ትምህርት 17 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግስት
William Shakespeare (1564–1616) “Macbeth”ን በ1606 ገደማ ጻፈ — ለ Scotland ንጉሥ James፣ ንጉሥ መግደል ትኩስ ፍርሃት በነበረበት ዘመን። ታሪኩ ስድስት መቶ ዓመት ወደ ኋላ ይወስደናል — ግን እውነተኛው Macbeth ከተውኔቱ ነፍሰ ገዳይ የተለየ ነበር። ተውኔቱ ቀላል ጥያቄ ይጥላል — ሥልጣን ደስታ ያመጣል? — መልሱን ግን ለተመልካቹ ይተዋል።
ክፍል 1 — ዳራና ታሪካዊ ሰዎች (ሳባ)
Shakespeare በአጭሩ — የ Stratford የጓንት ሠሪ ልጅ፣ ዩኒቨርሲቲ ያልገባ። “Macbeth”ን ሲጽፍ የ London ቲያትር ቁንጮ ላይ ደርሶ ነበር — የ King’s Men ባለ ድርሻ።
ተውኔቱ የት ይቀመጣል — ከአራቱ “ታላላቅ ትራጄዲዎች” (Hamlet, Othello, King Lear, Macbeth) አንዱ፣ አጭሩ — ፈጣን፣ ጨለማ።
1606 — የጻፈበት ቅጽበት — ንግሥት Elizabeth (1603) ሞታ የ Scotland ንጉሥ James (VI/I) ዙፋን ወረሰ፤ ኩባንያው King’s Men ተባለ።
ንጉሥ James እና ጠንቆላ — “Daemonologie” የተባለ መጽሐፍ ራሱ ጽፎ ነበር — ስለዚህ ሦስቱ ጠንቋዮች ለ James የቅርብ ጉዳይ ናቸው።
Gunpowder Plot (1605) — ፓርላማውን ከንጉሡ ጋር ለማፈንዳት የተደረገ ሴራ — ንጉሥ መግደል ለ London ሕዝብ ትኩስ ቁስል ነበር።
Equivocation — እውነት ሳይዋሹ ግራ የሚያጋባ ንግግር — በ Gunpowder ችሎት (Henry Garnet) የተነሳ ቃል — ጠንቋዮቹ “እውነት የሚመስል የሚያታልል” ነገር ይናገራሉ።
እውነተኛው Scotland (Alba) — ዙፋን ከአባት ወደ ልጅ በቀጥታ አይተላለፍም ነበር፤ በንጉሣዊ ቤተሰብ ቅርንጫፎች መካከል፣ ብዙ ጊዜም በግድያ ይወሰን ነበር። ንጉሥ መግደል እንደ ቅዱስ ሥርዓት መጣስ ማቅረቡ የ James ዘመን (”Divine Right”) አስተሳሰብ ነው።
እውነተኛው Macbeth — Mac Bethad mac Findlaích፣ የ Moray ገዥ። Duncanን በ1040 በጦር ሜዳ ገደለ፣ ~17 ዓመት ገዛ (እስከ 1057)፣ በ1050 እስከ Rome ድረስ የሐይማኖት ጉዞ አደረገ — እንደ አምባገነን አይታይም ነበር።
እውነተኛዋ Lady Macbeth — ስሟ Gruoch፣ ራሷም ለዙፋን ይገባኛል የምትል ደም ነበራት።
እውነተኛው Duncan — ሽማግሌ ቅዱስ ንጉሥ ሳይሆን ወጣት፣ ብዙም ያልተሳካለት ጦረኛ።
Banquo — በታሪክ መኖሩ አጠራጣሪ ነው፤ ንጉሥ James ራሱን ከ Banquo ዝርያ ስለቆጠረ በተውኔቱ ክቡር ሆኖ ቀረበ።
ምንጩ — Raphael Holinshed “Chronicles” — Shakespeare ታሪኩን ለራሱ ዓላማ ቀረጸው።
ክፍል 2 — ታሪኩ ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ (ኢብሳ)
ገጸ ባሕሪያት
Macbeth — የ Scotland ጄኔራል — ጀግና ሆኖ ገዳይ የሚሆን
Lady Macbeth — ሚስቱ — መጀመሪያ ቆራጥ፣ በኋላ የምትፈርስ
Duncan — ደጉ ንጉሥ
Banquo — ጓደኛው — ተመሳሳይ ትንቢት ተነግሮት ምንም ያላደረገ
Macduff — Thane of Fife — Macbethን የሚቃወም
Malcolm — የ Duncan ልጅ፣ ሕጋዊ ወራሽ
ሦስቱ ጠንቋዮች — ትንቢቱን የሚጥሉ
Fleance — የ Banquo ልጅ — የሚያመልጥ
ታሪኩ — ምዕራፍ በምዕራፍ
ምዕራፍ 1 — Macbeth በጦርነት ጀግና ሆኖ “Thane of Cawdor” ይሆናል። ጠንቋዮቹ “ንጉሥ ትሆናለህ” ይሉታል፤ ለ Banquo “የነገሥታት አባት ትሆናለህ” ይላሉ። Lady Macbeth ግድያውን ታቅዳለች።
ምዕራፍ 2 — Macbeth የሚንሳፈፍ ጩቤ አይቶ ንጉሥ Duncanን በእንቅልፉ ይገድላል። የንጉሡ ልጆች (Malcolm፣ Donalbain) ይሸሻሉ — ጥርጣሬ በእነሱ ላይ ይወድቃል — Macbeth ንጉሥ ይሆናል።
ምዕራፍ 3 — Macbeth Banquoን ያስገድላል፣ ግን ልጁ Fleance ያመልጣል። በግብዣ ላይ የ Banquo መንፈስ ይታየዋል።
ምዕራፍ 4 — ጠንቋዮቹ ሦስት ማስጠንቀቂያ ይሰጡታል — Macduffን ተጠንቀቅ፤ ከሴት የተወለደ አይጎዳህም፤ Birnam ጫካ Dunsinane እስኪመጣ አትሸነፍም። Macbeth የ Macduffን ቤተሰብ ያስጨፈጭፋል።
ምዕራፍ 5 — Lady Macbeth በጥፋተኝነት እጇን እያጠበች ራሷን ታጠፋለች። Birnam ጫካ “ይራመዳል” (ቅርንጫፍ የተሸከመ ሠራዊት)፤ Macduff “ከእናቱ ማኅፀን ተቀዶ የወጣ” ስለሆነ Macbethን ይገድላል። Malcolm ንጉሥ ይሆናል።
ክፍል 3 — ጥልቅ ምርመራ (አበባ)
ዐይኑን እያየ የገባ — Macbeth አይታለልም፣ አይጠራጠርም (እንደ Othello/Hamlet አይደለም) — ድርጊቱ ክፉ መሆኑን እያወቀ ይገባል።
አንዱ ግድያ ቀጣዩን ይጠራል — “በደም ይህን ያህል ገብቻለሁ…” — ዘውዱን ለመጠበቅ ተጨማሪ ደም ይፈልጋል።
ጠንቋዮቹ — ምርጫ ወይስ እጣ? — “ግደል” አላሉም፤ Banquo ተመሳሳይ ትንቢት ሰምቶ ምንም አላደረገም። Shakespeare ጥያቄውን ሳይመልስ ይተወዋል።
ጩቤና መንፈስ — ማንም አያያቸውም፣ Macbeth ብቻ — ሕሊና ወደ ውጭ ሲወጣ።
መለዋወጥ — Lady Macbeth መጀመሪያ ጠንካራ ኋላ ትፈርሳለች፤ Macbeth መጀመሪያ አመንቺ ኋላ ይደነድናል።
Duncan እና Banquo — ሁለት መስታወቶች — እንግዳን መግደል ቅዱስ ውል መጣስ፤ Banquo ተመሳሳይ ፈተና የተለየ ምላሽ።
ምስሎች — ደም (የማይጠፋ)፣ እንቅልፍ (”Macbeth does murder sleep”)፣ የተበደረ ካባ፣ የተዛባ ተፈጥሮ፣ “fair is foul”።
“Tomorrow and tomorrow” — ሁሉን አግኝቶ ባዶ የቀረ ሰው ንግግር።
ክፍት ጥያቄዎች — ማን ይበልጥ ተጠያቂ ነው? ሥልጣን ደስታ ያመጣል? እጣ ወይስ ምርጫ? — ተውኔቱ አይፈርድም።
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግስት)
ማን ይበልጥ ተጠያቂ ነው? — ትንቢቱ ለ Macbeth ነው የተነገረው፤ ምኞቱ የራሱ ነው። Banquoን፣ የ Macduff ቤተሰብን ራሱ ወሰነ — ለ Lady Macbeth እንኳ ሳይነግር።
ሥልጣንና ፍርሃት — በኃይል የተያዘ ሥልጣን ተጨማሪ ደም ይፈልጋል። ግን Shakespeare “አምባገነኖች ክፉ ናቸው” አይልም — “ይህ ሰው እንዴት ክፉ ሆነ?” ይጠይቃል።
ትዕግሥት ማጣት — ጠንቋዮቹ “ንጉሥ ትሆናለህ” አሉ፣ “አሁን ግደል” አላሉም — Macbeth ቸኮለ፤ Banquo ጠበቀ።
መተርጎም — ሰው አንድ ቃል ሰምቶ ሲተረጉም ትርጉሙ ራሱ እጣ ፈንታውን ይፈጥራል — ትንቢቱ ራሱን አስፈጸመ።
ያልተነገሩ ነገሮች
ይህ የ President Abraham Lincoln ተወዳጅ ተውኔት ነበር — ከመገደሉ ጥቂት ቀናት በፊት Macbeth የገደለውን Duncan ሰላም እየቀና የሚናገርበትን ክፍል ጮክ ብሎ አነበበ።
ብዙ ተዋናዮች በቲያትር ቤት ውስጥ “Macbeth” ስም መጥራት አይፈልጉም — “the Scottish play” ይሉታል (አጉል እምነት፣ ~400 ዓመት የቆየ)።
የጠንቋዮቹ የመዝሙር ትዕይንቶች በ Shakespeare ሳይሆኑ በ Thomas Middleton የተጨመሩ ሊሆኑ ይችላሉ ይባላል።
በ ምዕራፍ 4 ጠንቋዮቹ የ ስምንት ነገሥታት ሰልፍ ያሳያሉ (የ Banquo ዘር) — የመጨረሻው መስታወት ይዟል — ለ ንጉሥ James ቀጥተኛ መልእክት።
እውነተኛው Macbeth ~17 ዓመት በአንጻራዊ ሰላም ገዛ — ነፍሰ ገዳዩ Macbeth በአብዛኛው የ Holinshed እና የ Shakespeare ፍጥረት ነው።
ቁልፍ ጥቅሶች
“Fair is foul, and foul is fair.” — ጠንቋዮቹ
“Is this a dagger which I see before me?” — “ይህ ከፊቴ የማየው ጩቤ ነውን?” — Macbeth
“Out, damned spot!” — “ውጣ፣ የተረገምክ ዐሻራ!” — Lady Macbeth
“Tomorrow, and tomorrow, and tomorrow…” — “ሕይወት ሞኝ የተረከው ተረት ናት — ጩኸትና ቁጣ የሞላበት፣ ግን ምንም የማይል።” — Macbeth
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
William Shakespeare (1564–1616) — ጸሐፊ፣ ተዋናይ
King James VI/I — የ Scotland/England ንጉሥ — “Daemonologie” ጸሐፊ — የ King’s Men ደጋፊ
Macbeth (Mac Bethad) — እውነተኛው የ Moray ገዥ፣ ~1040–1057 የ Alba ንጉሥ
Gruoch — እውነተኛዋ Lady Macbeth
Duncan I (Donnchad) — Macbeth የገደለው ወጣት ንጉሥ
Malcolm III — የ Duncan ልጅ — Macbethን ገድሎ ዙፋን የመለሰ
Banquo / Fleance — በተውኔቱ ውስጥ የ James ዘር ምልክት
Macduff — Thane of Fife
Raphael Holinshed — የ “Chronicles” ጸሐፊ — የ Shakespeare ምንጭ
Thomas Middleton — የጠንቋዮቹን ትዕይንቶች ጨምሮ ሊሆን የሚችል ጸሐፊ
ቦታዎች
Scotland (Alba) — የ11ኛው ክፍለ ዘመን ግዛት
Moray — Macbeth የገዛበት
Dunsinane / Birnam — የመጨረሻው ጦርነት ስፍራ
Globe Theatre — London — ተውኔቱ የቀረበበት
ቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች
Divine Right of Kings — ንጉሥ በእግዚአብሔር ይሾማል የሚል እምነት (James ያራምደው ነበር)
Gunpowder Plot (1605) — ንጉሡን ለመግደል የተደረገ ሴራ
Equivocation — እውነት ሳይዋሹ ግራ የሚያጋባ ንግግር
“The Scottish play” — ተዋናዮች ለ “Macbeth” የሚጠቀሙበት የአጉል እምነት ስም
