ትምህርት 11 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥት
43 ዓ.ዓ. — ወታደሮች ሲደርሱ Cicero መጽሐፍ እያነበበ ነበር። መጋረጃውን ከፍቶ አንገቱን ዘረጋ — “ሥሩ” አላቸው። ከዚያ ሞት ሁለት ዓመት ቀደም ብሎ ግን — ሴት ልጁ ስትሞት፣ ሚስቱን ሲፈታ፣ Republic ሲፈርስ — ስለ እርጅና ውበት ጻፈ።
ክፍል 1 — የ Arpinum ልጅ (ሳባ)
Cicero በ106 ዓ.ዓ. Arpinum በምትባል ትንሽ ከተማ ተወለደ — “novus homo” ነበር፣ ቅድመ አያቶቹ ሥልጣን ላይ አልነበሩም። ግድግዳ ላይ የቤተሰብ “imagines” የሰም ጭንብል አልነበረውም — ቃላት ብቻ ነበሩት። “Cicero” ራሱ “ሽምብራ” ማለት ነው — ወዳጆቹ ስሙን እንዲቀይር ሲማጸኑት “ይህን ስም ከ Scaurus እና ከ Catulus ስም ይበልጥ ዝነኛ አደርገዋለሁ” አለ።
ግሪክ ሄዶ ከ Apollonius Molon ጋር ተማረ። Molon “ግሪክ ለቅርብ ዘመን የቀራት ብቸኛ ክብር ዛሬ ወደ Rome እያለፈ ነው” ብሎ አዘነ። ተመልሶ በ70 ዓ.ዓ. Gaius Verresን ከሰሰ — የ Rome ታላቁ ተናጋሪ Hortensiusን ድል አደረገ። Consul ሆነ፣ Catilineን አጋለጠ።
Caesar “ከፍተኛ አማካሪዬ ሁን” አለው — Cicero እምቢ አለ። ጨቋኝን ማገልገል ለነፃነት የገባውን ቃል ኪዳን መካድ ነው ብሎ። ሴት ልጁ Tullia ሞተች — ለ Atticus “ከሕይወት ጋር የሚያቆራኘኝን ብቸኛ ነገር አጣሁ” ጻፈ። በሃያ ወር ውስጥ ሰባት ዋና ሥራዎችን አበረከተ — “በመጻፍ ሥቃዬን አቃልላለሁ” አለ።
ክፍል 2 — የቃላት Republic ሲፈርስ (ኢብሳ)
በ Rome Senate አዳራሽ ቃላት ይፋለሙ ነበር — ውሳኔ የሚወስነው ሰይፍ ሳይሆን ንግግር ነበር። ሦስት ነገሮች ግን Romeን ቀጠቀጧት — ጦር ሠራዊቱ ለጄኔራሎቹ ብቻ ታማኝ ሆነ፣ ሀብት ተበላሸ፣ ፖለቲከኞች ማስታረቅ ተሳናቸው። Marius፣ Sulla፣ Pompey፣ Caesar — እያንዳንዱ የራሱ ጦር ነበረው።
Cicero የግሪክን ፍልስፍና ወደ Latin አሻገረ — “morals”፣ “quality”፣ “individual” የመሳሰሉ ቃላት ከእሱ ጀምረዋል። “የተፈጥሮ ሕግ ከማንኛውም የሰው ሕግ በላይ ነው” የሚለው ሐሳቡ ከሁለት ሺህ ዓመታት በኋላ ለአሜሪካ ሕገ መንግሥት መሠረት ሆነ። አራት ትምህርት ቤቶች ይፎካከሩ ነበር — Stoics፣ Epicureans፣ Academics፣ Peripatetics። Cicero ከ Academics ጋር ይቀራረብ ነበር፤ “On Old Age” ውስጥ ግን Stoic ጽናት ጎላ።
Rome ሽማግሌዎችን ያከብር ነበር — “Senate” ራሱ ከ “senex” (ሽማግሌ) የመጣ ነው። ግን Rome ጦርነት የሚወድ ማኅበረሰብ ነው — ያረጀ ሰው ሜዳ ላይ አያገለግልም። Cicero ይህን ውጥረት ይፈታል — “ሰይፍ ያልጨበጠ እጅ ብዕርን ከታጠቀ ሌላ ዓይነት ጦርነት ይዋጋል።”
ክፍል 3 — Cato ይከራከራል (አበባ)
“On Old Age” በውይይት መልክ ተጽፏል። Cato — ሰማንያ አራት ዓመት የኖረ፣ ግትር፣ ቅን ሰው — የጽሑፉ አንደበት ነው። “እያንዳንዱ ዘመን የራሱ ፍሬ አለው” ይላል — የጽሑፉ ልብ ይህ ቃል ነው። Scipio እና Laelius ወጣት ናቸው — ጥያቄዎችን ያቀርባሉ።
አራት ቅሬታዎች ቀርበው አራቱም ይስተባበላሉ። አንደኛ — “እርጅና ከሥራ ያርቀናል” — Cato “ሽማግሌ ምክር ይሰጣል፣ ሕግ ያረቅቃል፤ ጡንቻ ብታለማምደው ይጠነክራል” ይላል። ሁለተኛ — “ሰውነትን ያዳክማል” — “ወጣት ጉልበቱን ለስንፍና ያውላል፣ ሽማግሌ ለአስፈላጊ ብቻ ይጠቀማል።” ሦስተኛ — “ደስታን ይወስዳል” — “ደስታ ጌታ ነው፣ ባሪያ ያደርግሃል፤ እርጅና ከባርነት ያስለቅቅሃል።” አራተኛ — “ሞትን ታቀርባለች” — “ወጣትም ይሞታል። ነፍስ ዘላለማዊ ከሆነች ትርፍ ነው፤ ከጠፋች ኪሳራ የለም።”
“ፍሬ ሲበስል ራሱ ይወርዳል — በግድ ከተጎተተ ይሰበራል።” Cicero ስለ ሰላማዊ እርጅና ጻፈ — ከዚያ ግን ያንን ሰላማዊ እርጅና ትቶ ለ Rome ነፃነት ሞተ። ቃሉን በደሙ ፈረመ።
ክፍል 4 — ዛሬ ለእኛ (ዳዊትና ትግሥት)
Cicero ሊሸሽ ይችል ነበር — ቆመ ግን። የ Mark Antony ሰዎች እጆቹንና ራሱን ቆርጠው Rome ውስጥ Rostra ላይ ሰቀሉ — ንግግር ያደርግበት በነበረው ቦታ ላይ። ውጤቱ ግን ተቃራኒ ሆነ፤ ሮማውያን Antonyን ጠሉ።
ምርምር Catoን ያረጋግጣል። Harvard Adult Development Study — የሕይወት ጥራትን የሚያጠነክረው ሀብት አይደለም፣ ቅርብ ግንኙነት ነው። Cicero ለ Atticus ለሠላሳ አምስት ዓመታት ጻፈ። Laura Carstensen “socioemotional selectivity” ትለዋለች — ጊዜ ሲያንስ የማይጠቅመውን መተው ይቀላል። Becca Levy — እርጅናን ቅጣት ብለን ካየነው ሰውነታችን ይጠባል፤ ፍሬ ብለን ካየነው በክብር እንይዘዋለን።
Bronnie Ware የሞት አልጋ አምስት ጸጸቶችን አወጣች — ሦስቱ ስለ ግንኙነት እና ቅንነት ናቸው። Karl Pillemer ሺህ ሽማግሌዎችን ጠየቀ — “አትስጋ። ጊዜ ያንሳል — አዎ በልና ሂድ። ቅንነት ከትርኢት ይበልጣል።” ሦስት ቀላል ተግባራት — ለቆየ ወዳጅ ስልክ ደውሉ፤ ዛሬ ምን አጋጠመህ የሚል አንቀጽ ጻፉ፤ አንድ ተግባር ሆን ብላችሁ በዝግታ አከናውኑ።
ቁልፍ ጥቅሶች
“እያንዳንዱ ዘመን የራሱ ፍሬ አለው።” — Cato
“ፍሬ ሲበስል ራሱ ይወርዳል — በግድ ከተጎተተ ይሰበራል።” — Cato ስለ ሞት
“ዛፍ ትከል — ፍሬውን ማን ይበላዋል? የልጅ ልጅህ።” — Cato
“በመጻፍ ሥቃዬን አቃልላለሁ።” — Cicero ለ Atticus
“ይህን ስም ከ Scaurus እና ከ Catulus ስም ይበልጥ ዝነኛ አደርገዋለሁ።” — Cicero፣ ስሙን እንዲቀይር ሲጠየቅ
“ሰይፍ ያልጨበጠ እጅ ብዕርን ከታጠቀ ሌላ ዓይነት ጦርነት ይዋጋል።”
ስሞችና ቃላት
ሰዎች — Marcus Tullius Cicero (106–43 ዓ.ዓ.)፣ Marcus Porcius Cato (ዋና ገጸ ባሕርይ)፣ Publius Cornelius Scipio (ወጣት ጠያቂ)፣ Laelius “ጥበበኛው” (ሁለተኛ ጠያቂ)፣ Titus Pomponius Atticus (ወዳጅ፤ መጽሐፉ ለእሱ ተሰጠ)፣ Julius Caesar (ፈላጭ ቆራጭ)፣ Mark Antony (ገዳዩን የላከ)፣ Quintus Hortensius (የ Verres ጠበቃ)፣ Gaius Verres (የ Sicily ዘራፊ ገዢ)፣ Apollonius Molon (የ Rhodes መምህር)፣ Catiline (ሴረኛ መኳንንት)፣ Tullia (የ Cicero ሴት ልጅ)፣ Popillius (የገደለው መኮንን)፣ Petrarch (በ14ኛው ክፍለ ዘመን ደብዳቤዎቹን ያገኘ)፣ Plutarch (የሞቱን ታሪክ የጻፈ)
ቃላት — De Senectute (On Old Age)፣ Republic (ሪፐብሊክ ሥርዓት)፣ Consul (ከፍተኛው የ Rome መሪ)፣ Senate (ምክር ቤት)፣ novus homo (አዲስ ሰው — ቤተሰብ ስም የሌለው)፣ imagines (የቅድመ አያቶች የሰም ጭንብል)፣ salutatio (ጎህ ላይ የደንበኞች ሰላምታ)፣ paterfamilias (የቤተሰብ ሽማግሌ አባት)፣ senex (ሽማግሌ — የ Senate ሥር)፣ Rostra (የንግግር መድረክ)፣ fanum (የመታሰቢያ ቤተ መቅደስ)
ትምህርት ቤቶች — Stoics (ግዴታ፣ ተፈጥሮ)፣ Epicureans (ደስታ)፣ Academics (ጥርጣሬ — Cicero የቀረበው)፣ Peripatetics (Aristotle፣ ልክ)
ዘመናዊ ምርምር — Harvard Adult Development Study (ቅርብ ግንኙነት)፣ Laura Carstensen (socioemotional selectivity)፣ Becca Levy (የእርጅና እይታ ኃይል)፣ Bronnie Ware (አምስት የሞት አልጋ ጸጸቶች)፣ Karl Pillemer (Legacy Project)
