አንዲት ልዕልት በሕልሟ ሁለት ንስሮች የሚገድሏትን ጭልፊት አየች። አንድ የማይበገር ጀግና በጓደኛው ክብር ስም ከጀርባው ተወጋ። ባሏን ያጣች ሴት ፍትሕ የምትጠይቅበት በር ሁሉ ተዘጋባት፤ ሃያ ስድስት ዓመታት ጠብቃ በአንድ ግብዣ መንግሥት አጠፋች። በመጨረሻ ማንም አላሸነፈም፤ ሁሉንም ያነሳሳው ወርቅም ገና በራይን ውስጥ ቀረ። ኒቤሉንገንሊድ የሚጠይቀን ይህን ነው፦ ታማኝነት መቼ በጎነት መሆኑን አቁሞ የጥፋት መሣሪያ ይሆናል? ያልተከፈለ ዕዳስ ለምን አይጠፋም?
ክፍል 1 — ግጥሙ ከየት መጣ? (ሳባ)
በዳኑብ ዳር የተጻፈ ስም አልባ ግጥም — እ.ኤ.አ. 1200 አካባቢ በፓሳው አካባቢ በጽሑፍ ሰፈረ፤ ከ2,000 በላይ አንጓዎችና 39 ምዕራፎች አሉት፤ ደራሲው ግን ስሙን አልጻፈም
መንገዶቹ የሚሰጡት ፍንጭ — ገጣሚው የዳኑብን መሻገሪያዎች፣ ማደሪያዎችና የገዥዎችን ከተሞች በዝርዝር ያውቃል፤ ስለዚህ ምሁራን ሥራውን ከፓሳው ጳጳስ ግዛት ጋር ያያይዙታል
ጳጳስ ፒልግሪም — ገጣሚው በእውነት የኖረውን የፓሳው ጳጳስ ወደ ሩቅ ጥንታዊ ታሪኩ አስገባ፤ የከተማውን ጳጳስ ስም ጻፈ፣ የራሱን ግን ተወ
ጸሐፊው እንደ መተላለፊያ — ልክ እንደ ዜና መዋዕልና ገድላት ጸሐፍት፣ ደራሲው ሥራውን የግሉ ንብረት ሳይሆን የማኅበረሰቡ ትውስታ አድርጎ ያየው ይመስላል
436 — የቡርጉንዲያውያን ጥፋት — በዎርምስ የነበረው መንግሥት በሮማዊው አዛዥ አይትዮስ ትእዛዝ በተላኩ የሁን ተዋጊዎች ተጨፈጨፈ፤ ንጉሡ ጉንዳሃሪም ተገደለ
ስሞች እንደ መቃብር ድንጋይ — በቡርጉንዲያውያን የሕግ መጽሐፍ የተመዘገቡት ጉንዳሃሪና ጊዝላሃሪ በግጥሙ ጉንተርና ጊዘልሄር ሆነው ተመለሱ
453 — አቲላ በሠርጉ ሌሊት — አቲላ ኢልዲኮ የተባለች ጀርመናዊት ወጣት ባገባበት ምሽት ሞተ፤ “ሙሽራዋ ገደለችው” የሚለው ወሬ በኤትዘል አዳራሽ ውስጥ የሚፈጸመውን የክሪምሂልድ በቀል ለመቅረጽ ረዳ
ጊዜ በአንድ አዳራሽ ሲጨመቅ — ዲትሪሽ የሚወክለው ቴዎዶሪክ አቲላ ከሞተ በኋላ ቢወለድም ግጥሙ ሁለቱን ያገናኛል፤ የቃል ትውስታ ዘመናትን አከማችቶ ትርጉም ይሠራል
የሼህ ሁሴን ትይዩ — በባሌ ስለ ሼህ ሁሴን የሚነገሩ የብዙ ዘመናት ታሪኮች በአንድ ታላቅ ስም ሥር እንደተከማቹ ሁሉ፣ ግጥሙም የተለያዩ ክስተቶችንና ሰዎችን አንድ አደረገ
ሁለት ግማሽ፣ አንድ ግጥም — የዘንዶ፣ የአስማት ካባና የወርቅ የዚግፍሪድ ተረት ከታሪካዊው የቡርጉንዲያውያን ጥፋት ጋር ተጋባ፤ የተረቱ ጀግና ሲገደል የታሪኩ መንግሥት ወደቀ
ክፍል 2 — ከጨዋነት ሐር ሥር ያለው ብረት (ኢብሳ)
ግጥም ደንበኛ ነበረው — የፓሳው ጳጳስ ቮልፍገር ለታዋቂው ዘማሪ ቫልተር ፎን ደር ፎገልቫይደ የፀጉር ካባ መግዣ እንደከፈለ የወጪ መዝገቡ ይመሰክራል፤ ገጣሚዎች በአዳራሽ የሚቀጠሩ ባለሙያዎች ነበሩ
ለጆሮ የተሠራ ቅርጽ — እያንዳንዱ አንጓ አራት መስመር ነው፤ የመሃሉ መተንፈሻና የመጨረሻው ተጨማሪ ምት ሐሳቡ የት እንደሚያልቅ ለአድማጭ ያሳውቃሉ
መጨረሻው አልተደበቀም — ገጣሚው “ይህ ደስታ በኀዘን ያልቃል” እያለ ጥፋቱን ቀድሞ ይነግራል፤ ጥያቄው “ምን ይሆናል?” ሳይሆን “እንዴት ወደዚያ ተደረሰ?” ነው
ሁለት ነገሥታት፣ አንድ ዘውድ — ግጥሙ በተጻፈበት ዘመን ጀርመን በሁለት ተፎካካሪ ነገሥታት ተከፍላ ነበር፤ ከሁለቱ አንዱም የጋብቻ ቃል ተጣሰብኝ ባለ መስፍን ተገደለ
ግጥሙ ስለ ራሱ ዘመን ነው — በክብር ስድብ የተነሳ ንጉሥ የሚገደልበትን ጥንታዊ ታሪክ ሲተርክ፣ ያው የጥፋት ሰንሰለት ከአዳራሹ ውጭ ገና እየሠራ ነበር
ብረትና ሐር — ግጥሙ የፈረንሳይን የጨዋነት ባህል፣ ውብ ልብሶችን፣ የሠርግና የግብዣ ሥርዓትን ይለብሳል፤ ከሥሩ ግን የድሮውን የቂምና የደም ሕግ ይደብቃል
ሰምና ወርቅ — ሰሙ የሠርግና የክብር ታሪክ ነው፤ ወርቁ ግን ማኅበረሰብ ራሱን በክብር ስም ሲያጠፋ የሚያሳይ ምስል ነው
ደም ወይስ ካሳ — ማዕከላዊ ፍርድ ቤትና ፖሊስ በሌለበት ዓለም ግድያን የሚያበቃው የተበዳዩ ወገን በቀል ወይም የገዳዩ ወገን የሚከፍለው ካሳ ነው
ለክሪምሂልድ ሁሉም በሮች ተዘጉ — ባሏን የገደሉት የራሷ ዘመዶች ናቸው፤ ጉዳይዋን የምታቀርብላቸውም እነሱው ናቸው፤ ካሳ አልተሰጣትም፣ የባሏ ሀብትም ተነጠቀባት
የኄር ትይዩ — በሶማሌ ባህላዊ ሕግ ካሳን በጋራ የሚከፍለው የዲያ ተካፋይ ቡድን ደምን ወደ ሒሳብ ይለውጣል፤ በዎርምስ ግን ያ መንገድ ጠፍቷል
መስቀሉ አዳራሹ ውስጥ አለ፤ ይቅርታ ግን የለም — ሰዎቹ ቅዳሴ ይሄዳሉ፣ ሠርግ በቤተ ክርስቲያን ይፈጽማሉ፤ ማንም ግን አይጸጸትም፣ አያስታርቅም፤ አዲሱ እምነት ወደ ውስጣቸው አልገባም
ክፍል 3 — ግጥሙ ቅጽበት በቅጽበት (አበባ)
ምዕራፍ አንድ፦ ጋብቻዎቹ
የጭልፊቷ ሕልም — ክሪምሂልድ ያሳደገቻትን ውብ ጭልፊት ሁለት ንስሮች ሲገድሏት አለመች፤ እናቷ ጭልፊቷ የምታገባው ሰው እንደሆነ ነገረቻት — መጨረሻው በመጀመሪያው ገጽ ላይ ተቀመጠ
ዚግፍሪድ ወደ ዎርምስ — የክሳንተኑ ንጉሥ ልጅ ክሪምሂልድን ለማግባት መጣ፤ የኒቤሉንግን ሀብትና የማይታይ ካባ ወስዷል፣ ዘንዶ ገድሎም ቆዳው እንደ ቀንድ ጠንክሯል
ገዳዩ ጀግናውን ሲያስተዋውቅ — ለዎርምስ አዳራሽ የዚግፍሪድን ኃይል መጀመሪያ የተረከው ኋላ የሚገድለው ሃገን ነው
የብሩንሂልድ ሦስት ውድድሮች — ጉንተር የኢዝላንዷን ንግሥት ለማግባት ሲሄድ ዚግፍሪድ ራሱን አገልጋይ አስመስሎ በማይታየው ካባ ረዳው፤ ብሩንሂልድ ተሸነፈች፣ ማን እንዳሸነፋት ግን አላወቀችም
ሁለት ሠርግና አንድ ቀበቶ — ጉንተር ብሩንሂልድን፣ ዚግፍሪድ ክሪምሂልድን አገቡ፤ ዚግፍሪድ ጉንተርን ለሁለተኛ ጊዜ ረድቶ የብሩንሂልድን ቀለበትና ቀበቶ ወስዶ ለሚስቱ ሰጣት
በቤተ ክርስቲያን በር — ከአሥር ዓመት በኋላ ሁለቱ ንግሥቶች “ማን ይቅደም?” ብለው ተጣሉ፤ ክሪምሂልድ ቀለበቱንና ቀበቶውን በሕዝብ ፊት አሳይታ ብሩንሂልድን አዋረደቻት
ጉዳዩ ተዘጋ — ግን አልተዘጋም — ዚግፍሪድ ማለ፣ ጉንተርም ተቀበለው፤ ሃገን ግን የንግሥቲቱን እንባ አይቶ የዚግፍሪድን ሞት ወሰነ
ምዕራፍ ሁለት፦ ምንጩ
በጨርቅ ላይ የተሰፋ መስቀል — ሃገን “በውጊያ እጠብቀዋለሁ” ብሎ የዚግፍሪድን ብቸኛ ደካማ ቦታ ከክሪምሂልድ አስነገራት፤ እሷም ልትጠብቀው ብላ በልብሱ ላይ መስቀል ሰፋች — ፍቅሯ የግድያው መሣሪያ ሆነ
ውኃው ዳር — በኦደንቫልድ አደን ዚግፍሪድ ንጉሡ እስኪጠጣ በአክብሮት ጠበቀ፤ ከዚያ ጎንበስ ሲል ሃገን መስቀሉን አግኝቶ ከጀርባው ወጋው — ክብርን ለማዳን ክብር ተጣሰ
ደሙ ሲናገር — ሃገን ወደ ሬሳው ሲቀርብ የዚግፍሪድ ቁስል እንደገና ደማ፤ ፍርዱ ተሰጠ፣ ቅጣቱ ግን አልተሰጠም
ወርቁ ወደ ራይን — ክሪምሂልድ የኒቤሉንግን ሀብት ለሰዎች ሰጥታ ኃይል ስትሰበስብ ሃገን ወርቁን ወንዙ ውስጥ ሰጠመው፤ ባሏን ከወሰደ በኋላ የበቀል አቅሟንም ወሰደባት
ምዕራፍ ሦስት፦ አዳራሹ
የሩዲገር መሐላ — ከ13 ዓመታት በኋላ ሩዲገር “የሚያሳዝንሽ ነገር ቢደርስብሽ እበቀልልሻለሁ” ሲል ክሪምሂልድ ኤትዘልን ለማግባት ተስማማች፤ ሩዲገር ያልተረዳው ዕዳ በዚያ ተፈረመ
ሌላ 13 ዓመታት — ክሪምሂልድ ወንድሞቿንና ሃገንን ወደ ኤትዘል ቤት ጋበዘች፤ ሃገን “ወደ ሞት ነው የምንሄደው” ቢልም “ፈርተሃል” የሚለውን ስድብ ከመቀበል ጉዞውን መረጠ
የወንዙ ሴቶች — ከዳኑብ የሚመለሰው የንጉሡ ካህን ብቻ እንደሆነ ተነበዩ፤ ሃገን ካህኑን ወደ ወንዝ ጥሎ ትንቢቱን ፈተነ፣ እውነት መሆኑንም ሲያውቅ መርከቡን ሰብሮ መመለሻውን አጠፋ
የሩዲገር ስጦታ — በቤኸላረን ሩዲገር ለእንግዶቹ ስጦታ ሰጠ፤ ሃገንም የሞተውን የሩዲገር ልጅ ጋሻ ተቀበለ — ያ ጋሻ በመጨረሻው ውጊያ ተመልሶ ይመጣል
ባልማንግ በሃገን ጭን ላይ — ሃገን የገደለውን የዚግፍሪድ ሰይፍ ይዞ ክሪምሂልድን ተቀበላት፤ “ወርቁ እስከ ፍርድ ቀን በራይን ይኖራል” ብሎም መለሰላት
ፎልከር በበሩ ላይ — በአንድ እጁ ቫዮሊን፣ በሌላው ሰይፍ የሚይዘው ተዋጊ ሌሊቱን በዜማ ሰዎቹን አስተኛ፤ ከዚያ ጋሻውን አንስቶ ከሃገን ጋር በሩን ጠበቀ
ኦርትሊብ — የክሪምሂልድ ሰዎች የቡርጉንዲያውያንን አገልጋዮች ካጠቁ በኋላ ሃገን የኤትዘልና የክሪምሂልድን ልጅ በእናቱ ፊት ገደለ፤ ውጊያውም አዳራሹን ሞላ
“አንድ ሰው ስጡኝ” — ክሪምሂልድ ሃገንን ብቻ አሳልፈው ቢሰጧት ሌሎቹን እንደምትለቅ ነገረቻቸው፤ ወንድሞቿ ግን ወዳጃቸውን ከመክዳት ሁሉም መሞትን መረጡ
አዳራሹ በእሳት — ክሪምሂልድ አዳራሹን አስቃጠለች፤ የተከበቡት ተዋጊዎች ግን ከግድግዳው ጥላ ሥር ሌሊቱን አሳልፈው በማግስቱ ገና በሕይወት ተገኙ
ሩዲገር በሁለት መሐላ መካከል — ለክሪምሂልድ የገባው መሐላና ለእንግዶቹ ያለበት ግዴታ ተጋጩ፤ ሀብቱን ሁሉ ትቶ በግዞት ሊወጣ ቢለምንም አልተፈቀደለትም
ጋሻውና ሰይፉ ተመለሱ — ሩዲገር ሊዋጋው ለቆመው ሃገን የራሱን ጋሻ ሰጠው፤ ከዚያ ጌርኖት ጋር ተጋድሎ ራሱ በስጦታ በሰጠው ሰይፍ ሞተ፣ ጌርኖትም አብሮት ወደቀ
ምስጢሩ ከሃገን ጋር ሞተ — ዲትሪሽ ጉንተርንና ሃገንን ማርኮ አቀረበ፤ ክሪምሂልድ ወንድሟን ገድላ የወርቁን ቦታ ብትጠይቅም ሃገን “ምስጢሩ በአምላክና በእኔ መካከል ብቻ ቀረ” አላት
ማንም አላሸነፈም — ክሪምሂልድ በዚግፍሪድ ሰይፍ ሃገንን ገደለች፤ ሂልደብራንድም እሷን ገደላት፤ ኤትዘልና ዲትሪሽ ቆመው አለቀሱ፣ ወርቁም በወንዙ ቀረ
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ጥፋት ክፉ ሰው አይፈልግም — ዚግፍሪድ ለወዳጁ ሲል ዋሸ፣ ሃገን ለንጉሡ ክብር ሲል ገደለ፣ ክሪምሂልድ ለባሏ ስትል አጠፋች፣ ሩዲገር ቃሉን ለመጠበቅ ሲል ተዋጋ — የተጋጩ ግዴታዎች ጥሩ ሰዎችን እርስ በርስ አስገደሉ
የሩዲገር ጋሻ — ውበት ወይስ ሽንፈት? — ዳዊት ጋሻውን ለጠላቱ መስጠቱ በጥፋት መካከል የተረፈ ሰብዓዊነት ነው ይላል፤ ትግሥት ግን መከባበራቸው ማንንም ስላላዳነ የሥርዓቱ ሽንፈት ነው ትላለች
ከግዴታ የሚያወጣ ዋጋ የለም — ሩዲገር ቤቱንና ሀብቱን ሁሉ ትቶ በግዞት ሊወጣ ፈለገ፤ ሥርዓቱ ግን ከሁለቱ ተጋጭ ግዴታዎች ንጹሕ መውጫ አልሰጠውም
የዘመናችን ሩዲገሮች — በሥራ ተቋም ትእዛዝና በሥራ ባልደረባ ላይ ባለ ግዴታ፣ ወይም በሁለት ተጣሉ ወዳጆችና ቤተሰቦች መካከል ሲቆም ሰው ያንኑ የተዘጋ በር ያገኛል
የሞጋሳ ትይዩ — በኦሮሞ ባህል በቃል የተፈጠረ ዝምድና ከደም ዝምድና አያንስም፤ ሩዲገርም ሁለቱን ግዴታዎቹን “ትልቅና ትንሽ” ብሎ ሊደረድር አልቻለም
በር ላይ የተጀመረ ጦርነት — ጥፋቱ ስለ መሬት፣ ዙፋን ወይም ሃይማኖት አልተጀመረም፤ ወደ ቤተ ክርስቲያን ማን ይቅደም ከሚል የደረጃና የሕልውና ጥያቄ ተነሳ
የተዘጋ በርና የተገኘ መስኮት — ብሩንሂልድ በማጭበርበር ተሸነፈች፤ ክሪምሂልድም በዘመዶቿ በኩል ፍትሕ ማግኘት ስላልቻለች ሠራዊት ለማግኘት ሌላ ንጉሥ አገባች — ይህም ሥልጣኗን በልጇና በልጅ ልጇ ስም ከገነባችው ከንግሥት ምንትዋብ ጋር ተነጻጸረ
በቀል የራስንም ልጅ ይበላል — ኦርትሊብን የገደለው ሃገን ነው፤ ወደ አዳራሹ ያመጣችው ግን እናቱ ክሪምሂልድ ናት
የበሱስ ጦርነት — በቅድመ እስልምና አረብ ታሪክ አንዲት ግመል መገደሏ በተግሊብና በክር መካከል ለ40 ዓመት ገደማ የቆየ በቀል አስነሳ፤ አንድ ግመልና አንድ በር የትውልድ ጥፋት መነሻ ሆኑ
ተራኪው ንጹሕ ተመልካች አይደለም — የበሱስን ጦርነትም ሆነ የኒቤሉንጎችን ጥፋት በሕይወት ያቆዩት ገጣሚዎች ናቸው፤ ታሪክ በቀልን ሊያስተምርም ሊያቀጣጥልም ይችላል
ሃገን — ታማኝ ወይስ ከሃዲ? — የዚግፍሪድ ገዳይ ሆኖ በኤትዘል አዳራሽ የመጨረሻው ምሰሶ ሆነ፤ ታማኝነቱ ንጹሕ ሰውን፣ ሕፃንንና መንግሥትን አጠፋ — ታማኝነት በጎነት የሚሆነው ለምን እንደታመንን ሲመረመር ብቻ ነው
ግትርነት ወይስ የመጨረሻ ተቃውሞ? — ዳዊት ሃገን የወርቁን ቦታ አለመናገሩ ዓላማ ያጣ ታማኝነት ነው ይላል፤ ትግሥት ግን ሁሉ ከተወሰደበት ሰው የቀረ የመጨረሻ ሰብዓዊ ተቃውሞ ነው ትላለች
በጎነት ራሱ የጥፋት መሣሪያ — የጉንተር ወገን ጥፋተኛውን ሃገን አሳልፎ ከመስጠት ሞትን መረጠ፤ የገደላቸው ወዳጃቸውን አለመክዳት የሚለው በጎ ግዴታ ነው
ያልተከፈለ ዕዳ — ትልቁ ጥፋት ከመጀመሪያው ውርደት ብቻ አልመጣም፤ ማንም ይቅርታ ስላልጠየቀ፣ ካሳ ስላልከፈለና “በደል ደርሶብሻል” ስላላለ መጣ — ግጥሙ ስለ ይቅርታ ሳይሆን ስለ ይቅርታ ማጣት ነው
አንድ ታሪክ፣ ሁለት ታማኝነቶች — በኖርስ ዕትም ጉድሩን ወንድሞቿን ለመበቀል አቲላን ትገድላለች፤ በጀርመኑ ዕትም ክሪምሂልድ ባሏን ለመበቀል ወንድሞቿን ታጠፋለች — ታሪኩን የሚቀርጸው የሚተርከው ማኅበረሰብ ነው
ዋግነርና የብሔር ፍለጋ — ዋግነር አራት ምሽት የሚፈጀውን ሥራ ጀርመን አንድ ሀገር ለመሆን በምትታገልበት ዘመን ጀመረ፤ ዋና ምንጩ የኖርስ ዕትሞች ሲሆኑ ከኒቤሉንገንሊድ የግብዣውን፣ ክህደቱንና ጥፋቱን ወሰደ
“የኒቤሉንግ ታማኝነት” — በ1909 የጀርመን መራሔ መንግሥት ከኦስትሪያ ጎን እስከ መጨረሻው መቆምን በዚህ ስም ገለጸ፤ በ1914 ቃሉ ወደ ጦርነት አዋጅ፣ ከሽንፈቱም በኋላ ወደ “ተከድተናል” የሚል ወሬ ገባ
ታሪክ ማንን ያገልላል? — አባ ጎርጎርዮስና ሉዶልፍ የኢትዮጵያን ታሪክ ለትምህርትና በማስረጃ አቀረቡ፤ “የኒቤሉንግ ታማኝነት” ግን ማን ውስጥና ማን ውጭ እንደሆነ የሚለይ የፖለቲካ መፈክር ሆነ
ያልተነገሩ ነገሮች
ግጥሙ ለመቶዎች ዓመታት ከተረሳ በኋላ በ1755 ኦበራይት የተባለ ሐኪም በሆኤንኤምስ ቤተ መንግሥት ቤተ መጻሕፍት የእጅ ጽሑፉን አገኘ።
ሥራው ሲታተም የፕሩሲያው ንጉሥ ፍሬድሪክ “አንዲት የባሩድ ጥይት ያህል እንኳ አይጠቅምም” ብሎ ናቀው፤ ጎተና ሄግልም ብዙም አልወደዱትም።
በ2009 ሦስቱ ዋና የእጅ ጽሑፎች በዩኔስኮ የዓለም ትውስታ መዝገብ ውስጥ ተመዘገቡ።
ሄበል ታሪኩን ባለ ሦስት ክፍል አሳዛኝ ተውኔት አደረገው፤ ፍሪትዝ ላንግ ደግሞ በ1924 አንዱን ስለ ዚግፍሪድ፣ ሌላውን ስለ ክሪምሂልድ በቀል የሚተርኩ ሁለት ድምፅ አልባ ፊልሞች ሠራ።
ታሪኩን መሠረት ያደረገ የቴሌቪዥን ፊልም በ2004 ወጣ፤ ዛሬ በፊልም፣ በኮሚክና በጨዋታ የሚታየው ዘንዶ ገዳይና የተረገመ ቀለበት ግን በአብዛኛው ከዋግነርና ከኖርስ ዕትሞች የመጣ ነው።
ሩዲገር የገዛት ቤኸላረን ዛሬ በኦስትሪያ ፔኽላርን ትባላለች፤ በዳኑብ ዳር ያለው አካባቢም “የኒቤሉንግ ምድር” ተብሎ ይጠራል።
የንግሥቶቹ ጠብ በተካሄደበት የዎርምስ ካቴድራል ፊት ለፊት ዛሬም ታሪኩን የሚያሳይ ዓመታዊ የቴአትር በዓል ይካሄዳል — ከ800 ዓመታት በኋላ ጠቡ ገና በዚያው ደጃፍ ላይ ነው።
ቁልፍ ጥቅሶች
“በጥንት ተረቶች ውስጥ ስለ ብዙ ድንቅ ነገሮች ተነግሮናል፤ ስለ ክቡር ጀግኖች፣ ስለ ታላቅ ድካም፣ ስለ ደስታና ስለ ዋይታ፣ ስለ ደፋሮች ውጊያ። አሁንም ድንቅ ነገሮችን ትሰማላችሁ።” — የግጥሙ መክፈቻ
“እናቴ ሆይ፣ ስለ ወንድ አታውሪኝ። ብዙ ሴቶች ደስታ በኀዘን እንደሚከፈል አይቻለሁ።” — ክሪምሂልድ
“ሺህ ብንሆንም ሁላችንም ብንሞት ይሻላል እንጂ አንድ ሰው አሳልፈን አንሰጥም።” — ጌርኖት
“ምስጢሩ በአምላክና በእኔ መካከል ብቻ ቀረ።” — ሃገን
“ታማኝነት በራሱ በጎነት አይደለም። በጎነት የሚሆነው ለምን ነገር ታማኝ እንደሆንክ ሲታይ ብቻ ነው።” — ትግሥት
“አንዳንዴ የሚያስፈራው መጨካከን ሳይሆን በጨዋነት ወደ ጥፋት መሄድ ነው።” — ትግሥት
“ግጥሙ ስለ ይቅርታ አይደለም የሚናገረው። ስለ ይቅርታ ማጣት ነው።” — ዳዊት
“ጥፋት ክፉ ሰው አይፈልግም፤ ተጋጭተው የሚቆሙ ትክክለኛ ግዴታዎችና ከመካከላቸው የሚያወጣ በር አለመኖር ብቻ በቂ ነው።” — ዳዊት
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
ክሪምሂልድ — የጉንተር፣ ጌርኖትና ጊዘልሄር እኅት፤ የዚግፍሪድ ሚስት፣ በኋላም የኤትዘል ንግሥት — ፍትሕ ከተነፈጋት በኋላ 26 ዓመታት የጠበቀች ተበቃይ
ዚግፍሪድ — የክሳንተን ንጉሥ ልጅ፤ ዘንዶ ገዳይ፣ የኒቤሉንግ ወርቅና የማይታይ ካባ ባለቤት — በሃገን ከጀርባው ተወጋ
ጉንተር — ከሦስቱ የቡርጉንዲያ ነገሥታት ታላቁ፤ የብሩንሂልድ ባል — ሃገንን አሳልፎ ከመስጠት ሞትን መረጠ
ጌርኖት — የጉንተርና የጊዘልሄር ወንድም — ከሩዲገር ጋር በአንድ ፍልሚያ አብሮ ሞተ
ጊዘልሄር — የሦስቱ ነገሥታት ታናሹ፤ የሩዲገርን ልጅ አጭቶ ነበር
ብሩንሂልድ — የኢዝላንድ ኃያል ንግሥት — በዚግፍሪድ ማጭበርበር ለጉንተር ተሸነፈች፣ በክሪምሂልድም በሕዝብ ፊት ተዋረደች
ሃገን — የቡርጉንዲያ ነገሥታት ታማኝ ሰው፤ የዚግፍሪድ ገዳይና የኒቤሉንግን ወርቅ በራይን የሰጠመ — ገዳይና የመጨረሻ ምሰሶ በአንድ ሰው
ሩዲገር — የቤኸላረን ገዥ፤ የኤትዘል ልዑክና የቡርጉንዲያውያን አስተናጋጅ — በሁለት ትክክለኛ መሐላዎች መካከል የወደቀ የግጥሙ ልብ
ኤትዘል — በታሪክ አቲላ የሚባለው የሁን ንጉሥ፤ የክሪምሂልድ ሁለተኛ ባል
ዲትሪሽ — በኤትዘል ቤት በስደት የሚኖር አረጋዊ ተዋጊ፤ በታሪክ ከኦስትሮጎቹ ንጉሥ ቴዎዶሪክ ጋር የሚያያዝ
ሂልደብራንድ — የዲትሪሽ አዛዥ — ፎልከርንና በመጨረሻ ክሪምሂልድን ገደለ
ፎልከር — ተዋጊና ዘማሪ፤ በአንድ እጁ ቫዮሊን፣ በሌላው ሰይፍ የያዘ — ከሃገን ጋር በሩን ጠበቀ
ዳንክቫርት — የሃገን ወንድም — የቡርጉንዲያውያን አገልጋዮች ማለቃቸውን ወደ አዳራሹ ያመጣ
ኦርትሊብ — የኤትዘልና የክሪምሂልድ ልጅ — በሃገን በእናቱ ፊት ተገደለ
ኡተ — የክሪምሂልድና የሦስቱ ነገሥታት እናት — የጭልፊቷን ሕልም ተረጎመች
አልቤሪክ — የኒቤሉንግ ሀብት ጠባቂ ድንክ — ዚግፍሪድ አሸንፎ የማይታየውን ካባ ወሰደበት
ጳጳስ ፒልግሪም — በእውነት የኖረ የፓሳው ጳጳስ፤ ግጥሙ የክሪምሂልድ አጎት አድርጎ ወደ ጥንታዊው ታሪክ አስገባው
ጳጳስ ቮልፍገር — ለገጣሚዎች ክፍያ የሚሰጥ የፓሳው ጳጳስ — የወጪ መዝገቡ የዘመኑን የአዳራሽ ግጥም ኢኮኖሚ ያሳያል
ቫልተር ፎን ደር ፎገልቫይደ — ታዋቂ ጀርመናዊ ዘማሪ — የፀጉር ካባ መግዣ እንደተከፈለው በመዝገብ ተጠቅሷል
አይትዮስ — በ436 በቡርጉንዲያውያን ላይ የሁን ተዋጊዎችን የላከ የሮም ወታደራዊ አዛዥ
ኢልዲኮ — አቲላ በሠርጉ ሌሊት ሲሞት ያገባት ጀርመናዊት ወጣት
ሪቻርድ ዋግነር — የኖርስ ዕትሞችን በዋናነት፣ የኒቤሉንገንሊድን ግብዣና ጥፋት በከፊል ተጠቅሞ የአራት ምሽት ሥራውን የፈጠረ አቀናባሪ
አባ ጎርጎርዮስ — በ17ኛው መቶ ዘመን በአውሮፓ ግዕዝ ያስተማረና ከሉዶልፍ ጋር የኢትዮጵያን ታሪክ ያቀረበ ኢትዮጵያዊ ምሁር
ቦታዎች
ፓሳው — በዳኑብ ዳር ያለች ከተማ — ግጥሙ በ1200 አካባቢ በዚህ ክልል እንደተጻፈ ይገመታል
ዎርምስ — በራይን ዳር ያለች የቡርጉንዲያ ነገሥታት መቀመጫ፤ የንግሥቶቹ ጠብና የዚግፍሪድ ሴራ መነሻ
ክሳንተን — የዚግፍሪድ የትውልድ ከተማ
ኢዝላንድ — ብሩንሂልድ የገዛችበትና ጉንተር በዚግፍሪድ ረዳት ውድድሯን ያሸነፈበት
ኦደንቫልድ — ዚግፍሪድ በአደን ጉዞ በምንጭ ዳር የተገደለበት ጫካ
ራይን ወንዝ — ሃገን የኒቤሉንግን ወርቅ የሰጠመበት — ሰዎቹ ሁሉ ሲሞቱ ሀብቱ ገና በውስጡ ነበር
ዳኑብ ወንዝ — የወንዙ ሴቶች ለሃገን የጥፋቱን ትንቢት የተናገሩበትና እሱ መመለሻውን ያጠፋበት
ቤኸላረን — የሩዲገር ግዛትና የመጨረሻው ሞቅ ያለ አቀባበል ቦታ — ዛሬ ፔኽላርን ትባላለች
ሃንጋሪ — የኤትዘል መንግሥትና የመጨረሻው ግብዣ መድረክ
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
ኒቤሉንገንሊድ — “የኒቤሉንግ መዝሙር” — ስለ ጀግንነት፣ ፍቅር፣ ክብር፣ ክህደትና የማይጠፋ ቂም የሚተርክ የመካከለኛው ዘመን ጀርመናዊ ኤፒክ
አንጓ — የግጥሙ ባለ አራት መስመር መዋቅር፤ በመሃል የመተንፈሻ ቦታና በመጨረሻ ተጨማሪ ምት አለው
የማይታይ ካባ — ዚግፍሪድ ከአልቤሪክ የወሰደው፤ ለጉንተር ብሩንሂልድን ለማሸነፍ የተጠቀመበት — የመጀመሪያው ውሸት መሣሪያ
ባልማንግ — የዚግፍሪድ ሰይፍ — ሃገን ከገደለው በኋላ ያዘው፣ ክሪምሂልድም በመጨረሻ ሃገንን የገደለችበት
የኒቤሉንግ ወርቅ — የዚግፍሪድ ሀብት፤ ለክሪምሂልድ ግን ገንዘብ ብቻ ሳይሆን ኃይል፣ ያልተከፈለ ካሳና “በደል ደርሶብሻል” የሚል እውቅና
ካሳ — የገዳዩ ወገን ለሟቹ ወገን የሚከፍለው የሕይወት ዋጋ — ደምን ወደ ሒሳብ በመለወጥ በቀልን የሚያቆም
ክብር — በግጥሙ ዓለም ውስጥ ውስጣዊ ስሜት ብቻ ሳይሆን በምስክሮች ፊት የሚኖር ማኅበራዊ ሕልውና
መሐላ — በቃል የተፈጠረ ቅዱስ ግዴታ — ሩዲገርን ሁለት ትክክለኛ ግን ተጋጭ ቃሎች ውስጥ የዘጋ
የኒቤሉንግ ታማኝነት — እጣው ሞት መሆኑን እያወቁ አብሮ እስከ መጨረሻው የመቆም ምስል — በ20ኛው መቶ ዘመን የፖለቲካና የጦርነት መፈክር ሆነ
ሰምና ወርቅ — ግጥሙን በሁለት ደረጃ የማንበብ ትይዩ፤ ውጫዊው የጨዋነት ታሪክና ከሥሩ ያለው የሥርዓት ጥፋት
የውይይት ጥያቄዎች
ሁለት ትክክለኛ ግዴታዎች ሲጋጩ። ሩዲገር ለክሪምሂልድ የገባውን መሐላ ይጠብቅ ወይስ ያስተናገዳቸውን እንግዶች? ከሁለቱም ንጹሕ ሆኖ የሚያወጣ ሦስተኛ በር ነበረው?
ታማኝነት ለምን? ሃገን ለንጉሡ ታማኝ ሆኖ ንጹሕ ሰውን፣ ሕፃንንና መንግሥቱን አጠፋ። ታማኝነት በጎነት መሆኑን የሚወስነው ጽናቱ ነው ወይስ የሚያገለግለው ዓላማ?
ያልተከፈለ ዕዳ። “በደል ደርሶብሻል” የሚል እውቅና፣ ይቅርታ ወይም ካሳ በጊዜው ቢሰጥ ኖሮ የክሪምሂልድ በቀል ሊቆም ይችል ነበር? በዛሬ ቤተሰብና ማኅበረሰብ ውስጥ ደምን “ወደ ሒሳብ” የሚለውጡ ተቋማት ምንድን ናቸው?
