1785 ላይ በ London አንድ ቀጭን መጽሐፍ ከማተሚያ ወረደ — ከ Sanskrit በቀጥታ ወደ አውሮፓ ቋንቋ ተተርጉሞ የገባ የመጀመሪያው መጽሐፍ። የተረጎመው የንግድ ኩባንያ ጸሐፊ ነው፤ መቅድሙን የጻፈው ደግሞ የ Bengal ገዢ። ያ መጽሐፍ ራሱን የቻለ አልነበረም — መቶ ሺህ ስንኝ ካለው Mahabharata ውስጥ የተቆረጡ ሰባት መቶ ስንኞች ናቸው። ታሪኩም አንድ ብቻ ነው፦ አንድ ሠረገላ በሁለት ሠራዊት መካከል ቆሞ አይንቀሳቀስም። በላዩ ላይ ያለው ተዋጊ ከፊት ለፊቱ አያቱንና መምህሩን አይቶ ቀስቱን ጥሎ ተቀመጠ። ሠረገላውን የሚነዳለት ሰው ደግሞ ተከራከረው። ውይይታቸው ግጥሙ ነው። ደግሞም ያ ሁሉ የሚደርሰን በአንድ ዓይነ ስውር ንጉሥ ጆሮ በኩል ነው።
ክፍል 1 — ማንም ያላነበበው ገጽ (ሳባ)
1785፣ London — Charles Wilkins የተባለ የንግድ ኩባንያ ጸሐፊ ወደ ሕንድ ገና ወጣት ሳለ ሄደ፤ እዚያም ካህናትን ለምኖ Sanskrit ተማረ። የተረጎመው መጽሐፍ ከዚያ ቋንቋ በቀጥታ ወደ አውሮፓ ቋንቋ የገባ የመጀመሪያው ነው
የገዢው መቅድም — መጽሐፉ የወጣው Warren Hastings በጻፈው ደብዳቤ ተመርቆ ነው። ሰውየው በዚያ ወራት የ Bengal የበላይ አስተዳዳሪ ነበር። በደብዳቤው ውስጥ ደግሞ ይህ መጽሐፍ የእንግሊዝ ግዛት በሕንድ ውስጥ ካበቃ በኋላም ይኖራል ብሎ ጻፈ — ግዛቱ ገና በጅምር ላይ ሳለ
መቶ ሺህ ስንኝ — Mahabharata ማለት «የ Bharata ዘሮች ታላቁ ታሪክ» ማለት ነው። እስከ ዛሬ ከሚታወቁት ታላላቅ ግጥሞች ሁሉ የሚረዝመው ነው። Bhagavad Gita በውስጡ ስድስተኛው መጽሐፍ ውስጥ የተቀበረ አሥራ ስምንት ምዕራፍ ነው
Vyasa እና Ganesha — ግጥሙን ያዘጋጀው ተብሎ የሚነገረው Vyasa በራሱ ግጥም ውስጥ ገጸ ባሕርይ ነው። ስሙ ራሱ «ያቀናበረ» ወይም «የከፋፈለ» ማለት ነው። ጸሐፊው የዝሆን ራስ ያለው አምላክ Ganesha ነው ይላል ተረቱ፤ ብዕሬን አላቆምም፣ ስለዚህ አንተም ሳታቋርጥ ንገረኝ አለው። Vyasa ደግሞ የማይገባህን ስንኝ ሳትረዳ አትጻፍ አለው። ስለዚህ Vyasa ሲደክመው ውስብስብ ስንኝ ይጥላል፤ Ganesha ሲያስብበት እርሱ ያርፋል
በ Calcutta የተነሣ ጥርጣሬ — ከትርጉሙ አንድ ዓመት በኋላ William Jones የተባለ እንግሊዛዊ ዳኛ Sanskrit ን ከግሪክኛና ከላቲን ጋር አነጻጽሮ ተመሳሳይነታቸው በአጋጣሚ የሚፈጠር አይደለም አለ። ሦስቱም ከአንድ ጥንታዊ ቋንቋ የወጡ መሆን አለባቸው፤ ያ ቋንቋ ደግሞ ምናልባት ዛሬ የለም አለ
ተዛማጅ ቃላት — matr / mater / mother። nama / name። trayas / three። ከሕንድ እስከ አየርላንድ የተዘረጋው የቋንቋ ቤተሰብ የሚታወቀው ከዚያ ንግግር ተነሥቶ ነው
«ክቡር» የሚለው ቃል — በ Indus ወንዝ አካባቢ የነበረው ጥንታዊ ሥልጣኔ ጽሑፍ ነበረው፤ እስከ ዛሬ ማንም አላነበበውም። Sanskrit የሚናገሩት ሕዝቦች ራሳቸውን arya — «ክቡር» — ይሉ ነበር። ቀደም ሲል የነበረው ትርክት ቀላል ነበር፦ ወራሪዎች መጡ፣ ሥልጣኔውን አጠፉ፣ ገዙት የሚል። ዛሬ ግን ብዙ ምሁራን ያንን አይቀበሉትም፤ የሚሉት በመቶዎች በሚቆጠሩ ዓመታት ውስጥ ቀስ በቀስ የተደረገ ፍልሰት ነው። ያ ቃል በኋላ በአውሮፓ ተወስዶ ለዘር ንድፈ ሐሳብ ዋለ
ማን ቆረጠው — ለረጅም ዘመን አልተለየም ነበር። የተለየው በአስተማሪዎች እጅ ነው፤ ከእነርሱ ከሁሉ የሚታወቀው Shankara ነው — ከዛሬ አንድ ሺህ ሁለት መቶ ዓመታት ገደማ በፊት የኖረ የሕንድ ፈላስፋ። ወጣት ሳለ ሞተ፤ በአጭር ዕድሜው ግን አገሩን ዞረ፣ ተከራከረ፣ ጻፈ። እስከ ዛሬ ከደረሱን ትርጓሜዎች የሚቀድመው የእርሱ ነው። መጽሐፉ ራሱን የቻለ የሆነው በዙሪያው በተከመረው ትርጓሜ ነው
«የሕንዶች ቅዱስ መጽሐፍ» የሆነው በቅርብ ነው — በዚያ አገር ቅዱስ የሚባሉ ጽሑፎች ብዙ ናቸው፤ ከዚህ የሚቀድሙም አሉ። ይህኛው ወደ ፊት የመጣው ወደ አውሮፓ ቋንቋዎች በመተርጎሙና በነጻነት ትግሉ ወራት ሰዎች ወደ እርሱ በመመለሳቸው ነው
በሐይቅ ዳር — Henry David Thoreau በአንድ ሐይቅ ዳር ስለኖረበት ወራት በጻፈው መጽሐፍ ውስጥ ጠዋት ጠዋት አእምሮዬን በዚያ ግጥም ውስጥ አጥባለሁ ብሎ ጻፈ፤ ከዚያም ውኃ ለመቅዳት ወደ ጉድጓዱ ስሄድ የሕንድ ካህናት አገልጋዮች እዚያው ላይ ያገኙኛል ብሎ ጨመረ
ጀርመን ውስጥ የተነሣ ክርክር — Wilhelm von Humboldt እስከ ዛሬ ከሚታወቁት ጽሑፎች ሁሉ የሚያምረው ፍልስፍናዊ ግጥም ይህ ነው አለ፤ ይህን መጽሐፍ ለማወቅ እስከዚህ ዕድሜ ስላደረሰኝ አመሰግናለሁ ብሎም ጨመረ። Hegel ደግሞ ረጅም ምላሽ ጻፈ፤ በአንድ ጥያቄ ላይ ተለያዩ — ይህ መጽሐፍ ስለ ግዴታ የሚናገረው ነገር ሰውን ነጻ ያወጣዋል ወይስ ያስረዋል?
በገጣሚ እጅ የወጣ ትርጉም — Edwin Arnold መጽሐፉን በእንግሊዝኛ ስንኝ አቅርቦ “The Song Celestial” ብሎ ጠራው። ምሁር ሳይሆን ጋዜጠኛና ገጣሚ ነው፤ ከስድስት ዓመታት በፊት ስለ Buddha ሕይወት የጻፈው ረጅም ግጥም በእንግሊዝና በአሜሪካ እጅግ ተነብቦ ነበር። ትርጉሙን ካነበቡት አንዱ ደግሞ Mohandas Gandhi ነው፤ ስለ መጽሐፉ ሲናገር ከሃይማኖት መጻሕፍት ሁሉ የሚበልጠው ነው አለ። አንድ የሕንድ ግጥም ተመልሶ ወደ ሕንድ ትግል የገባው በአንድ እንግሊዛዊ ጋዜጠኛ ስንኝ በኩል ነው
ክፍል 2 — አማልክቱ፣ ሥርዓቱና ቤተሰቡ (ኢብሳ)
መሥራች የሌለው ሃይማኖት — Hinduism አንድ ሰው የመሠረተው አይደለም፤ የተጻፈበት አንድ ቀንም የለም። አማልክቱ ብዙ ናቸው፤ መልካቸውም አንድ አይደለም። Brahma ፈጣሪው፣ Vishnu ጠባቂው፣ Shiva አፍራሹ። መፍረስ ክፋት አይደለም — አንዱ ዑደት አልቆ ሌላው እንዲጀምር የሚያደርግ ነው
አዲስ አምላክ ሲመጣ በሩ አይዘጋም — ለማኅበረሰቡ የሚጠቅም ኃይል ካለው ይቀበለዋል፤ ስለዚህ የአማልክቱ ቁጥር ተዘግቶ አያውቅም። Bhagavad Gita የሚነሣው ከዚያ ብዛት ነው፦ ከሁሉም ጀርባ አንድ አለ ይላል፤ ሌሎቹ የዚያ አንዱ መልኮች ናቸው። Krishna ደግሞ Vishnu በሰው አካል ወርዶ ሲገለጥ ነው
በሜዳ ላይ የቆመ ድንጋይ — በመካከለኛው ሕንድ ውስጥ ከክርስቶስ ልደት አንድ መቶ ዓመታት ገደማ በፊት የተተከለ የድንጋይ ምሰሶ አለ። የተከለው Heliodorus የሚባል ግሪካዊ አምባሳደር ነው። Alexander ከዘመተ በኋላ በሰሜን ምዕራብ ሕንድ ግሪኮች የሚገዙባቸው መንግሥታት ነበሩ፤ እርሱም ከአንዱ ወደ አንድ የሕንድ ንጉሥ ተልኮ ነበር። በጽሑፉ ላይ ራሱን የ Vasudeva — የ Krishna ሌላ ስም — አገልጋይ ብሎ ጠራ
bhagavat — ያ ግሪካዊ ራሱን የጠራበት ቃል bhagavata ነው፤ «የጌታው ሰው»። መነሻው bhagavat — «ጌታ» ወይም «የተባረከው»። የመጽሐፉ ስም ቃል በቃል «የጌታው መዝሙር» ማለት ነው
አራቱ ወገኖች — ካህናት፣ ተዋጊዎችና ገዢዎች፣ ነጋዴዎችና አራሾች፣ አገልጋዮች። ክፍፍሉ በሥራ ነው፤ ሥራው ግን በውልደት ይወሰናል። ከዚያ ውጭ ደግሞ ሌሎች ሊነኳቸው የማይገባ ተብለው የተለዩ ሰዎች ነበሩ
karma እና svadharma — karma ማለት «ሥራ» ወይም «ድርጊት» ነው፤ እያንዳንዱ ድርጊት ውጤት አለው፤ ውጤቱም አይጠፋም። ነፍስ ከአካል ወደ አካል ትሸጋገራለች፤ የት እንደምትገባ የሚወስነው የቀደመው ሥራ ነው። svadharma ደግሞ «የራስ ሥራ» ማለት ነው — የእያንዳንዱ ሰው የተሰጠው ተግባር። የመጽሐፉ ትልቁ ክርክር በዚያ ቃል ላይ ነው
የዘመኑ ሕያው ሽቦ — መጽሐፉ የተጻፈበት ወራት በእርግጠኝነት አይታወቅም። በዚያ ወራት ግን ሰዎች ቤት እየተዉ ወደ ጫካ ይሄዱ ነበር። Siddhartha Gautama — በኋላ Buddha፣ «የነቃው» — ከተዋጊ ቤት ወጥቶ ሚስቱንና ልጁን ትቶ ሄደ። Mahavira — «ታላቁ ጀግና» — እርሱም እንዲሁ። ትምህርታቸው ተስፋፋ፤ ገዳማት ተሠሩ፤ ነገሥታት ተከተሏቸው። መልእክቱም አንድ ነበር፦ ከፍተኛው ሕይወት መተው ነው
መጽሐፉ የሚናገረው ላልወጡት ነው — መልእክቱ ተቃራኒ ነው፦ አትውጣ፤ እዚያው ቆይ፤ ሥራህን ሥራ። ስለዚህ ይህ መጽሐፍ በጫካ ውስጥ ካሉት ሰዎች ጋር በዝምታ እየተከራከረ ነው
የ Bhishma መሓላ — ንጉሥ Shantanu በእርጅናው አንዲት ሴት ወደደ፤ የሴቲቱ አባት ደግሞ የልጄ ልጆች ካልነገሡ አልሰጥህም አለ። የንጉሡ ልጅ ሁለት ነገር ወሰነ፦ ዙፋኑን ተወ፣ እናም ለዘላለም አላገባም ብሎ ማለ። ስሙም ተቀየረ — Bhishma፣ «የሚያስፈራው»። አባቱም ሞትህ በራስህ ፈቃድ ይሁን ብሎ ሸለመው
ሁለቱ ወገኖች — Dhritarashtra ከውልደቱ ዓይነ ስውር ነው። ሚስቱ Gandhari ዓይነ ስውር ሰው ስታገባ ራሷን በጨርቅ ሸፍና ኖረች። መቶ ወንዶች ልጆች ወለዱ፤ ትልቁ Duryodhana። ወንድሙ Pandu ደግሞ አምስት ወለደ፤ Yudhishthira (እውነተኛው)፣ Bhima (ኃይለኛው)፣ Arjuna (ቀስተኛው) እና ሁለት ታናናሾች። መምህራቸው Drona ነው፤ ከሁሉ የሚወደው ተማሪ Arjuna
የቁማር ጨዋታ — Yudhishthira ጨዋታውን አይተውም። ገንዘቡን፣ መንግሥቱን፣ ወንድሞቹን፣ ራሱን፣ በመጨረሻም ሚስታቸውን Draupadi ን አኖረ፤ ሁሉንም አጣ። የ Duryodhana ወንድም ጸጉሯን ይዞ ወደ አዳራሹ ጎተታት። እርሷም ጠየቀች፦ ባሌ ራሱን ካጣ በኋላ እኔን የማኖር መብት ከየት አገኘ? ማንም አልመለሰላትም
የመርፌ ጫፍ — ከአሥራ ሦስት ዓመት ስደት በኋላ Krishna ራሱ መልእክተኛ ሆኖ ሄዶ አምስት መንደር ብቻ ስጣቸው አለ። Duryodhana የመርፌ ጫፍ የምታክል መሬት አልሰጥም አለ። ሁለቱ ወገኖች Kurukshetra ላይ ተሰለፉ
ሠረገላውን የነዳው — ከጦርነቱ በፊት Krishna ምርጫ ሰጣቸው፦ ሠራዊቴ ወይስ እኔ ራሴ፣ ግን መሣሪያ ሳልይዝ። Duryodhana ሠራዊቱን መረጠ፤ Arjuna ሰውየውን። ደግሞም ዘመዳሞች ናቸው — የ Arjuna እናት የ Krishna አባት እኅት ናት፤ Arjuna ደግሞ የ Krishna እኅት Subhadra ን አግብቷል
ንግግሩ የሚደርሰን በማን አንደበት ነው — ዓይነ ስውሩ ንጉሥ ወደ ሜዳው መሄድ አይችልም። ስለዚህ Sanjaya የተባለ አገልጋዩ ከጎኑ ተቀምጦ የሚሆነውን ይነግረዋል፤ Vyasa ልዩ ዓይን ሰጠው ይላል ታሪኩ። ማለትም እኛ ያለንበት ቦታ የ Arjuna አይደለም — የዓይነ ስውሩ ንጉሥ ነው
ክፍል 3 — በማይንቀሳቀስ ሠረገላ ላይ (አበባ)
ግጥሙ ቦታ አይቀይርም። ከመጀመሪያው እስከ መጨረሻው አንድ ሠረገላ በሁለት ሠራዊት መካከል ቆሟል፤ ግጥሙ ሲያልቅም ገና አልተንቀሳቀሰም። አንድ ቁጥርም ይደጋገማል፦ አሥራ ስምንት ምዕራፍ፣ አሥራ ስምንት ቀን ጦርነት፣ አሥራ ስምንት ሠራዊት፣ አሥራ ስምንት መጽሐፍ።
ስምንቱ እርከኖች
ዓይነ ስውሩ ንጉሥ ጠየቀ — የመጽሐፉ የመጀመሪያ ቃል dharma ነው — ሕግ፣ ግዴታ፣ ሥርዓት፣ እውነት። የመጀመሪያውን ዓረፍተ ነገር የሚናገረው Dhritarashtra ነው። ከዚያ በኋላ ያለው ሁሉ የ Sanjaya መልስ ነው። ጥሩምባዎቹ ስም አላቸው — የ Krishna Panchajanya፣ የ Arjuna Devadatta
«በመካከል አቁመው» — Arjuna ከማን ጋር እንደሚዋጋ ማየት ፈለገ። Krishna ሠረገላውን ወስዶ ካሳደገው አያትና ካስተማረው መምህር ፊት ለፊት አቆመው፤ ከዚያም «እነዚህን የተሰበሰቡትን የ Kuru ሰዎች ተመልከት» አለው
ቀስቱ ወደቀ — ያየው ሠራዊት አልነበረም፤ አባቶች፣ አያቶች፣ መምህራን፣ አጎቶች፣ ልጆች። እጅና እግሩ ዛሉ፤ አፉ ደረቀ፤ ጸጉሩ ቆመ። ቀስቱ — Gandiva — ከእጁ ወደቀ። ቤተሰብ ሲጠፋ ሥርዓቱ ይጠፋል፤ ትውልዱ ይደባለቃል አለ። መሣሪያ ሳልይዝ ቢገድሉኝ ይሻለኛል ብሎ ተቀመጠ
የመጀመሪያው መልስ — Krishna መጀመሪያ ገሠጸው። Arjuna ግን «ተማሪህ ነኝ። አስተምረኝ።» አለ — ከዚያ ደቂቃ በኋላ ውይይቱ ትምህርት ሆነ። ነፍስ አልተወለደችም፤ አትሞትም። መሣሪያ አይቆርጣትም፤ እሳት አያቃጥላትም። ሰው ያረጀ ልብሱን አውልቆ አዲስ እንደሚለብስ ነው። ከዚያም ሁለተኛው መልስ፦ ተዋጊ ሆነህ ተወልደሃል፤ ካልተዋጋህ ስምህ ይጠፋል፤ ለተከበረ ሰው ውርደት ከሞት ይከብዳል
«ፍሬው የአንተ አይደለም» — «መብትህ በሥራው ላይ ብቻ ነው፤ በፍሬው ላይ ፈጽሞ አይደለም። ፍሬው መንስኤህ አይሁን። አለመሥራትም ላይ አትጣበቅ።» ሥራ መተው አይቻልም — እስትንፋሱ ራሱ ሥራ ነው። የሚተወው በውጤቱ ላይ ያለው ጥማት ነው። የራስን ሥራ ጎዶሎ ሆኖ መሥራት፣ የሌላውን ሥራ ሙሉ አድርጎ ከመሥራት ይሻላል
ብዙ መንገዶች — በማወቅ፣ በሥራ፣ በፍቅር። ሰዎች በየትኛውም መንገድ ቢመጡ በዚያው መንገድ እቀበላቸዋለሁ አለ። አንድ ቅጠል፣ አንድ አበባ፣ አንድ ጭልፋ ውኃ በፍቅር ከቀረበ ይበቃል። በሥርዓቱ ዝቅ ተብለው የተቆጠሩትም ወደዚያው ከፍተኛ ቦታ ይደርሳሉ
ዓይኖቹ ተለወጡ — Arjuna እውነተኛ መልክህን አሳየኝ አለ። በእነዚህ ዓይኖችህ አታየኝም ብሎ ሌላ ዓይን ሰጠው። ወሰን የሌለው አካል፤ ብዙ አፍ፣ ብዙ ዓይን፤ ብርሃኑ ሺህ ፀሐዮች በአንድ ጊዜ ቢወጡ የሚሆነውን ያህል። ሜዳው ላይ የቆሙት ሰዎች — Bhishma፣ Drona፣ Karna — እንደ ወንዞች ወደ ባሕር እየሮጡ ወደዚያ አፍ ይገባሉ። «ማን ነህ?» ብሎ ሲጠይቅ መልሱ ይህ ነው፦ «እኔ ጊዜ ነኝ። ዓለማትን ለማጥፋት ያደግሁ።» ከዚያም እነዚህ ሰዎች ቀድሞውኑ በእኔ ተገድለዋል አለ፤ «አንተ መሣሪያ ብቻ ሁን» አለው። Arjuna ተንቀጠቀጠ፤ የቀድሞውን ፊት መልስልኝ ብሎ ለመነ
ቀስቱን አነሣ — «ግራ መጋባቴ ጠፍቷል። ትዝታዬን አግኝቻለሁ። ጥርጣሬዬ ሄዷል። ቃልህን እፈጽማለሁ።» የመጽሐፉ የመጨረሻ ስንኝ ግን የ Krishna ም የ Arjuna ም አይደለም — የ Sanjaya ነው
የቀሩት ሰዎች
Bhishma — የ Duryodhana ሠራዊት አዛዥ ሆኖ አሥር ቀን ተዋጋ፤ ከዚያ በተሰኩ ፍላጻዎች ላይ ወደቀ። ሞቱ በራሱ ፈቃድ ስለሆነ ፀሐይ ወደ ሰሜን እስክትዞር ድረስ ጠብቆ ሞተ
Drona — «ልጅህ ሞቷል» ተብሎ ተታለለ፤ የሞተው ግን የልጁን ስም የያዘ ዝሆን ነበር። ስሙን ያረጋገጠለት በእውነተኝነቱ የሚታወቀው Yudhishthira ነው። መሣሪያውን አኖረ፤ ሳይታጠቅ ተገደለ
Karna — የሠረገላው መንኮራኩር መሬት ውስጥ ተቀብሮ ሊያወጣው ወርዶ ሳለ Arjuna ገደለው። ከጦርነቱ በኋላ ግን የአምስቱ ወንድማማቾች እናት የበኩር ልጅ መሆኑ ተገለጠ
Duryodhana — በመጨረሻው ቀን ጭኑ ተሰብሮ ሞተ
Abhimanyu — የ Arjuna ልጅ። አንድ የጦር አሰላለፍ ውስጥ እንዴት እንደሚገባ ያውቅ ነበር፤ እንዴት እንደሚወጣ ግን አያውቅም ነበር
የአምስቱ ልጆች — ጦርነቱ ካለቀ በኋላ በመጨረሻው ሌሊት ተኝተው ተገደሉ
Yudhishthira — ነገሠ፤ ከዓመታት በኋላ ዘውዱን ትቶ ከወንድሞቹና ከሚስቱ ጋር ወደ ተራራ ተጓዘ። በመንገዱ አንድ በአንድ ወደቁ
Dhritarashtra እና Gandhari — መቶ ልጆቻቸውን ቀብረው ወደ ጫካ ሄዱ፤ በእሳት ሞቱ
Krishna — ከጦርነቱ ሠላሳ ስድስት ዓመታት በኋላ ወገኑ በመካከሉ ተጣልቶ ጠፋ። እርሱም በጫካ ውስጥ አረፍ ብሎ ሳለ አንድ አዳኝ ሚዳቋ መስሎት ተኮሰ፤ ፍላጻው እግሩን መታው፤ ሞተ
ሦስት ጥያቄዎች
የ Arjuna ጥያቄ መልስ አገኘ? — አበባ የምትለው፦ አላገኘም። ጥያቄው ስለ ሦስት ሰዎች ነበር፤ የተሰጠው መልስ ግን ስለ ነፍስ በጠቅላላ ነው። መጽሐፉ ሲያልቅም Arjuna «ተስማማሁ» አላለም — «ቃልህን እፈጽማለሁ» አለ
ይህ መጽሐፍ ስለ ጦርነት ነው? — አንዱ ወገን ሜዳው የሕይወት ምስል ነው ይላል፤ ሌላው ግጥሙ ራሱ ያንን አልተናገረም ይላል። አበባ የምትለው፦ ሁለቱም ንባቦች ከጽሑፉ ይወጣሉ፤ መጽሐፉ ራሱ ግን አልመረጠም፤ ሜዳውም ሰዎቹም ስም አላቸው
«ብዙ መንገድ አለ» ሲል ምን ማለቱ ነው? — አበባ የምትለው፦ ወደ አምላክ ብዙ መንገድ አለ፤ ወደ ሥራ ግን አንድ ብቻ — የተወለድክበት። መጽሐፉ በአምልኮ ውስጥ ነጻነት ይሰጣል፤ በሥራ ውስጥ ግን አይሰጥም፤ አንዱ ሌላውን የሚያፈርስ ይመስላታል
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
በፊት ረድፍ ላይ የቆመው
Bhishma ሁለቱንም ወገኖች አሳድጓል፤ ሁሉም «አያታችን» ይሉታል። Draupadi ስትጎተት በአዳራሹ ውስጥ ነበር፤ ጥያቄዋንም ሰማ፤ አልመለሰላትም። ትግሥት እንደምትለው ትክክለኛው ወገን የቱ እንደሆነ ከሁሉ በላይ የሚያውቅ ሰው ሆኖ ሳለ በተሳሳተው ወገን ላይ ቆመ — በመሓላው። መሓላው ለሰውየው ሳይሆን ለዙፋኑ ነው። ራሱም ሲናገር አያሞካሽም፦ ሰው የገንዘብ ባሪያ ነው፤ ገንዘብ ግን የማንም ባሪያ አይደለም ይላል፤ እኔም በእነርሱ ገንዘብ ታስሬያለሁ ይላል። በአሥረኛው ቀን ደግሞ ተቃዋሚዎቹ መጥተው እንዴት እንደሚጥሉት ሲጠይቁት ነገራቸው። ትግሥት ያ ሰው ሁለቱንም ወገን አገለገለ ትላለች — አንዱን በሰይፉ፣ አንዱን በምክሩ። ዳዊት ደግሞ ሁለቱንም ከዳ ይላል፤ ትግሥት አትቀበለውም፤ ማስረጃ ግን የላትም።
ጥያቄው ተመለሰ ወይ? — የዕለቱ የመጀመሪያ አለመግባባት
ዳዊት፦ ጥያቄው በዚያ መልክ መልስ የለውም፤ Krishna ያደረገው ጥያቄውን መልስ ወዳለበት ቦታ መውሰድ ነው። ያ ማምለጥ ሳይሆን ሥራ ነው። ትግሥት፦ ስለ አያቱ ሲጠይቅህ ስለ ነፍስ ብትመልስለት ርዕሱን ቀየርክ። መልሱ ሰውን ማንቀሳቀሱ እውነት መሆኑን አያረጋግጥም። ያልተፈታ።
ፍሬውን አለማሰብ — የዕለቱ ሁለተኛ አለመግባባት
ሁለት ሰዎች ያንኑ መጽሐፍ አነበቡ።
Mohandas Gandhi — ለመጽሐፉ ራሱ ትርጓሜ ጻፈለት፤ «ያለ መጣበቅ» ብሎ ጠራው። ንባቡ፦ ጦርነቱ ውስጣዊ ነው፤ መጽሐፉ ስለ መግደል አይደለም
Robert Oppenheimer — Sanskrit ተምሮ መጽሐፉን በዋናው ቋንቋ ያነብ ነበር። የመጀመሪያው የአቶም ቦምብ ሲፈተን እዚያ ነበር፤ ከዓመታት በኋላ በአንድ የቴሌቪዥን ቃለ ምልልስ በዚያች ቅጽበት ወደ አእምሮው የመጣውን መስመር ተናገረ፦ «እኔ ሞት ሆኛለሁ፤ የዓለማት አጥፊ»
ልዩነቱ — በዋናው ቋንቋ ያለው ቃል kala ነው። ትርጉሙም «ጊዜ» እንጂ «ሞት» አይደለም
ትግሥት፦ አንድ መጽሐፍ አንዱን ወደ ጦርነት አለመሄድ፣ ሌላውን ደግሞ ወደ ቦምብ መሥራት ሲወስድ ስሕተቱ የማን ነው? መጽሐፉ ራሱ ውጤቱን አታስብ ይላል፤ ውጤቱን የማያስብ ሰው ደግሞ ውጤቱን ማን ያስብለት? ያልተፈታ።
ወደ አምላክ ብዙ መንገድ፤ ወደ ሥራ አንድ
Bhimrao Ambedkar — የሕንድ ሕገ መንግሥት አዘጋጅ ኮሚቴ ሊቀ መንበር፣ ራሱም ከዚያ ሥርዓት ውጭ ተብለው ከተቆጠሩት ወገን የወጣ — ይህ መጽሐፍ የተጻፈው ሥርዓቱን ለመከላከል ነው አለ። ትግሥት ማስረጃው በጽሑፉ ውስጥ አለ ትላለች፦ መጽሐፉ ራሱ አራቱን ወገኖች እኔ ፈጠርኳቸው ይላል። ዳዊት ደግሞ በዚያው መጽሐፍ ውስጥ ዝቅ የተባሉት ሁሉ ወደ ከፍተኛው ቦታ ይደርሳሉ የሚል ስንኝ እንዳለ ያስታውሳል። ሁለቱ ስንኞች በአንድ መጽሐፍ ውስጥ ናቸው። ትግሥት ግን አንድ ነገር ትጨምራለች፦ መጽሐፉ የሚናገረው ወደ ጫካ ለሄዱት ሳይሆን ለቀሩት — ለተራው ሰው — ነው፤ ያ ደግሞ በዚያ ዘመን ትንሽ ነገር አልነበረም።
ያልተነገሩ ነገሮች — ከዚያች አገር የወጡ ቃላት
አቫታር — avatara፣ «መውረድ»። አምላክ ወርዶ በአካል መገለጡ
ጀገርኖት — Jagannath፣ «የዓለም ጌታ»። በሕንድ ምሥራቅ ጠረፍ Puri በምትባል ከተማ በዓል ላይ የዚያ አምላክ ምስል በግዙፍ ሠረገላ ተጭኖ ይጎተታል፤ እንግሊዞች ቃሉን ወስደው «ማንንም የሚደፈጥጥ ነገር» አደረጉት
ጉሩ — guru፣ «ከባድ»። መምህር ማለት ክብደት ያለው ሰው
ጃንግል — jangala። መጀመሪያ ላይ ጫካ ሳይሆን ደረቅና ማንም የማይኖርበት መሬት ማለት ነበር
ሉት — lut፣ «መዝረፍ»። ትርጉሙ ሳይቀየር ወደ እንግሊዝኛ ገባ
ብሃራት — የሕንድ ሕገ መንግሥት የመጀመሪያው አንቀጽ አገሪቱን በሁለት ስም ይጠራታል፦ India እና Bharat። አገሪቱ ራሷን የሰየመችው በዚያ ግጥም ውስጥ በሚዋጋው ቤተሰብ ስም ነው
ስኳር — sharkara (ጥርስ የሚነካ ጥቃቅን ጠጠር) → በፋርስ shakar → በዐረብኛ sukkar → በአማርኛ ስኳር
መዝጊያ
የመጽሐፉን የመጨረሻ ስንኝ የሚናገረው Sanjaya ነው። ትልቁ ግጥም እንደሚለው ጦርነቱ ሲያልቅ ያንን ሁሉ ያሳየው ልዩ ዓይን ተወሰደበት፤ ተመልሶ ተራ ሰው ሆነ። እኛም የተቀመጥነው በጨለማ ውስጥ ነው፤ አንድ ሰው ሲነግረን ሰማን። ዳዊት Krishna የሰጠውን መልስ እውነተኛ መልስ አድርጎ ያነባል፤ ትግሥት ደግሞ Arjuna የተነሣው በመልሱ ሳይሆን በሚያናግረው ሰው ማንነት ነው ትላለች። ሁለቱም ማረጋገጥ አይችሉም። ዳዊት ወደ ጀመሩበት ሽማግሌ ይመልሳታል። ትግሥት እንደምትለው Bhishma ማንም ሳያናግረው ትክክለኛውን ወገን ያውቅ ነበር፤ ቦታውንም አልለቀቀም። Arjuna ደግሞ ቀስቱን ጥሎ ተመልሶ አነሣው። ከሁለቱ የትኛው እንደሚያስቸግራት እስከ አሁን አልወሰነችም። ያልተፈታ።
ከዚያም ዳዊት ወደ ሳባ ማተሚያ ቤት ይመልሳታል — ወደ 1785። ቀጭኑ መጽሐፍ ከማተሚያው እየወረደ ነው፤ ከፊት ለፊቱም የገዢው ደብዳቤ አለ። ትግሥት ገዢው ስለ መጽሐፉም ስለ ግዛቱም ትክክል ነበር ትላለች። መጽሐፉን ከቋንቋው አውጥቶ የሰጠን ሰው ስም አለው፤ ያስተማሩት ካህናት ግን በዚያ መጽሐፍ ውስጥ የትም አልተጻፉም። ትግሥት ልክ እንደ Sanjaya ትላለች፦ «ያየው እርሱ ነው። እኛ ጋ የደረሰው ግን የነገረው ንግግር ብቻ ነው።»
ቁልፍ ጥቅሶች
«መብትህ በሥራው ላይ ብቻ ነው፤ በፍሬው ላይ ፈጽሞ አይደለም። ፍሬው መንስኤህ አይሁን። አለመሥራትም ላይ አትጣበቅ።» — Krishna
«ሰው ያረጀ ልብሱን አውልቆ አዲስ እንደሚለብስ፣ ነፍስም ያረጀውን አካል ትታ ሌላ ትይዛለች» — Krishna
«እኔ ጊዜ ነኝ። ዓለማትን ለማጥፋት ያደግሁ።» — Krishna
«ግራ መጋባቴ ጠፍቷል። ትዝታዬን አግኝቻለሁ። ጥርጣሬዬ ሄዷል። ቃልህን እፈጽማለሁ።» — Arjuna
«የራስህን ሥራ ጎዶሎ ሆኖ መሥራት፣ የሌላውን ሰው ሥራ ሙሉ አድርጎ ከመሥራት ይሻላል» — Krishna
«ሰው የገንዘብ ባሪያ ነው፤ ገንዘብ ግን የማንም ባሪያ አይደለም» — Bhishma
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
Arjuna — ከአምስቱ ወንድማማቾች ሦስተኛው፤ ቀስተኛው። በሁለቱ ሠራዊቶች መካከል ቀስቱን ጥሎ የተቀመጠው፤ በመጨረሻ ተመልሶ ያነሣው
Krishna — የ Arjuna ሠረገላ ነጂ፤ የአጎቱ ልጅና አማቹ። Vishnu በሰው አካል ወርዶ ሲገለጥ ነው
Sanjaya — የ Dhritarashtra አገልጋይና አማካሪ። ከንጉሡ የመጀመሪያ ጥያቄ በኋላ ያለውን ሁሉ የሚናገረው እርሱ ነው፤ የመጨረሻውም ስንኝ የእርሱ ነው
Dhritarashtra — ከውልደቱ ዓይነ ስውር የሆነው ንጉሥ፤ የመቶዎቹ አባት። የመጽሐፉ የመጀመሪያ ጥያቄ የእርሱ ነው
Gandhari — ሚስቱ፤ ዓይነ ስውር ሰው ስታገባ ራሷን በጨርቅ ሸፍና ኖረች
Bhishma — ዙፋኑን ትቶ ለዘላለም አላገባም ብሎ የማለው አያት። ሞቱ በራሱ ፈቃድ ነው። ሁለቱንም ወገኖች አሳድጓል፤ በ Duryodhana ወገን ተዋግቷል
Drona — የሁለቱም ወገኖች የጦር መሣሪያ መምህር። ከሁሉ የሚወደው ተማሪው Arjuna ነው
Duryodhana — የ Dhritarashtra ትልቁ ልጅ፤ ጦርነቱን የፈለገው ሰው። «የመርፌ ጫፍ የምታክል መሬት አልሰጥም»
Yudhishthira — ትልቁ ወንድም፤ በእውነተኝነቱ ይታወቃል፤ በቁማር ሁሉንም ያጣው እርሱ ነው
Bhima — ኃይለኛው ወንድም
Draupadi — የአምስቱም ወንድማማቾች ሚስት፤ በአዳራሹ ውስጥ ጥያቄዋን የጠየቀችው
Karna — በ Duryodhana ወገን የተዋጋ ትልቅ ተዋጊ። የአምስቱ እናት የበኩር ልጅ መሆኑ የተገለጠው ከጦርነቱ በኋላ ነው
Abhimanyu — የ Arjuna ልጅ፤ ገብቶ ያልወጣው
Subhadra — የ Krishna እኅት፤ የ Arjuna ሚስት
Shantanu — የ Bhishma አባት፤ ንጉሡ
Vyasa — ግጥሙን ያዘጋጀው ተብሎ የሚነገር፤ በራሱ ግጥም ውስጥ ገጸ ባሕርይ ነው
Ganesha — የዝሆን ራስ ያለው አምላክ፤ በተረቱ ውስጥ የግጥሙ ጸሐፊ
Brahma / Vishnu / Shiva — ፈጣሪው፣ ጠባቂው፣ አፍራሹ
Vasudeva — የ Krishna ሌላ ስም፤ በ Heliodorus ምሰሶ ላይ የተጻፈው
Buddha (Siddhartha Gautama) — «የነቃው»፤ ከተዋጊ ቤት ወጥቶ ሁሉንም የተወ
Mahavira — «ታላቁ ጀግና»፤ እርሱም ከተዋጊ ቤት የወጣ
Shankara — ስንኞቹን ከትልቁ ግጥም አውጥቶ ራሱን የቻለ መጽሐፍ ያደረገ ፈላስፋ፤ እስከ ዛሬ የደረሰን የመጀመሪያው ትርጓሜ የእርሱ ነው
Heliodorus — ግሪካዊ አምባሳደር፤ ራሱን የ Vasudeva አገልጋይ ብሎ በድንጋይ ላይ ያጻፈ
Charles Wilkins — የመጀመሪያውን ትርጉም የሠራ የንግድ ኩባንያ ጸሐፊ
Warren Hastings — የ Bengal የበላይ አስተዳዳሪ፤ የመጽሐፉን መቅድም የጻፈ
William Jones — በ Calcutta የነበረ ዳኛ፤ Sanskrit ን ከግሪክኛና ከላቲን ጋር አነጻጽሮ ሦስቱም ከአንድ ጥንታዊ ቋንቋ የወጡ መሆን አለባቸው ያለ
Henry David Thoreau — በሐይቅ ዳር የኖረ አሜሪካዊ ጸሐፊ
Wilhelm von Humboldt / Hegel — በጀርመን ስለ መጽሐፉ የተከራከሩ ሁለት ምሁራን
Edwin Arnold — “The Song Celestial” ን የሠራ እንግሊዛዊ ገጣሚ
Mohandas Gandhi — ለመጽሐፉ «ያለ መጣበቅ» የተሰኘ ትርጓሜ የጻፈለት፤ ዘመኑን የአገሩን ነጻነት በመታገል ያሳለፈ
Robert Oppenheimer — አሜሪካዊ የፊዚክስ ሊቅ፤ Sanskrit የተማረ
Bhimrao Ambedkar — የሕንድ ሕገ መንግሥት አዘጋጅ ኮሚቴ ሊቀ መንበር፤ የመጽሐፉ ጠንካራ ተቺ
ቦታዎች
Kurukshetra — ሁለቱ ሠራዊቶች የተሰለፉባት ሜዳ
Indus — ጥንታዊው ሥልጣኔ የነበረበት ወንዝና ሸለቆ
Bengal — Hastings የበላይ አስተዳዳሪ የነበረበት የሕንድ ምሥራቃዊ ክፍል
Calcutta — Jones ንግግሩን ያደረገባት ከተማ
Puri — የ Jagannath በዓል የሚደረግባት የሕንድ ምሥራቅ ጠረፍ ከተማ
London — የመጀመሪያው ትርጉም በ1785 የታተመበት ከተማ
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
dharma — የመጽሐፉ የመጀመሪያ ቃል፦ ሕግ፣ ግዴታ፣ ሥርዓት፣ እውነት
karma — «ሥራ» ወይም «ድርጊት»፤ እያንዳንዱ ድርጊት የማይጠፋ ውጤት አለው
svadharma — «የራስ ሥራ»፤ የእያንዳንዱ ሰው የተሰጠው ተግባር
kala — «ጊዜ»። Krishna «እኔ ጊዜ ነኝ። ዓለማትን ለማጥፋት ያደግሁ።» ሲል በዋናው ቋንቋ ያለው ቃል
arya — «ክቡር»። Sanskrit የሚናገሩት ሕዝቦች ራሳቸውን የሚጠሩበት ቃል
bhagavat / bhagavata — «ጌታ» / «የጌታው ሰው»። የመጽሐፉ ስም መነሻ
Sanskrit — የመጽሐፉ ቋንቋ፤ ዛሬ በገበያ የማይነገር የሃይማኖት፣ የሕግና የግጥም ቋንቋ
Mahabharata — «የ Bharata ዘሮች ታላቁ ታሪክ»፤ መቶ ሺህ ስንኝ ገደማ
Gandiva — የ Arjuna ቀስት ስም
አራቱ ወገኖች — ካህናት፤ ተዋጊዎችና ገዢዎች፤ ነጋዴዎችና አራሾች፤ አገልጋዮች
የውይይት ጥያቄዎች
አበባ እንደምትለው Arjuna የጠየቀው ስለ ሦስት ሰዎች ነው፤ Krishna ግን ስለ ነፍስ በጠቅላላ መለሰ። ያ መልስ ነው ወይስ ርዕስ መቀየር?
ዳዊት «መብትህ በሥራው ላይ ብቻ ነው፤ በፍሬው ላይ ፈጽሞ አይደለም።» የሚለው ስንኝ ሥራ የሚያስጨርስ ነው ይላል፤ ትግሥት ደግሞ እንደዚያ ከሆነ የትኛውንም ሥራ ያስጨርሳል ትላለች። ውጤቱን የማያስብ ሰው ውጤቱን ማን ያስብለት?
አበባ እንደምትለው ወደ አምላክ ብዙ መንገድ ያለው መጽሐፍ ወደ ሥራ አንድ መንገድ ብቻ ይሰጣል። ሁለቱ አብረው ሊኖሩ ይችላሉ?
ትግሥት እንደምትለው Bhishma ትክክለኛውን ወገን አውቆ በተሳሳተው ወገን ቆመ። መሓላውን ማክበሩ ታማኝነት ነው ወይስ ማምለጫ?
ግጥሙ የሚደርሰን በ Sanjaya አንደበት፣ ለአንድ ዓይነ ስውር ንጉሥ ነው። ያ የታሪኩ አቀራረብ ብቻ ነው ወይስ ስለ አድማጩም አንድ ነገር ይላል?
