በርሊን፤ የጸደይ ወር፤ ጦርነት ውስጥ ያለች ከተማ። አንድ ሠርግ አለ። ሙሽራው ኤበርሃርድ ቤትገ የተባለ ወጣት ፓስተር ነው፤ ሙሽሪቷ ረናቴ ሽላይሸር ትባላለች። ሠርጉን ማስፈጸም የነበረበት ሰው ግን በዚያች ከተማ ማዶ ባለ ወታደራዊ እስር ቤት ውስጥ ተቀምጧል። የሙሽራው የቅርብ ወዳጅ ነው፤ የሙሽሪቷ የእናቷ ወንድም ነው። ስለዚህ የሠርጉን ስብከት በእጁ ጽፎ ላከው፤ ሌላ ሰው ቆሞ ጮክ ብሎ አነበበው። ጸሐፊው ዲትሪሽ ቦንሆፈር ይባላል፤ ሁለት ዓመት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ በናዚ መንግሥት ትእዛዝ ይሰቀላል። ዛሬ የምናወራበት መጽሐፍ መጽሐፍ ለመሆን የተጻፈ አይደለም — ደብዳቤ ነው፤ አንዳንዱ በሳንሱር ያለፈ፣ አንዳንዱ በጠባቂ ኪስ ውስጥ የወጣ። ጥያቄያችንም ይህ ነው፦ አንድ ሰው ግድያን የሚከለክል እምነት ይዞ ግድያ በሚያዘጋጅ ሴራ ውስጥ ሲገባ ምን ይሆናል? ደግሞስ ያ ሰው ራሱን ትክክል ነኝ ብሎ ካልጠራ — እኛ ልንጠራው እንችላለን?
ክፍል 1 — ባዶ ወንበር ያለበት ሠርግ (ሳባ)
ሦስቱ ዋና ነጥቦች፣ ገና ከመግቢያው የተቀመጡ — አንደኛ፦ የተገደለው በሚያምነው ነገር ሳይሆን ባደረገው ነገር ነው፤ በሴራ ውስጥ ነበር። ሁለተኛ፦ ያደረገውን «ትክክል» ብሎ አልጠራውም፤ «በደል እየወሰድኩ ነው» ብሎ ጠራው። ሦስተኛ፦ መጽሐፉ የተረፈው በአጋጣሚ ነው — ጸሐፊው መጽሐፍ ለመተው አላቀደም
ወረቀቶቹ የነበሩበት ቦታ — ጸሐፊው ሲሞት እነዚያ ወረቀቶች በአንድ የበርሊን ጓሮ ውስጥ ተቀብረው ነበር
ስሙና ቤቱ
የተወለደባት ከተማ ስሟም አገሯም ተለውጧል — በአንድ ሺህ ዘጠኝ መቶ ስድስት ዓመተ ምሕረት፣ እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር፣ ብሬስላው በምትባል ከተማ ተወለደ። «በርሊን ተወለደ» የሚባለው ስህተት ነው፤ በርሊን ያደገበት ነው። ያቺ ከተማ ዛሬ ጀርመን ውስጥ አይደለችም — ቭሮትስዋቭ ትባላለች፤ ፖላንድ ውስጥ ናት
ቤተሰቡ — መንታ እኅት ነበረችው፤ ስሟ ዛቢነ ነው። ስምንት ልጆች ካሉበት ቤት ውስጥ አደገ። አባቱ ካርል ቦንሆፈር በዚያ ዘመን በጀርመን ከሚታወቁ የአእምሮ ሕክምና ሊቃውንት አንዱ ነው፤ በበርሊን ዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰር ነበር
ሃይማኖት የማይነገርበት ቤት — ቤቱ ሀብታም ነው፤ ልጆቹ ሁሉ ሙዚቃ ይጫወታሉ። አባትየው ወደ ቤተ ክርስቲያን አይሄድም፤ ልጆቹም እንዲሁ። የሚወደደው ግን አለ — ክርክርና ማስረጃ፤ አንድ ነገር ስትል «ለምን» ብለው ይጠይቁሃል
የአሥራ አራት ዓመቱ ውሳኔ — የነገረ መለኮት ሊቅ እሆናለሁ አለ። ወንድሞቹ ሳቁበት፦ ቤተ ክርስቲያኒቱ ደካማ ናት፣ አሰልቺ ናት፣ ትንሽ ናት አሉት። መልሱ ይህ ነበር፦ «እንግዲያውስ እኔ አጠነክራታለሁ።»
ሁለት ጥናት፣ ገና በሃያዎቹ መጀመሪያ — በሃያ አንድ ዓመቱ የዶክትሬት ጥናቱን፣ በሃያ አራት ዓመቱ ሁለተኛውን የምርምር ሥራ ጨረሰ። በዚያ ዕድሜ ፓስተር ሆኖ መሾም ስለማይችል ተጨማሪ ዓመታት መጠበቅ ነበረበት
ስምንት ዓመት ላቲን
ጂምናዚየም — በዚያ ዘመን ጀርመን ውስጥ የከበርቴ ልጆች የሚማሩበት ትምህርት ቤት። ስሙ ከግሪክ የመጣ ነው፤ በጥንቷ ግሪክ ወጣቶች የሚለማመዱበት ቦታ ማለት ነበር
ትምህርቱ አንድ ማዕከል አለው፦ የጥንት ቋንቋዎች — ወደ አሥር ዓመቱ ላቲን ይጀምራል፤ ከጥቂት ዓመታት በኋላ ጥንታዊ ግሪክን ይጨምራል፤ ስምንት ዓመት ገደማ ይማራቸዋል። መጨረሻ ላይ ሮማዊውን ሲሴሮን በላቲን፣ ግሪካዊውን ሆሜርን በግሪክ ማንበብ ይችላል — በትርጉም ሳይሆን በተጻፉበት ቋንቋ
ልዩ አልነበረም፤ ተራ ነበር — ጠበቃ የሚሆነው ልጅ ያንን ይማራል፤ ሐኪም የሚሆነው ልጅ ያንን ይማራል፤ ዳኛ የሚሆነው ልጅ ያንን ይማራል
ለምን በክፍል አራት ላይ ይመለሳል — በዚያ ትውልድ ውስጥ ያሉ በሺዎች የሚቆጠሩ ጀርመናውያን ስለ ጀግንነት፣ ስለ ግዴታና ስለ ፍትሕ የተጻፉ ተመሳሳይ ገጾችን አንብበዋል። «እናም ደስ የሚል ሆኖ አይመለስም።»
አንድ ወጣት ሰው ወደ ሀርለም ሄደ
ስለ ትምህርት ቤቱ የተናገረው — በኒው ዮርክ በአንድ የነገረ መለኮት ትምህርት ቤት አንድ ዓመት አሳለፈ። ግምገማው ጥሩ አልነበረም፦ «እዚህ ነገረ መለኮት አይሠሩም፤ ማኅበራዊ ሥራ ይሠራሉ»
የተለወጠው በክፍሉ ውስጥ አልነበረም — በሀርለም ባለ አንድ የጥቁር አሜሪካውያን ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ነበር። በየሳምንቱ ተገኘ፤ ልጆችን አስተማረ፤ መዝሙሮቹንና ስብከቱን ሰማ። ስለ ሕግና ስለ ልማድ ተማረ — አንድ ሰው በቆዳው ምክንያት የት እንደማይቀመጥ፣ የት እንደማይበላ፣ የት እንደማይማር
ይዞ የተመለሰው ነገር — የግራሞፎን ሸክላዎች፤ የዚያ ቤተ ክርስቲያን መዝሙሮች። ለጀርመናውያን ተማሪዎቹ ያጫውታቸው ነበር
ልዩነቱ በአንድ ዓረፍተ ነገር — እስከዚያ ድረስ ነገረ መለኮት ለእርሱ የሚያስብበት ጉዳይ ነበር፤ ከዚያ በኋላ የሚኖርበት ሆነ
መርከቡ
ሁኔታው — አንድ ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ዘጠኝ፣ የበጋ መጀመሪያ፤ ጦርነት ሊነሳ ጥቂት ወራት ቀርተዋል። ማስተማር ተከልክሏል፤ ወደ ውትድርና ሊጠራ ነው፤ መሐላውን ደግሞ መማል አይችልም። የአሜሪካ ወዳጆቹ ሥራ አዘጋጁለት
ደረሰ፤ ተቀበሉት፤ አደጋ አልነበረም — እናም ከአንድ ወር ባነሰ ጊዜ ውስጥ የመመለሻ መርከብ ያዘ
ምክንያቱ የተጻፈበት ደብዳቤ — ለራይንሆልድ ኒበር በጻፈው ደብዳቤ ውስጥ «ወደ አሜሪካ የመጣሁት ስህተት ነው» አለ፤ ከዚያም የአገሩን ሕዝብ በዚያ ዘመን መከራ ውስጥ ካልተካፈለ ከጦርነቱ በኋላ የጀርመንን ሕይወት እንደገና በመገንባት ላይ የመሳተፍ መብት እንደማይኖረው ጻፈ
መርከቡ ላይ ሲወጣ — «መንፈሱ ጸጥ አለ» ብሎ በኋላ ተናግሯል። ውሳኔው አልቆ ነበር
ወደ ስለላ መሥሪያ ቤት
ቡድኑ የተቀመጠበት ቦታ እንግዳ ነው — አብቬር ይባላል፤ የጀርመን ወታደራዊ የስለላ መሥሪያ ቤት ነው። ስሙ ራሱ «መከላከል» ማለት ነው። አለቃው አድሚራል ካናሪስ፣ ምክትሉ ጄኔራል ኦስተር ነበሩ፤ ሁለቱም በምስጢር ሂትለርን ይቃወሙ ነበር። መሥሪያ ቤቱ ራሱ ሽፋን ሆነ
ቤተሰቡ ቀድሞ ውስጥ ነበር — በተለይ የእኅቱ ባል ሃንስ ፎን ዶናኒ
በወረቀት ላይ የስለላ ወኪል — ወደ ውጭ አገር የሚጓዘው ለጀርመን መንግሥት መረጃ ለመሰብሰብ ነው ተብሎ ተመዘገበ፤ በተግባር ግን ለውጭ አገር ሰዎች ስለ ሴራው መልእክት ያደርስ ነበር
ፓስተሩ ውሸት ውስጥ ገባ — በየቀኑ ውሸት፤ ለመንግሥቱ፣ ለጎረቤቶቹ፣ አንዳንዴም ለቤተ ክርስቲያኗ
የክፍል አራት ክርክር የሚነሳበት ዓረፍተ ነገር — ንጹሕ ሆኖ የመቆየት ፍላጎት ራሱ አንድ ዓይነት ራስ ወዳድነት ሊሆን ይችላል አለ፤ እጅን ላለማቆሸሽ ብሎ ወደ ጎን የሚቆም ሰው ንጹሕ አይደለም — ተጠያቂ ነው። ከዚያም አንድ እርምጃ ወደፊት ሄደ፦ እንዲህ ያለ ሰው በደል ይወስዳል፤ ያንንም በደል «ትክክል» ብሎ አይጠራውም፤ ይዞት ይኖራል
መያዙ
የተያዘው ስለ ሴራው አልነበረም — በአንድ ሺህ ዘጠኝ መቶ አርባ ሦስት፣ በጸደይ መጀመሪያ ላይ ጌስታፖ — የመንግሥቱ ምስጢራዊ ፖሊስ — ቤቱ ደረሰ። ሴራው ገና አልታወቀም ነበር። የተያዘው በገንዘብና በወረቀት ጉዳይ ነው — አብቬር አንድ ቡድን አይሁዳውያንን «ወኪሎቻችን ናቸው» ብሎ ከአገር አስወጥቶ ነበር፤ መርማሪዎቹ ገንዘቡን ተከታትለው ወደ ዶናኒ፣ ከዚያም ወደ ቦንሆፈር ደረሱ
ቴገል — በበርሊን ሰሜናዊ ጫፍ ላይ ያለ ወታደራዊ እስር ቤት። ክፍሉ ዘጠና ሁለት ተብሎ ተቆጥሯል። እዚያ ውስጥ አንድ ዓመት ተኩል ገደማ ኖረ፤ እለቀቃለሁ ብሎ ጠበቀ፤ እናም ደብዳቤ መጻፍ ጀመረ
ከመታሰሩ ጥቂት ወራት በፊት — ታጭቶ ነበር። እጮኛው ማሪያ ፎን ቬደመየር ትባላለች፤ ከአንድ የገጠር መኳንንት ቤተሰብ የመጣች ወጣት ሴት ናት። ተጫጭተው ገና አብረው ሳይኖሩ ተለያዩ
ክፍል 2 — በድምፅ ራሱን ያጠፋ ፓርላማ (ኢብሳ)
ኢብሳ የያዛቸው ሁለት ጥያቄዎች፦ በዚያች አገር ውስጥ ቤተ ክርስቲያን ምን ሆነች? እናም — እስር ቤት ወረቀት አያወጣም፤ ታዲያ ይህ መጽሐፍ እንዴት ወጣ?
አንድ ሪፐብሊክ በጥቂት ወራት ውስጥ ጠፋ
ብዙ ጊዜ የሚዘለለው ነጥብ — በዚያ ዘመን ጀርመን ንጉሠ ነገሥት አልነበራትም። ከታላቁ ጦርነት ሽንፈት በኋላ ንጉሠ ነገሥቱ ሸሽቷል፤ በቦታው የመጣው በምርጫ የሚመራ፣ ፓርላማ ያለው፣ ሕገ መንግሥት ያለው ሪፐብሊክ ነው
ለምን አልተወደደም — ሽንፈቱን ተሸክሞ ተወለደ። ገንዘቡ አንድ ጊዜ ዋጋውን ሙሉ በሙሉ አጣ — ዳቦ ለመግዛት ሻንጣ ሙሉ የወረቀት ገንዘብ ማምጣት አስፈለገ። ከዚያ የዓለም ኢኮኖሚ ወደቀ፤ ሥራ አጥነት ተስፋፋ፤ በጎዳና ላይ የፓርቲ ቡድኖች እርስ በርስ ይደባደቡ ነበር
መፈንቅለ መንግሥት አልነበረም — በጃንዋሪ ወር መሪው በሕጋዊ መንገድ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆኖ ተሾመ፤ ያሾመው የአገሪቱ ፕሬዝዳንት ነው። በዙሪያው ያሉት ፖለቲከኞች «እንቆጣጠረዋለን» ብለው አሰቡ
ከፌብሩዋሪ እስከ ማርች፦ ሦስት እርምጃ — በፌብሩዋሪ የፓርላማው ሕንፃ ተቃጠለ፤ በማግስቱ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ወጥቶ የመናገር፣ የመሰብሰብና ደብዳቤ በምስጢር የመላክ መብት ታገደ። በማርች ምርጫ ተካሄደ፤ ከዚያም ፓርላማው ካቢኔው ያለ ፓርላማ ሕግ እንዲያወጣ የሚፈቅድ ሕግ አጸደቀ። በሌላ አነጋገር ፓርላማው ራሱን አጠፋ — በድምፅ
ከዚያ በኋላ የመጣው ፈጣን ነው — ሌሎቹ ፓርቲዎች ተዘጉ፤ የሠራተኛ ማኅበራት ተዘጉ፤ ዩኒቨርሲቲዎች፣ ጋዜጦችና የስፖርት ክለቦችም «ተስተካከሉ።»
ከቀሩት አንዱ — በዚያ ዓመት መጨረሻ ላይ ራሱን የቻለ ተቋም ጥቂት ብቻ ቀረ፤ ከእነርሱ አንዱ መንግሥት ሊዘጋው የማይችለው ዓይነት ነበር — ቤተ ክርስቲያን
አንድ ቤተ ክርስቲያን በሁለት ተከፈለች
መነሻው መዋቅር ነው — በዚያ ዘመን ጀርመን ውስጥ የፕሮቴስታንት ቤተ ክርስቲያን የመንግሥት አካል ነበረች፤ ፓስተሮች ደመወዛቸውን ከመንግሥት ይቀበላሉ። ስለዚህ አዲሱ መንግሥት ሊያጠፋት ሳይሆን ሊጠቀምባት ፈለገ
«ጀርመናዊ ክርስቲያኖች» — በውስጧ የተነሳ እንቅስቃሴ። የሚፈልጉት ሦስት ነገር ነው፦ ቤተ ክርስቲያኒቱ የአገሪቱን አዲስ መንፈስ ትከተል፤ አገሪቱ አንድ መሪ እንዳላት እርሷም አንድ የበላይ ጳጳስ ይኑራት፤ አይሁዳዊ ደም ያለው ሰው ፓስተር መሆን አይችልም
ሕጉ ወደ መሠዊያው እንዴት ደረሰ — በመንግሥት መሥሪያ ቤት ውስጥ አይሁዳዊ ደም ያለው ሰው እንዳይሠራ የሚከለክል ሕግ ወጣ። ቤተ ክርስቲያኒቱ ደግሞ የመንግሥት አካል ናት። አይሁዳዊ ወላጅ ወይም አያት ያለው ፓስተር ከሥራው ተባረረ
ገና ወጣት ሳለ የጻፈው — ቤተ ክርስቲያን በመንግሥት ተሽከርካሪ ሥር የወደቁትን ሰዎች መርዳት ብቻ ሳይሆን፣ አስፈላጊ ሲሆን በተሽከርካሪው ውስጥ ገብታ ማስቆም ትችላለች የሚል ሐሳብ አቀረበ። በዚያ ወቅት ማንም ያላለው ነገር ነው — እርሱ ራሱም ወደዚያ ደረጃ የደረሰው ከዓመታት በኋላ ነው
«የመናዘዝ ቤተ ክርስቲያን» — ስማቸው የመጣው ካደረጉት ነገር ነው፦ በባርመን በተካሄደ ጉባኤ ተሰብስበው እምነታቸውን በጽሑፍ ተናዘዙ። ሰነዱ ስድስት አንቀጽ አለው፤ ዋናው ሐሳብ አንድ ነው — ቤተ ክርስቲያን ከመጽሐፉ ውጭ ሌላ ጌታ የላትም፤ መሪ የላትም፤ መንግሥት ጌታዋ አይደለም
ስሙ ራሱ የሚናገረው — «ተቃዋሚ ቤተ ክርስቲያን» አልተባሉም። በዕይታቸው አዲስ ነገር አልጀመሩም — የነበረውን ብቻ ተናገሩ
ሕገ ወጥ ትምህርት ቤት
ችግሩ — የመናዘዝ ቤተ ክርስቲያን ፓስተር ማሠልጠን አለባት፤ ዩኒቨርሲቲዎቹ ግን በሌላኛው ወገን እጅ ናቸው። ስለዚህ የራሷን ትምህርት ቤቶች ከፈተች፤ ቦንሆፈር በሰሜናዊ ጀርመን ፊንከንቫልደ ውስጥ የአንዱ ኃላፊ ሆነ
ትምህርት ቤቱ ለምን እንግዳ ነበር — ተማሪዎቹ አብረው ይኖራሉ፤ በየቀኑ አብረው ይጸልያሉ፤ ረጅም ጊዜ በዝምታ ያሳልፋሉ፤ እርስ በርስ መተቻቸት የተከለከለ ነው። መጻሕፍት ጥቂት ናቸው፤ አንድ ፒያኖ አለ
ሁለት ዓይነት ተቃውሞ — የጀርመን ፓስተሮች «ገዳም እየሠራ ነው» አሉ፤ «ፕሮቴስታንት አይደለም» አሉ። መንግሥት ደግሞ ትምህርት ቤቱ ሕገ ወጥ ነው አለ፤ ጌስታፖ መጥቶ ዘጋው። ተማሪዎቹ ተበተኑ፤ ብዙዎቹ ወደ ጦር ግንባር ተላኩ፤ ብዙዎቹም ተመልሰው አልመጡም
ስለ ስሙ አንድ ማስታወሻ — «ጌስታፖ» ቃል አይደለም። «ምስጢራዊ የመንግሥት ፖሊስ» የሚለውን ረጅም ስም ቆርጠው በአንድ አፍ የሚዋጥ ድምፅ አድርገው የሠሩት ነው። ያ መንግሥት ተቋሞቹን በዚህ መንገድ ይሰይም ነበር
የመታጠፊያው ነጥብ — እስከዚያ ድረስ የሚታገለው በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ነበር — በጉባኤ፣ በጽሑፍ፣ በክርክር። ትምህርት ቤቱ ሲዘጋ የሚታገልበት ቦታ ጠፋ። ስለዚህ ወደ ሴራ ሄደ
በመንግሥት ወረቀት የተደረገ ጉዞ
የት ሄደ — ወደ ስዊዘርላንድ፣ ወደ ኖርዌይ፣ ወደ ስዊድን። በስዊድን ውስጥ አንድ እንግሊዛዊ ጳጳስ አገኘ
የተሸከመው መልእክት — በጀርመን ውስጥ መንግሥቱን ለመገልበጥ የተዘጋጁ ሰዎች አሉ፤ ቢሳካላቸው ብሪታንያ ትደራደራለች? መልስ አልመጣም
እንግዳው ነገር — እነዚያ ጉዞዎች ሁሉ በመንግሥት ወጪ ናቸው። መንግሥቱን ለመገልበጥ የሚደረግ ጉዞ በመንግሥቱ በጀት ተከፍሏል
በዚያ ጊዜ ውጭ ምን ነበር
የመጀመሪያው ዓመት የመጠበቅ ዓመት ነው — ጠበቆች አሉ፤ ክሱ ትንሽ ነው፤ እለቀቃለሁ ብሎ ያምናል። በደብዳቤዎቹ ውስጥ ስለ ወደፊቱ ይናገራል — ስለ ወዳጁ ሠርግ፣ ስለ መጻሕፍት፣ ስለሚያደርገው ጉዞ
በበጋ — ሂትለር በሚመክርበት ክፍል ውስጥ ቦምብ ተቀመጠ፤ ፈነዳ፤ ሂትለር ግን በሕይወት ተረፈ። ከዚያ በኋላ የመጣው አደን ነው፤ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ተያዙ፤ ብዙዎች ተሰቀሉ
በመኸር — ከበርሊን ውጭ ባለ አንድ ወታደራዊ ቦታ ውስጥ የተደበቁ የአብቬር ሰነዶች ተገኙ፦ ማስታወሻ ደብተሮች፣ ማስረጃዎች፣ ስሞች። እስከዚያ ድረስ በገንዘብ ጉዳይ የተያዘ ተጠርጣሪ ነበር፤ ከዚያ በኋላ የሴራ አባል ሆነ
ደብዳቤዎቹ የሚያበቁበት ቦታ — ከቴገል ተወስዶ ወደ ጌስታፖ ዋና መሥሪያ ቤት ምድር ቤት ገባ
ደብዳቤ ከእስር ቤት እንዴት ይወጣል
የመጀመሪያው ግማሽ፦ በሳንሱር ያለፈው — ቴገል ወታደራዊ እስር ቤት ነው፤ እስረኛ በወር ጥቂት ደብዳቤ የመጻፍ መብት አለው፤ ደብዳቤው አንባቢ አለው። ስለዚህ የሚጻፈው የተመረጠ ነው — ስለ ጤና፣ ስለ ምግብ፣ ስለ አየር ሁኔታ፣ ስለ ቤተሰብ
ሁለተኛው ግማሽ፦ ኖብሎኽ — ማዕረጉ ትንሽ የሆነ ጠባቂ። ከእስረኛው ጋር ተግባቡ፤ ወረቀት ወደ ውጭ ማውጣት ጀመረ፤ ገንዘብ አልተቀበለም። በኋላ ደግሞ ከዚያ አልፎ ሄደ — የማምለጫ ዕቅድ አዘጋጀ፣ ልብስ አዘጋጀ፣ አብሮት ለመሸሽ ተስማማ
ስለዚህ የመጽሐፉ ጥልቅ ገጾች — ሰውየው በእውነት የሚያስበውን የሚናገሩት ገጾች በሳንሱር ያላለፉ ናቸው፤ በአንድ ተራ ወታደር ኪስ ውስጥ የወጡ ናቸው
የተላኩበት ሰው አንድ ነው — ኤበርሃርድ ቤትገ፤ በክፍል አንድ የተጠቀሰው ሙሽራ። ደብዳቤዎቹ የተጻፉት ለአንባቢ ሳይሆን ለጓደኛ ነው
ጓሮው — ቤትገ ወደ ጦር ግንባር ተላከ፤ ወደ ኢጣሊያ። ደብዳቤዎቹን ይዞ አልሄደም፤ ወደ በርሊን መልሶ ላካቸው። ከመልእክቱ ጋር ትእዛዝ ነበረ፦ ቅበሯቸው። ተቀበሩ
ክፍል 3 — በክፍል ዘጠና ሁለት ውስጥ አንድ ቀን (አበባ)
የአበባ ችግርና መፍትሔዋ። ይህ መጽሐፍ መጀመሪያና መጨረሻ የለውም፤ ምዕራፍ የለውም፤ ደራሲው ማንም እንዲያነበው አላሰበም። ስለዚህ ራሱ ደጋግሞ የሚገልጸውን ነገር ወሰደች — አንድ ቀን፤ ከንጋቱ እስከ ሌሊቱ። ትርጓሜዋን ደግሞ ወደ መጨረሻ አቆየች፦ «እስከዚያ የምናገረው ወረቀቶቹ የሚሉትን ብቻ ነው።»
ክፍል ዘጠና ሁለት
ዕቃው — አልጋ፣ ወንበር፣ ጠረጴዛ፣ ባልዲ፤ መስኮት ከፍ ብሎ
የመጀመሪያዎቹ ቀናት — ብርድ ልብሱ ይሸት ስለነበር አልተጠቀመበትም። ዳቦ ተጣለለት። ከሌሎቹ ክፍሎች ጩኸት ይሰማ ነበር — እስረኞቹ በሌሊት ያለቅሱ ነበር። አንድም ደብዳቤ የለም፤ ማንም አልመጣም
ለምን ተለወጠ — ጠባቂዎቹ ማን እንደሆነ ተረዱ፤ አባቱ ታዋቂ ሰው ነው፤ አንድ ዘመዱ በበርሊን ወታደራዊ አዛዥነት ላይ ነበር። መጻሕፍትና ወረቀት መግባት ጀመሩ
ጎረቤቶቹ — ተራ ወታደሮች፤ አብዛኞቹ ወጣቶች። ከጦር ግንባር የሸሹ አሉ፤ አለቃቸውን የሰደቡ አሉ። ብዙዎቹ የሚጠብቁት ሞት ነው
አንድ ቀን
ንጋት — ንባብ
መዝሙረ ዳዊት ይቀድማል — በዚያ አሥራ ስምንት ወር ውስጥ ብሉይ ኪዳንን ከሁለት ጊዜ በላይ ሙሉ በሙሉ እንዳነበበው ጽፏል፤ «ሐሳቤ ከብሉይ ኪዳን ጋር እየተስማማ መጥቷል።» አለ። በዚያ ወቅት ከአዲስ ኪዳን የበለጠ ያነበበው ብሉይ ኪዳንን ነው
ሌላው ንባቡ — የጥንት ሰዎችን ሕይወት የሚተርከውን ግሪካዊውን ፕሉታርክ አነበበ። የሶቅራጥስን የእስር ቤት ንግግሮች የሚያቀርቡትን የፕላቶን ጽሑፎች አነበበ — ሶቅራጥስ የአቴንስ ፈላስፋ ነው፤ በሞት ተፈርዶበት በእስር ቤት ውስጥ ከደቀ መዛሙርቱ ጋር ሲነጋገር ያሳልፋል። ከዚያ ውጭ ልብ ወለድ፣ የታሪክ መጻሕፍትና የተፈጥሮ ሳይንስ አነበበ
ስለ ንባብ ራሱ የተናገረው — አንድ መጽሐፍ በተለያየ የሕይወት ወቅት በተለያየ ድምፅ ይናገራል፤ በደስታ ጊዜ የሚነግርህና በመከራ ጊዜ የሚነግርህ አንድ አይደለም
የጠዋቱ ሰዓት
ግቢ — ጥቂት ደቂቃ ወጥተው ክብ ሠርተው ይዞራሉ
ሥራ — በእስር ቤቱ ውስጥ የሚሠራ ሥራ ተቀበለ፤ በኋላ ደግሞ የታመሙ እስረኞችን መርዳት ጀመረ
ጠባቂዎቹ — አንዳንዶቹ ጨካኞች ናቸው፤ አንዳንዶቹ አረጋውያን ናቸው፤ አንዳንዶቹ ደግሞ ወደ ክፍሉ መጥተው ስለ ራሳቸው ጉዳይ ያማክሩታል
እስረኞቹ — ፓስተር መሆኑን ስላወቁ ወደ እርሱ ይመጣሉ፤ አንዱ ደብዳቤ እንዲጽፍለት ይጠይቀዋል፤ አንዱ የፍርድ ቀኑ ሲቃረብ አብሮት እንዲቆም ይጠይቀዋል
ደብዳቤ የሚጻፍበት ቀን
ይዘቱ የሚጠበቀው ዓይነት አይደለም — ሲጋራ ጠየቀ፤ ቡና ጠየቀ፤ ወፍራም ካልሲ ጠየቀ፤ የክረምት ኮት ጠየቀ፤ መጻሕፍት ደጋግሞ ጠየቀ
የጻፈው ስለ ምን ነው — ስለ ጤናው፣ ስለ ራስ ምታቱ፣ ስለ አየሩ ሁኔታ፣ ግቢ ውስጥ ስለሚያየው ወፍ፣ በመስኮቱ ውጭ ስላለ ዛፍ
ለወላጆቹ ደጋግሞ የጻፈው ደብዳቤ — «አትጨነቁ» የሚል፦ እንደምታስቡት አይደለም፤ ጤናዬ ጥሩ ነው፤ ልማድ ሆኖብኛል
ጊዜ በዚያ ውስጥ የሚለካው በሌላ መንገድ ነው — አንድ ቀን ረጅም ነው፤ አንድ ወር አጭር ነው
ሌላኛው ወረቀት — በሳንሱር ያላለፈው
የሚጀምረው በምልከታ ነው — በዙሪያዬ ያሉት ሰዎች ስለ እግዚአብሔር አያወሩም አለ። አይክዱትም። ጥያቄውም አይነሳም። ሰዎቹ ያለ እርሱ ይኖራሉ
«ዓለም ጎልማሳ ሆናለች» — ልጅ የነበረች ዓለም አድጋለች ማለቱ ነው። ሕክምና ሲያቅት ሰው ወደ ጸሎት ይሄድ ነበር፤ አሁን ግን ሕክምና አለ። ተፈጥሮ ሲያስፈራ ሰው ለማብራሪያ ወደ ሃይማኖት ይሄድ ነበር፤ አሁን ግን ማብራሪያ አለ። ስለዚህ የሰው ልጅ እግዚአብሔርን የሚያመጣበት ቦታ እየጠበበ መጣ — ወደ ጠርዙ ተገፍቷል፤ ወደ ሞት፣ ወደ ጥፋተኝነት፣ ወደ ሰው አቅም ማብቂያ
ዓለም ወደ ኋላ እንድትመለስ አልጠየቀም — የጻፈው ተቃራኒውን ነው
ስለ ቤተ ክርስቲያንም ጻፈ — «ሃይማኖት የሌለው ክርስትና እንዴት ይመስላል» ብሎ ጠየቀ። ቃላቱ ስለሚያረጁ ዝም ማለት የሚያስፈልግበት ጊዜ እንዳለ ተናገረ። ክርስቲያኖች በዚህ ዘመን የሚያደርጉት ሁለት ነገር ብቻ ሊሆን ይችላል አለ — መጸለይና በሰዎች መካከል ትክክለኛውን ነገር ማድረግ
ከገጾቹ ጋር የላከው ማስጠንቀቂያ — «ገና ጅምር ናቸው» አለ፤ «አታሳያቸው» አለ
ማንቂያው
በሌሊት — አውሮፕላኖች ያልፋሉ፤ ሕንፃው ይንቀጠቀጣል፤ መስኮቶች ይሰበራሉ፤ እስረኞቹ በተቆለፉ ክፍሎች ውስጥ ናቸው
ስለ አንድ ሌሊት ጽፏል — ግድግዳው ተንቀጠቀጠ፤ ከጎኑ ካለው ክፍል ውስጥ አንድ ሰው መጮኽ ጀመረ
በሌላ ሌሊት — ወደ ታች እንዲወርዱ ተፈቀደላቸው፤ ሰዎች ተቀምጠው ይጠባበቃሉ፤ አንዳንዱ ይጸልያል፤ አንዳንዱ ዝም ይላል
የተከፈለው ጽሑፍ — ስለ ራሱ ፍርሃት የጻፈው ለቤትገ ብቻ ነው። ለወላጆቹ በጻፈው ደብዳቤ ውስጥ ያ የለም
ሌሊት — ሦስት ግጥም
እስከዚያ ድረስ ግጥም ጽፎ አያውቅም — በዚያ ክፍል ውስጥ ግን ጻፈ
«እኔ ማን ነኝ?» — መነሻው ሌሎች ስለ እርሱ የሚሉት ነው፤ ጠባቂዎቹ ከክፍሉ ሲወጣ የተረጋጋ፣ ደስተኛ፣ ጠንካራ ሰው ይመስል ነበር ይላሉ። ግጥሙ ያንን ዘርዝሮ ይገለብጠዋል — ትንፋሽ የሚያጥረው፣ ቀለምንና የወፍ ድምፅን የሚናፍቅ፣ በትንሽ ነገር የሚናደድ፣ ለጸሎት የደከመ ሰው። ከዚያ ይጠይቃል፦ ከሁለቱ የቱ ነው እኔ? ዛሬ አንዱ፣ ነገ ሌላው? ወይስ ሁለቱም በአንድ ጊዜ? የሚያበቃው በአንድ መስመር ነው፦ ማንም ብሆን አንተ ታውቀኛለህ፤ የአንተ ነኝ
«ወደ ነጻነት በሚወስደው መንገድ ላይ ያሉ ጣቢያዎች» — አራት ጣቢያ አለው፦ ተግሣጽ። ተግባር። መከራ። ሞት
«በበጎ ኃይሎች ተከበናል» — በዚያ ዓመት መጨረሻ ላይ ተጻፈ፤ በዚያን ጊዜ ግን ቴገል ውስጥ አልነበረም — ተዘዋውሯል። ወደ እጮኛው ወደ ማሪያና ወደ ቤተሰቡ በአዲስ ዓመት ደብዳቤ ውስጥ ተላከ። ያ ግጥም ዛሬ በጀርመን አብያተ ክርስቲያናት ውስጥ ይዘመራል
ያልተጻፈው መጽሐፍ
አንድ የተለየ ገጽ — ደብዳቤ አይደለም፤ ግጥምም አይደለም። ረቂቅ ነው — ሊጽፈው ላሰበው መጽሐፍ ያዘጋጀው ዝርዝር። ሦስት ምዕራፍ አለው፤ መጽሐፉ አጭር ይሆናል ብሎ ጽፏል
ሦስቱ ምዕራፎች — የመጀመሪያው ዓለምን ይመረምራል፤ ሁለተኛው እምነት ማለት ምን ማለት እንደሆነ ይጠይቃል፤ ሦስተኛው መደምደሚያዎቹን ያስቀምጣል
በሦስተኛው ውስጥ ያለው ዝርዝር — ቤተ ክርስቲያን ቤተ ክርስቲያን የምትሆነው ለሌሎች ስትኖር ብቻ ነው። ከዚያ ተግባራዊ ነገር ጨመረ፦ ንብረቷን ሁሉ ለተቸገሩ ትስጥ፤ ካህናቱ ደግሞ በምእመናን ፈቃደኛ ስጦታ ብቻ ይኑሩ፤ አለበለዚያ ሌላ ሥራ ይያዙ
መጽሐፉ አልተጻፈም — ያ ገጽ ብቻ ቀረ
ሌላም ያልተጨረሰ ነገር — ልብ ወለድ ጀምሮ ነበር፤ ተውኔትም ጀምሮ ነበር። ሁለቱም አልተጠናቀቁም፤ ሁለቱም ስለ አንድ ትልቅ የጀርመን ቤተሰብ ናቸው
ከዚያ በኋላ
መንገዱ — ሰነዶቹ ከተገኙ በኋላ ከቴገል ተወሰደ። ደብዳቤዎቹ የሚያበቁት እዚያ ላይ ነው፤ ከዚያ በኋላ ያለውን የምናውቀው ከሌሎች ሰዎች ትውስታ ነው። ወደ ጌስታፖ ዋና መሥሪያ ቤት ምድር ቤት፤ ከዚያ ወደ ቡኸንቫልድ ካምፕ፤ የጦር ግንባሩ እየቀረበ ሲሄድ እስረኞቹ ወደ ደቡብ በመኪና ተጓዙ
ፔይን ቤስት — በዚያ ጉዞ ውስጥ አብሮት የነበረ እንግሊዛዊ የስለላ መኮንን። ከጦርነቱ በኋላ መጽሐፍ ጻፈ፤ ስለ ቦንሆፈር የምናውቀው የመጨረሻው ነገር ከዚያ መጽሐፍ የመጣ ነው
የመጨረሻው እሑድ — ቤስት እንደሚለው በአንድ ትንሽ መንደር በአንድ ትምህርት ቤት ውስጥ አረፉ። እስረኞቹ አገልግሎት እንዲያደርግ ጠየቁት። አመነታ — በዚያ ክፍል ውስጥ ካቶሊኮች ነበሩ፤ አማኝ ያልሆኑም ነበሩ። ከዚያ ተስማማ፤ ጸለየ፤ ተናገረ
በሩ የተከፈተበት ጊዜ — ንግግሩ ገና ሲያበቃ ሁለት ሰዎች ገቡ፤ ስሙን ጠሩ። ቤስት እንደጻፈው ተነሳ፤ ወደ እርሱ ዞረ፤ ለእንግሊዛዊው ወዳጅ መልእክት አስተላለፈ፤ ከዚያም አንድ ዓረፍተ ነገር ተናገረ
ፍሎሰንቡርግ — በሌሊት ችሎት ተካሄደ። ዳኛው ኦቶ ቶርቤክ ይባላል፤ የኤስ ኤስ ዳኛ ነው። ምስክር አልነበረም። የቃለ ጉባኤ መዝገብ አልተያዘም። ጠበቃ አልነበረም። በማግስቱ ጠዋት ተሰቀለ፤ አድሚራል ካናሪስና ጄኔራል ኦስተር በዚያው ጠዋት ተሰቀሉ
ከሁለት ሳምንት በኋላ — ካምፑ በአሜሪካ ሠራዊት ነጻ ወጣ
ስለ ቀሪዎቹ — የእኅቱ ባል ሃንስ ፎን ዶናኒ በዚያው ቀን በሌላ ካምፕ ውስጥ ተገደለ። ወንድሙ ክላውስና ሌላኛው የእኅቱ ባል ሪውዲገር ሽላይሸር ከጥቂት ሳምንታት በኋላ በበርሊን ተገደሉ። ኤበርሃርድ ቤትገ ተረፈ። እጮኛው ማሪያ በዚያ ጊዜ ከካምፕ ወደ ካምፕ እየፈለገችው ትዞር ነበር፤ እንደሞተ የሰማችው ከወራት በኋላ ነው
ሦስቱ ጥያቄዎች
«ዓለም ጎልማሳ ሆናለች»
የተለመደው ስህተት — «እግዚአብሔር ዓለምን ጥሎ ሄደ ብሎ ተናገረ» ወይም «አምላክ የለም ወደሚል ደረሰ» ተብሎ ይነገራል። ወረቀቶቹ ያንን አይሉም፤ ተቃራኒውን ይላሉ
ያለው ይህ ነው — ሰዎች እግዚአብሔርን የሚጠሩበት ቦታ ጠፍቷል፤ ግን የጠፋው ቦታ የተሳሳተ ቦታ ነበር። ሰው አቅሙ ሲያልቅ የሚጠራው አምላክ ክፍተት መሙያ ነው፤ ዕውቀት ሲያድግ ደግሞ ያ አምላክ ይኮስሳል
ያንን አምላክ አልተከላከለም — «ሞቷል» ብሎ ተወው
የሚያቀርበው ሌላ ነው — እግዚአብሔር ያለው በኃይል ውስጥ ሳይሆን በድካም ውስጥ ነው፤ በዕውቀት ጠርዝ ላይ ሳይሆን በሕይወት መሃል ላይ። ማስረጃው በእጁ አለ — በዚያ እምነት መሃል ላይ ያለው ምስል የተሰቀለ ሰው ነው
የአበባ ልዩነት — «እግዚአብሔር ዓለምን ተወ» ማለት ቅሬታ ነው፤ እርሱ የጻፈው ግን ትርጓሜ ነው። ስለ ደካማ አምላክ ሲጽፍ ራሱ አቅም አልነበረውም። ያ ሁኔታ ሐሳቡን አያረጋግጠውም — የመጣበትን ቦታ ግን ያሳያል
«እኔ ማን ነኝ?»
ለምን በተለየ ምክንያት ተነሳ — መጽሐፉ ሙሉ በሙሉ ማለት ይቻላል ለአንድ ሰው የተጻፈ ነው። ለወዳጅ የተጻፈ ደብዳቤ ደግሞ ራሱን ይመርጣል፤ ማንም ሰው ለጓደኛው ሲጽፍ ራሱን በተወሰነ መንገድ ያቀርባል
ስለዚህ በመጽሐፉ ውስጥ የምናገኘው ሰው — በራሱ የተጻፈ ሰው ነው
ግጥሙ ስለዚያ ችግር ራሱ ነው — ጠባቂዎቹ የሚያዩትን ሰውና ራሱ የሚያውቀውን ሰው ጎን ለጎን አኖራቸው። ከዚያ የቱ እውነት እንደሆነ አልመለሰም
የአበባ ንባብ — ግጥሙ የመጽሐፉ ማረሚያ ነው። ደብዳቤዎቹ የተረጋጋ ሰው ያሳዩናል፤ ግጥሙ ደግሞ ያ መረጋጋት ራሱ የተጻፈ ሊሆን እንደሚችል ይነግረናል። እናም ያንን የነገረን ጸሐፊው ራሱ ነው። ማንም አልያዘውም
«በደል እየወሰድኩ ነው»
ችግሩ — ሰውየው ፓስተር ነው፤ የሚያምንበት መጽሐፍ «አትግደል» ይላል፤ እርሱ ደግሞ ግድያ በሚያዘጋጅ ሴራ ውስጥ ነበር
የተለመዱት ሦስት መፍትሔዎች — «ልዩ ሁኔታ ነበር»፤ «ትንሹ ክፉ ነው»፤ «አንድን ሰው ገድሎ ሚሊዮኖችን ማዳን ነው»። ቦንሆፈር ከእነዚያ አንዱንም አላለም
ያለው ይህ ነው — ኃላፊነት የሚወስድ ሰው በደል ይወስዳል፤ ንጹሕ ሆኖ አይወጣም፤ ያንንም በደል «ትክክል ነበር» ብሎ አይሰይመውም — ይይዘዋል
ልዩነቱ ለምን ስውር አይደለም — አንድ ሰው ድርጊቱን «ትክክል» ብሎ ከሰየመው በሚቀጥለው ጊዜ ደንብ አለው። ደንቡም ይሰፋል። ሁልጊዜም ይሰፋል። እርሱ ደንብ አልሰጠም፤ ስለዚህ ማንም ሊጠቅሰው አይችልም
አበባ የምትጨምረው — ይህ አቋም ሙሉ መልስ አይደለም። መልስ ላለመስጠት የተመረጠ መንገድ ነው። ሰውየው ችግሩን አልፈታውም — ተሸክሞት ሞተ
ወደ ክፍል አራት የተላለፈው ክፍት ጉዳይ — ስለ መጨረሻዎቹ ደቂቃዎች የምናውቀው ሁሉ ከሁለት ሰዎች ትውስታ ነው፤ ሁለቱም ከዓመታት በኋላ ጽፈዋል፤ ሁለቱም «እዚያ ነበርኩ» ብለዋል። አንደኛው ይታመናል፤ ሁለተኛው ደግሞ ዛሬ ይጠረጠራል
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ውይይቱ የሚጀምረው በአንድ አንቀጽ ላይ ነው። ዳዊት የካምፑን ሐኪም ትውስታ አንብቦ «አላምነውም።» አለ፤ ትግሥት ወዲያውኑ ያዘችው — «እርሱ የጀመረው በማስረጃ አይደለም። በስሜት ነው።» ከዚያ የተከፈቱት ክርክሮች አንዳቸውም አልተዘጉም
ሁለት ምስክር
የተጠየቀው አንቀጽ — «ፓስተር ቦንሆፈርን በክፍሉ በር በኩል አየሁት። ተንበርክኮ ወደ አምላኩ በጋለ ስሜት ይጸልይ ነበር…» ጸሐፊው ኸርማን ፊሸር-ሁልስትሩንግ የተባለ የፍሎሰንቡርግ ካምፕ ሐኪም ነው። ጽሑፉ የወጣው ከሞቱ ከአሥር ዓመታት በኋላ ነው፤ ስለ መጨረሻዎቹ ደቂቃዎች ከተጻፉት ሁሉ በጣም የተጠቀሰው ይህ ነው
ዳዊት ለምን ቤስትን ያምናል — አንደኛ፦ በዚያ ክፍል ውስጥ እንደነበረ ማንም አይክድም፤ እስረኛ ነው፤ አብሮ ተጉዟል። ሁለተኛ፦ የጻፈው ስለ ራሱ ጥሩ ነገር አይደለም — በዚያው መጽሐፍ ውስጥ ስለ ሌሎች እስረኞች የሚያንቋሽሽ ነገር ጽፏል፤ ራሱን ጀግና አላደረገም
ዳዊት ሐኪሙን የሚጠራጠርበት ሦስት ምክንያት — በዚያ ቦታ ላይ የሐኪም ሥራ ማዳን አልነበረም፤ የሌሎች እስረኞች ትውስታ ስለ ሰዓቱም ስለ ሁኔታውም ከጻፈው ጋር አይገጥምም፤ ጽሑፉ የወጣው ሰውየው ቀድሞ ታዋቂ ከሆነ በኋላ ነው
የትግሥት ማስተካከያ — ሁለቱም ከዓመታት በኋላ ጽፈዋል፤ ሁለቱም ትዝታ ናቸው፤ ሁለቱም ጸሐፊው በሚፈልገው ቅርጽ ተጽፈዋል። ልዩነቱ የሚመጣው ከውጤቱ ነው፦ የቤስት ዓረፍተ ነገር ስለ ሰውየው ነው፤ የሐኪሙ አንቀጽ ደግሞ ስለ ሞቱ አኳኋን ነው — እናም ስለ ሞቱ አኳኋን የሚናገር ውብ አንቀጽ ያንን ሞት ተቀባይነት ያለው ያደርገዋል
የትግሥት ፍርድ — «አንተ የመረጥከው በማስረጃ ብቻ አይደለም። እንዲሁም ደግሞ የቱ ዓረፍተ ነገር ያለ ማጽናኛ እንደሚሠራ ተመልክተሃል። ያ የተሻለ መስፈርት ነው። ግን ማስረጃ ብለህ አትጥራው።»
ሁለት ሰው በአንድ ክፍል ውስጥ
ክፍሉ — በዚያ የሌሊት ችሎት ውስጥ ሁለት ሰው አለ፦ የተከሰሰው ዲትሪሽ ቦንሆፈር፣ እና ችሎቱን የሚመራው የኤስ ኤስ ዳኛ ኦቶ ቶርቤክ
የዳዊት ምልከታ — ሁለቱም የጀርመን ክላሲካል ትምህርት ተምረዋል፤ ሁለቱም ላቲንና ግሪክ ያውቃሉ፤ ሁለቱም ተመሳሳይ መጻሕፍት አንብበዋል
የትግሥት ማስጠንቀቂያ — ንጽጽሩ ብዙ ጊዜ ተጋንኖ ይነገራል፤ አንድ ትውልድ ተመሳሳይ ትምህርት ቤት ስለሄደ ሁለቱ ሰዎች አንድ ዓይነት ናቸው ማለት አይደለም
የዳዊት ማብራሪያ — የሚለው ተቃራኒው ነው፦ ተመሳሳይ መጻሕፍት ተመሳሳይ ውጤት አላመጡም። ስለዚህ መጻሕፍቱ ራሳቸው መልስ አይደሉም። ማን እንደሚያነባቸው ነው ጉዳዩ
ትግሥት ለምን አልተመቻትም — «ስለ ታላላቅ መጻሕፍት የምናወራው ሰውን ስለሚያሻሽሉ ነው ተብሎ ስለሚታሰብ። እነዚህ ሁለት ሰዎች ግን ተመሳሳይ መደርደሪያ ነበራቸው። አንዱ ሌላውን ገደለው።»
ዳኛው ከጦርነቱ በኋላ — ለጥቂት ዓመታት ታሰረ፤ ተለቀቀ፤ በኑረምበርግ ጠበቃ ሆኖ መሥራት ጀመረ። በአንድ ሺህ ዘጠኝ መቶ ሃምሳ አምስት አንድ የጀርመን ፍርድ ቤት በግድያ ተባባሪነት ወነጀለው፤ አራት ዓመት ተፈረደበት
በሚቀጥለው ዓመት የተሻረው ውሳኔ — የአገሪቱ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሳኔውን ሻረው። ምክንያቱ ተጽፏል፦ ያ ችሎት በዚያን ጊዜ ሕጋዊ ነበር፤ ዳኛው በዘመኑ ሕግ የተገዛ ነበር፤ በዚያ ምክንያት ሊኮነን አይችልም። ተለቀቀ
የትግሥት ጥያቄ፦ ያ ውሳኔ ማንን ይመለከታል? — ዳዊት «ዳኛውን።» አለ። ትግሥት አረመችው፦ ውሳኔው በአንድ ሺህ ዘጠኝ መቶ ሃምሳ ስድስት የተጻፈው በአዲስ ዳኞች፣ በአዲስ አገር ውስጥ ነው። በዚያ ወቅት በጀርመን ፍርድ ቤቶች ውስጥ ብዙ ዳኞች የቀድሞ ዳኞች ናቸው። «ያ ውሳኔ አንድን በር ዘጋ። እያንዳንዱ ዳኛ ቢጠየቅ የሚሰጠው መልስ አስቀድሞ ተፈቅዷል።»
«እኔ ተግባሬን ነው የፈጸምኩት»
ትግሥት የምትገልጸው ክፍል — አንድ ሰው በጠረጴዛ ጀርባ ተቀምጧል፤ ፊት ለፊቱ ወረቀት አለ፤ ወረቀቱ ላይ የአንድ ሰው ስም አለ። የሚያደርገው ነገር ተጽፎ ተሰጥቶታል — ደንብ ነው። ካልተገበረው ሥራው ላይ ችግር ይመጣል፤ ከተገበረው ደግሞ ወረቀቱ ወደሚቀጥለው ጠረጴዛ ይሄዳል
የሥርዓቱ ጥንካሬ — ማንም ሙሉውን ነገር አያየውም። እያንዳንዱ ጠረጴዛ ላይ የሚደረገው ነገር ትንሽ ነው፤ ትንሽ ስለሆነ ደግሞ ማንም አልተቃወመም
የትግሥት መለያየት — ቦንሆፈርን ከዳኛው ጋር ማስቀመጥ ንጽጽሩን ወደ አንድ አቅጣጫ ይወስደዋል — አንዱ ጀግና፣ አንዱ ፈሪ። እርሷ ግን ሌላ ታያለች፦ ቦንሆፈር በዚያ ጠረጴዛ ላይ አልተቀመጠም። ከሌላ ቦታ መጣ — ከሀብታም ቤት፣ ከውጭ አገር ግንኙነት፣ ከሚጠብቀው ቤተሰብ
የማትለው ነገር — «ምርጫው ቀላል ነበር» አላለችም። የምትለው «ምርጫው ተመሳሳይ አልነበረም» ነው። ሁለት ሰው በአንድ ክፍል ውስጥ ስለተገናኙ ሁለቱ ተመሳሳይ ጥያቄ ተጠይቀዋል ማለት አይደለም
ንጹሕ የመሆን ፍላጎት
የተነሳው ዓረፍተ ነገር — ንጹሕ ሆኖ የመቆየት ፍላጎት ራሱ ራስ ወዳድነት ሊሆን ይችላል፤ እጅን ላለማቆሸሽ ብሎ ወደ ጎን የሚቆም ሰው ንጹሕ አይደለም
ትግሥት ለምን ፈራችው — ማንም ሊጠቀምበት ስለሚችል ነው። አንድ ጨካኝ ሰው ወስዶ «እጄን አላጸዳሁም፤ ኃላፊነት ወስጃለሁ» ብሎ ጥሩ ስም ያገኛል
ዳዊት፦ «የተነገረበትን ሁኔታ እያስወገድሽ ነው።» — ትግሥት፦ «አዎ። ሆን ብዬ። አንድ ሐሳብ የሚፈተነው ከጸሐፊው ተነጥሎ ነው። ቦንሆፈር ጥሩ ሰው ስለሆነ ብቻ ዓረፍተ ነገሩ ጥሩ አይሆንም።»
የዳዊት ግማሽ መልስ — የቀረው ግማሽ በደል መውሰድ ነው። ሰውየው «ትክክል ነበር» የሚል ቃል አልተጠቀመም፤ «በደል ወስጃለሁ» አለ። ጨካኝ ሰው የሚፈልገው ማጽደቅን ነው፤ ቦንሆፈር ማጽደቅን አልሰጠም
የትግሥት ሁለተኛ ግማሽ — አንድ ሰው «በደል ወስጃለሁ» ሲል የሚሰማው ማን ነው? እርሱ ብቻ። ውጫዊ ውጤት የለውም። «ድርጊቱ አንድ ነው። ስሙ ነው የተለወጠው።» ከዚያ ጥያቄዋን አቀረበች፦ ያ ልዩነት ለሚሞተው ሰው ምን ይሠራል? ወይስ የሚሠራው ለሚገድለው ሰው ብቻ ነው?
ውጤቱ — ዳዊት «ለሚሞተው ሰው ምንም አይሠራም።» ብሎ አምኖ አሁንም ልዩነቱ ትልቅ ነው አለ። ትግሥት አልተቀበለችም። «ይህ በእኛ መካከል ክፍት ሆኖ ይቀራል።»
ያልተነገሩ ነገሮች
ደንቡ፦ እያንዳንዱ ነገር ሰውየው ከሞተ በኋላ የሆነ ነው።
የመጽሐፉ እውነተኛ ስም — በጀርመንኛ የወጣው ስም «ከእስር ቤት የተጻፉ ደብዳቤዎች» አይደለም። «መቃወምና መገዛት» ይላል — ሁለት ቃል፣ እርስ በርስ የሚጎተቱ። ያንን መጽሐፍ አዘጋጅቶ ያሳተመው ኤበርሃርድ ቤትገ ነው፤ የወጣው ሰውየው ከሞተ ከስድስት ዓመታት በኋላ ነው
ዳኛው የኖረው ሕይወት — ኦቶ ቶርቤክ እስከ አንድ ሺህ ዘጠኝ መቶ ሰባዎቹ አጋማሽ ድረስ ኖረ። በጀርመን ውስጥ። ጠበቃ ሆኖ። ምንም አልደረሰበትም
አንድ ግድግዳ — በለንደን ውስጥ ዌስትሚንስተር አቢ በተባለው ትልቅ ቤተ ክርስቲያን በምዕራቡ በር በኩል ከላይ ባዶ የነበሩ ቦታዎች ነበሩ። በአንድ ሺህ ዘጠኝ መቶ ዘጠና ስምንት ዓመት ተሞሉ፤ አሥር ሐውልት ቆመ፤ አሥሩም የሃያኛው ክፍለ ዘመን ሰማዕታት ናቸው። አንዱ በአገሩ ላይ በክህደት ተከሶ በአገሩ የተሰቀለ ጀርመናዊ ፓስተር ነው — በአንድ የእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን ግድግዳ ላይ ተቀርጿል
የሙሽራው ሃምሳ አምስት ዓመት — ኤበርሃርድ ቤትገ እስከ ሁለት ሺህ ዓመተ ምሕረት ድረስ ኖረ — ከወዳጁ ሞት በኋላ ሌላ ሃምሳ አምስት ዓመት። ያንን ጊዜ ያሳለፈው በአንድ ሥራ ላይ ነው — ደብዳቤዎቹን በማሳተም። ስለ ጸሐፊው መደበኛውን የሕይወት ታሪክ የጻፈውም እርሱ ነው
የወረቀቶቹ ቀሪ ክፍል — ያልተጨረሱት ልብ ወለድና ተውኔት በዚያ መጽሐፍ ውስጥ አልገቡም። ለብዙ አሥርተ ዓመታት ተቀምጠው በኋላ ራሳቸውን ችለው ወጡ። ስለዚህ የምናውቀው መጽሐፍ ከወጣው ወረቀት ውስጥ ክፍል ብቻ ነው
መዝጊያ
ትግሥት የመዝጊያውን ስም ጠራች፦ ማሪያ ፎን ቬደመየር። ተጫጭተው ጥቂት ወራት ሳይሞላቸው ተያዘ፤ አብረው ኖረው አያውቁም፤ እርሷ በየሳምንቱ ትጽፍለት ነበር፤ እርሱም ይጽፍላት ነበር።
እነዚያ ደብዳቤዎች በመጽሐፉ ውስጥ የሉም። እርሷ ያዘቻቸው። ቤትገ መጽሐፉን ሲያሳትም አልገቡም። ከዚያ በኋላ ላሉት አርባ ዓመታት ገደማ አልወጡም። በጀርመንኛ የታተሙት በአንድ ሺህ ዘጠኝ መቶ ዘጠና ሁለት ዓመት ነው፤ በእንግሊዝኛ ደግሞ ከዚያ ከሦስት ዓመታት በኋላ።
ስለዚህ ለግማሽ ምዕተ ዓመት ያህል ያንን መጽሐፍ ያነበበ ሰው ሁሉ — ትግሥት እንደምትለው — እጮኛው የተቆረጠችበትን ሰው አንብቧል። «ያ ሰው በጣም የተረጋጋ ነው። በጣም ንጹሕ ነው። ወደ ጓደኛው ብቻ ይናገራል።»
ዳዊት ግማሹን አልተቀበለም፦ ደብዳቤዎቹ ለቤትገ የተጻፉት በአጋጣሚ አይደለም፤ ስለ አምላክ ማሰብ የሚፈልገው ከዚያ ሰው ጋር ነው፤ መጽሐፉ ደግሞ ስለ አምላክ የሚያስብ መጽሐፍ ነው። «ትክክለኛው ግማሽ ተመርጧል።» ትግሥት፦ «ያ ማለት ግን አንድ ተጨማሪ ነገር ማለት ነው። ያ መጽሐፍ የተመረጠ ሰው ነው። ለአንድ አንባቢ የተጻፈ ሰው።» ዳዊት፦ «ሁሉም ሰው ለአንድ አንባቢ ሲጽፍ ራሱን ይመርጣል።»
ትግሥት፦ «አዎ። እናም ያንን የነገረን ማን ነው?» ዳዊት፦ «እርሱ ራሱ። በግጥሙ ውስጥ።»
ሁለት ጥቅል ወረቀት — አንዱ በጓሮ ውስጥ ተቀብሮ ተመልሶ መጽሐፍ ሆነ፤ ሌላኛው በአንዲት ሴት እጅ ውስጥ ግማሽ ምዕተ ዓመት ተቀመጠ። «እናም እኛ ሁላችን የመጀመሪያውን አንብበን ሰውየውን አወቅነው ብለን ኖርን።»
ቁልፍ ጥቅሶች
«ጋብቻችሁን የሚሸከመው ፍቅራችሁ አይደለም። ከዛሬ ጀምሮ ፍቅራችሁን የሚሸከመው ጋብቻችሁ ነው።» — ከእስር ቤት የተላከው የሠርግ ስብከት
«እንግዲያውስ እኔ አጠነክራታለሁ።» — የአሥራ አራት ዓመቱ ልጅ ለወንድሞቹ
የአገሬን ሕዝብ በዚህ ዘመን መከራ ውስጥ ካልተካፈልኩ፣ ከጦርነቱ በኋላ የጀርመንን ሕይወት እንደገና በመገንባት ላይ የመሳተፍ መብት አይኖረኝም። — ለራይንሆልድ ኒበር፣ ከኒው ዮርክ
ንጹሕ ሆኖ የመቆየት ፍላጎት ራሱ አንድ ዓይነት ራስ ወዳድነት ሊሆን ይችላል። — ስለ ኃላፊነት
«እግዚአብሔር ያለ እርሱ የምንኖር ሰዎች ሆነን እንድንኖር ያደርገናል። ከእኛ ጋር ያለው አምላክ የሚተወን አምላክ ነው። በእግዚአብሔር ፊት፣ ከእግዚአብሔር ጋር፣ ያለ እግዚአብሔር እንኖራለን።» — ለቤትገ በተላከው ወረቀት ላይ
«እግዚአብሔር ራሱን ከዓለም ወደ መስቀል እንዲገፋ ይፈቅዳል። በዓለም ውስጥ ደካማ ነው፤ ኃይል የለውም። እናም ከእኛ ጋር የሚሆነውና የሚረዳን በዚያ መንገድ ብቻ ነው።»
«የሚረዳን መከራ የሚቀበለው አምላክ ብቻ ነው።»
«ገና ጅምር ናቸው» አለ፤ «አታሳያቸው» አለ። — ከወረቀቶቹ ጋር የተላከው ማስጠንቀቂያ
ማንም ብሆን አንተ ታውቀኛለህ፤ የአንተ ነኝ። — «እኔ ማን ነኝ?» የሚለው ግጥም የመጨረሻ መስመር
ተግሣጽ። ተግባር። መከራ። ሞት። — «ወደ ነጻነት በሚወስደው መንገድ ላይ ያሉ ጣቢያዎች»
ቤተ ክርስቲያን ቤተ ክርስቲያን የምትሆነው ለሌሎች ስትኖር ብቻ ነው። — ካልተጻፈው መጽሐፍ ረቂቅ
«ይህ መጨረሻው ነው። ለእኔ ግን የሕይወት መጀመሪያ።» — በፔይን ቤስት ትውስታ ውስጥ ያለው የመጨረሻ ዓረፍተ ነገር
«ፓስተር ቦንሆፈርን በክፍሉ በር በኩል አየሁት። ተንበርክኮ ወደ አምላኩ በጋለ ስሜት ይጸልይ ነበር።» — የካምፑ ሐኪም፤ ዳዊት የማይቀበለው አንቀጽ
«ያ የተሻለ መስፈርት ነው። ግን ማስረጃ ብለህ አትጥራው።» — ትግሥት፣ ስለ ሁለቱ ምስክሮች
«እነዚህ ሁለት ሰዎች ግን ተመሳሳይ መደርደሪያ ነበራቸው። አንዱ ሌላውን ገደለው።» — ትግሥት
«ማንም አያየውም። ያ ደግሞ የሥርዓቱ ጥንካሬ ነው።» — ትግሥት፣ ስለ ጠረጴዛዎቹ
«ድርጊቱ አንድ ነው። ስሙ ነው የተለወጠው።» — ትግሥት፣ ስለ በደል መውሰድ
«ሁሉም ሰው ለአንድ አንባቢ ሲጽፍ ራሱን ይመርጣል።» — ዳዊት
«እናም እኛ ሁላችን የመጀመሪያውን አንብበን ሰውየውን አወቅነው ብለን ኖርን።» — ትግሥት፣ የመጨረሻው መስመር
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
ዲትሪሽ ቦንሆፈር — ጀርመናዊ ፓስተርና የነገረ መለኮት ሊቅ፤ በአንድ ሺህ ዘጠኝ መቶ ስድስት በብሬስላው ተወለደ። በሃያ አንድ ዓመቱ ዶክትሬቱን፣ በሃያ አራት ዓመቱ ሁለተኛውን ጥናቱን ጨረሰ። የተገደለው በሚያምነው ነገር ሳይሆን ባደረገው ነገር ነው
ካርል ቦንሆፈር — አባቱ፤ በዚያ ዘመን በጀርመን ከሚታወቁ የአእምሮ ሕክምና ሊቃውንት አንዱ፤ በበርሊን ዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰር። ወደ ቤተ ክርስቲያን አይሄድም ነበር
ዛቢነ — መንታ እኅቱ። ስምንት ልጆች ካሉበት ቤት ውስጥ አብረው አደጉ
ኤበርሃርድ ቤትገ — የቅርብ ወዳጁና ወጣት ፓስተር፤ ሠርጉ የክፍል አንድ መክፈቻ የሆነው ሙሽራ። በሳንሱር ያላለፉት ወረቀቶች የተጻፉለት ሰው። ተረፈ፤ እስከ ሁለት ሺህ ዓመተ ምሕረት ድረስ ኖረ፤ ደብዳቤዎቹን አሳተመ፤ መደበኛውን የሕይወት ታሪክም ጻፈ
ረናቴ ሽላይሸር — ሙሽሪት፤ የቦንሆፈር የእኅቱ ልጅ
ሃንስ ፎን ዶናኒ — የእኅቱ ባል፤ ከረጅም ጊዜ ጀምሮ በተቃውሞው ቡድን ውስጥ የነበረ። ቦንሆፈር በተሰቀለበት ቀን በሌላ ካምፕ ውስጥ ተገደለ
ክላውስ — ወንድሙ፤ ከጥቂት ሳምንታት በኋላ በበርሊን ተገደለ
ሪውዲገር ሽላይሸር — ሌላኛው የእኅቱ ባል፤ እርሱም በበርሊን ተገደለ
ማሪያ ፎን ቬደመየር — እጮኛው፤ ከአንድ የገጠር መኳንንት ቤተሰብ የመጣች ወጣት ሴት። ተጫጭተው ገና አብረው ሳይኖሩ ተያዘ። ከካምፕ ወደ ካምፕ ትፈልገው ነበር፤ እንደሞተ የሰማችው ከወራት በኋላ ነው። ደብዳቤዎቻቸው ግማሽ ምዕተ ዓመት ገደማ በእጇ ቆዩ
ራይንሆልድ ኒበር — የአሜሪካ ወዳጁ፤ የመመለሻ ውሳኔውን ያስረዳበት ደብዳቤ የተጻፈለት
አድሚራል ካናሪስ — የአብቬር አለቃ፤ በምስጢር ሂትለርን ይቃወም ነበር። ከቦንሆፈር ጋር በዚያው ጠዋት ተሰቀለ
ጄኔራል ኦስተር — የአብቬር ምክትል፤ እርሱም በዚያው ጠዋት ተሰቀለ
ኖብሎኽ — ማዕረጉ ትንሽ የሆነ የቴገል ጠባቂ። ወረቀት ወደ ውጭ ያወጣ ነበር፤ ገንዘብ አልተቀበለም። በኋላ የማምለጫ ዕቅድ አዘጋጅቶ አብሮት ለመሸሽ ተስማማ
ፔይን ቤስት — እንግሊዛዊ የስለላ መኮንንና አብሮ እስረኛ። ከጦርነቱ በኋላ የጻፈው መጽሐፍ ስለ ቦንሆፈር የምናውቀው የመጨረሻው ነገር ምንጭ ነው። ዳዊት የሚያምነው ምስክር
ኸርማን ፊሸር-ሁልስትሩንግ — የፍሎሰንቡርግ ካምፕ ሐኪም። ከአሥር ዓመታት በኋላ የወጣው አንቀጹ በጣም የተጠቀሰው ነው — ዳዊት ደግሞ አይቀበለውም
ኦቶ ቶርቤክ — የኤስ ኤስ ዳኛ፤ የሌሊቱን ችሎት የመራው። ከጦርነቱ በኋላ በኑረምበርግ ጠበቃ ሆነ፤ ተወነጀለ፤ ውሳኔው ተሻረ፤ እስከ አንድ ሺህ ዘጠኝ መቶ ሰባዎቹ አጋማሽ ድረስ ኖረ
ሂትለር — ካናሪስና ኦስተር በምስጢር ይቃወሙት የነበረው ሰው። በበጋው በተቀመጠው ቦምብ በሕይወት ተረፈ
ሶቅራጥስ — የአቴንስ ፈላስፋ፤ በሞት ተፈርዶበት በእስር ቤት ውስጥ ከደቀ መዛሙርቱ ጋር ሲነጋገር ያሳለፈ። ቦንሆፈር በክፍል ዘጠና ሁለት ውስጥ ያነበበው ያንን ነው
ፕላቶ — የሶቅራጥስን የእስር ቤት ንግግሮች የጻፈ
ፕሉታርክ — የጥንት ሰዎችን ሕይወት የተረከ ግሪካዊ ጸሐፊ
ሲሴሮና ሆሜር — በጂምናዚየም መጨረሻ ላይ በተጻፉበት ቋንቋ የሚነበቡት ሮማዊውና ግሪካዊው
ቦታዎች
ብሬስላው / ቭሮትስዋቭ — የተወለደባት ከተማ። ዛሬ ጀርመን ውስጥ አይደለችም — ፖላንድ ውስጥ ናት፤ ስሟም ተለውጧል
በርሊን — ያደገባት ከተማ፤ የሠርጉ ከተማ፤ ቴገልና ወረቀቶቹ የተቀበሩበት ጓሮ ያሉባት
ኒው ዮርክ — ለአንድ ዓመት የተማረባትና ከጦርነቱ በፊት ሸሽቶ የደረሰባት ከተማ። የመመለሻ መርከቡን የያዘውም ከዚያ ነው
ሀርለም — በኒው ዮርክ ውስጥ ያለ አካባቢ፤ በአንድ የጥቁር አሜሪካውያን ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ነገረ መለኮት ከማሰቢያነት ወደ መኖሪያነት የተቀየረበት
ባርመን — «የመናዘዝ ቤተ ክርስቲያን» ስድስት አንቀጽ ያለውን ሰነድ ያወጣችበት ጉባኤ የተካሄደባት ከተማ
ፊንከንቫልደ — በሰሜናዊ ጀርመን፤ ቦንሆፈር ኃላፊ የነበረበት ሕገ ወጥ የተባለው ትምህርት ቤት ያለበት። ጌስታፖ ዘጋው
ቴገል — በበርሊን ሰሜናዊ ጫፍ ላይ ያለ ወታደራዊ እስር ቤት። ክፍል ዘጠና ሁለት እዚያ ነው፤ አንድ ዓመት ተኩል ገደማ ኖረበት
ስዊዘርላንድ፣ ኖርዌይ፣ ስዊድን — በአብቬር ወረቀት የተጓዘባቸው አገሮች። በስዊድን ውስጥ ለብሪታንያ የተላከው መልእክት ተላልፏል፤ መልስ ግን አልመጣም
ቡኸንቫልድ — ከጌስታፖ ምድር ቤት በኋላ የተወሰደበት ካምፕ
ፍሎሰንቡርግ — የመጨረሻው ካምፕ፤ የሌሊቱ ችሎትና የማግስቱ ጠዋት። ከሁለት ሳምንት በኋላ በአሜሪካ ሠራዊት ነጻ ወጣ
ኢጣሊያ — ቤትገ ወደ ጦር ግንባር የተላከበት፤ ደብዳቤዎቹን ይዞ ሳይሄድ ወደ በርሊን መልሶ የላከበት
ኑረምበርግ — ኦቶ ቶርቤክ ከጦርነቱ በኋላ ጠበቃ ሆኖ የሠራባት ከተማ
ዌስትሚንስተር አቢ፣ ለንደን — በምዕራቡ በር በኩል አሥር የሃያኛው ክፍለ ዘመን ሰማዕታት ሐውልት የቆመበት
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
ጂምናዚየም — በዚያ ዘመን ጀርመን ውስጥ የከበርቴ ልጆች የሚማሩበት ትምህርት ቤት። ስሙ ከግሪክ የመጣ ነው — በጥንቷ ግሪክ ወጣቶች የሚለማመዱበት ቦታ ማለት ነበር። ማዕከሉ ላቲንና ጥንታዊ ግሪክ ናቸው፤ ስምንት ዓመት ገደማ ይማራሉ
አብቬር — የጀርመን ወታደራዊ የስለላ መሥሪያ ቤት። ስሙ ራሱ «መከላከል» ማለት ነው። በአለቃውና በምክትሉ በኩል የተቃውሞው ቡድን ሽፋን ሆነ
ጌስታፖ — ቃል አይደለም። «ምስጢራዊ የመንግሥት ፖሊስ» የሚለውን ረጅም ስም ቆርጠው በአንድ አፍ የሚዋጥ ድምፅ አድርገው የሠሩት ነው። ያ መንግሥት ተቋሞቹን በዚህ መንገድ ይሰይም ነበር
ኤስ ኤስ — የሌሊቱን ችሎት የመራው ዳኛ የተመደበበት አካል
የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ — የፓርላማው ሕንፃ በተቃጠለ ማግስት የወጣ፤ የመናገር፣ የመሰብሰብና ደብዳቤ በምስጢር የመላክ መብትን ያገደ
ካቢኔው ያለ ፓርላማ ሕግ እንዲያወጣ የፈቀደው ሕግ — በማርች ወር ከተካሄደው ምርጫ በኋላ ፓርላማው ያጸደቀው። በሌላ አነጋገር ፓርላማው ራሱን አጠፋ — በድምፅ
«ጀርመናዊ ክርስቲያኖች» — በቤተ ክርስቲያኒቱ ውስጥ የተነሳው እንቅስቃሴ፤ አንድ የበላይ ጳጳስ ይኑር ያለና አይሁዳዊ ደም ያለው ሰው ፓስተር መሆን አይችልም ያለ
«የመናዘዝ ቤተ ክርስቲያን» — ስሙ የመጣው ካደረጉት ነገር ነው — እምነታቸውን በጽሑፍ ተናዘዙ። «ተቃዋሚ ቤተ ክርስቲያን» አልተባሉም፤ በዕይታቸው አዲስ ነገር አልጀመሩም
የባርመኑ ሰነድ — ስድስት አንቀጽ፤ ዋናው ሐሳብ አንድ ነው፦ ቤተ ክርስቲያን ከመጽሐፉ ውጭ ሌላ ጌታ የላትም። መሪ የላትም። መንግሥት ጌታዋ አይደለም
«ዓለም ጎልማሳ ሆናለች» — ልጅ የነበረች ዓለም አድጋለች ማለት ነው። ብዙ ጊዜ ተሳስቶ ይነገራል — «እግዚአብሔር ዓለምን ተወ» የሚል ቅሬታ አይደለም፤ ትርጓሜ ነው
ክፍተት መሙያ አምላክ — ሰው አቅሙ ሲያልቅ የሚጠራው። ዕውቀት ሲያድግ ይኮስሳል፤ ምክንያቱም የሚቀመጥበት ክፍተት እየጠበበ ይሄዳል። ቦንሆፈር ያንን አምላክ አልተከላከለም — «ሞቷል» ብሎ ተወው
«ሃይማኖት የሌለው ክርስትና» — በዚያ ወረቀት ላይ የተጠየቀ ጥያቄ። በእነዚያው ገጾች ውስጥ ክርስቲያኖች በዚህ ዘመን የሚያደርጉት ሁለት ነገር ብቻ ሊሆን ይችላል አለ፦ መጸለይና በሰዎች መካከል ትክክለኛውን ነገር ማድረግ
«እኔ ማን ነኝ?» — የመጀመሪያው ግጥም። ሌሎች የሚያዩትን ሰውና ራሱ የሚያውቀውን ሰው ጎን ለጎን አኖራቸው፤ የቱ እውነት እንደሆነ ግን አልመለሰም
«ወደ ነጻነት በሚወስደው መንገድ ላይ ያሉ ጣቢያዎች» — አራት ጣቢያ ያለው ግጥም፦ ተግሣጽ፣ ተግባር፣ መከራ፣ ሞት
«በበጎ ኃይሎች ተከበናል» — በአዲስ ዓመት ደብዳቤ ውስጥ የተላከው ግጥም። ዛሬ በጀርመን አብያተ ክርስቲያናት ውስጥ ይዘመራል
«መቃወምና መገዛት» — በጀርመንኛ የወጣው የመጽሐፉ ስም። ሁለት ቃል፣ እርስ በርስ የሚጎተቱ። ያዘጋጀው ቤትገ ነው፤ የወጣው ከሞቱ ከስድስት ዓመታት በኋላ
በደል መውሰድ — ኃላፊነት የሚወስድ ሰው ንጹሕ ሆኖ አይወጣም የሚል አቋም። ልዩነቱ በስም ላይ ነው፦ «ትክክል ነበር» አይልም፤ «በደል ወስጃለሁ» ይላል። ደንብ ስላልሰጠ ማንም ሊጠቅሰው አይችልም — ትግሥት ግን «ውጫዊ ውጤት የለውም።» ብላ ትቃወማለች
ያልተጻፈው መጽሐፍ — ሦስት ምዕራፍ ያለው ረቂቅ። «ቤተ ክርስቲያን ቤተ ክርስቲያን የምትሆነው ለሌሎች ስትኖር ብቻ ነው» የሚለው ከሦስተኛው ምዕራፍ ዝርዝር ውስጥ ነው
ሁለቱ ጥቅል ወረቀት — አንዱ በጓሮ ተቀብሮ መጽሐፍ ሆነ፤ ሌላኛው በአንዲት ሴት እጅ ውስጥ ግማሽ ምዕተ ዓመት ተቀመጠ። የመዝጊያው ምስል ይህ ነው
የውይይት ጥያቄዎች
ውብ የሆነ ምስክርነት። ዳዊት የካምፑን ሐኪም አንቀጽ አልተቀበለውም፤ ትግሥት ደግሞ የቱ ዓረፍተ ነገር ያለ ማጽናኛ እንደሚሠራ ተመልክቷል ብላ አረመችው፦ «ያ የተሻለ መስፈርት ነው። ግን ማስረጃ ብለህ አትጥራው።» አንድ ትውስታ በጣም ስለሚያጽናና ብቻ መጠርጠር ይገባዋል ወይ — ወይስ ያ ራሱ አንድ ዓይነት አድልዎ ነው?
ተመሳሳይ መደርደሪያ። ተከሳሹና ዳኛው ላቲንና ግሪክ ያውቃሉ፤ ተመሳሳይ መጻሕፍት አንብበዋል፤ አንዱ ሌላውን ገደለው። ዳዊት «መጻሕፍቱ ራሳቸው መልስ አይደሉም። ማን እንደሚያነባቸው ነው ጉዳዩ።» ይላል። ታዲያ ታላላቅ መጻሕፍት ሰውን ያሻሽላሉ የሚለው ሐሳብ በዚህ ምሳሌ ላይ ምን ይሆናል?
ስም ብቻ የተለወጠበት ድርጊት። ቦንሆፈር ድርጊቱን «ትክክል» አልጠራውም፤ «በደል ወስጃለሁ» አለ። ትግሥት «ድርጊቱ አንድ ነው። ስሙ ነው የተለወጠው።» ትላለች፤ ዳዊት ደግሞ ለሚሞተው ሰው ምንም እንደማይሠራ አምኖ አሁንም ልዩነቱ ትልቅ ነው ይላል። አንድ ውስጣዊ ልዩነት ውጫዊ ውጤት ከሌለው አሁንም የሞራል ልዩነት ነው?
ደንብ ያልሰጠ ሰው። ቦንሆፈር ደንብ ስላልሰጠ ማንም ሊጠቅሰው አይችልም። ትግሥት ግን ንጹሕ ሆኖ የመቆየት ፍላጎት ራሱ ራስ ወዳድነት ሊሆን ይችላል የሚለው ዓረፍተ ነገር በጨካኝ ሰው እጅ ሊገባ ይችላል ብላ ትፈራለች። አንድ ሐሳብ ከጸሐፊው ተነጥሎ ሲፈተን መውደቁ የሐሳቡ ጉድለት ነው ወይስ የፈታኙ?
የተመረጠ ሰው። ደብዳቤዎቹ የተጻፉት ለአንድ ወዳጅ ነው፤ የእጮኛው ደብዳቤዎች ግማሽ ምዕተ ዓመት ውጭ ቆዩ። ለአንድ አንባቢ የተጻፈ መጽሐፍ ስለ ጸሐፊው የሚሰጠን ምስል ምን ያህል ይታመናል — እናም ጸሐፊው ራሱ በግጥሙ ውስጥ ስለዚያ ካስጠነቀቀን፣ ማስጠንቀቂያው ራሱ የምስሉ አካል አይደለም?
