እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ሺህ ዘጠኝ መቶ ሃያ አንድ፣ ፓሪስ። rue Royale በሚባል መንገድ ላይ ባለ አንድ የሥዕል ማሳያ አዳራሽ ውስጥ አዳዲስ መልክዓ ምድሮች ተሰቅለዋል፦ ሐይቅ፣ ዛፍ፣ የደቡብ ፈረንሳይ ብርሃን። ከሥዕሎቹ ሥር ባለው ትንሽ ወረቀት ላይ የተጻፈው ስም Charles Morin ይላል። ስድስት ያህል ሥዕል ተሸጠ። የገዙት ሰዎች ሥዕሎቹን በእርግጥ የሳለው ማን እንደሆነ አያውቁም፤ በወረቀቱ ላይ ያለው ስም የሳላቸው ሰው ስም አልነበረም። እነዚያን ሥዕሎች የሳለው ሰው በዚያ ወራት ውስጥ የብሪታንያ ቅኝ ግዛቶች ሚኒስትር ነበር። ዛሬ የምንመለከተው ሦስት መጻሕፍትን ነው፤ ሦስቱንም የጻፈው ያ ሰው ነው። ጥያቄያችንም አንድ ነው፦ አንድ ሰው ስለ ራሱ ሲጽፍ ልናምነው እንችላለን? ካልቻልን ደግሞ ሌላ ምን ማስረጃ አለን?
ክፍል 1 — በሌላ ሰው ስም የተሰቀሉ ሥዕሎች (ሳባ)
ሦስት መጻሕፍት፣ አንድ እጅ — አንዱ የሕይወት ታሪክ ነው፤ “My Early Life”። ሁለተኛው ቀጭን መጽሐፍ ነው፤ ስለ ሥዕል ነው፤ “Painting as a Pastime”። ሦስተኛው ስድስት ጥራዝ ነው፤ ስለ ሁለተኛው የዓለም ጦርነት ነው። የጻፋቸው ሰው ደግሞ ስለ ራሱ ከመጻፍ የማይታክት ሰው ነበር
የተወለደበት ቤት — Winston Churchill የተወለደው ሺህ ስምንት መቶ ሰባ አራት ላይ ነው። ቤተሰቡ የብሪታንያ ከፍተኛ መኳንንት ውስጥ ነው፤ ትልቅ ቤት፣ ትልቅ ስም፣ ከመንግሥት ጋር የቀረበ ዝምድና አላቸው
በክፍል ውስጥ የተቆለፈ ልጅ — Harrow በሚባል ታዋቂ አዳሪ ትምህርት ቤት ገባ፤ የተመደበበት ክፍል ከሁሉም ዝቅ ያለው ነበር፤ አንድ ዓመት ገደማ ከዚያ ሳይወጣ ቆየ
የተሳሳተው ወሬ — “ከክፍሉ ሁሉ የመጨረሻ ነበር” ይባላል። እውነቱ ግን ትንሽ ሌላ ነው፦ የአዲሶቹ ተማሪዎች ስም በፊደል ተራ ይጻፍ ነበር፤ የቤተሰቡ ሙሉ ስም ደግሞ Spencer-Churchill ነው፤ የሚጀምረው በ S ፊደል ነው። በመላው ትምህርት ቤቱ ዝርዝር ውስጥ ከእሱ በታች የነበሩት ሁለት ስሞች ብቻ ናቸው፤ እነዚያ ሁለት ልጆች ደግሞ ብዙም ሳይቆዩ በሕመም ወይም በሌላ ምክንያት ከትምህርት ቤቱ ወጡ። አባቱ ታዋቂ ፖለቲከኛ ስለነበር እንግዶች ልጁን ለማየት ይመጡ ነበር፤ ሲያዩትም «ኧረ ይሄማ ከሁሉም መጨረሻ ነው!» ይሉ ነበር
እውነተኛው ነገር — ላቲንና ሒሳብ አልገቡትም፤ እንግሊዝኛና ታሪክ ግን በደንብ ገቡት። የሚሰለቸው ነገር ላይ ደካማ ነበር፤ የሚያስደስተው ነገር ላይ በጣም ጎበዝ ነበር
ሦስት ጊዜ ፈተና — Sandhurst የተባለው የብሪታንያ የመኮንኖች ማሠልጠኛ የመግቢያ ፈተና አለው። ወደቀ። ሁለተኛ ጊዜ ተፈተነ፤ ደግሞ ወደቀ። ሦስተኛ ጊዜ አለፈ። ውስጡ ከገባ በኋላ ግን ሌላ ሰው ሆነ፤ ትምህርቱ ፈረስና መሣሪያና ካርታ ነበር፤ በጥሩ ውጤት ወጣ
ለምን ወታደር? — ራሱ ሲናገር አልደበቀውም። ዝና ፈልጎ ነው። ስሙ እንዲጠራ፣ ደፋር ተብሎ እንዲታወቅ ፈልጎ ነው
አባቱ — Lord Randolph Churchill በብሪታንያ ፖለቲካ ውስጥ በፍጥነት የወጣ ሰው ነበር። መጀመሪያ የሕንድ ጉዳይ ሚኒስትር ሆነ፤ ከዚያ Chancellor of the Exchequer የተባለውን ቦታ ያዘ — በብሪታንያ መንግሥት ውስጥ የገንዘብ ሚኒስትር ማለት ነው፣ ከጠቅላይ ሚኒስትሩ ቀጥሎ ካሉት ትልልቅ ቦታዎች አንዱ
“Chancellor” ከየት መጣ — ከላቲን ነው። በጥንቷ ሮም ችሎት ውስጥ ዳኞችን ከሕዝቡ የሚለይ የእንጨት መስመር ነበር፤ cancelli ይባል ነበር። በዚያ መስመር ጋ ቆሞ ሰው የሚያስገባና የሚያስወጣ ሠራተኛ ደግሞ cancellarius ተብሎ ይጠራ ነበር — ማለትም በሩ ላይ የቆመ ሰው። ያ የበረኛ ስም ከምዕተ ዓመት ወደ ምዕተ ዓመት እየወጣ ሄደና በመጨረሻ የመንግሥቱን ካዝና የሚይዘው ሰው ማዕረግ ሆነ
መልሰው ይለምኑኛል ብሎ የለቀቀ ሰው — Lord Randolph ወደዚያ ቦታ የደረሰው ሠላሳ ሰባት ዓመቱ ላይ ነው። ከጥቂት ወራት በኋላ ሠራዊቱና ባሕር ኃይሉ የጠየቁትን ወጪ ተቃውሞ ሥራውን ለቀቀ። አልለመኑትም። ወደዚያ ቦታ ፈጽሞ አልተመለሰም። ጤናው ተበላሸ፤ ሺህ ስምንት መቶ ዘጠና አምስት ላይ በአርባ አምስት ዓመቱ ሞተ። ልጁ በዚያ ወቅት ገና ሃያ ዓመቱ ነው
ሦስት ወይም አራት — ስለ አባቱ ሲጽፍ አንድ መስመር አለ፦ «ከእርሱ ጋር ካደረግኋቸው ሦስት ወይም አራት ረጃጅም የልብ ንግግሮች አንዱ ያኔ ነበር፤ ልመጻደቅባቸው የምችለው እነዚያ ብቻ ናቸው።» በሙሉ ሕይወቱ ሦስት ወይም አራት
የአባቱ ደብዳቤ — አባቱ ልጁ ምንም አይሆንም ብሎ ያምን ነበር፤ ያንንም ደብቆት አያውቅም። ልጁ በሦስተኛው ሙከራ Sandhurst ፈተናን ሲያልፍ አባቱ ረጅምና ከባድ ደብዳቤ ጻፈለት፦ ፈተናውን ያለፍከው በጭንቅ ነው፤ እንደዚህ ከቀጠልክ ለማንም የማትጠቅም ሥራ ፈት ከንቱ ሰው ትሆናለህ ብሎ አስጠነቀቀው
ሃያ ስድስት ዓመቱ ላይ አራት ነገር — ልጁ ግን ሃያ ስድስት ሲሆነው መጻሕፍቱ የሚሸጡለት ጸሐፊ ሆኗል፣ ከጽሑፉና ከንግግር ጉዞዎቹ ሀብታም ሆኗል፣ በጦርነት ውስጥ ገብቶ ስሙ ተጠርቷል፣ የምክር ቤት አባል ሆኖ ተመርጧል። የመጨረሻዎቹ ሁለቱ የመጡት ደቡብ አፍሪካ ውስጥ በአንድ ባቡር ላይ ከደረሰ ነገር ነው
ሺህ ዘጠኝ መቶ ዐሥራ አምስት — ገና ሠላሳዎቹ ውስጥ ሳለ የብሪታንያ ባሕር ኃይል የበላይ ኃላፊ ሆነ። ከዚያ የመጀመሪያው የዓለም ጦርነት መጣ። Gallipoli በሚባል የቱርክ ጠረፍ ላይ ወታደር የማሳረፍ ዕቅድ ነበረው፤ ከሸፈ፤ ብዙ ሰው ሞተ፤ ተጠያቂው እሱ ሆነ
“ተባረረ” አይደለም — መንግሥቱ በዚያ ወቅት እየተለወጠ ነበር። የተቃዋሚው ወገን ወደ መንግሥቱ ለመግባት አንድ ቅድመ ሁኔታ አስቀመጠ፦ Churchill ከባሕር ኃይሉ ይነሣ አለ። ተነሣ፤ ስም ብቻ ወዳለው ትንሽ ቦታ ተዛወረ። ከወራት በኋላ ጦርነቱን የሚመራው ኮሚቴ ተሻሽሎ እሱ ከውስጡ ቀረ። ያኔ ራሱ ለቀቀ
ወደ ጦር ግንባር — ከመንግሥት ወጥቶ ቤልጅየም ውስጥ Ploegsteert በሚባል አካባቢ አንድ የስኮትላንድ ሻለቃ አዘዘ፤ ስድስት ወር ገደማ እዚያ ቆየ
ማንም ያልመዘገበው ትንሽ ነገር — ከ London ወጣ ብሎ Hoe Farm በሚባል የገጠር ቤት ውስጥ ከቤተሰቡ ጋር ነበር። የወንድሙ ሚስት Gwendoline፣ ቤተሰቡ Goonie ብሎ የሚጠራት፣ ተቀምጣ በውሃ ቀለም ትሥል ነበር። ቆሞ ተመለከታት፤ እሷም ብሩሽዋን ሰጠችው። ያኔ አርባ ዓመቱ ነው። ከዚያ ቀን ጀምሮ ሠዓሊ ሆነ
ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ — ሃምሳ አምስት ዓመቱ ነው፤ ከሥልጣን ውጭ ነው፤ ብዙ ሰው በብሪታንያ ፖለቲካ ውስጥ ጨርሷል ብሎ ወስኖታል። ተቀምጦ ስለ ወጣትነቱ ጻፈ። መጽሐፉ “My Early Life” ተብሎ ወጣ፤ አሜሪካ ውስጥ ሲታተም ደግሞ “A Roving Commission” ተባለ
ማንም አላረመውም — የጻፈው ሰው ሥራዬ አልቋል ብሎ ያመነ ሰው ነው። ዞር ብሎ ሲመለከት አንድ ልጅ ያያል፦ ትምህርት ቤት ውስጥ የወደቀ፣ ሦስት ጊዜ ፈተና የገባ፣ አባቱ የናቀው ልጅ። ያንን ልጅ የሚጽፈው ራሱ ነው
ክፍል 2 — የበረሃው ዓመታት (ኢብሳ)
ስሙ ያለው ዘመን — ከሥልጣን ውጭ የነበረበት ዐሥር ዓመት በብሪታንያ ታሪክ ውስጥ የራሱ ስም አለው። “የበረሃው ዓመታት” ይሉታል
ሁለት የተለያዩ ነገሮች — በብሪታንያ ሥርዓት ውስጥ ሰው ከመንግሥት ሲወጣ ከፖለቲካው አይጠፋም። የምክር ቤት አባልነትን የሚሰጠው መራጩ ሕዝብ ነው፤ የሚኒስትርነት ቦታን የሚሰጠው ጠቅላይ ሚኒስትሩ ነው። ስለዚህ ሚኒስትርነቱ የተነሣበት ሰው መቀመጫው አይነሣም — በየቀኑ ወደዚያው አዳራሽ ይገባል፣ ድምጽም አለው፣ ሥልጣን ግን የለውም
የሚኖረው በብዕሩ ነው — ጋዜጣ ላይ ጽሑፍ ይሸጣል፣ መጻሕፍት ይጽፋል፣ ወደ አሜሪካ ተጉዞ በክፍያ ንግግር ያደርጋል። ትልቅ ቤት አለው፤ ትልቅ ወጪም አለው። በአንድ ጊዜ ሁለት ሥራ እየሠራ ነው — አንዱ ፖለቲካ፣ ሌላው ጽሑፍ — ሁለቱም አንዱ ሌላውን ይመግባል
ስለ ሕንድ የተደረገው ክርክር — ሕንድ በብሪታንያ ሥር ናት፤ ጥያቄው ደግሞ የራሷን ጉዳይ የምታስተዳድርበት ደረጃ ይሰጣት ወይስ አይሰጣት የሚል ነበር። ብዙ ሰው ይሰጣት ብሎ ነበር፤ ሁለቱም ትልልቅ ፓርቲዎች ወደዚያው ያዘነብሉ ነበር፤ የራሱ ፓርቲ አባላት እንኳ አብዛኞቹ ወደዚያው ነበሩ። እሱ ብቻውን ማለት በሚያስችል ሁኔታ ተቃወመ፤ በዚያ ጉዳይ ምክንያት ከፓርቲው የአመራር ኮሚቴ ራሱን አገለለ
ምክንያቱ እምነቱ ነው — የብሪታንያ ግዛት ለዓለም መልካም ነገር ነው፣ ሕንድ ራሷን ማስተዳደር አትችልም፣ ወደኋላ ማፈግፈግ የሞራል ድክመት ምልክት ነው፣ ያ ድክመት ደግሞ በመጨረሻ ግዛቱን ብቻ ሳይሆን የብሪታንያን ነጻነት ራሱ ያፈርሳል ብሎ ያምን ነበር
West Essex፣ ፌብሩዋሪ — ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ አንድ፣ በፓርቲው ስብሰባ ላይ። የሚናገረው ስለ ሕንዱ መሪ Mohandas Gandhi ነው። በንግግሩ ውስጥ Middle Temple የሚል ስም ይገባል፤ London ውስጥ ጠበቆች ከሚሠለጥኑባቸው ጥንታዊ ማኅበራት የአንዱ ስም ነው። የተናገረው ይህ ነው፦ «ዓመፅ የሚያነሣሣው የ Middle Temple ጠበቃ ሚስተር Gandhi፣ አሁን በምሥራቅ ዓለም የሚታወቀውን የ fakir ዓይነት መስሎ፣ የሕዝባዊ እምቢተኝነት ዘመቻውን በእልህ እያደራጀና እየመራ ሳለ፣ ግማሽ ራቁቱን ሆኖ የምክትል ንጉሡን ቤተ መንግሥት ደረጃ እየረገጠ ሲወጣና ከንጉሠ ነገሥቱ ተወካይ ጋር በእኩል ደረጃ ሊደራደር ሲል ማየት አስፈሪ ነው፤ ደግሞም ያስጠላል።»
በዚያ ዓረፍተ ነገር ውስጥ ያለው ቃል — fakir። ቃሉ ዐረብኛ ነው፤ faqīr ማለት ድሃ ማለት ነው። በሃይማኖታዊ አገባቡ ግን ትርጉሙ ይሰፋል፦ በእግዚአብሔር ፊት ራሱን ባዶ ያደረገ፣ ንብረት የሌለው፣ በምጽዋት የሚኖር ሰው። እንግሊዝኛ ይህን ቃል ከዐረብኛ የተዋሰው ከአራት መቶ ዓመታት በፊት ገደማ ነው፤ በትክክለኛው አገባቡ የሚያመለክተው ደግሞ ሙስሊም ባሕታዊን ነው። Gandhi ግን ሂንዱ ነበር። ቃሉ ተሳስቶ የገባ ነው — እንግሊዝኛ በዚያ ዘመን ሕንድ ውስጥ ያገኘውን ማንኛውንም ባሕታዊ በዚያው ቃል መጥራት ጀምሮ ነበር
ከሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ሦስት ጀምሮ — ሌላ ርዕስ ያዘ፦ ጀርመን። የሕንዱ ክርክር ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ አምስት ላይ በሕግ ተዘጋ፤ ከዚያ በኋላ ንግግሩ በሙሉ ማለት ይቻላል ወደ ጀርመን ዞረ። የሚናገረው ነገር አንድ ነው፦ ጀርመን እየታጠቀች ነው፣ አውሮፕላን እየሠራች ነው፣ ብሪታንያ ደግሞ ወደኋላ ቀርታለች። ቁጥሮች ይዞ ይመጣል፤ አኃዞችን ይደረድራል። ማንም አልሰማውም
ለምን? መልሱ ስለ ተናጋሪው ነው — ሰውየው ብዙ ጊዜ ተሳስቶ ነበር፤ ስህተቶቹም በሙሉ ተመዝግበዋል
ስህተት አንድ — Gallipoli — በቱርክ ጠረፍ የከሸፈው ዕቅድ። ብዙ ሰው ሞቶበታል፤ ስሙም ከዚያ ጋር ተጣብቆ ቀርቷል
ስህተት ሁለት — ወርቁ — ሺህ ዘጠኝ መቶ ሃያ አራት ላይ የገንዘብ ሚኒስትር ሆነ፤ አባቱ ለቅቆት የወጣው ያው ቦታ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ቦታውን ሲሰጠው እንዲህ ብሎ መለሰ፦ «አባቴ በዚያ ቦታ ሲያገለግል የለበሰው ካባ አሁንም ከእኔ ጋር አለ።» በዚያ ቦታ ላይ ሆኖ የብሪታንያን ገንዘብ ወደ ወርቅ መስፈርት መለሰ፤ ማለትም የፓውንዱ ዋጋ ከመጀመሪያው የዓለም ጦርነት በፊት በነበረው መጠን ከወርቅ ጋር እንዲታሰር አደረገ። ውጤቱ መጥፎ ነበር፤ ሥራ አጥነት ጨመረ። John Maynard Keynes የተባለ ታዋቂ የምጣኔ ሀብት ሊቅ አንድ ቀጭን ጽሑፍ ጻፈ፤ ርዕሱ “የሚስተር Churchill የምጣኔ ሀብት ውጤቶች” ይላል። ስም ጠርቶ ነው የከሰሰው
ስህተት ሦስት — ሕንድ — እዚያ ላይ ተሸንፎ ወጥቷል
ስህተት አራት — ንጉሡ — ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ስድስት ላይ የብሪታንያ ንጉሥ በልብ ጉዳይ ምክንያት ዙፋኑን ለቀቀ። መንግሥቱና አብዛኛው ምክር ቤት ንጉሡ መምረጥ አለበት አሉ፤ ወይ ዙፋኑ ወይ ሴትዮዋ። Churchill ግን ከንጉሡ ጎን ከቆሙት ጥቂት ሰዎች አንዱ ሆኖ ጊዜ ይሰጠው አለ። በምክር ቤት ውስጥ በጩኸት ተዋጠ፤ ንግግሩን መጨረስ አልቻለም
አራት ጊዜ የተሳሳተ ሰው — ተነሥቶ ስለ ጀርመን ይህኛው እውነት ነው ይላል። ማንም አላመነውም። እውነት ቢሆንም አላመኑትም፤ ስለ ጉዳዩ ሳይሆን ስለ ሰውየው እያሰቡ ነበር
“appeasement” — አንድ ቃል ትርጉሙን ሲቀይር — ዛሬ ያ ቃል ስድብ ነው፤ ወደ አማርኛ ስታመጡት “ፈሪነት”፣ “ማባበል”፣ “ለጨካኝ መንበርከክ” የሚል ጣዕም አለው። በዚያ ዘመን ግን ስድብ አልነበረም። ቃሉ ከጥንታዊ ፈረንሳይኛ የመጣ ነው፤ ሥሩ pais ነው — ሰላም ማለት ነው። apaisier ማለት ደግሞ ወደ ሰላም ማምጣት ማለት ነው። ስለዚህ በቀጥታ ሲተረጐም “ሰላም ማውረድ” ማለት ነው
በኩራት ይጠቀሙበት ነበር — አንድ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር በሺህ ዘጠኝ መቶ ሃያዎቹ መጨረሻ ላይ «የምንከተለው የ appeasementና የዕርቅና የሰላም ፖሊሲ ነው» ብሎ ተናግሯል። የመጨረሻውን ትርጉም የሰጡት ግን ሰዎቹ አይደሉም፤ ክስተቶቹ ናቸው። ከሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ስምንት በኋላ ያ ቃል ተመልሶ መልካም ሆኖ አያውቅም
ሜይ ሺህ ዘጠኝ መቶ አርባ — ጠቅላይ ሚኒስትሩ ወደቀ። የሚጠበቀው ሰው Churchill አልነበረም፤ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ Lord Halifax ነበር። ፓርቲው የሚፈልገው እሱን ነው፤ ንጉሡም የሚፈልገው እሱን ነው። Halifax ግን አልወሰደውም፤ ራሱ ወደ ኋላ አለ። እናም ቦታው ወደዚያ ማንም ወደማይሰማው ሰው ሄደ። በዚያው ቀን ጀርመን በምዕራብ አውሮፓ ላይ ጥቃት ጀመረች
አገሪቱ ብቻዋን ቀረች — ከሳምንታት በኋላ የብሪታንያ ሠራዊት ከአውሮፓ ተባሮ ወጣ
ጁን አራት — ወደ ምክር ቤቱ ገብቶ ተናገረ፤ ወደ ንግግሩ መጨረሻ አካባቢ አንድ ቃል ኪዳን አለ፦ ፈጽሞ እጃችንን አንሰጥም
ስለዚያ ንግግር ሁለት ነገር — አንደኛ፣ በዚያ ቀን በሬዲዮ አልተላለፈም፤ በዚያ ዘመን በምክር ቤቱ ውስጥ መቅዳት አይፈቀድም ነበር። ሕዝቡ በዚያ ምሽት የሰማው አንድ የዜና አንባቢ ከንግግሩ ላይ ቆርጦ ሲያነብ ነው። ሁለተኛ፣ ዛሬ በቀረጻ የምንሰማው ድምጽ ከጦርነቱ ዘመን አይደለም — ሺህ ዘጠኝ መቶ አርባ ዘጠኝ ላይ ሰውየው በራሱ ቤት ውስጥ ተቀምጦ ንግግሮቹን ለአንድ የሸክላ ኩባንያ መልሶ አነበባቸው። ማለትም ዓለም በጆሮው የያዘው ድምጽ በዚያች ዕለት የተነገረው አይደለም
አሸንፎ የተሸነፈ ሰው — ጦርነቱ አለቀ፤ ጀርመን ተሸነፈች። በዚያው ዓመት በብሪታንያ ምርጫ ተካሄደ፤ ጦርነቱን የመራው ሰው ተሸነፈ። በሃምሳ አምስት ዓመቱ ተጨርሷል የተባለው ሰው በሰባ ዓመቱ ተመልሶ ከሥልጣን ወጣ። እናም እንደገና ተቀምጦ ጻፈ — ስድስት ጥራዝ፣ ስለዚያ ጦርነት፣ እሱ እንዳየው
ስለ Nobel ሽልማቱ የሚሳሳተው ነገር — ሺህ ዘጠኝ መቶ ሃምሳ ሦስት ላይ ተሰጠው። ሽልማቱ የተሰጠው ለጦርነቱ መጽሐፍ ብቻ አይደለም፤ ለሙሉ የሥነ ጽሑፍ ሥራው ነው። የጦርነቱ መጽሐፍ የመጨረሻ ጥራዝ ደግሞ በዚያ ወቅት ገና እየተጠናቀቀ ነበር። ኮሚቴው በሰጠው ምክንያት ውስጥ የጠቀሰው ሁለት ነገር ነው፦ ታሪክንና የሰዎችን ሕይወት የመግለጽ ችሎታውን፣ እናም ንግግሩን። ማለትም ዓለም በመጨረሻ የሸለመው ብዕሩን ነው፤ ብዕሩ ደግሞ ማንም በማይሰማው ዘመን ውስጥ ሲያኖረው የነበረው ነገር ነው
ክፍል 3 — ሦስት መጻሕፍት፣ ሁለት ቁጥሮች (አበባ)
መጽሐፍ አንድ፦ “My Early Life”
ማን ስለ ማን — የተጻፈው ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ላይ ነው፤ የሚሸፍነው ከልጅነቱ ጀምሮ እስከ ሃያዎቹ መጨረሻ ያለውን ጊዜ ነው። ማለትም አንድ ሃምሳ አምስት ዓመት ያለው ሰው ስለ ራሱ ወጣትነት ይጽፋል
ስለ ትምህርት ቤት የጻፈው — መጽሐፉ የትምህርት ቤት ዓመታቱን ሲገልጽ ቃሉን አያለሳልስም፦ እነዚያ ዓመታት በሕይወቱ ውስጥ ብቸኛው ፍሬ አልባና ደስታ የሌለበት ዘመን ናቸው ይላል፤ «ይህ የትምህርት ቤት ቆይታ በጉዞዬ ካርታ ላይ ያረፈ ጨለምተኛ ግራጫ ቦታ ነው።» ወዲያው ግን ራሱን ይገታል፤ ማጋነን የለብኝም ይላል፤ Harrow በጣም ጥሩ ትምህርት ቤት ነበር ይላል። ላቲንም ሒሳብም አልፈለጋቸውም፤ ስለ እነዚያ ትምህርቶች ሲጽፍ በራሱ ላይ እያሾፈ ነው የሚጽፈው
የራሱ ተስማሚ መንግሥት — በግማሽ ቀልድ «የራሴን ተስማሚ መንግሥት ስነድፍ» ይላል፤ የሀብታም ቤተሰቦችን ልጆች ትምህርት ከሥሩ እቀይረዋለሁ ይላል። በዐሥራ ስድስትና በዐሥራ ሰባት ዓመታቸው አንድ ሙያ ይማራሉ፣ ጤናማ የእጅ ሥራ ይሠራሉ፤ በትርፍ ጊዜያቸው ግጥም፣ ዘፈን፣ ጭፈራ፣ የሰልፍ ልምምድና የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ይኖራቸዋል። ዩኒቨርሲቲ የሚፈቀድላቸው ደግሞ «ለዕውቀት በእውነት ሲጠሙ፣ ስለ ነገሮች ለመስማት ሲናፍቁ» ብቻ ነው
ሕይወት ትቀድማለች — መጽሐፉ ይከተላል፤ ትምህርቱ ደግሞ ልጁ በተሻለ ወደሚማርበት ነገር ያዘነብላል
Omdurman — ወታደራዊ ትምህርቱን ጨርሶ ወደ ፈረሰኞች ክፍል ገባ። ሺህ ስምንት መቶ ዘጠና ስምንት ላይ ሱዳን ውስጥ Omdurman በሚባል ቦታ አካባቢ ጦርነት ነበር፤ እሱ በዚያ ውጊያ ውስጥ ነበር። በዚያ ቀን የፈረሰኞቹ ክፍል በፈረስ ላይ ሆኖ ወደ ጠላት መስመር ገባ
ሰይፍ ሳይሆን ሽጉጥ — መደበኛው መሣሪያ ሰይፍ ነው፤ እሱ ግን ሽጉጥ ያዘ። ምክንያቱ አሮጌ ጉዳት ነው፦ ከዓመታት በፊት ወደ ሕንድ በመርከብ ሲደርስ ከጀልባ ሲወጣ ትከሻው ከመጋጠሚያው ወጣ። ከዚያ በኋላ ያ ትከሻ ተመልሶ አልጠነከረም፤ ሰይፍ አውጥቶ በኃይል ማወዛወዝ አይችልም ነበር። ስለዚያ ውጊያ በኋላ ጻፈ፤ ጽሑፉም ተሸጠለት
የታጠቀው ባቡር — ደቡብ አፍሪካ ውስጥ ጦርነት ተነሣ። ብሪታንያ የገጠመችው ሁለት ትናንሽ ሪፐብሊኮችን ነው፤ ነዋሪዎቻቸው Boer ይባላሉ፣ ከሆላንድ የመጡ ሰፋሪዎች ዘሮች ናቸው፣ ቋንቋቸውም ከሆላንድኛ የተወለደ ነው። ወደዚያ የሄደው እንደ ወታደር አይደለም፤ ከሠራዊቱ ወጥቷል፤ የሄደው እንደ ጋዜጠኛ ነው። The Morning Post የሚባል የ London ጋዜጣ ልኮታል
ኖቬምበር ሺህ ስምንት መቶ ዘጠና ዘጠኝ፣ Natal — በብረት የተሸፈነ የጦር ባቡር ላይ ተሳፈረ፤ ማየት ፈልጎ ነው። ባቡሩ ወደፊት ሄደ፤ ሲመለስ ጠላት መንገዱ ላይ ድንጋይ አኑሮ ጠበቀው። ተጋጨ፤ ሠረገሎቹ ከሐዲዱ ወጡ፤ ተኩስ ተከፈተ
ብዕሩን ጣለ — ሐዲዱን የማጽዳት ሥራ ላይ ገባ፤ ሰዎችን አዘዘ፤ ወደ አንድ ሰዓት ገደማ በተኩስ ውስጥ ሆኖ ሠረገሎቹን ከመንገዱ አስወገደ። የባቡሩ ማሽን ተጎድቶም ቢሆን ተነሥቶ አመለጠ፤ በርከት ያሉ ቁስለኞችንም ጭኖ ወሰደ። እሱ ግን አልተመለሰም። ተያዘ
Pretoria — ከሁለቱ ሪፐብሊኮች የአንዱ ዋና ከተማ ነው። የመኮንኖች እስረኞች ወደሚጠበቁበት ሕንጻ ተወሰደ፤ የቀድሞ ትምህርት ቤት ነው፣ State Model School ይባላል። ጋዜጠኛ ስለሆነ ልቀቁኝ ብሎ ተከራከረ፤ አልተቀበሉትም፤ ባቡሩ ላይ ትእዛዝ ሲሰጥ ታይቷል
ማምለጡ — ከሁለት ሰዎች ጋር ዕቅድ ነበረው፦ Aylmer Haldane የሚባል መኮንንና Brockie የሚባል ወታደር። ዕቅዱ የመጸዳጃውን ግድግዳ መውጣት ነበር። ዲሴምበር ወር፣ ሌሊት። እሱ መጀመሪያ ወጣ፤ ከግድግዳው ማዶ ወርዶ በጨለማ ውስጥ ተቀመጠና ጠበቀ። ሁለቱ አልመጡም — ጠባቂው ቦታውን ስለቀየረ ዕድል አልገጠማቸውም። ብቻውን ቀረ
የሚያውቀው አንድ ነገር ብቻ — ካርታ የለውም፣ አቅጣጫ አያውቅም፣ ቋንቋውን አይናገርም። የሚያውቀው ይህ ነው፦ ወደ ምሥራቅ በባቡር ብዙ ቀናት የሚያስኬድ ርቀት ላይ የፖርቱጋል ግዛት አለ
ቀኑን በዛፎች መካከል — አንድ የጭነት ባቡር ሲያልፍ ዘሎ ወጣበት፤ ጎህ ሲቀድ ወርዶ ተደበቀ። ቀኑን ሙሉ በዛፎች መካከል ተኝቶ አሳለፈ፤ ሲመሽ ተነሥቶ በእግሩ ተጓዘ። በመጨረሻ ተርቦና ተስፋ ቆርጦ አንድ ቤት በር አንኳኳ
John Howard — የአንድ የድንጋይ ከሰል ማዕድን ኃላፊ፣ እንግሊዛዊ ተወላጅ፣ በዚያ ሰፈር ውስጥ ከነበሩት ጥቂት እንግሊዝኛ ተናጋሪዎች አንዱ። ሸሸገው፤ መጀመሪያ ከመሬት በታች ወደ ማዕድኑ አወረደው፤ እዚያ በጨለማ ውስጥ ከአይጦች ጋር ቀናት አሳለፈ። ከዚያ ወደ ላይ አውጥቶ በዕቃ ሣጥኖች ጀርባ ደበቀው
በሱፍ ጥቅሎች መካከል — የሱፍ ጭነት የያዘ ባቡር ወደ ምሥራቅ ይሄዳል፤ Howard በጥቅሎቹ መካከል ክፍተት አዘጋጅቶ አስቀመጠው፣ ምግብም ጨመረለት። ባቡሩ ድንበሩን አለፈ፤ Lourenço Marques ደረሰ፤ የፖርቱጋል ወደብ ነው፣ ዛሬ የሞዛምቢክ ዋና ከተማ Maputo ናት። ከዚያ በመርከብ ወደ Durban ተመለሰ፤ በብሪታንያ እጅ የነበረች የደቡብ አፍሪካ ወደብ ከተማ ናት
ወረቀቱ — ማምለጡን ተከትሎ ማስታወቂያ ወጥቶ ነበር፤ ስሙን ጠርቶ ሃያ አምስት ፓውንድ ሽልማት ያቀርባል። አብዛኛው ዘገባ የሚያስቀምጠው በሕይወትም ይሁን ሞቶ ለሚያመጣው ሰው ተብሎ ነው። ወረቀቱ ራሱ ተጠብቆ አለ — ሰውየው በኋላ በኖረበት ቤት ውስጥ
ወደ Durban ሲደርስ — ስሙ በጋዜጦች ሁሉ ላይ ነበር። ወደ አገሩ ግን ወዲያውኑ አልተመለሰም — ደቡብ አፍሪካ ውስጥ ቀረ። ጋዜጠኝነቱን ሳይለቅ አንድ የፈረሰኞች ክፍል ውስጥ ገባ፤ ጦርነቱ ወደ አገሪቱ ውስጥ እየገፋ ሲሄድ አብሮ ተጓዘ። ታስሮባት ወደነበረችው ከተማ ተመልሶ ገባ፤ አሁንም ታስረው የነበሩ የብሪታንያ መኮንኖችን ካስፈቱት ሰዎች መካከል አንዱ ነበር
የቀሩት ሁለቱ — ከእሱ ጋር ሊያመልጡ የነበሩት Haldaneና Brockie እዚያ አልነበሩም። እሱ ካመለጠ ከሦስት ወር ገደማ በኋላ እነሱም አምልጠው ነበር፤ ከሕንጻው ወለል ሥር ተደብቀው ሦስት ሳምንት ገደማ ቆዩ፤ እስረኞቹ ወደ ሌላ ቦታ ሲዛወሩ ወጥተው ሄዱ
ሁለት መቶ ሃያ ሁለት ድምጽ — ወደ ብሪታንያ የተመለሰው በሚቀጥለው ዓመት አጋማሽ ላይ ነው። ወዲያውኑ ምርጫ መጣ፤ Oldham በሚባል የፋብሪካ ከተማ ተወዳደረ። ከዚያ በፊት በዚያችው ከተማ አንድ ጊዜ ተወዳድሮ ተሸንፎ ነበር። በዚህኛው ግን አሸነፈ፤ ልዩነቱ ሁለት መቶ ሃያ ሁለት ድምጽ ነበር። ሃያ አምስት ዓመቱ ነው
ደመወዝ የሌለው ወንበር — ወደ ምክር ቤቱ ወንበር ወዲያውኑ አልገባም። በመሃል የንግግር ጉዞ ነበረው፤ መጀመሪያ በብሪታንያ ውስጥ፣ ከዚያም አሜሪካና ካናዳ ውስጥ። ከከተማ ወደ ከተማ እየዞረ ስለ ማምለጡ ተናገረ፤ የሰበሰበው ገንዘብ ለዓመታት የሚያኖረው ነበር። ምክንያቱ ደግሞ ይህ ነው፦ በዚያ ዘመን የብሪታንያ ምክር ቤት አባል ደመወዝ አይከፈለውም ነበር፤ ደመወዝ መከፈል የጀመረው ከዐሥር ዓመታት በላይ ቆይቶ ነው። ወንበሩ ላይ የተቀመጠው ከምርጫው ከወራት በኋላ ነው፤ ያኔ ሃያ ስድስት ዓመቱ ነው፤ ሳባ የቆጠረቻቸው አራቱ ነገሮች የሚሟሉት እዚያ ላይ ነው
አባቱ በመጽሐፉ ውስጥ — መውጣቱን ይተርካል፣ መውደቁንም ይተርካል፣ ሞቱንም ይተርካል። አባቱ ልጁን የሚያይበት መንገድ ግን በሁለት ወይም በሦስት ትዕይንት ብቻ ነው የሚታየው
ሩብ ምዕተ ዓመት ቀድሞ — ካሳተማቸው መጻሕፍት መካከል ሁለት ጥራዝ ያለው አንድ ሥራ አለ፤ የተጻፈው ስለ አባቱ ነው፣ የወጣው ደግሞ አባቱ ከሞተ ከዐሥር ዓመታት በላይ ቆይቶ ነው። ማለትም ስለ ራሱ ከመጻፉ ከሩብ ምዕተ ዓመት በፊት ስለ አባቱ ጽፎ ነበር
መጽሐፍ ሁለት፦ “Painting as a Pastime”
እንደ መጽሐፍ አልተወለደም — ሁለት ጽሑፍ በአንድ የ London መጽሔት ላይ ወጥቷል፤ አንዱ ሺህ ዘጠኝ መቶ ሃያ አንድ ላይ፣ ሌላው በቀጣዩ ዓመት መጀመሪያ ላይ። ከዐሥር ዓመታት በኋላ ከሌሎች ጽሑፎቹ ጋር በአንድ መጽሐፍ ውስጥ ገባ። ብቻውን ቆሞ በሥዕሎች ታጅቦ የወጣው ግን በጣም ዘግይቶ ነው — ሺህ ዘጠኝ መቶ አርባ ስምንት ላይ
የሚጀምረው በሽንፈት ነው — ከ Goonie ብሩሽ በኋላ ወደ ቀለም ዘይት ተሸጋገረ። ቀለሞች፣ ሸራና የሸራ መቆሚያ ገዛ፤ ቀለሞቹንም ደረደረ። ከዚያ ተቀምጦ ወደ ነጩ ሸራ ተመለከተ። ባዶው ብሩሽ በአየር ላይ ቆመ፤ እንደሚለው «እጄ በዝምታ ትእዛዝ የተከለከለ መሰለ»
የባቄላ ቅንጣት የሚያህል ምልክት — ሰማዩ በዚያ ቀን ሰማያዊ ነበር፤ ስለዚህ ሰማያዊ ቀለም ከሸራው ላይኛው ክፍል መግባት እንዳለበት አሰበ። በጣም ትንሽ ብሩሽ አንሥቶ በብዙ ጥንቃቄ የባቄላ ቅንጣት የሚያህል ምልክት አደረገ። ከዚያ በኋላ ምንም አልመጣለትም
መኪናዋ ወደ ግቢው ገባች — ከውስጧ የወረደችው ሴት Hazel Lavery ትባላለች፤ የአንድ ታዋቂ ሠዓሊ ሚስት ናት፣ ራሷም ሠዓሊ ናት። ሁኔታውን አየችው፤ እናም እንዲህ አለችው፦ «ሥዕል! ታዲያ ለምን ትጠራጠራለህ? ብሩሽ ስጠኝ — ትልቁን።»
ሸራው መፍራት ጀመረ — ትልቁን ብሩሽ ተቀብላ ወደ ቀለሙ ነከረችው፣ ወደ ሸራው ዞረች፣ ብዙ ሰፋፊ ጭረቶች በኃይል አኖረች። ራሱ ሲጽፍ የሚለው፦ ከዚያ በኋላ ሸራው መፍራት ጀመረ፤ እናም ትልቁን ብሩሽ ነጥቆ በቁጣ ወደ ሸራው ገባ። ደግሞም ይጨምራል፦ ከዚያ ቀን ወዲህ ነጭ ሸራ አስፈርቶኝ አያውቅም
«ለውጥ ዋናው ቁልፍ ነው።» — የመጽሐፉ ማዕከል ያ ዓረፍተ ነገር ነው። ሰው የኮቱን ክርን ደጋግሞ በመልበስ እንደሚያረጀው፣ አእምሮውንም አንዱን ክፍል ደጋግሞ በመጠቀም ያደክመዋል። ያረጀውን ክርን እጅጌውን በማሻሸት አትጠግነውም፤ የደከመውን የአእምሮ ክፍል ግን ሌላውን ክፍል በመሥራት ታሳርፈዋለህ። በዋናው ሥራ ላይ የበራውን መብራት ማጥፋት ብቻ አይበቃም፤ አዲስ ክፍል መብራት አለበት፤ ማለትም ከዕለታዊ ሥራው ፈጽሞ የተለየ ሥራ መያዝ
ለሁሉም ዕድሜ አንድ ነገር — አዲስ ነገር ለመጀመር ፈቃደኛ መሆን። ሁለተኛ ደግሞ ስለ ተፈጥሮ ይናገራል፦ ዓይኑ የሚያየውን ወደ ሸራው ማዛወር ላይ ያለውን ደስታ፣ ስለ ብርሃን፣ ስለ ጥላ፣ ቀለሞቹን በድፍረት ስለ መጠቀም
ብርሃን ፍለጋ — ወደ ደቡብ ፈረንሳይ፣ ወደ ግብፅ፣ እስከ ሞሮኮ ድረስ ተጓዘ
መጽሐፍ ሦስት፦ “The Second World War”
የመጀመሪያው ጥራዝ — ስድስት ጥራዝ ነው፤ የምንመለከተው የመጀመሪያውን ነው። “The Gathering Storm” ይባላል፤ ትርጉሙም እየተከመረ ያለው ማዕበል ማለት ነው። በውስጡ ሁለት መጻሕፍት አሉት፦ የመጀመሪያው ከጦርነቱ በፊት ያሉትን ሃያ ዓመታት ይሸፍናል፤ ሁለተኛው ጦርነቱ ከተጀመረበት ከሴፕቴምበር ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ዘጠኝ እስከ ሜይ ሺህ ዘጠኝ መቶ አርባ ያሉትን ወራት ይሸፍናል
አራት መስመር በመጽሐፉ ፊት ላይ — እያንዳንዱ ጥራዝ ሲከፈት አንድ ገጽ አለ፤ በዚያ ገጽ ላይ አራት አጫጭር መስመር ብቻ ተጽፈዋል። ርዕሱም “የሥራው ሞራል” ይላል። አራቱ መስመሮች ራሳቸው ከዚህ በታች ባለው የጥቅሶች ክፍል ውስጥ አሉ
magnanimity — ሦስተኛው መስመር ላይ ያለው ቃል በእንግሊዝኛ magnanimity ይባላል፤ ከላቲን የመጣ ነው። ሁለት ቃል ተጣብቆ ነው የተሠራው፦ magnus ማለት ትልቅ፣ animus ማለት ነፍስ ወይም መንፈስ። ስለዚህ ቃሉ በቀጥታ ሲፈታ “ትልቅ ነፍስ” ማለት ነው። የሚያመለክተው ደግሞ አሸናፊው ለተሸናፊው የሚያደርገውን ነገር ነው
እምቢ አሉት — እነዚያን አራት መስመር ለዚህ መጽሐፍ አልጻፋቸውም። ከመጀመሪያው የዓለም ጦርነት በኋላ አንድ የፈረንሳይ ከተማ የሙታን መታሰቢያ ሲያቆም እነዚያን ቃላት እንዲጽፉበት አቀረበላቸው። እምቢ አሉት። ስለዚህ ከሠላሳ ዓመታት በኋላ በራሱ መጽሐፍ ፊት ላይ አኖራቸው
«አላስፈላጊው ጦርነት» — በመቅድሙ ውስጥ ትንሽ ትዕይንት አለ። የአሜሪካው ፕሬዝዳንት Franklin Roosevelt አንድ ቀን ለዚህ ጦርነት ምን ስም እንስጠው ብዬ ሕዝቡን እየጠየቅሁ ነው አለው። እሱ ወዲያውኑ መለሰ፤ እንዲህም ጻፈው፦ «ወዲያውኑ “አላስፈላጊው ጦርነት” አልኩ። ከቀደመው ትግል የተረፈውን ዓለም አሁን ካፈረሰው ጦርነት በላይ ለማስቆም ቀላል የነበረ ጦርነት ኖሮ አያውቅም።»
ሰንሰለቱ — የመጽሐፉ የመጀመሪያ ክፍል ስም “ከጦርነት ወደ ጦርነት” ይላል፤ ውስጡ ተከታታይ ምዕራፎች ናቸው፤ ብዙዎቹ ምዕራፎች በርዕሳቸው ላይ አንድ ዓመት ይይዛሉ። ክርክሩም ይህ ነው፦ ጦርነቱ በአንድ ቀን አልተነሣም፤ በተከታታይ በተተዉ ነገሮች ላይ ተመሥርቶ ተነሣ
የመጀመሪያው መስመር — ወደ ሺህ ዘጠኝ መቶ ዐሥራ ዘጠኝ ይመለሳል። ከመጀመሪያው የዓለም ጦርነት በኋላ በጀርመን ላይ የተጣለው ካሳ ከመጠን በላይ ነበር ይላል። ጀርመን ተዋረደች፤ ከዚያ ደግሞ ተመልሳ ኃይሏን እንድትሰበስብ ተተወች
ዐሥረኛው ምዕራፍ — “በጣሊያን ላይ የተጣሉ ማዕቀቦች፣ ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ አምስት” ይላል። በዚያ ዓመት ጣሊያን አቢሲኒያን ወረረች። በዚያ ዘመን አገሮች የሚሰበሰቡበት ተቋም፣ የመንግሥታቱ ማኅበር፣ ማዕቀብ ጣለ። ማዕቀቡ ግን መሣሪያንና ብድርንና አንዳንድ ማዕድናትን ብቻ ነካ። ነዳጅ ውጭ ተትቶ ነበር
ዐሥራ አንደኛው ምዕራፍ — “Hitler ይመታል” ይላል። Hitler በዚያ ወቅት የጀርመን መሪ ሆኖ ሦስት ዓመት ሆኖት ነበር። ማርች ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ስድስት ላይ የጀርመን ሠራዊት Rhineland ወደሚባለው ግዛት ገባ፤ ያ ቦታ ከመጀመሪያው ጦርነት በኋላ በስምምነት ወታደር የማይገባበት ተብሎ ተከልክሎ ነበር። ብሪታንያና ፈረንሳይ አልተንቀሳቀሱም። መጽሐፉ የሚያስቀምጠው ምክንያት ይህ ነው፦ ሰውየው ወደ ራሱ ግቢ ነው የገባው ተባለ
ኦስትሪያ — ከሁለት ዓመታት በኋላ ማርች ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ስምንት ላይ የጀርመን ሠራዊት ኦስትሪያ ውስጥ ገባ፤ ሁለቱ አገሮች አንድ ተባሉ
በጠረጴዛው ላይ ያልነበረች አገር — በዚያው ዓመት ሴፕቴምበር ላይ የቼኮዝሎቫኪያ ተራ ደረሰ፤ በዚያ ዘመን በመካከለኛው አውሮፓ የነበረች አገር ናት፣ ዛሬ በሁለት ተከፍላ ሁለት አገር ሆናለች። Munich በምትባል የጀርመን ከተማ ስብሰባ ተካሄደ፤ የተስማሙት አራት አገሮች ናቸው፦ ጀርመን፣ ጣሊያን፣ ብሪታንያ እና ፈረንሳይ። የተወሰነው ጉዳይ ግን የቼኮዝሎቫኪያ ጉዳይ ነበር፤ ቼኮዝሎቫኪያ ደግሞ በዚያ ጠረጴዛ ላይ አልነበረችም
ክሱ የሚለወጥበት ቦታ — የመጽሐፉ ክስ እዚያ ላይ ይለወጣል። እስከዚያ ድረስ ብሪታንያ ሌላ ሰው ሲበድል ዝም ትል ነበር ይላል፤ ከዚያ በኋላ ግን ራሷ በዳይ ሆነች ይላል። ደግሞም አንድ ዓረፍተ ነገር ይጨምራል፦ ትክክለኛውን ነገር ማድረግ ሁልጊዜ የራስ ጥቅም ነው
ጥራዙ የሚዘጋበት ሌሊት — ጥራዙ ግን በ Munich አያበቃም። የመጨረሻው ገጽ የሚደርሰው ሜይ ዐሥር ሺህ ዘጠኝ መቶ አርባ ሌሊት ላይ ነው፤ ጠቅላይ ሚኒስትር የሆነበት ቀን። ከእኩለ ሌሊት በኋላ ሦስት ሰዓት ገደማ ወደ መኝታው ሄደ፦ «ይህን እውነተኛ ዘገባ ከሚያነብ ሰው ልደብቀው አልችልም፤ ወደ መኝታዬ ስሄድ ጥልቅ እፎይታ ተሰማኝ።» ቀጥሎም፦ «ከዕጣ ፈንታ ጋር አብሬ የምራመድ መሰለኝ፤ ያለፈው ሕይወቴ ሁሉ ለዚህች ሰዓትና ለዚህ ፈተና ዝግጅት ብቻ እንደነበረ ተሰማኝ።» ጥራዙ የሚዘጋው በአጫጭር ቃላት ነው፦ «በደንብ ተኛሁ፤ የሚያጽናኑ ሕልሞች አላስፈለጉኝም። እውነታ ከሕልም ይሻላል።»
ሁለት ቁጥሮች
በሰውየው እጅ — “My Early Life” ውስጥ ስለ ወታደራዊ ትምህርት ቤቱ ውጤት ያለው ዓረፍተ ነገር ቃል በቃል ይህ ነው፦ «ከመቶ ሃምሳ ሰው ስምንተኛ ሆኜ ወጣሁ። ይህን የምጠቅሰው የሚጠቅመኝን ነገር በፍጥነት መማር እችል እንደነበር ስለሚያሳይ ነው።»
በተቋሙ እጅ — የታሪክ ምሁራን የሚጠቅሱት የትምህርት ቤቱ መዝገብ ግን ሌላ ቁጥር ይዟል፤ መዝገቡ የሚያሳየው ከመቶ ሠላሳ ሰው ሃያኛ ሆኖ እንደወጣ ነው
ሁለቱም ተጽፈዋል — አንዱ በሰውየው እጅ ነው። ሌላው በተቋሙ እጅ ነው
አራት ጥያቄዎች
ስለ ራሱ የሚጽፍ ሰው ምን ማድረግ ይችላል? — አበባ ያንን ቁጥር ውሸት ብላ አትጠራውም፤ ውሸት ብላ ብትጠራው ቀላል መንገድ እየወሰደች ነው። ሠላሳ ስድስት ዓመታት አልፈዋል፤ ማስታወሻ ደግሞ ሲረዝም ወደ አንድ አቅጣጫ ያዘነብላል። ነገሩን የሚያከብደው መቅድሙ ነው፦ «ትዝታዬን ብቻ አልፈተሽኩም፤ እውነታዎቹን በእጄ ካሉት መዛግብት በጥንቃቄ አረጋግጫለሁ።» ስለዚህ ማስታወሻ ብቻ ነው ብላ ማለፍ አትችልም። የሚያስገርማት ግን ሌላ ነገር ነው፦ ያ ዓረፍተ ነገር በራሱ ውስጥ ምክንያት ይዟል። ቁጥሩን ብቻ አልጻፈም፤ ቁጥሩ ምን እንደሚያሳይ ጭምር ነው የጻፈው። አንባቢው መደምደሚያው ላይ እንዲደርስ አልተወውም። የመጽሐፉ ባሕርይ በዚያ አንድ ዓረፍተ ነገር ውስጥ አለ፦ ትውስታ ብቻ አይደለም፤ የተሠራ ትውስታ ነው። ደግሞም መሥሪያውን አብሮ አሳይቶናል
ለምን ስሙን አነሣው? — ሥዕሎቹን የሳለው Charles Morin አይደለም፤ ሰውየው የራሱን ስም አንሥቶ በሌላ ስም አቀረባቸው። አንድ መልስ ትሕትና ነው፤ አበባ ግን አታምንበትም። ሌላው መልስ ፍርድ መፈለግ ነው፦ ይህ ሰው በሕይወቱ ሙሉ ስሙ ከሥራው ቀድሞ የሚደርስ ሰው ነው። አንድ ሥዕል በስሙ ሲወጣ ሰዎቹ የሚያዩት ሥዕሉን አይደለም፤ ስሙን ነው። ጥሩ ቢሉት እንኳ ለምን እንዳሉት አያውቅም። ስሙን አንሥቶ ሲልከው ግን መልሱ ንጹሕ ይሆናል፤ የመጣው ፍርድ ስለ ሥዕሉ ብቻ ነው
«አላስፈላጊው ጦርነት» የሚለው ስም ማንን ይከሳል? — የመጀመሪያው ግምት Hitlerን ይከሳል የሚል ነው፤ አበባ ግን አታምንም — Hitlerን መክሰስ አዲስ ነገር አይደለም፣ መጽሐፉም ብዙ አይደክምበትም። ስሙ የሚከሰው ማስቆም ይችሉ የነበሩትን ነው፦ ብሪታንያን፣ ፈረንሳይን፣ የሰውየውን የራሱን ፓርቲ፣ የራሱን ምክር ቤት፣ የራሱን መንግሥታት። ስለዚህ ይህ መጽሐፍ ስለ ጠላት የተጻፈ አይደለም፤ ስለ ወዳጅ የተጻፈ ነው — ወዳጁ ደግሞ አገሩ ነው። የሚያስከብደው ደግሞ ይህ ነው፦ የሚከሰው ሰው በዚያ ዘመን ውስጥ የነበረ ሰው ነው፣ በዚያ ምክር ቤት ውስጥ ተቀምጦ ነበር፣ እናም ስለሚከሰው ጉዳይ ደጋግሞ ተናግሮ ተሸንፎ ነበር
«ጥሩ መጽሐፍ» እና «ትልቅ መጽሐፍ» — ስለዚህ ሰው መጻሕፍት ሲነገር በተደጋጋሚ የሚሰማ ፍርድ አለ፦ መጻሕፍቱ ጥሩ መጻሕፍት ናቸው፣ ታላላቅ መጻሕፍት ግን አይደሉም። አበባ ያንን ፍርድ ትቀበለዋለች፤ መከራከሪያ የላትም። ሆኖም አንድ ነገር ትጨምርበታለች፦ ጥሩ መጽሐፍ የራሱ ሥራ አለው — ወደ ትልቁ የሚያደርስ በር ነው። አንድ ሰው ስለ ወታደራዊ ትምህርት ቤት ውጤት የሚያወራ ቀላል መጽሐፍ ይዞ ሊጀምር ይችላል፤ ከዚያ ግን ወደ ሌላ ነገር ይሻገራል። ሰውየው ራሱ ያንን አሳይቷል፦ ብዙ መጽሐፍ አላነበበም፣ ያነበባቸውን ግን ወደ ውስጡ አስገባቸው። ቋንቋው ራሱ የተሠራው ከድሮ ታሪክ ጸሐፊዎች ንባብ ላይ ነው፤ ሲናገር የሚሰማው ድምጽ የዐሥራ ስምንተኛው ክፍለ ዘመን ድምጽ ነው
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ውይይቱ የሚጀምረው በአንድ ጥያቄ ነው። ዳዊት ትግሥትን መዝገብ ሳታይ፣ ማንንም ሳትጠይቅ፣ በዐሥረኛ ክፍል ከክፍሏ ስንተኛ እንደወጣች እንድትጽፍ ጠየቃት። መልሷ «ቁጥር እጽፋለሁ። ትክክለኛው ቁጥር ግን መሆኑን አላውቅም።» የሚል ነበር። በዚያ መልስ ውስጥ የገባው «አላውቅም» የሚል ቃል የዕለቱ በር ሆነ። የከፈቷቸው ክርክሮች አንዳቸውም አልተዘጉም።
ሁለቱ ቁጥሮች
ትግሥት አትከሰውም — ማንም ሰው ስለ ራሱ ሲናገር የሚያደርገው ያንን ነው። ከሠላሳ ዓመታት በላይ ሲያልፍ አንድ ነገር ወደ ራሱ ጥቅም ትንሽ ያዘነብላል። «ያ ውሸት አይደለም። የማስታወስ ባሕርይ ነው።»
ዳዊት ግን ሌላ ቦታ ላይ ተይዟል — ሰውየው ቁጥሩን ብቻ አልጻፈም፤ ቁጥሩ ምን እንደሚያሳይም አብሮ ጻፈ። አንድ ሰው ስለ ራሱ ሲጽፍ ሁለት ሥራ በአንድ ጊዜ እየሠራ ነው። ምስክርም ነው። ዳኛም ነው
የትግሥት ጥያቄ — «ዳኛውን ማን ይዳኛል?» ዳዊት፦ ያ ጥያቄ ነው ወደዚህ ውይይት ያመጣኝ
ነጫጮቹ አይጦች — አንዳንዴ ዳኛው ከውጭ ይመጣል። የማዕድኑ ኃላፊ John Howard ከመሬት በታች ሲደብቀው አይጦቹን አይቷል፤ ነጫጭ ናቸው ይላል፤ ዓይናቸው ደግሞ በቀን ብርሃን ደማቅ ሮዝ እንደሆነ ነገሩኝ ይላል። ከሦስት ዓመታት በኋላ በዚያ አካባቢ የተመደበ አንድ የብሪታንያ መኮንን ደብዳቤ ጻፈለት፤ ታሪኩን በንግግሩ ላይ ሰምቶ ከዚህ የበለጠ ውሸት የለም ብሎ ደምድሞ ነበር። ከዚያ ወደ ማዕድኑ ሄዶ ራሱ አየ፤ በደብዳቤውም ይቅርታ ጠየቀ
ያንን የምናውቀው ከየት ነው? — ከዚያው መጽሐፍ፤ ደብዳቤውን የጠቀሰው ራሱ ነው። ዳዊት፦ ማለትም ዳኛውንም ያገኘነው በተከሳሹ እጅ ነው
በሌላ ሰው ስም
የቀረበው መልስ — ሥዕሎቹ። ብዙ ጊዜ የሚባለው ነገር ደግሞ ይህ ነው፦ ሥዕሎቹ ወደ ነፍሱ የሚያሳዩ መስኮት ናቸው፤ መጽሐፍ ሊሠራ ይችላል፣ ሥዕል ግን አይሠራም
ትግሥት አታምንበትም፤ ሁለት ምክንያት አላት — የመጀመሪያው፦ አንድ ሰው የተራራ ጫፍ ስሎ ቢያስቀምጥ ስለ ሰውየው ምን ተማርን? ሥዕል ኑዛዜ አይደለም፤ ማንንም አይከስም። «አንድ ብርሃን ላይ ሰው ተቀምጦ ብርሃኑን ሞክሮታል፤ ያ ብቻ ነው።»
ሁለተኛው ምክንያት — ስሙን ስለማንሣቱ ነው። አበባ ትሕትና አይደለም አለች፤ ትግሥት ትስማማለች። አበባ ንጹሕ ፍርድ ለማግኘት ነው አለች፤ ትግሥት ግን ከዚያ ያለፈ ነገር ታያለች፦ በጥንቃቄ የተዘጋጀ ሙከራ። በስሙ ካቀረበና ከወደቀ ውድቀቱ በስሙ ላይ ይጻፋል፤ ስሙን አንሥቶ ካቀረበና ከወደቀ ግን ምንም አልሆነም፣ ማንም አላወቀም
ካሸነፈስ? — ስሙን መልሶ ማምጣት ይችላል። ማለትም ሁሉንም ትርፍ ይዞ አንዱንም ኪሳራ ሳይነካ የሚወጣበት መንገድ ነው። «ያ ትሕትና አይደለም። ያ ስሌት ነው።»
ያ ስም የተፈጠረ አይደለም — ዳዊት፦ Charles Morin የሚባል እውነተኛ ፈረንሳዊ ሠዓሊ ነበር፤ መልክዓ ምድር ይሥል ነበር፤ ሥዕሎቹም ለሕዝብ ታይተዋል። ያ ዐውደ ርእይ ሲከፈት ግን ከሞተ ሁለት ዓመት ሆኖታል
ገዢዎቹ የከፈሉት ለምንድን ነው? — ትግሥት፦ ለሥዕሉ ነው ወይስ ለሞተው ሠዓሊ ስም? ዳዊት፦ አናውቅም፤ ስሙን ማን እንደመረጠውም በእርግጠኝነት አይታወቅም
የዳዊት ክርክር — ስሌት ቢሆንም እንኳ አንድ ነገር ይቀራል። ያ ሰው በሕይወቱ ውስጥ ከሠራው ሁሉ፣ ውጤቱን ራሱ ማዘጋጀት ያልቻለው ያ አንድ ነገር ብቻ ነው። መጽሐፉን አርሞታል። ንግግሩን ከዘጠኝ ዓመታት በኋላ መልሶ ቀድቶታል። ሥዕሉ ላይ ግን የራሱ ስም አልነበረም፤ ስለዚህ ፍርዱን የራሱ ስም አላበላሸበትም
የትግሥት መልስ — «ስሙ አለመኖሩ ማስረጃውን ንጹሕ አያደርገውም። የሚያደርገው ሌላ ነገር ነው። ሙከራውን ንጹሕ ያደርገዋል። እናም ሙከራውን ያዘጋጀው ራሱ ነው።» ዳዊት፦ «አላሳመንሽኝም። ግን ነጥብሽ ቆሟል።» ትግሥት፦ «ይበቃኛል።»
አንድ ጠላት በአንድ ጊዜ
የመጽሐፉ ክርክር — በአንድ ሐሳብ ላይ ተመሥርቷል፦ አንድ በደል ሲፈጸም ዝም ማለት ራሱ በደል ነው። ማየትና አለማድረግ ንጹሕ አይደለም
ትግሥት ትቀበለዋለች፣ ከዚያም ትመልሰዋለች — ጠንካራ ሐሳብ ነው፤ ስለ ጀርመን ሲናገር ደግሞ ትክክል ነው። አሁን ግን ያንኑ ሐሳብ ወደ ጻፈው ሰው ላይ ትመልሰዋለች፤ ወደ ዐሥረኛው ምዕራፍ፣ የጣሊያኑ ምዕራፍ። ማዕቀቡ ተጣለ፤ ነዳጅ ግን ውጭ ተተወ፤ ጦርነቱም ቀጠለ
የዳዊት መከላከያ — ሰውየው በዚያ ወቅት ከሥልጣን ውጭ ነው። ኃላፊነቱ የእሱ አልነበረም
የትግሥት መልስ — ድምጹ ግን ነበረው፤ ቃላቱም ተመዝግበዋል
ሁለት ነገር፣ ሁለቱም እውነት — በአንድ በኩል የመንግሥታቱ ማኅበር በዚያ ጉዳይ ላይ ቆርጦ መነሣት አለበት ብሎ በአደባባይ ተናግሯል፤ ማዕቀቡንም ደግፏል፤ ምክር ቤቱ ውስጥ ደግሞ ማኅበሩ በዚያች አገር ጉዳይ የሚታገለው ለሁላችንም ሕይወት ነው ብሏል
በሌላው በኩል — በዚያው ምክር ቤት ውስጥ ተነሥቶ አቢሲኒያ በሠለጠኑ አገሮች ማኅበር ውስጥ ብቁና እኩል አባል ናት የሚል ሽፋን ማንም ሊይዝ አይችልም ብሏል። ከዓመታት በኋላ ራሱ በጻፈው መጽሐፍ ውስጥ፣ የጣሊያኑ መሪ Mussolini አቢሲኒያን ሲወር ምን ያስብ እንደነበር ጽፎታል፦ «እንደገና እየታጠቀች ካለችው የናዚ ጀርመን ጋር የሚመጣው አስፈሪ ትግል በማይቀር እርምጃ ሲቀርብ ይሰማኝ ነበር። በዚያ ትግል ፊት ጣሊያን ከእኛ ስትርቅ፣ እንዲያውም ወደ ተቃራኒው ጎራ ስትገፋ ማየት እጅግ አልፈለግሁም።»
የዳዊት ንባብ — ያ ሰው በዚያ ወቅት አንድ ግብ ብቻ ነበረው፦ ጀርመንን ማስቆም። ለዚያ ደግሞ ጣሊያን ከጀርመን ጎን መቆም የለባትም፤ በአቢሲኒያ ጉዳይ ካስቆጣናት ወደ ጀርመን ትሄዳለች። ስለዚህ ትንሹን ትቶ ትልቁን ለመያዝ ወሰነ
አንድ ነገር ግን ይቀራል — የመጽሐፉ ክርክር ራሱ። መጽሐፉ ብሪታንያን የከሰሰው ልክ በዚያው ምክንያት ነው። «የራሳችን ጥቅም እዚያ ላይ አልነበረም» ብለው ስለ ተዉ ነው። Rhineland ላይ «ወደ ራሱ ግቢ ነው የገባው» ብለው ስለ ተዉ ነው። ማለትም ትንሹን ትተው ትልቁን ለመያዝ ስለ ወሰኑ ነው
የትግሥት መደምደሚያ — «ልዩነቱ መስመሩ የት ላይ ተሠመረ በሚለው ላይ ነው። እያንዳንዱ ሰው መስመሩን የሚስለው ራሱ ከቆመበት አንድ እርምጃ ወደኋላ ነው።»
የዳዊት ተቃውሞ — ያ ሰው በጀርመን ጉዳይ ላይ ብቻውን ቆሟል። መቀመጫውን ሊያጣ ተቃርቧል። ስድስት ዓመት ሙሉ ተሳልቀውበታል። ያ የሚያሳየው ፍርሃት አይደለም
ትግሥት ታስተካክላለች — ፍርሃት ነው አላለችም። ያለችው የእሱ ክርክር በራሱ ላይ ሲፈተን ሙሉ በሙሉ አያልፍም ነው፤ ማንም ክርክር በጻፈው ሰው ላይ ሙሉ በሙሉ አያልፍም
ታዲያ ለምን ታነሺዋለሽ? — ምክንያቱም መጽሐፉ ራሱ ስለ ዝምታ የተጻፈ ነው፤ አንድ አገር ዝም ስትል ስለሚሆነው
ልበ ሰፊነት
«በድል፦ ልበ ሰፊነት» — ዳዊት ሰውየው ያንን መስመር በሥራ ላይ አውሎታል ይላል
የት ላይ? — ጦርነቱ ካለቀ ከአንድ ዓመት ብዙም ሳይቆይ በስዊዘርላንድ ውስጥ ተነሥቶ ተናገረ። አውሮፓ አንድ ዓይነት ኅብረት ያስፈልጋታል አለ፤ በዚያ ኅብረት ልብ ላይ ደግሞ ፈረንሳይ እና ጀርመን መቀመጥ አለባቸው አለ
ያን ያህል ፈጥኖ — ጦርነቱን ከመራው ሰው አፍ። ተሸናፊውን መልሶ ለማቆም ቀድመው ከተናገሩት አንዱ እሱ ነበር
ትግሥት አትክደውም፣ ሌላ ግን ታነሣለች — ስለ ሕንዱ መሪ Gandhi በተናገረው ንግግር ውስጥ የነበረው ቃል፦ fakir። ትክክለኛ አገባቡ በምጽዋት የሚኖር ሙስሊም ባሕታዊን ያመለክታል፤ Gandhi ደግሞ ሂንዱ ነበር። ማለትም ሰውየው የገለጸበት ቃል ራሱ ስለ ሌላ ሰው ካለው ግምት ውስጥ የመጣ ነው። «አንድ ግዙፍ ምድር በአንድ ቃል ተጠቅልሏል።»
የዳዊት ማጠቃለያ — ጀርመንን ማቆም የፈለገው ሰውና ሕንድን ማስቀጠል የፈለገው ሰው አንድ ናቸው። አንዱን ብቻ መርጦ መያዝ ማጭበርበር ነው
የተሳሳተው ጥያቄና መልስ ያለው ጥያቄ — ትግሥት፦ ስለዚህ ሰው ብዙ ጊዜ «ጀግና ነው ወይስ አይደለም» ተብሎ ይጠየቃል፤ ያ ጥያቄ መልስ የለውም። መልስ ያለው ጥያቄ ሌላ ነው፦ አንድ ሰው በአንድ ትልቅ ጉዳይ ላይ ትክክል ሲሆን በሌላው ላይም ትክክል ነው ብለን መደምደም እንችላለን ወይ? ዳዊት፦ አንችልም። ትግሥት፦ ራሱም ያንን ያሳያል፤ መጽሐፎቹ ውስጥ ተመዝግቧል
ያልተነገሩ ነገሮች
ስድስት ጥያቄ አለ፤ አራቱን ዳዊት ጠየቀ፣ ሁለቱን ትግሥት መልሳ ጠየቀችው።
ዳኛው ያላመነው ሥዕል — ሺህ ዘጠኝ መቶ ሃያ አምስት ላይ London ውስጥ የአማተር ሠዓሊዎች ውድድር ተካሄደ፤ አንደኛ የወጣው ሥዕል ዛሬ “Winter Sunshine” ተብሎ ይጠራል፣ የክረምት ፀሐይ ማለት ነው። ከዳኞቹ አንዱ፣ ታዋቂ የሥዕል ነጋዴ፣ ሥዕሉን የሠራው አማተር ነው የሚለውን ማመን አልቻለም። ሠዓሊው ሥዕሉን የላከው ስሙን ሳይጽፍበት ነበር
ያው ሥዕል፣ ከሃያ ዓመታት በላይ ቆይቶ — በዚህ ጊዜ በተፈጠረ ስም ላከው፤ የብሪታንያ ንጉሣዊ የጥበብ አካዳሚ በየዓመቱ ወደሚያዘጋጀው የበጋ ዐውደ ርእይ። ስሙ “David Winter” ይላል። ከላካቸው ሥዕሎች ሁለቱ ተቀባይነት አገኙ። በቀጣዩ ዓመት አካዳሚው ልዩ የክብር አባልነት ሰጠው፤ ያንን ማዕረግ ያገኘ የመጀመሪያው ብሪታንያዊ እሱ ነው
ስንት ሥዕል? — ከአምስት መቶ በላይ። በአንድ ቦታ የተሰበሰበው ትልቁ ስብስብ ዛሬም በቤቱ ግቢ ውስጥ ባለው ሥዕል ቤት ውስጥ ነው፤ የዚያን ሥዕል ቤት ጡብ የደረደረው ራሱ ነው
ሽልማቱን ማን ተቀበለው? — ሚስቱ Clementine ዲሴምበር ላይ ወደ ስዊድን ዋና ከተማ Stockholm ሄዳ ተቀበለችው። እሱ በዚያ ወቅት Bermuda በምትባል ደሴት ላይ ከአሜሪካው ፕሬዝዳንት Eisenhower ጋር ስብሰባ ላይ ነበር
በኪስ ውስጥ የገባ ፊት — ትልቁን ብሩሽ የያዘችው ሠዓሊ Hazel Lavery። ባሏ አገሪቱን የምትወክል ሴት አድርጎ ሣላት፤ ያ ሥዕል በአየርላንድ የወረቀት ገንዘብ ላይ ታተመ፣ ከ1928 እስከ 1970ዎቹ። ከዚያ በኋላ ወረቀቱን ወደ ብርሃን ሲያዩት የሚታይ ምልክት ሆኖ ቆየ፤ አገሪቱ ወደ euro እስከገባችበት 2002 ድረስ
መጽሔቱ በስንት ገዛው? — ስለ ሥዕል የጻፈውን ሁለት ጽሑፍ በአንድ ሺህ ፓውንድ። ማለትም ስለ መዝናኛ የጻፈው ጽሑፍ ራሱ ሥራ ነበር
መዝጊያ
ትግሥት ልትዘጋ ስትል አንድ ሥዕል ወደ አእምሮዋ መጣ። ሺህ ዘጠኝ መቶ አርባ ሦስት፣ ጃንዋሪ ወር፣ ሞሮኮ ውስጥ Marrakesh በምትባል ከተማ። ከአንድ ትልቅ የጦርነት ስብሰባ በኋላ ሁለቱ መሪዎች፣ እሱና የአሜሪካው ፕሬዝዳንት፣ አብረው ተጓዙና በአንድ ሕንጻ ጣሪያ ላይ ወጥተው ፀሐይ በተራሮች ላይ ስትጠልቅ ተመለከቱ። በማግስቱ ተቀምጦ ያንን ሣለው፦ አንድ የመስጊድ ማማ፣ ከኋላው ተራሮች። ራሱ እንደሚለው በጦርነቱ ዓመታት ውስጥ የሣለው ሥዕል ያ አንድ ብቻ ነው።
ማማው የ Koutoubia መስጊድ ማማ ነው። Koutoubia የሚለው ቃል ከዐረብኛ የመጣ ነው፤ መጻሕፍት ሻጮች ማለት ነው፤ በአጠገቡ የመጻሕፍት ገበያ ስለነበረ ነው። ማማው ዛሬም ቆሟል፤ በዙሪያው ደግሞ ከዘንባባ ዛፍ የሚረዝም ሕንጻ እንዳይሠራ የሚከለክል ደንብ አለ።
ሥዕሉን ለፕሬዝዳንቱ በስጦታ ሰጠው። ፕሬዝዳንቱ ከሞተ በኋላ ልጁ ሸጠው፤ ከእጅ ወደ እጅ ተዘዋወረ፤ በ2011 ወደ አንዲት አሜሪካዊት ተዋናይ እጅ ገባ፤ በ2021 ደግሞ London ውስጥ በጨረታ ወጣ። ስምንት ሚሊዮን ሁለት መቶ ሰማንያ አምስት ሺህ ፓውንድ። የተጠበቀው ግምት ከሁለት ሚሊዮን ተኩል በታች ነበር።
ዳዊት፦ ስለዚህ በጨረታ ከተሸጡት ሥዕሎቹ ሁሉ ከፍተኛውን ዋጋ ያወጣው ለስጦታ የሰጠው ነው።
ትግሥት፦ «ያ ዋጋ ግን ለሥዕሉ የተከፈለ አይመስለኝም። ለስሙ ነው። ስሙን አንሥተህ ያንን ሥዕል በአዳራሽ ውስጥ ብትሰቅለው አንድ ብቁ አማተር የሠራው መልክዓ ምድር ነው። ያ ደግሞ ስምንት ሚሊዮን አያወጣም።»
ዳዊት በሌላ መንገድ ያየዋል፦ ያ ሰው ሕይወቱን ሙሉ ስለ ራሱ ጽፎ ራሱን ሲያስረዳ ኖረ። በመጨረሻ ግን ሰዎች እጃቸውን አውጥተው የከፈሉት ስላልጻፈው ነገር ነው።
ትግሥት፦ «ስሙ ስለተጻፈበት ነው።»
ከዚያ ዳዊት ወደ መግቢያው የፓሪስ አዳራሽ ይመልሳታል። ስድስት ያህል ሥዕል በሌላ ሰው ስም ተሸጠ፤ አንዱ ሠላሳ ፓውንድ ገደማ። የገዙት ሰዎች የማንን ሥዕል እየገዙ እንደሆነ አያውቁም ነበር፤ ስለዚህ ከሁሉ የሚቀርበው ንጹሕ ፍርድ ያ ነው፤ በሕይወቱ ውስጥ አንድ ጊዜ ብቻ፣ በሠላሳ ፓውንድ።
ትግሥት አንድ ችግር ታነሣለች፦ የዚያ ማሳያ አዳራሽ የዚያን ዘመን የዐውደ ርእዮች ዝርዝር ዛሬም አለ፤ Charles Morin የሚል ስም የለበትም፣ Churchill የሚልም የለበትም። ታሪኩ ወደ እኛ የደረሰው ከሠላሳ ዓመታት በላይ ቆይቶ አንድ የጥበብ ታሪክ ምሁር በጻፈው ጽሑፍ ነው፤ ያ ምሁር ደግሞ ዐውደ ርእዩን ወደ ሁለተኛው የዓለም ጦርነት ዋዜማ አዛውሮ ጽፎታል። ማለትም ስለ እሱ ከተሰጡት ፍርዶች ለንጹሕ የሚቀርበው ማስረጃው የሳሳ ነው። ዳዊት፦ «መጽሐፎቹ ግን በሰነድ የተሞሉ ናቸው።» ትግሥት፦ «ሰነዱ ሞልቷል። ጻፊው ግን አንድ ነው።»
ቁልፍ ጥቅሶች
«ከመቶ ሃምሳ ሰው ስምንተኛ ሆኜ ወጣሁ። ይህን የምጠቅሰው የሚጠቅመኝን ነገር በፍጥነት መማር እችል እንደነበር ስለሚያሳይ ነው።» — “My Early Life”፣ ስለ ወታደራዊ ትምህርት ቤቱ ውጤት
«ትዝታዬን ብቻ አልፈተሽኩም፤ እውነታዎቹን በእጄ ካሉት መዛግብት በጥንቃቄ አረጋግጫለሁ።» — “My Early Life”፣ መቅድም
«ይህ የትምህርት ቤት ቆይታ በጉዞዬ ካርታ ላይ ያረፈ ጨለምተኛ ግራጫ ቦታ ነው።» — “My Early Life”
«ከእርሱ ጋር ካደረግኋቸው ሦስት ወይም አራት ረጃጅም የልብ ንግግሮች አንዱ ያኔ ነበር፤ ልመጻደቅባቸው የምችለው እነዚያ ብቻ ናቸው።» — ስለ አባቱ
«አባቴ በዚያ ቦታ ሲያገለግል የለበሰው ካባ አሁንም ከእኔ ጋር አለ።» — የገንዘብ ሚኒስትርነቱን ሲቀበል፣ 1924
«ዓመፅ የሚያነሣሣው የ Middle Temple ጠበቃ ሚስተር Gandhi፣ አሁን በምሥራቅ ዓለም የሚታወቀውን የ fakir ዓይነት መስሎ፣ የሕዝባዊ እምቢተኝነት ዘመቻውን በእልህ እያደራጀና እየመራ ሳለ፣ ግማሽ ራቁቱን ሆኖ የምክትል ንጉሡን ቤተ መንግሥት ደረጃ እየረገጠ ሲወጣና ከንጉሠ ነገሥቱ ተወካይ ጋር በእኩል ደረጃ ሊደራደር ሲል ማየት አስፈሪ ነው፤ ደግሞም ያስጠላል።» — West Essex፣ ፌብሩዋሪ ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ አንድ
«የምንከተለው የ appeasementና የዕርቅና የሰላም ፖሊሲ ነው» — አንድ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር፣ በሺህ ዘጠኝ መቶ ሃያዎቹ መጨረሻ
«በጦርነት፦ ቁርጠኝነት።
በሽንፈት፦ እምቢተኝነት።
በድል፦ ልበ ሰፊነት።
በሰላም፦ በጎ ፈቃድ።»
— “የሥራው ሞራል”፣ በእያንዳንዱ ጥራዝ ፊት ላይ«ወዲያውኑ “አላስፈላጊው ጦርነት” አልኩ። ከቀደመው ትግል የተረፈውን ዓለም አሁን ካፈረሰው ጦርነት በላይ ለማስቆም ቀላል የነበረ ጦርነት ኖሮ አያውቅም።» — “The Gathering Storm”፣ መቅድም
«በደንብ ተኛሁ፤ የሚያጽናኑ ሕልሞች አላስፈለጉኝም። እውነታ ከሕልም ይሻላል።» — “The Gathering Storm”፣ የመጨረሻው ገጽ፣ ሜይ 10 1940 ሌሊት
«እጄ በዝምታ ትእዛዝ የተከለከለ መሰለ» — ስለ ነጩ ሸራ
«ሥዕል! ታዲያ ለምን ትጠራጠራለህ? ብሩሽ ስጠኝ — ትልቁን።» — Hazel Lavery
«ለውጥ ዋናው ቁልፍ ነው።» — “Painting as a Pastime”
ከዚያ ቀን ወዲህ ነጭ ሸራ አስፈርቶኝ አያውቅም። — “Painting as a Pastime”
ትክክለኛውን ነገር ማድረግ ሁልጊዜ የራስ ጥቅም ነው። — “The Gathering Storm”
«ያ ውሸት አይደለም። የማስታወስ ባሕርይ ነው።» — ትግሥት፣ ስለ ሁለቱ ቁጥሮች
«ዳኛውን ማን ይዳኛል?» — ትግሥት
«ያ ትሕትና አይደለም። ያ ስሌት ነው።» — ትግሥት፣ ስለ ተነሣው ስም
«ስሙ አለመኖሩ ማስረጃውን ንጹሕ አያደርገውም። የሚያደርገው ሌላ ነገር ነው። ሙከራውን ንጹሕ ያደርገዋል። እናም ሙከራውን ያዘጋጀው ራሱ ነው።» — ትግሥት
«እያንዳንዱ ሰው መስመሩን የሚስለው ራሱ ከቆመበት አንድ እርምጃ ወደኋላ ነው።» — ትግሥት
«አንድ ግዙፍ ምድር በአንድ ቃል ተጠቅልሏል።» — ትግሥት፣ ስለ fakir
«ሰነዱ ሞልቷል። ጻፊው ግን አንድ ነው።» — ትግሥት፣ የመጨረሻው መስመር
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
Winston Churchill (ተወለደ 1874) — በብሪታንያ ከፍተኛ መኳንንት ቤተሰብ የተወለደ፤ የ “My Early Life”፣ “Painting as a Pastime” እና ስድስት ጥራዝ ያለው “The Second World War” ደራሲ። ሙሉ የቤተሰብ ስሙ Spencer-Churchill ነው። በትምህርት ቤት የወደቀ፣ ወደ ወታደራዊ ማሠልጠኛ ሦስት ጊዜ ፈተና የገባ፣ በአርባ ዓመቱ ብሩሽ የተቀበለ ሰው
Lord Randolph Churchill — አባቱ። የሕንድ ጉዳይ ሚኒስትር፣ ከዚያም Chancellor of the Exchequer። ሠላሳ ሰባት ዓመቱ ላይ ወደዚያ ቦታ ደረሰ፤ ከወራት በኋላ የሠራዊቱንና የባሕር ኃይሉን ወጪ ተቃውሞ ለቀቀ፤ መልሰው ይለምኑኛል ብሎ አስቦ ነበር። አልለመኑትም። ልጁ Sandhurst ሲገባ ከንቱ ሰው ትሆናለህ ብሎ የሚያስጠነቅቅ ደብዳቤ ጻፈለት። ሺህ ስምንት መቶ ዘጠና አምስት ላይ በአርባ አምስት ዓመቱ ሞተ
Gwendoline “Goonie” — የወንድሙ ሚስት። Hoe Farm ውስጥ በውሃ ቀለም ስትሥል አይቷት ብሩሽዋን የሰጠችው እሷ ናት
Hazel Lavery — የአንድ ታዋቂ ሠዓሊ ሚስት፤ ራሷም ሠዓሊ። ነጩ ሸራ ፊት ደንዝዞ ሳለ ትልቁን ብሩሽ ተቀብላ የመጀመሪያዎቹን ጭረቶች ያኖረች። ባሏ የሣላት ሥዕል በአየርላንድ የወረቀት ገንዘብ ላይ ታትሟል
Clementine — ሚስቱ። የ Nobel ሽልማቱን ወደ Stockholm ሄዳ በዲሴምበር ወር የተቀበለችው እሷ ናት
John Maynard Keynes — ታዋቂ የምጣኔ ሀብት ሊቅ። ወደ ወርቅ መስፈርት መመለሱን ተቃውሞ “የሚስተር Churchill የምጣኔ ሀብት ውጤቶች” የተባለ ቀጭን ጽሑፍ ጻፈ፤ ስም ጠርቶ ነው የከሰሰው
Lord Halifax — የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር። በሜይ ሺህ ዘጠኝ መቶ አርባ ጠቅላይ ሚኒስትር እንዲሆን ፓርቲውም ንጉሡም ይፈልጉት ነበር፤ ራሱ ወደ ኋላ አለ
Mohandas Gandhi — የሕንድ መሪ። የ West Essexን ንግግር የቀሰቀሰው እሱ ነው። ሂንዱ ነበር፤ fakir የሚለው ቃል ግን ሙስሊም ባሕታዊን ያመለክታል
Aylmer Haldane — በ Pretoria ከታሰሩት መኮንኖች አንዱ፤ የማምለጫው ዕቅድ ተካፋይ። ጠባቂው ቦታውን ስለቀየረ በዚያ ሌሊት ሊወጣ አልቻለም፤ ከሦስት ወር ገደማ በኋላ ከሕንጻው ወለል ሥር ተደብቆ አመለጠ
Brockie — ሌላኛው የዕቅዱ ተካፋይ ወታደር፤ እሱም በዚያ ሌሊት ሊወጣ አልቻለም፤ በኋላ ከ Haldane ጋር አመለጠ
John Howard — የአንድ የድንጋይ ከሰል ማዕድን ኃላፊ፤ እንግሊዛዊ ተወላጅ፤ በዚያ ሰፈር ውስጥ ከነበሩት ጥቂት እንግሊዝኛ ተናጋሪዎች አንዱ። ከመሬት በታች ወደ ማዕድኑ አውርዶ ሸሸገው፤ ከዚያም በሱፍ ጥቅሎች መካከል አድርጎ ወደ ድንበሩ ላከው
Hitler — የጀርመን መሪ። Rhineland በተያዘበት ወቅት ሥልጣን ላይ ሦስት ዓመት ሆኖት ነበር፤ “Hitler ይመታል” የተባለው ምዕራፍ የተጻፈው ስለ እሱ ነው
Franklin Roosevelt — የአሜሪካ ፕሬዝዳንት። በመቅድሙ ትዕይንት ውስጥ ለጦርነቱ ምን ስም እንስጠው ብሎ የጠየቀው እሱ ነው
Mussolini — የጣሊያን መሪ። አቢሲኒያን ሲወር Churchill ምን ያስብ እንደነበር በኋላ በጻፈው መጽሐፍ ውስጥ ገልጿል፤ ጣሊያን ወደ ተቃራኒው ጎራ ስትገፋ ማየት አልፈለገም
Eisenhower — የአሜሪካ ፕሬዝዳንት። የ Nobel ሽልማቱ በ Stockholm ሲሰጥ Churchill ከእሱ ጋር Bermuda ውስጥ ስብሰባ ላይ ነበር
Charles Morin — በፓሪስ ዐውደ ርእይ ላይ ከሥዕሎቹ ሥር የተጻፈው ስም። የተፈጠረ ስም አይደለም፤ መልክዓ ምድር የሚሥል እውነተኛ ፈረንሳዊ ሠዓሊ ነበር፤ ዐውደ ርእዩ ሲከፈት ከሞተ ሁለት ዓመት ሆኖት ነበር
David Winter — ከሃያ ዓመታት በላይ ቆይቶ ያንኑ “Winter Sunshine” ወደ ንጉሣዊው አካዳሚ ሲልክ የተጠቀመበት የተፈጠረ ስም
ቦታዎች
Galerie Druet፣ rue Royale፣ ፓሪስ — ሥዕሎቹ በ Charles Morin ስም የተሰቀሉበት አዳራሽ። የዚያን ዘመን የዐውደ ርእዮች ዝርዝሩ ዛሬም አለ፤ Morinም Churchillም አይገኙበትም
Harrow — ታዋቂ የብሪታንያ አዳሪ ትምህርት ቤት፤ ከሁሉም ዝቅ ባለው ክፍል ውስጥ አንድ ዓመት ገደማ የቆየበት
Sandhurst — የብሪታንያ የመኮንኖች ማሠልጠኛ፤ ሦስተኛ ጊዜ ላይ የገባበት። ሁለቱ ቁጥሮች የሚጋጩበትም እዚያ ላይ ነው
Gallipoli — የቱርክ ጠረፍ፤ የከሸፈው ዕቅድ ቦታ
Ploegsteert፣ ቤልጅየም — ከመንግሥት ወጥቶ የስኮትላንድ ሻለቃ ያዘዘበት፤ ስድስት ወር ገደማ
Hoe Farm — ከ London ወጣ ያለ የገጠር ቤት፤ ብሩሹን የተቀበለበት
Omdurman፣ ሱዳን — ሺህ ስምንት መቶ ዘጠና ስምንት፤ ሽጉጥ ይዞ የገባበት የፈረሰኞች ውጊያ
Natal — በደቡብ አፍሪካ፤ የታጠቀው ባቡር የተጋጨበት
Pretoria / State Model School — Pretoria ከሁለቱ የ Boer ሪፐብሊኮች የአንዱ ዋና ከተማ ነው፤ State Model School የመኮንኖች እስረኞች የሚጠበቁበት የቀድሞ ትምህርት ቤት፤ የመጸዳጃውን ግድግዳ ወጥቶ ያመለጠበት
Lourenço Marques — የፖርቱጋል ወደብ፤ የሱፍ ባቡሩ ያደረሰው። ዛሬ የሞዛምቢክ ዋና ከተማ Maputo ናት
Durban — በብሪታንያ እጅ የነበረች የደቡብ አፍሪካ ወደብ ከተማ፤ ከ Lourenço Marques በመርከብ የተመለሰበት
Oldham — የፋብሪካ ከተማ፤ አንድ ጊዜ ተሸንፎ በሁለተኛው በሁለት መቶ ሃያ ሁለት ድምጽ ልዩነት አሸንፎ ወደ ምክር ቤት የገባበት
West Essex — የ Gandhi ንግግር የተደረገበት የፓርቲ ስብሰባ ቦታ
Rhineland — በስምምነት ወታደር የማይገባበት የተባለ ግዛት፤ ማርች ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ስድስት ላይ የተገባበት
ቼኮዝሎቫኪያ — በዚያ ዘመን በመካከለኛው አውሮፓ የነበረች አገር፤ ዛሬ በሁለት ተከፍላ ሁለት አገር ሆናለች። የ Munich ስብሰባ የወሰነው ስለ እሷ ነው፤ እሷ በሌለችበት
Munich — የጀርመን ከተማ፤ የቼኮዝሎቫኪያ ጉዳይ ቼኮዝሎቫኪያ በሌለችበት የተወሰነበት ስብሰባ
Marrakesh፣ ሞሮኮ — ራሱ እንደሚለው በጦርነቱ ዓመታት ውስጥ የሣለው ብቸኛ ሥዕል የተወለደባት ከተማ
Koutoubia — በ Marrakesh ያለ መስጊድ፤ በሥዕሉ ውስጥ ያለው ማማ የእሱ ነው። ስሙ ከዐረብኛ የመጣ ሲሆን መጻሕፍት ሻጮች ማለት ነው። ማማው ዛሬም ቆሟል፤ በዙሪያው ከዘንባባ ዛፍ የሚረዝም ሕንጻ አይሠራም
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
Chancellor / cancelli / cancellarius — በጥንቷ ሮም ችሎት ውስጥ ዳኞችን ከሕዝቡ የሚለይ የእንጨት መስመር cancelli ይባል ነበር፤ በዚያ መስመር ጋ ቆሞ ሰው የሚያስገባና የሚያስወጣ ሠራተኛ ደግሞ cancellarius። ማለትም በሩ ላይ የቆመ ሰው። ያ የበረኛ ስም እየወጣ ሄዶ በመጨረሻ የመንግሥቱን ካዝና የሚይዘው ሰው ማዕረግ ሆነ
Middle Temple — London ውስጥ ጠበቆች ከሚሠለጥኑባቸው ጥንታዊ ማኅበራት የአንዱ ስም
fakir / faqīr — ዐረብኛ ነው፤ ድሃ ማለት ነው። በሃይማኖታዊ አገባቡ በእግዚአብሔር ፊት ራሱን ባዶ ያደረገ፣ ንብረት የሌለው፣ በምጽዋት የሚኖር ሰው ማለት ይሆናል። እንግሊዝኛ ከዐረብኛ የተዋሰው ከአራት መቶ ዓመታት በፊት ገደማ ነው፤ በትክክለኛው አገባቡ የሚያመለክተው ሙስሊም ባሕታዊን ነው። ሕንድ ውስጥ ግን የተገኘው ባሕታዊ ሁሉ በዚያው ቃል መጠራት ጀምሮ ነበር
ወርቅ መስፈርት — የፓውንዱ ዋጋ ከመጀመሪያው የዓለም ጦርነት በፊት በነበረው መጠን ከወርቅ ጋር እንዲታሰር የተደረገበት ሥርዓት
appeasement / pais / apaisier — ከጥንታዊ ፈረንሳይኛ የመጣ። ሥሩ pais ነው፤ ሰላም። apaisier ማለት ወደ ሰላም ማምጣት። ስለዚህ በቀጥታ ሲተረጐም “ሰላም ማውረድ” ማለት ነው። በዚያ ዘመን ፖለቲከኞች በኩራት ይጠቀሙበት ነበር፤ ከሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ስምንት በኋላ ግን ተመልሶ መልካም ሆኖ አያውቅም። አንድ ቃል በአንድ ውሳኔ ምክንያት ትርጉሙን ገልብጦ ሊቀር ይችላል
magnanimity / magnus / animus — ከላቲን። magnus ትልቅ፣ animus ነፍስ ወይም መንፈስ። በቀጥታ ሲፈታ “ትልቅ ነፍስ”። የሚያመለክተው አሸናፊው ለተሸናፊው የሚያደርገውን ነገር ነው
Boer — ከሆላንድ የመጡ ሰፋሪዎች ዘሮች፤ ብሪታንያ በደቡብ አፍሪካ የገጠመቻቸው የሁለቱ ትናንሽ ሪፐብሊኮች ነዋሪዎች። ቋንቋቸው ከሆላንድኛ የተወለደ ነው
“የበረሃው ዓመታት” — ከሥልጣን ውጭ ሆኖ በምክር ቤት ውስጥ ያሳለፈው ዐሥር ዓመት ገደማ የብሪታንያ ታሪክ የሰጠው ስም
መቀመጫና ሚኒስትርነት — በብሪታንያ ሥርዓት ውስጥ ሁለት የተለያዩ ነገሮች ናቸው። የምክር ቤት አባልነትን የሚሰጠው መራጩ ሕዝብ ነው፤ የሚኒስትርነት ቦታን የሚሰጠው ጠቅላይ ሚኒስትሩ ነው። ስለዚህ ሚኒስትርነቱ የተነሣበት ሰው መቀመጫው አይነሣም፤ ድምጽ አለው፣ ሥልጣን ግን የለውም
የመንግሥታቱ ማኅበር — በዚያ ዘመን አገሮች የሚሰበሰቡበት ተቋም። በሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ አምስት ማዕቀብ ጣለ፤ ማዕቀቡ ግን መሣሪያንና ብድርንና አንዳንድ ማዕድናትን ብቻ ነካ፤ ነዳጅ ውጭ ተትቶ ነበር
“The Gathering Storm” — የስድስቱ ጥራዞች የመጀመሪያው፤ ትርጉሙ እየተከመረ ያለው ማዕበል። በውስጡ ሁለት መጻሕፍት አሉት፦ ከጦርነቱ በፊት ያሉት ሃያ ዓመታትና ከሴፕቴምበር 1939 እስከ ሜይ 1940 ያሉት ወራት። የሚዘጋው ጠቅላይ ሚኒስትር በሆነበት ሌሊት ነው
“A Roving Commission” — “My Early Life” አሜሪካ ውስጥ ሲታተም የተሰጠው ስም
The Morning Post — ወደ ደቡብ አፍሪካ እንደ ጋዜጠኛ የላከው የ London ጋዜጣ
“ለውጥ ዋናው ቁልፍ ነው” — የ “Painting as a Pastime” ማዕከል። የደከመ አእምሮ በዕረፍት አይታደስም፤ ያረጀውን የኮት ክርን እጅጌውን በማሻሸት እንደማትጠግነው ነው። የሚያድሰው ሌላ ክፍል ማብራት ነው፤ ከዕለታዊ ሥራው ፈጽሞ የተለየ ሥራ መያዝ
የውይይት ጥያቄዎች
ምስክርና ዳኛ። ሰውየው ቁጥሩን ብቻ አልጻፈም፤ ቁጥሩ ምን እንደሚያሳይ ጭምር ነው የጻፈው። ትግሥት «ያ ውሸት አይደለም። የማስታወስ ባሕርይ ነው።» ትላለች፤ ዳዊት ደግሞ «ምስክርም ነው። ዳኛም ነው።» ይላል። አንድ ሰው ስለ ራሱ ሲጽፍ ትርጓሜውን አብሮ ማቅረቡ ታማኝነቱን ያሳንሰዋል ወይስ ገላጭነቱን ይጨምረዋል? እናም — ዳኛውን ማን ይዳኛል?
ስም ያልተጻፈበት ማስረጃ። ዳዊት ሥዕሉ ውጤቱን ራሱ ማዘጋጀት ያልቻለበት ብቸኛ ነገር ስለሆነ የበለጠ ይናገራል ይላል፤ ትግሥት ደግሞ ስሙ አለመኖሩ ማስረጃውን ሳይሆን ሙከራውን ነው ንጹሕ የሚያደርገው፣ ሙከራውንም ያዘጋጀው ራሱ ነው ትላለች። አንድ ሰው ራሱን ለፍርድ ሲያቀርብ ሁኔታውን ራሱ ማዘጋጀቱ ውጤቱን ያበላሸዋል ወይ?
መስመሩ የት ላይ ተሠመረ። መጽሐፉ ብሪታንያን የከሰሰው ትንሹን ትታ ትልቁን ለመያዝ ስለ ወሰነች ነው፤ ጸሐፊው ራሱ ግን በሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ አምስት ተመሳሳይ ምርጫ አድርጓል። ትግሥት «እያንዳንዱ ሰው መስመሩን የሚስለው ራሱ ከቆመበት አንድ እርምጃ ወደኋላ ነው።» ትላለች። አንድ ክርክር በጻፈው ሰው ላይ ሙሉ በሙሉ ካላለፈ ክርክሩ ይወድቃል ወይስ ይህ የሁሉም ክርክር ዕጣ ነው?
አንድ ሰው በሁለት አቅጣጫ። ጀርመንን ማስቆም የፈለገው ሰውና ሕንድን ማስቀጠል የፈለገው ሰው አንድ ናቸው። ትግሥት «ጀግና ነው ወይስ አይደለም» የሚለው ጥያቄ መልስ የለውም ትላለች፤ መልስ ያለው ጥያቄ ደግሞ «አንድ ሰው በአንድ ትልቅ ጉዳይ ላይ ትክክል ሲሆን በሌላው ላይም ትክክል ነው ብለን መደምደም እንችላለን ወይ?» የሚል ነው። ሁለቱን አንድ ላይ ይዞ ስለ አንድ ሰው መናገር የሚቻለው እንዴት ነው?
