ትምህርት 21 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥት
በ778 በፒሬኔስ ተራሮች ውስጥ አንድ ትንሽ የኋላ ጠባቂ ቡድን ተጨፈጨፈ። በዜና መዋዕል ውስጥ የቀረው አንዲት መስመር ነው — “የብሪታኒ ድንበር አስተዳዳሪ ሮላንድ” የምትል። ከዚያች አንዲት መስመር ላይ ከሦስት መቶ ዓመት በኋላ አራት ሺህ መስመር የሚጠጋ ግጥም በቀለ፤ ሽንፈትን ወደ ክብር፣ የበቀል ጥቃትንም ወደ ቅዱስ መስዋዕትነት የለወጠ ግጥም። ጥያቄዎቹ ግን ዛሬም አልረገቡም። እርዳታ መጠየቅ ውርደት ነው? ክብር ጀግና ያደርጋል ወይስ ይገድላል? ክህደትስ ከክፋት ነው ወይስ ከቁስል የሚመጣው?
ክፍል 1 — ታሪኩ ራሱ ምን ይላል? (ሳባ)
778 ዓ.ም — ሮንሴቮ ሸለቆ — ሻርለማኝ ከስፔን ሲመለስ የኋላ ጠባቂው በጠባቡ መተላለፊያ ተጠቃ፤ ከሞቱት አንዱ ሮላንድ ነበር
476 — የምዕራቡ ሮም ውድቀት — ከተሞች ተዳከሙ፣ መንገዶች ፈረሱ፣ ማንበብና መጻፍ የጥቂት መነኮሳት ሥራ ሆነ
ፍራንኮች — በዛሬዋ ፈረንሳይና ምዕራብ ጀርመን የሰፈረ ሕዝብ — “ፈረንሳይ” ስሟን ያገኘችው ከዚህ ሕዝብ ነው፤ ስም ራሱ የታሪክ ማስረጃ ነው
ቻርለስ ማርቴል (732፣ ቱር) — የሻርለማኝ አያት — ከስፔን ተነስቶ ወደ ፈረንሳይ ልብ የገባውን ግስጋሴ አቆመ
ሻርለማኝ (ንጉሥ 768) — በ46 ዓመት የግዛት ዘመኑ ግዛቱን ከሮም ውድቀት ወዲህ ወዳልታየ ስፋት አደረሰ — በ800 የገና ዕለት ጳጳስ ሊዮ ሦስተኛ “የሮማውያን ንጉሠ ነገሥት” ብለው ዘውድ ጫኑለት
ሰይፍ ያነሳ ንጉሥ ብዕርንም አዳነ — በአኸን ምሁራንን ሰብስቦ የጥንት የላቲን መጻሕፍት እንዲገለበጡ አዘዘ፤ ራሱ ግን ከትራሱ ሥር ሰሌዳ አስቀምጦ ፊደል ለመቅረጽ ይታገል ነበር (ኤይንሃርድ)
የስፔኑ ዘመቻ በግብዣ ተጀመረ — የሙስሊም አሚሮች ልዑካን እርዳታ ጠየቁት — ክርስቲያኑ ንጉሥ ከአንዱ የሙስሊም ወገን ጎን ሆኖ ከሌላው ተዋጋ፤ የጥምረት ፖለቲካ እንጂ የሃይማኖት ጦርነት አልነበረም
ሮላንድን የገደሉት ሙስሊሞች አይደሉም — ፓምፕሎና ስለፈረሰችባቸው የተበቀሉ ክርስቲያን ባስኮች ናቸው
አንዲት መስመር — ታሪክ ስለ ሮላንድ የምትነግረን ስሙን፣ ሥራውንና የሞተበትን ውጊያ ብቻ ነው — ቤተሰቡን፣ ዕድሜውን፣ ፊቱን አናውቅም
ክፍል 2 — ግጥሙን የወለደው ዘመን (ኢብሳ)
ሦስት መቶ ዓመት ዝምታ — ክስተቱ በዜና መዋዕል ተቀብሮ ቆየ፤ በአሥራ አንደኛው መቶ ዘመን ግን ተመልሶ መጣ
1095 — የጳጳስ ኡርባን ሁለተኛ ጥሪ — አህጉሪቱን አንቀሳቀሰ፤ ከሁሉም በላይ ግን አዲስ አስተሳሰብ ወለደ — ጦርነት ኃጢአት ሳይሆን ቅዱስ ተግባር ነው
ግጥሙ የመጣው ገበያ ስለነበረው ነው — ወደ ሩቅ ምድር የተነሳ ትውልድ አንድ ነገር ያስፈልገዋል፦ በባዕድ ተራራ ላይ መሞት ትርጉም እንዳለው የሚነግረው ታሪክ
ማንም ያላየው ሞት በሰማይ ታይቷል — ሮላንድ ብቻውን ይሞታል፤ ግጥሙ ግን መላእክት ወርደው ነፍሱን እንደወሰዱ ይነግረናል
ግጥም ያለፈውን ብቻ አይተርክም — የሚቀጥለውንም ይቀርጻል፤ ስለ ሮላንድ የሰማ ወጣት እንደ ሮላንድ ለመሆን ይነሳል
ታሪክ ወደ ትርጉም ሲለወጥ — ሻርለማኝ ከ38 ዓመት ወደ 200 ዓመት አደገ፤ ባስኮች ጠፍተው ሙስሊም ሠራዊት ተካቸው — ዕድሜው ራሱ ማዕረግ ሆነ
ፊውዳሊዝም — ማዕከላዊ መንግሥት፣ ፖሊስና ቋሚ ሠራዊት በሌለበት ዓለም ማኅበረሰቡ የተያያዘው በግል ቃለ መሐላ ነው — መሐላን ማፍረስ ከነፍስ ግድያ የከፋ ወንጀል ተደርጎ ይታይ ነበር
ባላባት ውድ ነው — የጦር ፈረስ፣ የብረት ጥሩር፣ ጋሻ፣ ሰይፍ፣ ረዳቶች — የሚያስታጥቀው መሬቱ ነው፤ መሬቱን የሰጠው ደግሞ ጌታው ነው — ታማኝነት የስሜት ብቻ ሳይሆን የኑሮ ጉዳይ ነው
ትልቁ ሀብት ስሙ ነው — ስሙ የጠፋ ባላባት በማኅበረሰቡ ዓይን የሞተ ሰው ነው
chanson de geste (”የገድል መዝሙር”) — ዦንግለር የተባሉ ተጓዥ ዘማሪዎች በአዳራሽና በገበያ ላይ በሙዚቃ ታጅበው ይዘምሩት ነበር — ለዓይን ሳይሆን ለጆሮ የተሠራ ቅርጽ
ከሽለላና ከአዝማሪ ጋር ያለው ልዩነት — በሽለላ ተናጋሪው ስለ ራሱ ይፎክራል፤ በቻንሶን ደ ዤስት ግን ዘማሪው ስለ ሞተ ሰው ይዘምራል — አንዱ የሕያዋን ኩራት ነው፣ ሌላው የሙታን ማስታወሻ
ደራሲው የለውም — በመጨረሻ መስመር ላይ ቱሮልዱስ የሚል ስም ብቻ ተጠቅሷል፤ ጥንታዊው ቅጂ ዛሬ በኦክስፎርድ ይገኛል — የአንድ አህጉር ብሔራዊ ግጥም ባለቤት አልባ ነው
ክፍል 3 — ግጥሙ ቅጽበት በቅጽበት (አበባ)
ምዕራፍ አንድ፦ ክህደቱ ሲወለድ
በሳራጎሳ የተጠነሰሰ ሴራ — ብላንካንድሪን ለማርሲሊዮን ምክር ሰጠው፦ “ስጦታ ላክ፣ ወደ ክርስትና ለመለወጥ ቃል ግባ፣ ታጋቾችም ስጠው” — ሁሉም ውሸት ነው፤ ስሌቱ ግን ሻርለማኝ ደክሞታል የሚል ነው
ሁለት ድምፆች በጥድ ዛፍ ሥር — ሮላንድ “አትመኑት፤ ልዑካኖቻችንን የገደለ ሰው ነው” አለ — ጋንሎን “ሰላም ሲቀርብልህ መንቀፍ ትዕቢት ነው” ብሎ ተቃወመ
የወደቀው ጓንት — ሮላንድ የእንጀራ አባቱን ጋንሎንን ወደ ልዑክነት ጠቆመ — ጋንሎን “ይህን አልረሳህም” አለው፤ ሮላንድ ሳቀ — ያ ሳቅ ብዙ ሰው ገደለ። የሹመቱ ጓንት መሬት ላይ ወደቀ፤ መጥፎ ምልክት
ስምምነቱ — ጋንሎን ማርሲሊዮን ፊት፦ “ሻርለማኝ የኋላ ጠባቂ ትቶ ያልፋል፤ ሮላንድን በዚያ አስቀምጠዋለሁ” — ንጉሡን አልነካም፤ ዒላማው አንድ ሰው ብቻ ነው (ይህች ትንሽ ልዩነት በኋላ ትልቅ የሕግ ክርክር ትሆናለች)
ስሙ ሲጠራ — “የኋላ ጠባቂው ማን ይሁን?” — “ሮላንድ። ከእህትህ ልጅ የተሻለ ማን አለ?” — ሻርለማኝ ክፉ ሕልም አልሞ ነበር፤ ተጠራጠረ፤ ሆኖም ከምክር ቤቱ ውሳኔ መውጣት አልቻለም
ምዕራፍ ሁለት፦ ሮንሴቮ ሲደማ
ሦስት ልመናዎች — ኦሊቨር ኮረብታው ላይ ወጥቶ ሠራዊቱን አየ — “ኦሊፋንትህን ንፋ” ብሎ ሦስት ጊዜ ለመነ፤ ሮላንድ ሦስት ጊዜ እምቢ አለ — “ዘመዶቼ ስሜን እንዲያጠፉ አልፈቅድም”
የግጥሙ ልብ — “ሮላንድ ጀግና ነው፤ ኦሊቨር ደግሞ ጥበበኛ ነው።” — ሁለቱም ተመስግነዋል፤ ግጥሙ አንዱን አላስበለጠም፤ ጥያቄውን በእጃችን አኖረው
ቡራኬው — ሊቀ ጳጳስ ቱርፒን ተዋጊዎቹን አናዞ ባረካቸው፣ ከዚያም ራሱ ጦር አነሳ — ቄስ ሲባርክና ቄስ ሲዋጋ በአንድ ሰው ውስጥ ተገናኘ
ኦሊቨር ሲሞት — ቆስሎ እይታው ሲጨልም ሮላንድን በስህተት መታው — “ድምፅህን እሰማለሁ፤ ፊትህን ግን አላይም” — ተቃቀፉ፤ ሲከራከሩ የቆዩት ሰዎች የተለያዩት በክርክር ሳይሆን በሞት ነው
ቀንዱ — ኦሊቨር ሦስት ጊዜ ለምኖት ያልነፋውን ቀንድ ብቻውን ሲቀር ነፋው — ደሙ ከአፉ እስኪወጣ ድረስ፤ ድምፁ ሠላሳ ሊግ ተጓዘ። ጋንሎን “ጥንቸል እያሳደደ ነው” አለ፤ ናይም ግን “ሮላንድ ተከድቷል” ብሎ ደረሰበት — ግን ዘግይቷል
ዱራንዳል — በእጀታው ውስጥ ንዋያተ ቅድሳት ያሉት ሰይፍ፤ ተንቀሳቃሽ ቤተ መቅደስ ነው — ሮላንድ ድንጋይ ላይ ደጋግሞ መታው፤ ድንጋዩ ተሰነጠቀ፣ ሰይፉ ግን አልተሰበረም
ፊቱን ወደ ስፔን — ተጋድሞ ፊቱን ወደ ጠላቱ አዞረ — የሚያገኘው ሰው ተሸንፎ ሳይሆን አሸንፎ እንደሞተ እንዲረዳ። ቀኝ ጓንቱን ወደ ሰማይ ዘረጋ — ተከታይ ለጌታው የሚያደርገው ምልክት — መላእክትም ተቀበሉት
ምዕራፍ ሦስት፦ በቀልና ፍርድ
ፀሐይ ስትቆም — ሻርለማኝ ሲጸልይ አምላክ ፀሐይን አቆማት፤ ጠላቶቹን እስከ ኤብሮ ወንዝ ገፋቸው — ከመጽሐፍ ቅዱስ የኢያሱ ታሪክ ሆን ተብሎ የተጠራ ማስተጋባት
የመጨረሻው ሠራዊት — የባግዳድ አሚር ባሊጋንት ደረሰ፤ ሁለቱ አረጋውያን መሪዎች ፊት ለፊት ተገናኙ — ሻርለማኝ አሸነፈ፤ ሳራጎሳ ወደቀች
ብራሚሞንድ — የማርሲሊዮን ሚስት ወደ ፈረንሳይ ተወስዳ በፈቃዷ ተጠመቀች — ሌሎቹ በኃይል፣ እሷ ግን በመረዳት — በግጥሙ ሁሉ በራሷ ምርጫ ሃይማኖቷን የቀየረች ብቸኛዋ ሰው
ኦድ — የኦሊቨር እኅት፣ የሮላንድ እጮኛ — “ልጄን እሰጥሻለሁ” ተባለች፤ “ሮላንድ ከሞተ እኔ በሕይወት መኖር አልፈልግም” ብላ ከንጉሡ እግር ሥር ሞታ ወደቀች
የጋንሎን ክርክር — “ሮላንድን ተበቀልኩ እንጂ ሻርለማኝን አልከዳሁም፤ በቀሌን በአደባባይ ገልጬ ነበር” — በፊውዳሉ ዓለም ውስጥ ትርጉም ያለው ክርክር ነው
ቲዬሪ — ትንሽ አካል ያለው ብቸኛ ተቃዋሚ — “በአገልግሎት ላይ ያለን ሰው መክዳት ንጉሡን መክዳት ነው” — ግዙፉን ፒናቤልን በፍልሚያ አሸነፈ፤ በዚያ ዘመን ሕግ ይህ የአምላክ ፍርድ ነው
ክህደት አንድን ሰው ብቻ አይገድልም — ጋንሎን በአራት ፈረሶች ተቀደደ፤ ለእሱ የመሰከሩ ሠላሳ ዘመዶቹም ተሰቀሉ
መልአኩ ገብርኤል — “ተነስ፤ ክርስቲያኖች ይጠሩሃል” — ሻርለማኝ አለቀሰ፤ “ሕይወቴ ምንኛ ከባድ ናት” አለ። ግጥሙ በሰላም ሳይሆን በጥሪ፣ በእረፍት ሳይሆን በእንባ ያበቃል
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ክብር ወይስ ገዳይ ትዕቢት? — ሮላንድ ኦሊፋንቱን ቢነፋ ኖሮ ሠራዊቱ ይተርፍ ነበር — ግጥሙ ግን አያወግዘውም፤ ያው ክብር ነው መጀመሪያውኑ በዚያ ቦታ ያቆመው። ክብሩ ጀግና አደረገው፤ ያው ክብር ገደለው
ክብር ታዳሚ ያስፈልገዋል — ሮላንድ ያሰበው “ዘመዶቼ ስለ እኔ ምን ይላሉ” ብሎ ነው — ክብር ማኅበራዊ ግንባታ ነው። ሞቱ እንኳን ለታዳሚ ነው፤ ማንም በሌለበት አቀማመጡን ያስተካክላል
የማኅበራዊ ሚዲያ ትይዩ — የመካከለኛው ዘመን ባላባት ታዳሚው የሚያውቀው ማኅበረሰብ ነበር፤ እኛ ግን በየቀኑ በማናውቀው ስፍር ቁጥር የሌለው ታዳሚ ፊት እንቆማለን — ሮላንድ ለስሙ ሲል ሞተ፤ ዛሬም ሰዎች ለምስላቸው ሲሉ እውነተኛ ሕይወታቸውን ይሠዋሉ
ጠላትን እንዴት እንሥላለን? — በ Iliad ውስጥ ሔክቶር ከአኪልስ ባልተናነሰ ርኅራኄ ይቀርባል፤ በዚህ ግጥም ግን ጠላቱ ልብ የለውም። ሆሜር ከጦርነቱ ርቆ ጻፈ፤ ይህ ግጥም ግን ጦርነቱ እየተካሄደ ተጻፈ — ጠላትህን ሰው ብታደርገው ለመዋጋት ይከብዳል
ሁለት ስንጥቆች — ግጥሙ ብላንካንድሪንን “ጥበበኛ” ይለዋል፤ ብራሚሞንድንም በፈቃዷ ያስጠምቃል — ከራሱ ፕሮፓጋንዳ ሙሉ በሙሉ ማምለጥ አልቻለም (ወይም ደካማ ጠላት ላይ ማሸነፍ ክብር አይሰጥም)
ማያልቅ ግዴታ — ብዙ ኤፒክ ግጥሞች በድል ያበቃሉ፤ ይህ ግን ድሉን ሰጥቶ ሰላሙን ይነሳል — ስለ ድል ሳይሆን ስለ ግዴታ ስለሆነ። በሲዳማ የሉዋ ሥርዓት ውስጥ ትውልዱ ሲጠራ መሄድ ግዴታው እንደሆነ ሁሉ
ክህደት ከቁስል ይመጣል — ጋንሎን ጠላት አልነበረም፤ ተዋረድኩ ብሎ ነው የካደው — ክህደትን ለመከላከል ከሃዲዎችን ማሳደድ ብቻ ሳይሆን ሰዎችን ማክበር ያስፈልጋል
የኦሊቨር ሚና — “ብቻህን አትችለውም፣ ተናገር” የሚሉን ወዳጆች ያስፈልጉናል፤ እኛም ለሌሎች ያ መሆን አለብን። የሮላንድ ቀንድ ዛሬም በእጃችን አለ — ለወዳጅ የሚደወል ስልክ፣ የሐኪም ቀጠሮ፣ “ተቸግሬአለሁ” የምትል አንዲት ዓረፍተ ነገር
ኦድና የመድረኩ ውጪ ዋጋ — ሮላንድ ስሙን አዳነ፤ ኦድ ግን ሕይወቷን አጣች — ስለ ጀግንነት ስናወራ ሁልጊዜ ከመድረኩ ውጭ የሚከፍሉ ሰዎች አሉ
ትልቁ ምጸት — ግጥሙ በሙሉ ስለ ስም ነው፤ ራሱ ግን ስም የለውም። ሮላንድ ስሙን ለማዳን ሞተ፤ ግጥሙ ግን ስሙን ትቶ ተረፈ — የቱ ነው የተሻለ የተረፈው?
ያልተነገሩ ነገሮች
የሮላንድ ሰይፍ ዱራንዳል ራሱ አፈ ታሪክ ሆኗል — በደቡብ ፈረንሳይ ሮካማዱር በምትባል ከተማ ገደል ግድግዳ ላይ ለብዙ ዘመናት አንድ ሰይፍ ተሰክቶ ይታይ ነበር፤ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ግን ከቦታው ተወስዶ ጠፍቷል።
የሄስቲንግስ ጦርነት (1066) — ታይልፈር የተባለ ዘማሪ ከኖርማን ሠራዊት ፊት ፊት እየጋለበ ስለ ሮላንድ ይዘምር ነበር ይላል ትውፊቱ። እውነት ይሁን አይሁን አይታወቅም፤ ትውፊቱ ራሱ ግን ሰዎች ወደ ጦርነት ሲገቡ የሚሰሙት ዘፈን ምን ያህል እንደሚያስፈልጋቸው ይነግረናል።
በፋሮ ደሴቶች እስከ ዛሬ ድረስ የሮንሴቮን ጦርነት የሚተርክ ባላድ በባህላዊ የሰንሰለት ጭፈራ ይዘመራል — ከሺህ ዓመት በኋላ ሰዎች ገና በሮላንድ ታሪክ እጅ ለእጅ ተያይዘው ይጨፍራሉ።
በጀርመን ከተሞች ውስጥ “ሮላንድ” የሚባሉ ግዙፍ የድንጋይ ሐውልቶች አሉ፤ የከተማዋን የንግድና የፍርድ ነጻነት ያመለክቱ ነበር። በብሬመን ያለው በዩኔስኮ የዓለም ቅርስነት ተመዝግቧል — ለንጉሡ ታማኝ ሆኖ የሞተ ባላባት የከተሞች ነጻነት ምልክት ሆነ።
Orlando Furioso — በአሥራ ስድስተኛው መቶ ዘመን አሪዮስቶ ያሳተመው የኢጣሊያ ታላቅ ኤፒክ፤ “Orlando” ማለት ሮላንድ ነው — አንድ ግጥም ሌላ ታላቅ ግጥም ወለደ።
ስቲቨን ኪንግ The Dark Tower በተባለው ተከታታይ ልብ ወለዱ ውስጥ ዋና ጀግናውን ሮላንድ ብሎ ሰይሞታል — የሺህ ዓመት ስም ገና ይሠራል።
ግራሃም ግሪን The Confidential Agent የተባለውን ልብ ወለዱን በዚህ ግጥም ዙሪያ ገንብቷል፤ ዋና ገጸ ባሕርዩ የግጥሙ ተመራማሪ ነው — “እውነተኛው ጀግና ኦሊቨር መሆን ነበረበት” ይላል።
ግጥሙ ሁለት ጊዜ ተረሳ — አንዴ ክስተቱ ተረሳ፣ ግጥሙ አዳነው፤ ቀጥሎ ግጥሙ ተረሳ፣ የእጅ ጽሑፉ አዳነው። በአሥራ ዘጠነኛው መቶ ዘመን ምሁራን አሳትመው ሲያወጡት ነው የፈረንሳይ ብሔራዊ ግጥም የተባለው።
ቁልፍ ጥቅሶች
“ሮላንድ ጀግና ነው፤ ኦሊቨር ደግሞ ጥበበኛ ነው።” — ግጥሙ (የግጥሙ በሙሉ ልብ የሆነች መስመር)
“ዘመዶቼ ስሜን እንዲያጠፉ አልፈቅድም። ዱራንዳልን አነሳለሁ እንጂ ቀንድ አልነፋም።” — ሮላንድ
“ኦ አምላኬ፣ ሕይወቴ ምንኛ ከባድ ናት።” — ሻርለማኝ (የግጥሙ የመጨረሻ ቃል)
“ድል የሚያልቅ ነገር ነው፤ ግዴታ ግን አያልቅም።” — ክፍል 3
“የሮላንድ ቀንድ ዛሬም በእያንዳንዳችን እጅ አለ። ችግሩ መቼ እንደምንነፋው ነው።” — ዳዊት
“እውነተኛው ጀግና ኦሊቨር መሆን ነበረበት፤ በጦርነት ውስጥ ግን ሁልጊዜ የተሳሳተውን ጀግና እንመርጣለን።” — ግራሃም ግሪን
“ሮላንድ ስሙን ለማዳን ሞተ፤ ግጥሙ ግን ስሙን ትቶ ተረፈ።” — ዳዊት
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
ሮላንድ — የብሪታኒ ድንበር አስተዳዳሪ፤ የሻርለማኝ የእህት ልጅ — በሮንሴቮ ወደቀ
ሻርለማኝ (~742–814) — የፍራንኮች ንጉሥ (768)፣ ንጉሠ ነገሥት (800) — በዘመቻው ወቅት 38 ዓመቱ ነበር፤ በግጥሙ ውስጥ ግን ሁለት መቶ ዓመት ሆኗል
ኦሊቨር — የሮላንድ ጓደኛ — ሦስት ጊዜ “ቀንዱን ንፋ” ብሎ የለመነው ጥበበኛ
ጋንሎን — የሮላንድ የእንጀራ አባት — ተዋርዶ የካደ፤ በአራት ፈረሶች ተቀደደ
ቱርፒን — ሊቀ ጳጳስ — ባርኮ የተዋጋ፤ ቄስና ተዋጊ በአንድ ሰው
ማርሲሊዮን — የሳራጎሳ አሚር — እጁ ተቆርጦ በኀዘን ሞተ
ብላንካንድሪን — የማርሲሊዮን አማካሪ — ግጥሙ “ጥበበኛ” ብሎ የሚጠራው ጠላት
ናይም — የሻርለማኝ ጥበበኛ መስፍን — ክህደቱን የደረሰበት
ቲዬሪ — ትንሽ አካል ያለው ባላባት — ፒናቤልን አሸንፎ ፍርዱን ያስወሰነ
ፒናቤል — የጋንሎን ዘመድና ተሟጋች — ግዙፍ ተዋጊ
ኦድ — የኦሊቨር እኅት፣ የሮላንድ እጮኛ — ዜናውን ሰምታ ወደቀች
ብራሚሞንድ — የማርሲሊዮን ሚስት — በራሷ ፈቃድ የተጠመቀች ብቸኛ ሰው
ባሊጋንት — የባግዳድ አሚር — የመጨረሻውን ሠራዊት ያመጣ
ኤይንሃርድ — የሻርለማኝ የሕይወት ታሪክ ጸሐፊ — ሮላንድን በአንዲት መስመር የመዘገበ
ቻርለስ ማርቴል — የሻርለማኝ አያት — ቱር (732)
ጳጳስ ኡርባን ሁለተኛ — የ1095 ጥሪ አቅራቢ
ቱሮልዱስ — በግጥሙ የመጨረሻ መስመር የተጠቀሰ ስም — ማን እንደሆነ አይታወቅም
አሪዮስቶ — Orlando Furioso (16ኛው መ.ክ.ዘ.)
ስቲቨን ኪንግ — The Dark Tower ውስጥ ጀግናውን ሮላንድ ብሎ ሰየመ
ግራሃም ግሪን (1904–1991) — The Confidential Agent ደራሲ
ታይልፈር — በሄስቲንግስ (1066) ስለ ሮላንድ ዘምሯል የሚባል ዘማሪ
ቦታዎች
ሮንሴቮ — በፒሬኔስ ተራሮች ውስጥ ያለ ጠባብ መተላለፊያ — 778
ሳራጎሳ — የማርሲሊዮን ከተማ — ከስፔን የመጨረሻዋ ያልተያዘች
አል-አንዳሉስ — ከ711 ጀምሮ የሙስሊም አገዛዝ ሥር የነበረችው ኢቤሪያ
ፓምፕሎና — የባስኮች ከተማ — ስለፈረሰችባቸው ተበቀሉ
አኸን — የሻርለማኝ ቤተ መንግሥት — ምሁራንና ቤተ መጻሕፍት
ኤብሮ ወንዝ — ፀሐይ ቆማ የተካሄደው ማሳደድ የተጠናቀቀበት
ኦክስፎርድ — ጥንታዊው የግጥሙ የእጅ ጽሑፍ የሚገኝበት
ሮካማዱር — ዱራንዳል በገደሉ ግድግዳ ላይ ይታይ የነበረባት ከተማ
ብሬመን — በዩኔስኮ የተመዘገበው የሮላንድ ሐውልት ያለባት
ቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች
chanson de geste — “የገድል መዝሙር” — ለንባብ ሳይሆን ለመዘመር የተደረሰ
ዦንግለር — በአዳራሽና በገበያ ግጥሙን የሚዘምሩ ተጓዥ ዘማሪዎች
ኦሊፋንት — የሮላንድ ቀንድ — ኦሊቨር ሦስት ጊዜ ለምኖታል፤ ሲነፋም ድምፁ ሠላሳ ሊግ ተጓዘ
ዱራንዳል — በእጀታው ንዋያተ ቅድሳት ያሉት ሰይፍ — ተንቀሳቃሽ ቤተ መቅደስ
አሥራ ሁለቱ ባልደረቦች — የሻርለማኝ ምርጥ ባላባቶች — ሮላንድና ኦሊቨር ከመካከላቸው
ፊውዳሊዝም — ማኅበረሰቡ በግል ቃለ መሐላ የተሳሰረበት ሥርዓት — መሐላ ማፍረስ ከግድያ የከፋ
የመስቀል ጦርነት — ከ1095 ጀምሮ — ጦርነትን ቅዱስ ተግባር ያደረገ አዲስ አስተሳሰብ
የአምላክ ፍርድ (ፍልሚያ) — እውነትን በነጠላ ውጊያ የሚወስን የዘመኑ ሕግ
ሽለላና አዝማሪ — የሕያዋን ኩራት፤ ቻንሶን ደ ዤስት ግን የሙታን ማስታወሻ
