን ነው
ቀዩ ገመድ — በአቴና ልማድ ጉባኤ ቀን ገበያ ላይ የሚንሸራሸርን ዜጋ በቀይ ቀለም በተቀባ ገመድ እየነዱ ወደ ኮረብታው ያመጡታል፤ ቀለሙ የነካው ይቀጣል። ሰብሳቢዎቹ ራሳቸው ግን አልመጡም
አምፊቴዎስ — «እኔ ሟች አይደለሁም፤ የእህል አምላክ ዴሜቴር ቅድመ አያቴ ናት» ይላል፤ ከስፓርታ ጋር ሰላም እንዲያደርግ አማልክቱ የላኩት እርሱን ብቻ ነው ይላል። የመንገድ ስንቅ ስለሌለው ቀስተኞቹ ጎትተው ያስወጡታል
የፋርስ መልእክተኞች — ከዐሥር ዓመታት በላይ ቆይተዋል፣ በቀን ሁለት ድራክማ እየተከፈላቸው። «በተሸፈኑ ሠረገላዎች ውስጥ በለስላሳ ትራስ ላይ ተጋድመን ተጓዝን። ልንሞት ነበር» ይላሉ። ዲካዮፖሊስ ለራሱ፦ «እኔ ደግሞ በግንቡ ሥር በቆሻሻ ውስጥ ተኝቼ ደኅና ነበርኩ»
«የንጉሡ ዐይን» — ግዙፍ ዐይን በሆነ ጭንብል የተሸፈነ፤ ንግግሩ ትርጉም የለሽ ነው፣ ጉባኤው ግን በክብር ያዳምጠዋል። ግሪክኛው ሲሰማ የሚናገረው «ወርቅ አታገኙም» ነው። መልእክቱ በሙሉ ውሸት ነው፤ ምክር ቤቱ ግን ወደ ከተማዋ የክብር ማዕድ ይጋብዘዋል
አንዲት ጠብታ — የትሬስ ቅጥረኞች የዲካዮፖሊስን ነጭ ሽንኩርት ሲሰርቁ «የዜውስ ምልክት ነው! የዝናብ ጠብታ ነካኝ!» ይላል። በአቴና ልማድ ከሰማይ ምልክት ከመጣ ስብሰባው ይፈርሳል። ስለ ሰላም አንድም ቃል ሳይነገር ጉባኤው በአንዲት ጠብታ አለቀ — ጠብታዋ እውነት ስለመሆኗ የሚያውቀው እርሱ ብቻ ነው
ሦስቱ ጠርሙሶች — በግሪክ «ስፖንዳይ» ማለት «የሰላም ስምምነት» እና «ለአማልክት የሚፈስ የወይን ጠጅ» ማለት ነው። ስለዚህ አምፊቴዎስ የሚመለሰው ወረቀት ሳይሆን ሦስት ናሙና ጠርሙስ ይዞ ነው። የአምስት ዓመቱ የሬንጅና የመርከብ ግንባታ ይሸታል፤ የዐሥር ዓመቱ የመልእክተኛና የድርድር፤ የሠላሳ ዓመቱ ግን «የአማልክት መዓዛ ነው»። ወደ አፍ ሲገባ «ወደፈለግህበት ሂድ» ይላል
የከሰል ሠሪዎቹ — የአካርኒያ ሰዎች፤ ስፓርታውያን የወይራ ዛፋቸውን አቃጥለውባቸዋል፣ በማራቶን ከፋርስ ጋር የተዋጉ የተቆጡ ሽማግሌዎች ናቸው። ድንጋይ ይዘው ይመጣሉ
የታገተችው ቅርጫት — ትራጄዲ ውስጥ ልጅን አግቶ ማስፈራራት የተለመደ ትዕይንት ነው፤ እዚህ ላይ ግን የታገተችው የከሰል ቅርጫት ናት። «እርሷ የመንደራችን ልጅ ናት!» እያሉ ይለምናሉ
የኤውሪፒዲስ ቤት — አገልጋዩ፦ «ውስጥ አለ፤ ውስጥም የለም። አእምሮው ውጭ ወጥቶ ግጥም እየለቀመ ነው።» ደራሲው በተኛበት አልጋ ላይ እንዳለ ወደ ውጭ ይንከባለላል
የተለፎስ ጨርቅ — ዲካዮፖሊስ ተመልካቹ እንዲራራለት የለማኝ ልብስ ይለምናል። ኤውሪፒዲስ ገጸ ባሕሪያቱን ይቆጥራል — ኦይኔዎስ? ዐይነ ስውሩ ፎይኒክስ? ለማኙ ፊሎክቴቴስ? አንካሳው ቤሌሮፎን? — በመጨረሻ ተለፎስ። ዲካዮፖሊስ ኮፍያውን፣ በትሩን፣ የተቃጠለ ቅርጫቱን፣ የተሰበረ ኩባያውን፣ በስፖንጅ የተደፈነ ማሰሮውንና የደረቀ የጎመን ቅጠሉን ሁሉ ይጠይቃል። ኤውሪፒዲስ፦ «ሰውዬ፣ ትራጄዲዬን በሙሉ ትወስድብኛለህ!»
በሥጋ መቁረጫው ላይ — ንግግሩን የሚያደርገው ራሱን በሥጋ መቁረጫ እንጨት ላይ አስቀምጦ ነው፤ «ብዋሽ አንገቴ ይቆረጥ» በሚል። «ተመልካቾች፣ ለማኝ ሆኜ በኮሜዲ ውስጥ ስለ ከተማዋ ብናገር አትቆጡኝ። ኮሜዲም እውነትን ታውቃለች»
የጦርነቱ ምክንያት — «ጀማሪዎቹ የእኛው ሰዎች ናቸው። ከተማዋ አይደለችም። ጥቂት ወራዳ ሰዎች እንጂ።» ጠቋሚዎቹ የሜጋራን ካባ፣ ዱባ፣ ጥንቸል፣ የአሳማ ግልገል፣ ነጭ ሽንኩርት፣ ጨው ሳይቀር «የተከለከለ ዕቃ ነው» እያሉ ያስወርሱ ነበር። ከዚያም ሰክረው የነበሩ የአቴና ወጣቶች ከሜጋራ ሲማይታን ሰረቁ፤ ሜጋራውያንም የአስፓዚያን ሁለት ሴቶች ሰረቁ። «እናም ከሦስት ሴተኛ አዳሪዎች የተነሣ ጦርነቱ በግሪክ ሁሉ ላይ ፈነዳ»
ይህ ታሪካዊ እውነት ነው ወይ? — በጣም አይመስልም፤ አሪስቶፋነስም እውነት ነው ብሎ የሚያምን አይመስልም። የሚያደርገው ግን አለ — ትልቁን ጦርነት ወስዶ ትንሽ፣ ግላዊና አሳፋሪ ምክንያት ላይ ይሰቅለዋል። ሕዝቡ ስለ ክብርና ስለ ነጻነት እየሰማ ነው፤ ተውኔቱ ግን «ሁሉም የተጀመረው በአንድ ሰው ንዴት ነው» ይላል
ፓራባሲስ — ዘማሪው ቡድን ስለ ደራሲው ይናገራል፦ መልእክተኞች «ቫዮሌት ያጌጠች አቴና» ብለው ሲያሞግሱ ዜጎቹ በመቀመጫቸው ጫፍ ላይ ይቀመጡ ነበር፤ ደራሲው ያንን ማታለል አስቆመ። ስፓርታውያንም ኤጊና የተባለችውን ደሴት የሚፈልጉት ደራሲው እዚያ ስለሚኖር ነው ይላሉ
የግል ገበያ — የተራበ ሜጋራዊ ሁለት ሴት ልጆቹን የአሳማ ኮቴና አፍንጫ አስይዞ «ኮይ ኮይ» እያሉ በአንድ እፍኝ ነጭ ሽንኩርትና በአንድ እፍኝ ጨው ይሸጣቸዋል። ቦዮቲያዊ ነጋዴ የኮፓይስ ሐይቅ ኢል ያመጣል፤ ዲካዮፖሊስ ዓሣውን በትራጄዲ ቃል ይቀበለዋል። ቦዮቲያዊው በምትኩ የሚወስደው «በአቴና ብቻ የሚመረት ዕቃ» — ጠቋሚ — ሲሆን ኒካርኮስ የተባለው ጠቋሚ በገመድ ታስሮ በገለባ ታሽጎ ተገልብጦ ይሄዳል
የተከለከሉት ደንበኞች — የላማኮስ አገልጋይ በድራክማ መግዛት አልቻለም። በሬዎቹን ያጣ ገበሬ ለዐይኑ ቅባት አንዲት ጠብታ ሰላም ለመነ — «እኔ የሕዝብ ሐኪም አይደለሁም» ተባለ። የሠርግ ቤት ሰው ሙሽራው ወደ ጦር እንዳይሄድ አንዲት ማንኪያ ጠየቀ፤ ተከለከለ። ሙሽሪት ግን በሚዜዋ በኩል ስትጠይቅ አንዲት ጠብታ ተሰጣት — ሴት ስለሆነችና ጦርነቱ የእርሷ ጥፋት ስላልሆነ
ሁለቱ ትዕዛዞች — ላማኮስ ላባውንና ጦሩን ይዞ ወደ በረዶው መተላለፊያ፤ ዲካዮፖሊስ ወደ የዲዮኒሰስ ካህን እራት። ጎን ለጎን ቆመው አገልጋዮቻቸውን ያዛሉ — የጦር ከረጢት/የምግብ ቅርጫት፣ ላባ/እርግቦች፣ ጦር/ቋሊማ፣ የጎርጎን ጋሻ/የአይብ ኬክ
መጨረሻው ትዕይንት — ላማኮስ ጉድጓድ ሲዘል በእንጨት ችካል ተወግቶ ወደቀ፤ ቁስለኛ ሆኖ በሁለት ወታደሮች ተሸክሞ ይመጣል። በዚያው ቅጽበት ዲካዮፖሊስ ሰክሮ፣ በሁለት ሴቶች ተደግፎ፣ የድል ጽዋ ይዞ ይገባል። አንዱ «ወደ ሐኪሙ ውሰዱኝ» ይላል፤ ሌላው «ወደ ዳኞቹ ውሰዱኝ!»
ደረጃው፦ አንደኛ
ሁለተኛው ተውኔት፦ ደመናት
ስትሬፕሲያዲስ — እንቅልፍ ያጣ አረጋዊ ገበሬ። ሚስቱ ከከተማ የመጣች ባለጸጋ ናት፤ ልጁ ፊዲፒዲስ ውድ ፈረሶች ገዝቶ አባቱን በዕዳ አጥልቆታል
የስሙ ድርድር — እናቱ «ሂፖስ» (ፈረስ) ያለበት የመኳንንት ስም ፈለገች፤ አባቱ «ፊዶኒዲስ» (ቆጣቢ) ፈለገ። ተስማሙ፦ ፊዲፒዲስ — «ቆጣቢ ፈረስ»
የማሰቢያ ቤቱ — እዚያ ደካማውን ክርክር አሸናፊ ማድረግ ያስተምራሉ ይባላል። ልጁ «እነዚያ የገረጡ፣ ባዶ እግራቸውን የሚሄዱ አጭበርባሪዎች? ሶቅራጠስና ካይሬፎን?» ብሎ እምቢ ይላል፤ ስለዚህ አረጋዊው ራሱ ይመዘገባል
የቤቱ «ምሥጢራት» — ሶቅራጠስ ቁንጫ ስንት እርምጃ እንደሚዘል በሰም ጫማ ለክቷል፤ ትንኝ የምትጮኸው በኋላዋ መሆኑን ወስኗል — «የትንኝ ኋላ መለከት ነው!» ትናንት እራት አልነበረም፤ ጠረጴዛው ላይ አመድ ነስንሶ የሥጋ መጥበሻ ሽቦ አጣምሞ ኮምፓስ ሠራ፣ ከትግል ትምህርት ቤቱም ካባ ወሰደ
ተማሪዎቹ — ተጎንብሰው መሬቱን እያዩ ናቸው፤ ኋላቸው ደግሞ ወደ ሰማይ ተቀስሮ — በአንድ ጊዜ ስለ ከዋክብትም ስለሚያጠኑ
ካርታው — «ይህች አቴና ናት።» «አላምንም፤ ዳኞች ተቀምጠው አላይም።» «ይህች ደግሞ ስፓርታ ናት።» «በጣም ቀርባለች! ወደ ሩቅ አዙራት!»
በቅርጫት ውስጥ የተንጠለጠለ ሰው — «እዚያ ላይ ምን እያደረግህ ነው?» «በአየር ላይ እየተራመድኩ ፀሐይን አጠናለሁ።» ምድር የሐሳብን እርጥበት ወደ ራሷ ትስባለች ይላል፤ ከጎመን ጋር እንደሚሆነው
አማልክት የሉም — ዝናብ የሚያመጡት ደመናት ናቸው፤ ነጎድጓድ ደመናት በውሃ ተሞልተው ሲጋጩ ነው፣ በበዓል ቀን ወጥ በዝቶ ሲበላ ሆድ እንደሚጮኸው። ዜውስ የለም፤ ዲኖስ (የሰማይ ሽክርክሪት) ነግሧል። «ዜውስ በመብረቅ ዋሾዎችን የሚመታ ከሆነ የራሱን ቤተ መቅደስና ትልልቅ የኦክ ዛፎችን ለምን ይመታል? የኦክ ዛፍ ምን ዋሸ?»
ሽማግሌው ተማሪ — ከቴሳሊያ ጠንቋይ ገዝቶ ጨረቃን አውርዶ ለመቆለፍ (ወር ካላለቀ ወለድ አይከፈልም)፣ ፀሐይን በግልጽ ድንጋይ አሰባስቦ የክሱን ሰም ለማቅለጥ፣ በመጨረሻም ራሱን ሰቅሎ ክሱን ለማስቀረት ያስባል። ሶቅራጠስ ያባርረዋል፦ «ትቀባጥራለህ»
ሁለቱ ክርክሮች — ጠንካራው ስለ አሮጌው ትምህርት ይናገራል፤ ደካማው ይስቅበታል — ዜውስ ራሱ አባቱን አላሰረም? ከዚያ የመጨረሻውን ጥያቄ ይጠይቃል፦ «ጠበቆች ከየትኞቹ ይወጣሉ?» «ከወራዶቹ።» «ትራጄዲ ደራሲዎችስ? ፖለቲከኞችስ?» «ከወራዶቹ።» «እንግዲያውስ ወደ ተመልካቹ ዞር በልና እይ።» ጠንካራው ካባውን ወርውሮ ይኮበልላል፦ «ተሸንፌአለሁ»
አበዳሪዎቹ — አንዱ «የቡሆ ገበታ» የሚለውን ቃል በተሳሳተ ጾታ ስለተናገረ ብቻ ተባረረ። ሌላው «ባሕሩ ያድጋል ወይ?» ተብሎ ተጠየቀ — «አያድግም» — «እንግዲያውስ ወንዞቹ ሁሉ እየፈሰሱበት ባሕሩ ካላደገ ገንዘብህ እንዴት በወለድ ያድጋል?»
ልጁ አባቱን ይመታል — በግብዣው ላይ የሲሞኒዲስን ዘፈን አልዘምርም አለ፤ ኤስኪለስን «በጩኸት፣ በመዘበራረቅ፣ በትምክህት» ሲል ገለጸው። ከዚያም ክርክር ያቀርባል፦ አባቴ ልጅ ሳለሁ «ለጥቅምህ ነው» ብሎ ይመታኝ ነበር፤ «ሽማግሌዎች ሁለተኛ ጊዜ ልጆች ናቸው»፤ ያንን ሕግ መጀመሪያ ያወጣው ሰው አልነበረም? ዶሮዎችም አባቶቻቸውን ይዋጋሉ። ከዚያ እናቱንም ልመታት ነው ይላል
እሳቱ — ደመናቱ፦ «ራስህ ነህ፣ ወደ ክፉ ነገር ስለዞርክ። ክፉ ነገር የሚወድን ሰው አማልክትን መፍራት እስኪማር ወደ ጥፋት እንመራዋለን።» ሽማግሌው «ከባድ ነው፤ ግን ፍትሐዊ ነው» ይላል። ከዚያ የሸክላ ጋኑን አይቶ «እኔ ምስኪን፣ አንተን፣ ሸክላውን፣ አምላክ ብዬ አምኜ ነበር!» ይላል፤ መሰላልና ችቦ ይዞ የማሰቢያ ቤቱን ጣሪያ ያቃጥላል። ተውኔቱ ትምህርት ቤቱ ሲቃጠል ያበቃል
ደረጃው፦ ሦስተኛ ከሦስት — ማለትም መጨረሻ
ከዚያ በኋላ — አሪስቶፋነስ በቀጣዩ ተውኔቱ ፓራባሲስ ተመልካቹን ወቀሰው፤ ተውኔቱን እንደገና መጻፍ ጀመረ፣ አልጨረሰውም። ዛሬ በእጃችን ያለው «ደመናት» ያ ያልተጠናቀቀ ማሻሻያ ነው — አቴናውያን በእውነት ያዩት ተውኔት ጠፍቷል
ሃያ አራት ዓመታት በኋላ — በሦስት መቶ ዘጠና ዘጠኙ ዓመት ሶቅራጠስ በአቴና ፍርድ ቤት ቀረበ፤ ክሱ የከተማዋን አማልክት አልቀበልም ማለትና ወጣቶቹን ማበላሸት ነበር። መከላከያውን ሲጀምር «የምፈራው ከረጅም ጊዜ በፊት የመጡትን ነው፤ እናንተ ልጆች ሳላችሁ ጆሮአችሁ ውስጥ የገቡትን» አለ፤ ከመካከላቸውም አንዱን ብቻ ጠቀሰ — አንድ ኮሜዲ ደራሲ፣ «እኔን በአየር ላይ አንጠልጥሎ ያሳየኝ»። ውጤቱ ሞት ነበር
በመካከል፦ ሰላም
ትሪጋዮስ — ጦርነቱ ስለሰለቸው በአንድ ግዙፍ የእበት ጥንዚዛ ላይ ተቀምጦ ወደ ሰማይ ይበራል። ከመብረሩ በፊት ተመልካቹን ይለምናል፦ «ለሦስት ቀን ማንም ሽንት ቤት አይሂድ»
ጦርነት የተባለው ፍጡር — አማልክቱ ተሰደዋል፤ በቦታቸው ጦርነት አለ፤ ሰላምን በዋሻ ውስጥ ቀብሮ ደንጊያ አስቀምጦባታል። የግሪክን ከተሞች ወደ ወፍጮው ይጨምራል — ሽንኩርቱን ከሜጋራ፣ አይብ ከሲሲሊ፣ ማርን ከአቲካ
ሁለቱ መውቀጫዎች ሞተዋል — አንዱ የአቴናው፣ ሌላው የስፓርታው፤ በአንድ ውጊያ በአንድ ቀን የሞቱት
ገመዱ — ሰላምን ሲጎትቱ በአንድ ልብ አይጎትቱም፤ አንዳንዶቹ ያዘገዩታል፣ አንዳንዶቹ በስውር ወደ ኋላ ይጎትታሉ። ሜጋራውያን በረሃብ ደክመው መጎተት አይችሉም። በመጨረሻ ገበሬዎቹ ብቻቸውን ያወጧታል
ደስተኛ ያልሆኑት — የጦር መሣሪያ ሠሪዎቹ። ትሪጋዮስ የደረት ጥሩሩን ገልብጦ «ሽንት ቤት አድርገው»፣ የራስ ቁሩን የወይን መጠጫ፣ ጦሩን የወይን ተክል መደገፊያ አድርገው ይላቸዋል
ማስተካከያ — «አሪስቶፋነስ ሰላምን ጠየቀ፣ እናም ስምምነቱ ተፈረመ» ተብሎ ይነገራል፤ ቅደም ተከተሉ ትክክል አይደለም። ድርድሩ ተጠናቅቆ ነበር። ተውኔቱ ሰላሙን አላመጣውም፤ ሰላሙን ጠበቀው
ደረጃው፦ ሁለተኛ
ሦስተኛው ተውኔት፦ ሊሲስትራታ
አራት መቶ አሥራ አንድ — ኢብሳ «ያዙት» ያለው ዓመት
ሊሲስትራታ — ስሟ «ሠራዊት የምትፈታ» ማለት ነው። «ወደ ዲዮኒሰስ በዓል ወይም ወደ አፍሮዲቴ መቅደስ ብጠራቸው ኖሮ ከበሮው ብዛት መንገዱ አይታለፍም ነበር»
ካሎኒኬ — «የግሪክ ሁሉ መዳን በሴቶች እጅ ላይ ነው።» «በሴቶች እጅ? እንግዲያውስ በጣም ትንሽ ነገር ላይ ነው።»
ላምፒቶ — ከስፓርታ የመጣችው። «ምን ዓይነት ሰውነት ነው! በሬ ማነቅ ትችያለሽ!» ይሏታል። «እየተለማመድኩ ነው፤ ተረከዜን ወደ መቀመጫዬ እየመታሁ እዘላለሁ» ትላለች
ዕቅዷ — ባሎቻቸው ሰላም እስኪያደርጉ ድረስ ከእነርሱ ጋር አልጋ አይጋሩም። ሴቶቹ ደነገጡ፤ ካሎኒኬ፦ «ሌላ ማንኛውንም ነገር፣ በእሳት ውስጥ ማለፍም ቢሆን። ግን ያንን? እንደዚያ ያለ ነገር የለም።» ላምፒቶ ብቻ ትስማማለች፦ «ከባድ ነው። ግን ሰላም ያስፈልገናል»
መሐላው — በጋሻ ላይ ደም አፍስሶ መማል ተቃውሞ ገጠመው፦ «ስለ ሰላም እየማልን ጋሻ ላይ?» ስለዚህ በአንድ ትልቅ የወይን ጋን ላይ ይምላሉ። ከዚያ ሁሉም «እኔ መጀመሪያ ልጠጣ!» ይላሉ
አክሮፖሊስ — በዚያው ጊዜ አረጋውያን ሴቶች አክሮፖሊስን ተቆጣጠሩ። እዚያ የከተማዋ ግምጃ ቤት አለ፤ ያለ ገንዘብ ጦርነት አይካሄድም
ከበባው — አረጋውያን ወንዶች ችቦ ይዘው ሲመጡ ሴቶቹ የውሃ ማሰሮ ያፈሱባቸዋል፦ «ገላ መታጠቢያ ነው። ደርቀሃል፤ ውሃ ስንሰጥህ ታድጋለህ»
ባለሥልጣኑ — ከሲሲሊው ጥፋት በኋላ ከተማዋ ከሾመቻቸው አረጋውያን ተቆጣጣሪዎች አንዱ፤ ከኋላው የስኪቲያ ቀስተኞች አሉ። ቀስተኞቹ ሊሲስትራታን ሊይዙ ሲሞክሩ የአትክልት፣ የእንቁላልና የዳቦ ሻጭ ሴቶች ወጥተው ደብድበው ያባርሯቸዋል
ገንዘቡን ለምን ያዛችሁ? — «ገንዘብን ማስተዳደር የለመድነው እኛ ነን፤ የቤቱን ወጪ የምንይዘው እኛ ነን፤ ስለዚህ ይህንንም እንይዘዋለን»
«ጦርነት የወንዶች ጉዳይ ነው» — «በስህተት ስትወስኑም እንኳ እንዳንመክራችሁ ተከልክለን? አሁን ስማ። ከእንግዲህ ጦርነት የሴቶች ጉዳይ ነው።» ሴቶቹ ባለሥልጣኑ ላይ መሸፈኛ አድርገው የሱፍ ቅርጫት አስይዘው «ቤት ተቀምጠህ ሱፍ ፍተል» ይሉታል
ከተማዋ እንደ በግ ጸጉር — «መጀመሪያ እናጥበዋለን፣ ቆሻሻውን እናወጣለን። ወራዶቹንና እሾሆቹን እንለቅማለን። ለሥልጣን ብለው የሚጠቀለሉትን እንበትናለን። ከዚያ ሁሉንም ወደ አንድ የመልካም ፈቃድ ቅርጫት እንፈትላለን፤ ለሕዝቡ ካባ እንሠራለን»
ዋጋው — «ልጆች እንወልዳለን፤ ወደ ጦርነት እንልካቸዋለን።» «ደግሞ ገና ወጣት ሆነን ብቻችንን እንተኛለን።» «ወንድ ሽበቱ ወጥቶ ቢመለስ ወዲያው ወጣት ሴት ያገባል። የሴት ጊዜ ግን አጭር ነው»
እንደ ሬሳ የተዘጋጀ ባለሥልጣን — የሙት አክሊል አሰሩለት፤ ለሲኦል በር ጠባቂው ውሻ የሚሆን የማር ኬክ አስያዙት፤ «ካሮን እየጠራህ ነው» አሉት
ሸሽተው የሚወጡ ሴቶች — አንዷ የሚሌጦስ ሱፏን በእሳት እራት እየተበላ ነው ትላለች፤ ሌላዋ ተልባዋን፤ ሦስተኛዋ «እርጉዝ ነኝ» ብላ ከቀሚሷ ሥር የተቀደሰ የነሐስ የራስ ቁር ደብቃለች። ሌሎቹ በተቀደሰው እባብና በጉጉቶቹ ጩኸት መተኛት አልቻልንም ይላሉ
ሚርሂኒና ኪኔሲያስ — ሕፃኑ «እማዬ» ብሎ ጠርቷት ትወርዳለች። ከዚያ አልጋ፣ ፍራሽ፣ ትራስ፣ ብርድ ልብስ፣ ሽቶ እያለች ታዘገየዋለች። «ይህ የመዘግየት ሽታ ነው እንጂ የሠርግ አይደለም» ይላል። ስትሄድ አንድ ነገር ታስታውሰዋለች፦ «ስምምነቱን እንድትደግፍ አትርሳ።» አትመለስም
ሁለቱም ወገኖች ተሸነፉ — የስፓርታ መልእክተኛ ተጎንብሶ ይመጣል፤ «ላምፒቶ ጀመረችው። ከዚያ ሴቶቹ ሁሉ በአንድነት ባሎቻቸውን ገፉ።» የአቴናውያንም ሁኔታ ተመሳሳይ ነው
እርቅ የተባለች ሴት — ድርድሩ የሚደረገው በእርሷ ገላ ላይ እያሳዩ ነው። «ፒሎስን እንፈልጋለን» ይላሉ ስፓርታውያን፤ አቴናውያን ደግሞ ወሽመጡን፣ የሜጋራን ሁለት ረጃጅም ግንቦችና ኮረብታውን ይጠይቃሉ። ተውኔቱ ስለ ካርታ የሚያወራ ይመስላል፣ ግን ስለ ካርታ አይደለም
ስምምነት ተፈረመ፤ ግብዣ ተደረገ — ከጥቂት ወራት በኋላ ግን በዚያችው ከተማ ውስጥ ዴሞክራሲው ተሽሮ አራት መቶ ሰዎች ሥልጣን ያዙ
ደረጃው፦ አይታወቅም — መዝገቡ አልደረሰንም
እነሱ ምን ሆኑ
ክሊዮን — በአምፊፖሊስ ውጊያ ተገደለ። አሪስቶፋነስ ከዚያ በኋላም ሲያፌዝበት ኖረ
ሶቅራጠስ — በሦስት መቶ ዘጠና ዘጠኙ ዓመት በአቴና ዜጎች ድምፅ ተፈረደበት፤ መርዝ ጠጥቶ ሞተ
አቴና — በአራት መቶ አራቱ ዓመት እጅ ሰጠች። ዴሞክራሲው ተሽሮ ሠላሳ ሰዎች ተተከሉባት፤ ከዓመት በኋላ ተመልሶ መጣ፣ ግን ከተማዋ ያቺው አልነበረችም
አሪስቶፋነስ — አቴና ስትሸነፍ በሕይወት ነበር፤ ከዚያ በኋላም መጻፉን ቀጠለ። ማስተካከያ፦ ብዙ ጊዜ «ከአራት መቶ ሃምሳ እስከ ሦስት መቶ ሰማንያ ስምንት ኖረ» ይባላል፤ ተመራማሪዎች ዛሬ የሚያስቀምጡት ግን ከአራት መቶ አርባ ስድስት ገደማ እስከ ሦስት መቶ ሰማንያ ስድስት ገደማ ነው። የልደቱም የሞቱም ቀን በእርግጠኝነት አይታወቅም
ተውኔቶቹ — አርባ ገደማ ነበሩ፤ ዐሥራ አንዱ ብቻ በሙሉ ደረሱን። እነዚያ ዐሥራ አንድ በዓለም ላይ ሙሉ በሙሉ የተረፉት ብቸኛዎቹ የዚያ ዘመን ኮሜዲዎች ናቸው። ተቀናቃኞቹ ክራቲኖስ፣ ኤውፖሊስ፣ አሜይፕሲያስ ስማቸው አለ፤ ተውኔቶቻቸው የሉም። «ደመናትን» ያሸነፉት ሁለቱ ተውኔቶችም ጠፍተዋል
የአበባ ሦስት ጥያቄዎች
ዲካዮፖሊስ ጀግና ነው ወይ? — አበባ እንደ ድል አታነብበውም። ለጎረቤቶቹ ምንም አላደረገም፦ የሜጋራው ሰው ልጆቹን ሊሸጥ ሲመጣ ገዛቸው፣ የተራበውን ገበሬ አባረረው። ሰላሙ የግል ነው፣ ግላዊም ሆኖ ይቀራል። አሪስቶፋነስ ይህን አልደበቀውም — አጉልቶ ነው ያሳየው
«ደመናት» ሶቅራጠስን ገደለው ወይ? — አይደለም፤ የገደሉት ድምፅ የሰጡት ሰዎች ናቸው። ትክክለኛው ጥያቄ ግን ሌላ ነው፦ ሰውየው ራሱ በዚያች ቀን ስለ ኮሜዲው ተናገረ። ያ ማስረጃ አይደለም፤ መተውም አይቻልም
«ሊሲስትራታ» ስለ ሴቶች ነው ወይ? — ሴቶቹ ያሸንፋሉ፤ ግን የሚያሸንፉት ወንዶቹን በማሳመን አይደለም። አንድም ወንድ በተውኔቱ ውስጥ ሐሳቡን አልቀየረም — የተሸነፉት ስለተደከሙ ነው። ስለዚህ ተውኔቱ የሚናገረው ስለ ሴቶች ጥበብ ሳይሆን ስለ ወንዶች ደካማነት ነው
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ማንን ነው የሚያስቅብን? — ትግሥት፦ ላማኮስ ላይ ነው። መጀመሪያ ትዕቢተኛ ወታደር ተደርጎ ስለሚቀርብ ሲቆስል ሳቅ ይመጣል። ግን ወጥቶ የሄደው ተልኮ ነው፤ ሰክሮ የገባው ሰው ደግሞ አልተላከም። ሁለቱም ትክክል የሆነውን አድርገዋል — አንዱ ቁስሉን፣ ሌላው ጠጁን አገኘ
ሦስተኛው አማራጭ — ትግሥት «መቆየትና በከንቱ መጮህ» የሚለውን ሁለት ጊዜ ሆን ብላ ትቆጥረዋለች፤ ያ አማራጭ በሁለት ሙከራ አያልቅም። ዲካዮፖሊስ ሁለት ጊዜ ተነስቶ ተስፋ ቆረጠ፤ በዚያው ቀንም ሙሉ የግል ሰላም አገኘ። ማምለጡ በጣም ፈጣንና በጣም ምቹ ነው
ጥሩ ሕሊና ወይስ ጥሩ እራት? — ተውኔቱ ስለ ግብዣው በዚያ ሁሉ ዝርዝር የሚነግረን ለዚህ ነው — ዓሣው፣ ሥጋው፣ ጠጁ
የዳዊት ተቃውሞ — ጎረቤት ላይ የሚያርፍ የግል ውሳኔ ሁልጊዜ ክህደት አይደለም፤ አንድ ሰው ከሚያፈርስ ቤት ሲወጣ ቤቱን አላፈረሰውም
የትግሥት መልስ — ቤቱ የጋራ ከሆነስ? አንድ ጉባኤ የሚሠራው ሁሉም እንደሚገዛለት ሲታወቅ ብቻ ነው። አንድ ሰው «የራሴን መንገድ አገኘሁ» ማለት ከቻለ ሁለተኛውም ይችላል፤ ከዚያ ጉባኤው መሰብሰቡን ያቆማል
የሠላሳ ዓመት ስምምነት በአንድ ሰው ላይ — የሠላሳ ዓመት ስምምነት ፈራሚዎቹን የሚያልፍ ስምምነት ማለት ነው። ዲካዮፖሊስ ግን በአንድ ሰው ላይ አጠበበው፤ ስለዚህ ሰላሙ ከእርሱ ጋር ይሞታል
አሪስቶፋነስ መልስ ያልሰጠበት ጥያቄ — ትችቱ ጥሩ ነበር፤ መፍትሔው ግን ግልጽ አልነበረም። ተውኔቱ ሲያልቅ ጉባኤው አሁንም ተበላሽቷል፣ ጦርነቱ አሁንም ቀጥሏል፣ የተለወጠው አንድ ሰው መልካም እራት ማግኘቱ ብቻ ነው
ማስደሰትና ማስተማር — ዳዊት፦ አሪስቶፋነስ ያስስቃል — ግን ለማስተማር፤ ዴማጎጎች ያስደስታሉ — ግን ለራሳቸው ሥልጣን። ትግሥት፦ ተመልካቹ ልዩነቱን መለየት ይችላል ወይ? ወይስ ሳቅ ራሱ ድንበሩን ያደበዝዛል?
ተውኔቱ ራሱ ጠይቆታል — በ«ደመናት» ውስጥ ደካማው ክርክር የሚያሸንፈው በማስረጃ አይደለም፤ ወደ ተመልካቹ ዞሮ «አብዛኛችሁ ከየትኞቹ ናችሁ?» ብሎ ነው። ተደራሽ መሆንና ትክክል መሆን አብረው እንደማይሄዱ አሪስቶፋነስ በራሱ መድረክ ላይ አሳይቷል። እርሱ ግን ተደራሽነትን መረጠ
ደፋር ነበር ወይስ ተፈቅዶለት ነበር? — ዳዊት፦ ጭንብል ሠሪው ፈራ፣ እርሱ አልፈራም፤ ያ የተሟላ መልስ ነው። ትግሥት፦ ጭንብል ሠሪው ስሙ የማይታወቅ የእጅ ሙያተኛ ነው፤ አሪስቶፋነስ ደግሞ ተመልካች፣ ስፖንሰርና በበዓሉ መዝገብ ውስጥ የተጻፈ ስም ያለው ሰው ነው። ትንሹ ሰው በቀል ይደርስበታል፤ ትልቁ ሰው ሽልማት ያገኛል
የተፈቀደ ንዴት — ትግሥት፦ ተቋም የተፈቀደ ንዴት ሲፈጥር ንዴቱ ወደ ተግባር አይሄድም። ተመልካቹ ተሰምቶታል፤ ተሰምቶታል ማለት ግን በነጋታው ድምፅ ይቀይራል ማለት አይደለም። ተውኔቶቹ አንደኛ ወጡ፤ ጦርነቱ ቀጠለ፤ ከተማዋ ወደቀች
የዳዊት ጥርጣሬ — በዚህ አመክንዮ ማንም ማንንም መተቸት የለበትም። ትግሥት፦ አይደለም፤ የሚፈቀድልህ ትችት ብቻ «ደፋር» ተብሎ መጠራት የለበትም። «እኔ ትኬቱን አያለሁ። አንተ ሰውየውን ታያለህ»
ሃያ አራት ዓመታት — ትግሥት፦ ሶቅራጠስን የፈረዱበት ሰዎች ስለ ተውኔቱ አላሰቡም። አቴና ተሸንፋ፣ ዴሞክራሲዋ ሁለት ጊዜ ተገልብጦ፣ ሠላሳ ሰዎች ብዙ ዜጎችን ገድለው ነበር፤ ከእነዚያም መካከል የሶቅራጠስ ደቀ መዛሙርት ነበሩ። ያ ነው የገደለው
ፕላቶ ለምን ጠቀሰው — ሶቅራጠስ ተውኔቱን የጠቀሰው ፕላቶ በጻፈው ጽሑፍ ውስጥ ነው፤ ፕላቶ ደግሞ መምህሩን የገደለው የአቴና ፖለቲካ ሳይሆን ድንቁርና እንደሆነ ማሳየት ይፈልጋል
ካሪኬቸር በአፍ ይጓዛል — ዳዊት፦ «ደመናት» መጨረሻ ቢወጣም ምስሉ ኖረ። መጽሐፍ ካልተነበበ አይኖርም፤ ቀልድ ግን ካልተወደደ እንኳ ይኖራል። ትግሥት አልተቀበለችውም — «ግን ሊሆን ይችላል»
ማን ትክክል አነበበው — ትግሥት፦ አሪስቶፋነስ በተውኔቶቹ ውስጥ ሴቶችን ደጋግሞ እንደ ሞኞችና ከዳዮች ያሳያል፤ ተውኔቱም በቀረበበት ጊዜ ጦርነቱ መቀጠል አለበት ወደሚል ሐሳብ ተጠግቶ ነበር። ለዘመኑ አቴናዊ የቀልዱ ቁም ነገር ተገልብጦ ሊነበብ ይችላል — «ሌላ ስምምነት መፈለግ እንደ ሴት ማሰብ ነው»
ሁለት የተለያዩ ጥያቄዎች — «ይህ ጽሑፍ ዛሬ ለእኔ ይህ ማለት ነው» ማለት ትክክል ነው፤ «ጸሐፊው ይህን ማለት ፈልጎ ነበር» ማለት ግን ማስረጃ ይጠይቃል። ሁለቱ ሲደባለቁ ነው ታሪክ የሚዛባው
በምን ዓይነት ሰላም? — ትግሥት፦ አንድ ሰው ሐሳቡን የሚቀይረው በክርክር ብቻ ነው ማለት የክርክርን ኃይል ማጋነን ነው። እርቅ የመጣው ሁለቱ ወገኖች መቀጠል ሲያቅታቸው ነው፤ አብዛኛው እውነተኛ ሰላምም እንደዚያ ነው የሚመጣው። ሁለቱ በተለያየ መልስ ላይ ደረሱ
ማንም ሳይሰማ እውነትን መናገር ዋጋ አለው? — ትግሥት፦ እርሱ የተናገረው ለእኛ አልነበረም። ጦርነቱን ማስቆም ፈልጎ ነበር፤ ጦርነቱ አልቆመም። ዳዊት፦ አንድ ሰው ተነስቶ «ይህ ስህተት ነው» ማለቱ ራሱ በመዝገብ ውስጥ ይቀራል፤ መዝገቡም አንድ ቀን ይነበባል
የተነበበው — በአራት መቶ አራቱ ዓመት አቴና እጅ ስትሰጥ ከተማዋን ከወደብዋ የሚያገናኙት ረጃጅም ግንቦች እንዲፈርሱ ተደረገ። ዜኖፎን የሚነግረን ግንቦቹ ሲፈርሱ ዋሽንት ተጫዋቾች ተጠርተው እንደነበር ነው፤ ሕዝቡ በደስታ ነበር። ያንን ቀን የግሪክ ነጻነት መጀመሪያ ብለው አሰቡት። አሪስቶፋነስም በሕይወት ነበር
ያልተነገሩ ነገሮች
በድጋሚ የቀረበ ተውኔት። «እንቁራሪቶች» በአራት መቶ አምስቱ ዓመት አንደኛ ወጣ፤ ጥንታዊው መዝገብ ግን ተውኔቱ በድጋሚ እንዲቀርብ መደረጉን ይነግረናል — ለታሪኩ ሳይሆን ደራሲው ራሱ ወጥቶ በተናገረበት ክፍል ምክንያት። አሪስቶፋነስ በአደባባይ ተመሰገነ፤ የተቀደሰ የወይራ አክሊልም ተቀዳጀ። ያ አክሊል በክብር ከወርቅ አክሊል ጋር እኩል ይቆጠር ነበር።
ራሱ የተጫወተው ሚና። በ«ፈረሰኞች» ላይ የክሊዮንን ጭንብል ማንም ሊሠራ አልፈለገም። ጥንታዊ ምንጮች የሚሉት አሪስቶፋነስ ጭንብል ሳይኖረው ፊቱን ቀብቶ ወደ መድረኩ እንደወጣ ነው።
በሌላ ሰው ስም የጀመረ። የመጀመሪያዎቹ ተውኔቶቹ በካሊስትራቶስ ስም ነው የቀረቡት። ማለትም «አካርኒያውያን» አንደኛ ሲወጣ በመዝገቡ ውስጥ የተጻፈው የሌላ ሰው ስም ነው።
በሌላ ሰው ስም ያለቀ። መጨረሻዎቹ ሁለት ተውኔቶቹ በልጁ በአራሮስ ስም ቀረቡ። ሦስቱም ወንዶች ልጆቹ ኮሜዲ ይጽፉ ነበር።
በአንድ ማዕድ ላይ። ፕላቶ በ«ግብዣ» ውይይቱ ውስጥ አሪስቶፋነስንና ሶቅራጠስን አንድ ላይ አስቀምጧቸዋል፤ ስለ ፍቅር ተፈጥሮ በጣም የሚጠቀሰውን ንግግር የሰጠው ደግሞ ለአሪስቶፋነስ ነው — ሰዎች በመጀመሪያ ድርብ ተፈጥረው በኋላ ለሁለት ተከፍለዋል፣ እያንዳንዱም የተቆረጠውን ግማሹን ይፈልጋል የሚለውን። በግሪክ ፍልስፍና ውስጥ በጣም የተጠቀሰው የፍቅር ንግግር ሶቅራጠስን በቅርጫት ውስጥ ካንጠለጠለው ሰው አፍ ወጥቷል።
የምናነብበው «ደመናት» አቴናውያን ያዩት አይደለም። ከሽንፈቱ በኋላ የተጀመረ፣ ያልተጠናቀቀ ማሻሻያ ነው። መጨረሻ የወጣው ተውኔት ራሱ ጠፍቷል።
አሪስቶፋነስን የምናውቀው ተቀናቃኞቹ ስለጠፉ ጭምር ነው። አርባ ገደማ ጻፈ፤ ዐሥራ አንድ ብቻ ደረሱን፤ እነዚያም ከዘመኑ በሙሉ የተረፉት ብቸኛዎቹ ኮሜዲዎች ናቸው። «ደመናትን» ያሸነፉት ሁለቱ ተውኔቶች የሉም።
ቁልፍ ጥቅሶች
«ውሳኔውን ብዙ ሰው መስጠቱ ውሳኔው ሰላማዊ እንዲሆን አያደርገውም።»
— ሳባ«ሲፈቀድ ጋሻ ነው። ሲፈቀድ ደግሞ ልጓም ነው።»
— ሳባ«በቤት ውስጥ የተባለና በእንግዳ ፊት የተባለ አንድ አይደለም።»
— ኢብሳ«ትራጄዲ ሰውን ከመጠኑ በላይ ትልቅ አድርጋ ታሳያለች። ኮሜዲ ደግሞ ከመጠኑ በላይ አስቀያሚ አድርጋ። ሁለቱም እውነት አይደሉም፤ ግን ወደ ተቃራኒ አቅጣጫ ነው የሚዋሹት።»
— ኢብሳ«ጭንብል ሠሪው ፈርቷል። ደራሲው አልፈራም። ልዩነቱ ትንሽ አይደለም።»
— ኢብሳ«ሰላሙ የግል ነው፣ እናም ግላዊ ሆኖ ይቀራል። አሪስቶፋነስ ይህን አልደበቀውም። አጉልቶ ነው ያሳየው።»
— አበባ«ተውኔቱ ሰላሙን አላመጣውም፤ ሰላሙን ጠበቀው።»
— አበባ«አሪስቶፋነስ ወደ ጥሩ ሕሊና እያመራን አይደለም። ወደ ጥሩ እራት እያመራን ነው።»
— ትግሥት«እውነተኛው አደገኛ ንግግር ማንም ትኬት የማይገዛለት ነው።»
— ትግሥት«መጽሐፍ ካልተነበበ አይኖርም፤ ቀልድ ግን ካልተወደደ እንኳ ይኖራል።»
— ዳዊት«‹ትምህርቱ ኖረ› ማለት ደስ የሚል ዓረፍተ ነገር ነው፤ ግን የሚያጽናናው እኛን ነው፣ እርሱን አይደለም።»
— ትግሥት
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
አሪስቶፋነስ — የተውኔቶቹ ደራሲ፤ ከአራት መቶ አርባ ስድስት ገደማ እስከ ሦስት መቶ ሰማንያ ስድስት ገደማ (ግምት ነው) — አርባ ገደማ ተውኔት ጻፈ፣ ዐሥራ አንዱ ብቻ ደረሰን
ክሊዮን — ከፔሪክለስ በኋላ የመጣው ኃያል ፖለቲከኛ — ፒሎስ ላይ ድልን ወደ ቤት ያመጣ፣ በአምፊፖሊስ የተገደለ፤ በፊተኛው ረድፍ ተቀምጦ በስሙ የተጠራው ሰው
ፔሪክለስ — የአቴና መሪ — በግንቦች ውስጥ የመቀመጥ ስትራቴጂ አዘጋጅ፤ ተነሥቶ ተቀጥቶ እንደገና ተመርጦ በወረርሽኙ ሞተ
ቱሲዲዲስ — ወረርሽኙን የመዘገበ የታሪክ ጸሐፊ — ራሱ በበሽታው ተይዞ የተረፈ
ሶቅራጠስ — በ«ደመናት» ውስጥ በቅርጫት ተንጠልጥሎ የሚታየው ፈላስፋ — በሦስት መቶ ዘጠና ዘጠኙ ዓመት በአቴና ዜጎች ድምፅ ተፈርዶበት መርዝ ጠጥቶ ሞተ
ካይሬፎን — የሶቅራጠስ ጓደኛ — በተውኔቱ ውስጥ የትንኝ ጩኸት ጠያቂ
ብራሲዳስ — የስፓርታ አዛዥ — ከክሊዮን ጋር በአንድ ቀን በአምፊፖሊስ የተገደለ
አልኪብያዲስ — የሲሲሊው ዘመቻ አዛዥ — በሃይማኖት ስድብ ክስ ተጠርጥሮ ወደ ስፓርታ የሸሸና በአቴና ላይ ምክር የሰጠ
ኤውሪፒዲስ — የትራጄዲ ደራሲ — በ«አካርኒያውያን» ውስጥ የተለፎስን ጨርቅ ያዋሰ ጎረቤት
ኤስኪለስ — የቀድሞው ትልቁ የትራጄዲ ደራሲ — በሁለቱም ተውኔቶች ውስጥ እንደ መለኪያ የሚጠቀስ
ፕላቶ — የሶቅራጠስ ደቀ መዝሙር — መከላከያውንም «ግብዣ»ንም የጻፈ፤ ኮሜዲውን መጥቀስ ለዓላማው የሚመች ሰው
ዜኖፎን — ረጃጅም ግንቦቹ በዋሽንት ድምፅ ሲፈርሱ የመዘገበ
ካሊስትራቶስ — የመጀመሪያዎቹ ተውኔቶች በስሙ የቀረቡበት ሰው
አራሮስ — የአሪስቶፋነስ ልጅ — መጨረሻዎቹ ሁለት ተውኔቶች በስሙ ቀረቡ
ክራቲኖስ፣ ኤውፖሊስ፣ አሜይፕሲያስ — ተቀናቃኝ የኮሜዲ ደራሲዎች — ስማቸው አለ፣ ተውኔቶቻቸው የሉም
ገጸ ባሕሪያት
ዲካዮፖሊስ — «ጻድቅ ከተማ/ጻድቅ ዜጋ» — በ«አካርኒያውያን» የግል የሠላሳ ዓመት ስምምነት ያደረገ ገበሬ
ላማኮስ — የከተማዋ ጄኔራል — ወደ በረዶው መተላለፊያ ተልኮ ቁስለኛ ሆኖ የተመለሰ
አምፊቴዎስ — «ሟች አይደለሁም» የሚል፤ ሰላሙን በሦስት ጠርሙስ ያመጣ
ስትሬፕሲያዲስ — በዕዳ የተውጠ አረጋዊ ገበሬ፤ የ«ደመናት» ዋና ገጸ ባሕሪ
ፊዲፒዲስ — ልጁ፤ «ቆጣቢ ፈረስ» — ደካማውን ክርክር ተምሮ አባቱን የመታ
ትሪጋዮስ — በእበት ጥንዚዛ ወደ ሰማይ የበረረው የ«ሰላም» ገበሬ
ሊሲስትራታ — «ሠራዊት የምትፈታ» — የተውኔቱ መሪ
ካሎኒኬ — የሊሲስትራታ ጎረቤት — በመጀመሪያ የተቃወመች
ላምፒቶ — የስፓርታዋ ሴት — ብቻዋን ወዲያው የተስማማች
ሚርሂኒና ኪኔሲያስ — የዝነኛው የማዘግየት ትዕይንት ባልና ሚስት
ቦታዎች
የዲዮኒሰስ መድረክ — በአክሮፖሊስ ደቡባዊ ጎን ሥር፤ ከዐሥር ሺህ በላይ ተመልካች የሚይዝ
ፕኒክስ — ጉባኤው የሚሰበሰብበት ኮረብታ — በ«አካርኒያውያን» መክፈቻ ላይ ባዶ ነው
አክሮፖሊስ — የከተማዋ ግምጃ ቤት ያለበት፤ በ«ሊሲስትራታ» በአረጋውያን ሴቶች የተያዘ
አካርኒያ — የከሰል ሠሪዎች መንደር — ስፓርታውያን የወይራ ዛፎቻቸውን አቃጥለውባቸዋል
ሜጋራ — ከአቴና በስተ ምዕራብ ያለች ጎረቤት ከተማ — በዐዋጁ ገበያዋ የተዘጋባት
ቦዮቲያ — ከአቴና በስተ ሰሜን፤ ከስፓርታ ጋር የወገነች — የኮፓይስ ሐይቅ ኢል መገኛ
ፒሎስ — በአራት መቶ ሃያ አምስት ስፓርታውያን ተከበው እጅ የሰጡበት
አምፊፖሊስ — ክሊዮንና ብራሲዳስ በአንድ ቀን የተገደሉበት
ሲሲሊ — በአራት መቶ አሥራ አምስት አቴና ትልቅ ጦር የላከችበትና መርከቦቿ የጠፉበት
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
ዴማጎግ — በራሱ «የሕዝብ መሪ» ማለት ነው፤ ትርጉሙ ግን ሕዝቡን በስሜት የሚነዳ ሰው ወደ ማለት ተለወጠ
ሌኒያ — በክረምት አጋማሽ የሚደረግ በዓል፤ አቴናውያን ብቻቸውን የሚሆኑበት
ታላቁ ዲዮኒሲያ — በፀደይ የሚደረግ በዓል፤ የተባባሪ ከተሞች መልእክተኞችና ግብር አምጪዎች የሚታደሙበት
የሀብታሙ ዜጋ ግዴታ — የዘማሪውን ቡድን የማሠልጠን፣ የመመገብና የማልበስ ወጪ የመሸከም ግዴታ — ልገሳ ሳይሆን ግዴታ፣ ግን በተመሳሳይ ጊዜ የክብር መለኪያ
ፓራባሲስ — ታሪኩ የሚቆምበትና ዘማሪው ቡድን ወደ ተመልካቹ ዞሮ የደራሲውን ቃል የሚናገርበት በር
ስፖንዳይ — በግሪክ በአንድ ጊዜ «የሰላም ስምምነት» እና «ለአማልክት የሚፈስ የወይን ጠጅ» ማለት ነው — የተውኔቱ ሦስቱ ጠርሙሶች ቀልድ የተመሠረተበት
ቀዩ ገመድ — ጉባኤ ቀን ገበያ ላይ የቀሩ ዜጎችን ወደ ኮረብታው የሚነዳበት በቀለም የተቀባ ገመድ፤ ቀለሙ የነካው ይቀጣል
የስኪቲያ ቀስተኞች — የከተማዋ ፖሊስ የሆኑ ባሪያዎች
ዲኖስ — «ሽክርክሪት» ማለት ነው፤ በተመሳሳይ ጊዜ የክብ የሸክላ ጋን ስም — ተውኔቱ ዜውስን በዚያ ቃል ይተካዋል
የማሰቢያ ቤት — ደካማውን ክርክር አሸናፊ ማድረግ ያስተምራሉ የሚባልበት ትምህርት ቤት
ጠንካራውና ደካማው ክርክር — መድረኩ ላይ ተመስለው የሚወጡ ሁለት ክርክሮች — ደካማው የሚያሸንፈው በማስረጃ ሳይሆን ወደ ተመልካቹ ዞሮ ነው
ጠቋሚ — ዜጎችን ወደ ፍርድ ቤት እየጎተተ የሚተዳደር ሰው — በተውኔቱ ውስጥ «በአቴና ብቻ የሚመረት ዕቃ»
የበዓሉ ጥበቃ — በበዓል ቀን ንጉሡንም መሳለቅ ይቻላል፤ ጥበቃው ግን በቀን የተከለለ ነው
የውይይት ጥያቄዎች
የግል ሰላም። ዲካዮፖሊስ የሠላሳ ዓመት ስምምነት ወስዶ በአንድ ሰው ላይ አጠበበው። አንድ ሰው ተስፋ ቆርጦ የራሱን መንገድ ሲፈልግ የት ላይ ነው ሰብዓዊ የሚሆነው፣ የት ላይስ ጎረቤት ላይ የሚያርፍ ውሳኔ የሚሆነው?
የተፈቀደ ትችት። የከተማዋ ገንዘብ የከፈለበት፣ የከተማዋ ባለሥልጣን የመረጠው፣ የከተማዋ ዳኞች ደረጃ የሰጡት ትችት — ትችት ነው ወይስ ሥርዓት? ትግሥት ትኬቱን ታያለች፤ ዳዊት ሰውየውን ያያል። እናንተ የትኛውን?
የጸሐፊው ዓላማና የአንባቢው ንባብ። «ሊሲስትራታ» ዛሬ የሰላም ተውኔት ተብሎ ይነበባል፤ ለዘመኑ አቴናዊ ግን ቀልዱ ተገልብጦ ሊነበብ ይችላል። አንድ ጽሑፍ ከጸሐፊው ቁጥጥር ውጪ ሊያድግ ይችላል? ሁለቱ ሲደባለቁስ ምን ይጠፋል?
