እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ሜይ 27 ቀን 1865። ቦታው ራቨና ናት፤ ከፍሎረንስ ሩቅ የሆነች የጣሊያን ከተማ። ሁለት የቤተ ክርስቲያን ሕንፃዎችን በሚያገናኘው ግድግዳ ላይ ሠራተኞች አንድ የተዘጋ በር እየከፈቱ ነው። አንድ ሠራተኛ ብረቱን ግንቡ ውስጥ ሰደደ። የቆየው ኖራ ተሰነጠቀ። ድንጋዩ ላቀቀ። ከውስጡ አንድ የእንጨት ሣጥን ወደቀ። ሣጥኑ ላይ በላቲን ቋንቋ ሁለት ቃል ተጽፎ ነበር፤ ትርጉሙም «የዚህ ሰው አጥንት።» ውስጡ አጥንት ነበር፤ ከአጥንቱ ጋር ደግሞ አንድ መነኩሴ አጥንቱን ያኖረበትን ዓመት፣ 1677፣ ጽፎ ስሙን ፈርሞ የተወው መስመር። ሰውየው Dante ይባላል፤ በፍሎረንስ የከተማ አስተዳደር ውስጥ የነበረ ገጣሚ ነው። አንዲት ከተማ ተመልሶ ቢመጣ በእሳት እንዲቃጠል ፈረደችበት። ሌላዋ ከተማ ደግሞ አጥንቱን ሦስት መቶ ሃምሳ ዓመት ገደማ ደበቀችው። አንድ ሰው ይህ ሁለቱም እንዲደርስበት ምን ማድረግ አለበት?
ክፍል 1 — ከግድግዳው የወደቀው ሣጥን (ሳባ)
ሦስቱ ዋና ነጥቦች — በሌለበት ተከሶ በሌለበት ተፈረደበት፤ ክሱም ሁለት ወር ብቻ በያዘው ሥልጣን ገንዘብ ወስደሃል የሚል ነው። ከዚያ በኋላ አሥራ ዘጠኝ ዓመት የሌሎችን ሰዎች ደጅ ኖረ፤ ግጥሙን የጻፈው መጻሕፍት በሚጻፉበት ቋንቋ ሳይሆን ሰዎች በየቤታቸው በሚናገሩት ቋንቋ ነው። ግጥሙ ወደ ታች ወርዶ ወደ ላይ የሚወጣ ጉዞ ነው፤ መሪው ደግሞ ከዚያ በፊት ከአንድ ሺህ ሦስት መቶ ዓመት አስቀድሞ የሞተ ገጣሚ ነው
«በፍሎረንስ የተወለደ» — 1265 ላይ ፍሎረንስ ውስጥ ተወለደ። ራሱን ሲገልጽ «በፍሎረንስ የተወለደ፣ በባሕርይ ግን የፍሎረንስ ያልሆነ» ብሏል
ራሷን የምታስተዳድር ከተማ — ንጉሥ አልነበራትም፤ የሚያዝዛት የውጭ ጌታም አልነበረም። የሚያስተዳድሯት የራሷ ሰዎች ናቸው። ይህ ደግሞ አንድ ቀላል ነገር ያመለክታል፦ በዚያች ከተማ ውስጥ የሚያዝና የሚጣል ነገር ነበር። Dante ከዚያ ሥርዓት ውጭ የቆመ ሰው አልነበረም፤ ውስጡ ነበር
ሁለት ወር — ወደ ሠላሳዎቹ አጋማሽ ሲደርስ በከተማዋ አስተዳደር ውስጥ ገባ፤ 1300 ላይ ከተማዋ ወደምትሰጠው ከፍተኛ ሹመት ደረሰ። ሹመቱን የያዘው ግን ለሁለት ወር ነው። ጉድለት ኖሮበት አይደለም — የከተማዋ ሕግ የሠራው እንደዚያ ነው። ማንም ሰው በዚያ ወንበር ላይ ሥር እንዳይሰድ፣ በአንድ ሰው እጅም ላይ ኃይል እንዳይከማች ተብሎ ጊዜው ተቆርጦ ነው የተሰጠው
ጳጳሱ ብቻውን ያስቀረው ሰው — 1301 ላይ ፍሎረንስ ወደ ሮም ልኡካን ላከች፤ ከተላኩት መካከል Dante አንዱ ነው። ጉዳዩ ይህ ነበር፦ የሮም ጳጳስ የነበረው Boniface፣ የፈረንሳይ ንጉሥ ወንድም የሆነውን Charles of Valoisን ከሠራዊቱ ጋር ወደ ጣሊያን ሊያስገባ ተዘጋጅቷል፤ ፍሎረንስ ደግሞ አትላከው ልትለው ወሰነች። ጳጳሱ ልኡካኑን ተቀብሎ አዳመጣቸው፤ ከዚያም የቀሩትን ወደ ቤታቸው መልሶ Danteን ብቻውን አስቀረው። ለምን ብቻውን እንዳስቀረው የተጻፈ ነገር የለም
ኖቬምበር አንድ ቀን፣ 1301 — Charles of Valois ከሠራዊቱ ጋር ፍሎረንስ ገባ፤ ከእርሱ ጋር ደግሞ በከተማዋ ውስጥ ከነበሩት ሁለት ተቀናቃኝ ወገኖች አንዱ ነበር፣ ጥቁሮች የሚባሉት። በጥቂት ቀናት ውስጥ ከተማዋ እጅ ቀየረች። ሹመቶቹ ተነሱ። አዲስ ዝርዝሮች ተጻፉ። Dante ሮም ላይ ነበር
ፍርዱ — 1302 ላይ ስሙ ተጠራ። ክሱ በሥልጣኑ ላይ ሳለ ገንዘብ ተቀብሏል፣ ውሳኔ ሸጧል የሚል ነው። ማስረጃው ምን እንደሆነ አልተገለጸም፤ እርሱም አልቀረበም — ወደ ከተማዋ መግባቱ ራሱ አደጋ ነበር። የመጀመሪያው ፍርድ ሁለት ዓመት ከከተማዋ መራቅና ከባድ ገንዘብ መክፈል ነበር። ገንዘቡን ስላልከፈለ ፍርዱ ተለወጠ፦ ግዞቱ ቋሚ ሆነ፣ ንብረቱም ተወረሰ። በዝርዝሩ ላይ ደግሞ አንድ ተጨማሪ መስመር ተጻፈ፦ ወደ ፍሎረንስ ተመልሶ ቢገባ ተይዞ በእሳት ይቃጠላል
አሥራ ዘጠኝ ዓመት — ከ1302 ጀምሮ እስከ ዕለተ ሞቱ ድረስ በጣሊያን ውስጥ ከከተማ ወደ ከተማ ተዘዋወረ። የሌላ ሰው ቤት፣ የሌላ ሰው ደረጃ፣ የሌላ ሰው እንጀራ። ግዞቱ ግን በበረሃ አልነበረም፤ ሰው በሞላበት ቦታ ላይ ነው የኖረው — እንግዳ ሆኖ፣ ተቀባይ ፈልጎ፣ በሌላ ሰው ጠረጴዛ ላይ ቦታ ተሰጥቶት
በእነዚያ ዓመታት የጻፋቸው — ስለ ሰዎቹ ቋንቋ አንድ መጽሐፍ ጻፈ። ስለ መንግሥትና ስለ ሥልጣን ምንጭ ሌላ መጽሐፍ ጻፈ፤ ስሙም Monarchia ይባላል። እና ግጥሙን ጻፈ
ስለዚያ ግጥም የነበረው ተስፋ — ከተማ የለውም፤ ሹመት የለውም፤ ንብረቱም ተወስዷል። የቀረው ስሙ ብቻ ነው። ግጥሙ ያንን ስም ያኖርለታል ብሎ ጠበቀ
ራቨና — የመጨረሻዎቹን ዓመታት ያሳለፈው እዚያ ነው። ሴፕቴምበር ላይ፣ 1321፣ በግዞት ላይ እያለ ሞተ። ራቨናም ቀበረችው
አጥንቱ የሄደበት መንገድ — 1519 ላይ ፍሎረንስ ከሮም ጳጳስ የገጣሚውን የድንጋይ አልጋ አንሥታ ወደ ከተማዋ የመውሰድ ፈቃድ አገኘች። ወረቀቱ ተጽፎአል፤ ማኅተሙ ተመትቷል፤ ጋሪውም ተዘጋጅቷል። ልኡካኑ ራቨና ደረሱ። የድንጋይ አልጋውን ከፈቱት። ባዶ ነበር። መነኮሳቱ ቀድመዋቸዋል። ከዚያ በኋላ አጥንቱ ከመደበቂያ ወደ መደበቂያ ተዘዋወረ፤ 1810 ላይ የፈረንሳይ ሠራዊት ጣሊያንን ሲይዝና ገዳማት ሲዘጉ አንድ ሰው ሣጥኑን አንሥቶ በአንድ በር ላይ ባለው ግንብ ውስጥ አኖረው። ከዚያም ተረሳ
ሳባ የምትዘጋው በሁለት ጥያቄ ነው — ራሷን የምታስተዳድር ከተማ የራሷን የቀድሞ አለቃ እንዴት ተመልሶ ቢመጣ ይቃጠል በሚል ዝርዝር ውስጥ ታስገባዋለች? ደግሞስ አንድ ሰው ለዚያ ነገር የሚሰጠው መልስ ግጥም የሚሆንበት ዓለም ምን ዓይነት ዓለም ነው?
ክፍል 2 — ሕግ ተላልፎ ሳይሆን፤ ሕግ ተሠርቶበት (ኢብሳ)
ወንበሩ ጥበቃ አልነበረም — ማንም ሰው በዚያ ወንበር ላይ ሁለት ወር ብቻ የሚቀመጥ ከሆነ፣ በአንድ ትውልድ ውስጥ «ገዢ ነበር» የሚባል ሰው በየመንገዱ ይኖራል። ሥርዓቱ አንድ ሰው ጠንክሮ አምባገነን እንዳይሆን ይከላከላል። ማንንም ሰው ግን አይጠብቅም። ወንበሩ ተራ ነበር
ነጮች እና ጥቁሮች — ከተማዋን የያዘው ወገን ራሱ ለሁለት ተከፍሎ ነበር። አንደኛው ወገን ነጮች ይባላል፤ መሪውም Vieri dei Cerchi የተባለ ሰው ነው። ሁለተኛው ወገን ጥቁሮች ይባላል፤ መሪውም Corso Donati የተባለ ሰው ነው። ስሞቹ ከቀለም በስተቀር ምንም አይሉም፤ የሚያሳዩት ግን አንድ ነገር አለ፦ በአንዲት ከተማ ውስጥ ሁለት ሠፈር። Dante በነጮቹ በኩል ነበር
በከተማዋ ራሷ ሥርዓት ውስጥ — 1301 ላይ ጥቁሮች ከሠራዊት ጋር ወደ ከተማዋ ሲገቡ የሠሩበት መሣሪያ ከውጭ የመጣ አልነበረም። የነጮቹን ሰዎች ከሹመት አነሱ። ንብረት ወረሱ። ስም ዘረዘሩ። ችሎት ተቀመጠ። ክስ ተመሠረተ። ውሳኔ ተጻፈ። ራሷን የምታስተዳድር ከተማ አንድን ሰው በእሳት ዝርዝር ውስጥ የምታስገባው እንዲህ ነው
ላቲንና የእናት ቋንቋ — በአውሮፓ ውስጥ ትልቅ ተብሎ የሚቆጠር መጽሐፍ ሁሉ የሚጻፈው በላቲን ነው። በ Dante ዘመን ግን ላቲንን በቤቱ ውስጥ የሚናገር ማንም ሰው አልነበረም። ሕፃናት አያድጉበትም። ገበያ ላይ አይነገድበትም። ማንም ሰው በላቲን አያለቅስም። ግጥሙን የጻፈው ሰዎቹ በሚናገሩት ጣሊያንኛ ነው፤ በዚያ ዘመን ደግሞ ይህ ልማድ አልነበረም። እምነቱ ግልጽ ነበር፦ ወደ አንድ ሰው ነፍስ መድረስ ከፈለግህ፣ ሰውዬው በሚያስብበት ቋንቋ ተናገረው
የሚያስቅ ነገር — ስለዚያ ውሳኔ ተከራክሮ አንድ መጽሐፍ ጻፈ፤ የሰዎችን የዕለት ተዕለት ቋንቋ የሚያሞግስ፣ ለምን ለከፍተኛ ሥራ እንደሚበቃ የሚያስረዳ መጽሐፍ። ያንን መጽሐፍ የጻፈው በላቲን ነው። መጽሐፉንም አልጨረሰውም፦ አራት ክፍል ሊሆን ታስቦ የነበረ ሲሆን በሁለተኛው ክፍል መካከል ላይ ብዕሩ ቆሟል
«የዛሬውን የጣሊያንኛ ቋንቋ የቀረጸው እርሱ ነው» — በዚያ ውስጥ እውነት አለ፤ ግን ልንጠነቀቅበት ይገባል። ጣሊያን አንድ አገር የሆነችው ከረጅም ጊዜ በኋላ፣ 1861 ላይ ነው። በዚያች ዓመት አዲሲቱ አገር ውስጥ ያንን ቋንቋ በእውነት ይናገር የነበረው ሰው ስንት ነው? ምሁራን አልተስማሙም። አንዱ ግምት ከአርባ ሰው አንዱ ይላል፤ ሌላው ግምት ከአሥር ሰው አንዱ ይላል
ተፈጥሮ ትርጉም ሲኖራት — የዚያን ዘመን ሰዎች ተፈጥሮ ሁሉ የእግዚአብሔር ማኅተም ያለበት ነው ብለው ያምናሉ። ስለዚህ ዛፉ ትርጉም አለው። እንስሳው ትርጉም አለው። ድንጋዩም ትርጉም አለው። አንድ ነገር ስታይ የምትጠይቀው «ምንድን ነው?» ብቻ አይደለም፤ «ምንን ያመለክታል?» ጭምር ነው
ሦስቱ እንስሳት፣ እና የኢብሳ ማስጠንቀቂያ — ግጥሙ በሚከፈትበት ገጽ ላይ ሦስት እንስሳት ወደ አንድ ሰው መንገድ ይገባሉ — ነብር፣ አንበሳና ተኩላ። በጣም የተለመደው ንባብ ነብሩ ምኞትን፣ አንበሳው የሥልጣን ጉጉትን፣ ተኩላው ስስትን ያመለክታሉ የሚል ነው። ኢብሳ ግን ማስጠንቀቂያ ይሰጣል፦ ግጥሙ ራሱ ይህን አልተናገረም፤ አንድም ስፍራ ላይ «ነብሩ ይህ ነው» አይልም። ያ ንባብ የአንባቢዎች ንባብ ነው። ሌላ ረጅም ትውፊት ደግሞ ተመሳሳዮቹን ሦስት እንስሳት ግጥሙ ራሱ ኃጢአትን በሚከፋፍልበት ሦስት ክፍል ላይ ያደርሳቸዋል። ሁለቱም ሰባት መቶ ዓመት አብረው ኖረዋል
ወደ ላይ የሚወስድ ሕንፃ — በዚያ ዘመን አውሮፓ ውስጥ ትልልቅ አብያተ ክርስቲያናት ይሠሩ ነበር፤ ጎቲክ የሚባል ዓይነት ሥራ ነው። የዚያ ሥራ ዋና ነገር ቁመት ነው። ሕንፃው ተሠርቶ የተጨረሰው ዓይንንና ነፍስን ወደ ላይ እንዲወስድ ተብሎ ነው። ከእነዚያ ሕንፃዎች ብዙዎቹ የተሰየሙት በድንግል ማርያም ስም ነው፤ ማርያም በፍቅሯ ሰውን ወደ ኢየሱስና ወደ እግዚአብሔር ማድረስ ትችላለች ተብሎ ይታመናል። ወደ ላይ የሚወስድ ሕንፃ። ወደ ላይ የምትወስድ ሴት
Monarchia — ክርክሩ ሦስት እርምጃ አለው። አንድ፦ የጣሊያን ችግር መፍትሔው አንድ ንጉሠ ነገሥት ነው። ሁለት፦ ያ ንጉሠ ነገሥት ሥልጣኑን የሚያገኘው ከእግዚአብሔር በቀጥታ ነው፤ በጳጳሱ በኩል አይደለም። ሦስት፦ ከሁሉ የከበረው መንግሥት የጥንቱ የሮም መንግሥት ነው፤ ወራሹም የጀርመኑ መንግሥት ነው
የትኛው ሮም — ምሳሌ አድርጎ የሚጠራው የጥንቱ ሮም ነው። በሕይወት ዘመኑ ተስፋውን የጣለበት ግን ሌላ መንግሥት ነው፤ የሮም መንግሥት ከጠፋ ከብዙ መቶ ዓመታት በኋላ በጀርመን ምድር የተነሣ መንግሥት። ያ አዲሱ መንግሥት የሮምን ስም ተውሶ ነበር፤ Dante አንድ የጀርመን ንጉሥ የሮም ወራሽ ነው ብሎ መከራከር የቻለው በዚያ ስም ምክንያት ነው
Henry — 1310 ላይ Henry የተባለ ሰው ተራሮቹን ተሻግሮ ወደ ጣሊያን ወረደ። ንጉሠ ነገሥት ነው፤ Dante ተስፋውን በሙሉ የጣለበት ሰው ነው። ከእርሱ ጋር አምስት ሺህ ሰው ነበር። 1313 ላይ በጣሊያን መሬት ላይ በንዳድ በሽታ ሞተ። ወደ ፍሎረንስ የሚወስደው መንገድ በዚያች ዕለት ተዘጋ። Monarchia የተጻፈው በእነዚያው ዓመታት ነው፣ በ1312 እና 1313 ገደማ፤ ግጥሙም እየተጻፈ ነበር
መሪው ማን ነው — Vergil የላቲን ገጣሚ ነው፤ Dante ከመወለዱ ከሺህ ሦስት መቶ ዓመታት ገደማ በፊት በሮም ዘመን የተነሣ። Dante መምህሬ ብሎ የሚጠራው ሰው ነው። ለምን እርሱ? ሁለት ምክንያት አለ። አንደኛ፦ የመካከለኛው ዘመን አውሮፓ ግሪክኛ ማንበብ አትችልም ነበር — መጻሕፍቱ ነበሩ፣ አንባቢው ግን ጠፍቷል — ስለዚህ አውሮፓ የወረሰቻቸው ገጣሚዎች የላቲን ገጣሚዎች ናቸው፤ ከእነርሱም ትልቁ Vergil ነው። ሁለተኛ፦ Vergil ክርስቲያን አልነበረም፣ ክርስትና ከመድረሱ በፊት ሞቷል፤ ቤተ ክርስቲያን ግን ከጣዖት አምላኪዎች መካከል የከበረ፣ የክርስቶስን መምጣት አስቀድሞ እንዲናገር በእግዚአብሔር የተመረጠ ሰው ነው ብላ ታነበው ነበር
ክፍል 3 — እጁን የያዘው ማን ነው (አበባ)
አበባ የመራችው በመጻሕፍቱ ክፍፍል አይደለም። ይህን ግጥም የምናነብበት ሌላ መንገድ አለ፤ ደግሞም ግጥሙ ራሱ የሚቆጥረው ነገር ነው፦ እጁን የያዘው ማን ነው? በየምዕራፉ መልሱ ይለወጣል። አንድ ቦታ ላይ ደግሞ መልሱ «ማንም» ነው። ጉዞውን የምንከፍለው በዚያ ነው።
ጊዜው — ጉዞው በሙሉ የሚካሄደው በአንድ የፋሲካ ሳምንት ውስጥ ነው፤ 1300 ላይ። ያ ዓመት ኢብሳ ከተናገረው ዘመቻ በአሥር ዓመት ይቀድማል፤ ንጉሠ ነገሥቱ በንዳድ ከሞተበት ዓመት ደግሞ በአሥራ ሦስት ዓመት ይቀድማል
ስሙ — ግጥሙ ኮሜዲ ተብሎ ነው የተጠራው። በዚያ ዘመን ኮሜዲ ማለት በመልካም የሚያልቅ ታሪክ ማለት ነው፤ አሳዛኝ ታሪክ በሞት ያልቃል፣ ኮሜዲ ደግሞ በመትረፍ። ስለዚህ በስቃይ የተሞላ ግጥም ኮሜዲ ተብሎ ተጠራ
ሦስቱ መጻሕፍት — አንዱ ወደ ታች ይወርዳል፤ አንዱ ተራራ ይወጣል፤ አንዱ ወደ ላይ ይሄዳል
ብቻውን
ግጥሙ የሚጀምረው በአንድ ሰው ድምፅ ነው። ስም የለውም። ማን እንደሆነ አልተነገረም
«በሕይወታችን ጉዞ መንፈቅ ላይ ሳለሁ፣ በአንድ ጨለማ ጫካ ውስጥ ራሴን አገኘሁት፤ ቀጥተኛው መንገድ ጠፍቶ ነበር።» — ሦስት ነገር በአንድ ዓረፍተ ነገር ውስጥ፦ የሕይወት መንፈቅ፣ ሌሊት፣ ጫካ
ግጥሙ ወደ ፊት በሚሄድበት ጊዜ ሁሉ ስም ይነገራል፣ ቦታ ይነገራል፣ ማን ማንን እንደሚመራ ይታወቃል። በዚህ የመክፈቻ ትዕይንት ላይ ግን ስም የለም። መሪም የለም። ካርታም የለም
ተራራውን አየ፤ ትከሻው ላይ ብርሃን አለ። ወደ ተራራው ተነሣ። ነብር መንገዱን ዘጋችበት፤ አንበሳ ራሱን ወደ እርሱ አዞረ፤ ተኩላ ደግሞ መንገዱን ብቻ አልዘጋችም — ወደ እርሱ እየመጣች ወደ ወረደበት ጨለማ መለሰችው
እጁን የያዘው ማን ነው? ማንም። ገና ማንም የለም
የመጀመሪያው መሪ
ተመልሶ ወደ ጨለማው ሲወርድ Vergil በፊቱ ተገለጠ። ራሱን ተናገረ። ገጣሚው ወዲያው አወቀው፤ መምህሬ ብሎም ጠራው
Vergil ወደ ተራራው የሚወስድ አቋራጭ አልሰጠውም። የነገረው አንድ ነገር ብቻ ነው፦ በዚህ በኩል አታልፍም። ከዚህ ጨለማ የምትወጣበት አንድ መንገድ አለ፤ እርሱም ወደ ታች ነው
በሩ — የስቃዩ ቦታ በር አለው፤ የሚናገረውም በሩ ራሱ ነው፦ «እናንተ ወደዚህ የምትገቡ ሁሉ፣ ተስፋችሁን በሙሉ ትታችሁ ግቡ።»
ጠርዙ — ከበሩ በኋላ ወዲያውኑ ስቃይ አይመጣም። እዚያ ያሉት ሰዎች አይጮኹም። እሳት የለም። ቅጣትም የለም። ያለው ነገር በናፍቆት መኖር ነው፤ ተስፋ ግን የለም። እነዚህ ክርስትና ከመድረሱ በፊት የነበሩ የከበሩ ሰዎች ናቸው — የጥንቱ ተዋጊ Hector፣ የግሪኩ ፈላስፋ Socrates፣ ሌላው የግሪክ ፈላስፋ Plato፣ የሮሙ ገዢ Caesar። ማንም በእነርሱ ላይ ምንም አላደረገም። ያጡት ነገር አንድ ብቻ ነው፦ ወደ ላይ አይሄዱም
ወንዙ — ወደ ጥልቁ ለመድረስ ወንዝ አለ። ጀልባ አለ። ጀልባዋን የሚነዳ Charon የተባለ ሰው አለ
ወደታች — ሲኦል ክብ ክብ ሆኖ የተሠራ ነው፤ አንዱ ክብ ከሌላው በታች፤ ወደ ታች በሄዱ ቁጥር የከፋው ይመጣል። ከላይ ራሳቸውን መያዝ ያቃታቸው ሰዎች አሉ። ከእነርሱ በታች ኃይል የፈጸሙት፣ በሦስት ተከፍለው፦ በራሱ ላይ፣ በሌላ ሰው ላይ፣ በእግዚአብሔር ላይ። ከእነርሱም በታች ማታለልና ተንኮል የነገዱ — ጉልበት አልተጠቀሙም፣ የተጠቀሙት ቃል ነው። ማለትም በዚህ ግጥም ውስጥ በጦር የወጋ ሰው ከዋሸ ሰው በላይ ተቀምጧል። ከሁሉ በታች ደግሞ ክህደት አለ፣ በሁለት ተከፍሎ፦ አንድን ሰው መክዳት፣ እና አገርን መክዳት። ስለዚህ በዚህ ግጥም ውስጥ ከሁሉ በታች የተቀመጠው ገዳይ አይደለም። ከሃዲ ነው
መምህሩ በክቡ ውስጥ — በእግዚአብሔር ላይ ኃይል የፈጸሙት ባሉበት ክበብ ውስጥ ገጣሚው መምህሩን አገኘው፤ ስሙም Brunetto Latini ይባላል፣ በፍሎረንስ ውስጥ ያስተማረው ሰው። በዚያ ቅጣት ውስጥ ቆሞ የተናገረው ቃል ይህ ነው፦ «የተወደድክና መልካም አባቴ።» ተነጋገሩ። አብረውም ተጓዙ። ስለ ፍሎረንስ ተነጋገሩ። ስለ ገጣሚው መጻኢ ዕድልም ተነጋገሩ። ሰውየው በመጨረሻ የጻፍኩትን መጽሐፍ አስታውሰው ብሎ ለመነው። ከዚያ ገጣሚው ትቶት ወረደ፤ ሰውየው በክቡ ውስጥ ቀረ
በረዶ — የመጨረሻው ክበብ ውስጥ እሳት የለም። ትልቅ የቀዘቀዘ ሐይቅ አለ፤ በውስጡም የተያዙ ሰዎች። በመሀል ላይ ሰይጣን አለ፤ እርሱም በበረዶ ውስጥ ተይዟል፤ ከሚቀጣቸው ሰዎች ጋር በአንድ ነገር ውስጥ ተይዟል። ቦታው የቀዘቀዘበት ምክንያት በግጥሙ ውስጥ ተጽፎአል፦ ከእግዚአብሔር ብርሃን ሁሉ ይልቅ የራቀው ስፍራ ስለሆነ ነው። ብርሃኑ ካልደረሰ ሙቀቱም አልደረሰም
ሦስት አፍ — በመሀሉ ያለው ይሁዳ ነው፤ በሁለቱ ጎን ያሉት Brutus እና Cassius ናቸው፣ Caesarን የገደሉት። ገጣሚው ገና ወደ ውስጥ ሳይገባ Caesarን በዚያ ጸጥ ባለው ጠርዝ ላይ አግኝቶ ነበር፤ ገዳዮቹ ደግሞ ከዚያ ጉዞ ሁሉ በታች፣ በበረዶው ውስጥ አሉ። ከዚያ በታች ምንም የለም — የግጥሙ የመጀመሪያው መጽሐፍ የሚያልቀው እዚያ ነው
እጁን የያዘው ማን ነው? Vergil። ከጫካው ጀምሮ እስከ በረዶው ድረስ አልለቀቀውም። ገና ማንም አልተረከበውም
በተራራው ሥር ያለው
ሁለቱ ከበረዶው ወጥተው ሌላ ሰማይ ሥር ደረሱ። ከፊት ለፊታቸው ተራራ አለ፤ መንጽሔ ይባላል፣ ኃጢአት የሚነጻበት ተራራ ማለት ነው
ጠባቂው — Cato ይባላል። ሮማዊ ነው። ክርስቲያንም አልነበረም። ስለ ነጻነት ብሎ የሞተ ሰው ነው። Vergil ይህ ሰው ነጻነት ፍለጋ ነው የመጣው አለው፤ የሚፈልገው ነጻነት ደግሞ አንተ የሞትክለት ዓይነት ነው — እውነተኛው፣ የመዳን ነጻነት
መውጣት — በዚያ ተራራ ላይ ያሉት ሰዎች አምነው ነበር። ኃጢአትም ሠርተዋል። አሁን ወደ ላይ ከመድረሳቸው በፊት ከእግዚአብሔር ርቀው ዓመታት ማሳለፍ አለባቸው። በሲኦል ውስጥ ያለ ሰው ይቀመጣል፤ በዚህ ተራራ ላይ ያለ ሰው ግን ይንቀሳቀሳል። ወደ ላይ
ጫፉ — እዚያ ላይ ያለው ገነት ነው፤ ሰዎች ከዚያ ከመውጣታቸው በፊት የነበሩበት ቦታ
እጁን የያዘው ማን ነው? አሁንም Vergil። Cato ግን በበሩ ላይ ቀርቷል፤ ሥራው በሩ ላይ ነው
ማንም የሌለበት ቅጽበት
የተራራው ጫፍ ላይ Vergil የመጨረሻ ንግግሩን ተናገረ፦ ከእንግዲህ የምመራህ ነገር የለም። ራስህን ምራ
ከዚያ አንዲት ሴት መጣች። ገጣሚው አንድ ነገር ለመናገር ወደ መሪው ዞረ። ማንም አልነበረም። ስሙን ሦስት ጊዜ ጠራ
ግጥሙ ከዚያ በኋላ ስለ እርሱ ምንም አይልም። መቼ እንደሄደ አልተጻፈም። ወዴት እንደሄደ አልተጻፈም። ስንብትም አልነበረም
እጁን የያዘው ማን ነው? በዚያች ቅጽበት ማንም የለም
ሦስቱ ሴቶች
ማን ተረከበው — የመጣችው ሴት Beatrice ትባላለች፤ በወጣትነቱ የወደዳት የፍሎረንስ ሴት ናት። ደግሞም አዲስ ሰው አይደለችም፦ ይህ ጉዞ ሁሉ የተጀመረው በእርሷ ነው። ገጣሚው በጫካው ውስጥ ሲጠፋ ወደ ታች ተመልክታ Vergilን ያስመጣችው እርሷ ናት። ማለትም መሪው በራሱ ተነሣሽነት አልመጣም። ተልኮ ነው የመጣው
ሦስቱ — ወደ ላይ የሚሄደው ጉዞ በሦስት ሴቶች እጅ አለፈ። የመጀመሪያዋ Beatrice ናት። ሁለተኛዋ Lucy ትባላለች፤ ቅድስት ናት፤ ስሟም በላቲን ቋንቋ ብርሃን ማለት ነው። ሦስተኛዋ ድንግል ማርያም ናት
የመጨረሻው — በመጨረሻ ላይ ድንግል ማርያም ወደ እግዚአብሔር ለመነች። ይህ ሰው ያይ ብላ ለመነች። እርሱም አየ። ካየ በኋላ ግን ግጥሙ አንድ ነገር ያደርጋል፦ ያየውን አልገለጸም። መግለጽ አልችልም ይላል። ማስታወስም አልችልም ይላል። በአእምሮዬ የቀረው ጥቂት ነው ይላል
ስለ ምንድን ነው — ግጥሙ ራሱ የሚመልሰው ስለ ፍቅር ነው ብሎ ነው፤ መሠረቱም ዮሐንስ ሦስት ቁጥር አሥራ ስድስት ነው። የግጥሙም የመጨረሻ መስመር ስለዚያው ነው፦ ፀሐይንና ሌሎቹን ከዋክብት ስለሚያንቀሳቅሰው ፍቅር
stelle — ሦስቱም መጻሕፍት የሚያልቁት በአንድ ቃል ላይ ነው። ቃሉ በጣሊያንኛ stelle የሚል ነው፤ ትርጉሙም ከዋክብት ማለት ነው
እጁን የያዘው ማን ነው? Beatrice እስከ አንድ ቦታ ድረስ መርታ ከጎኑ ወጥታ ወደ መቀመጫዋ ተመለሰች። Lucy በመሀል ላይ ናት። ድንግል ማርያም በመጨረሻው ላይ ናት፤ የምትለምነውም እርሷ ናት
አራት ጥያቄዎች
ለምን በረዶ?
አበባ የምትለው፦ ብዙ ሰው ሲኦልን ሲያስብ እሳት ያስባል፤ ይህ ግጥም ግን መጨረሻውን በበረዶ ሠራው። ምክንያቱ ቀጥተኛ ነው — ግጥሙ የከፋውን ቦታ ያኖረው ከብርሃን በጣም ርቆ ነው፤ ከብርሃን የራቀ ደግሞ ቀዝቃዛ እንጂ ትኩስ አይደለም። እሳት የጠበቀ ሰው የሌላ ሰውን ሲኦል ነው የጠበቀው
ማን ፈረደ?
በግጥሙ ውስጥ የፈረደው እግዚአብሔር ነው። ከግጥሙ ውጭ ግን የፈረደው አንድ ሰው ነው፤ ደግሞም ራሱ በሌለበት የተፈረደበት ሰው ነው። በውስጡ ያሉት ስሞች የፈጠራ ስሞች አይደሉም፤ ያውቃቸው የነበሩ ሰዎች ናቸው። አበባ «ሁለቱም እውነት ናቸው። እኔ ግን በሁለቱ መካከል አልመርጥም።» ትላለች
ማን ቀረ?
መሪው። ከጫካው አነሣው። በሲኦል ውስጥ ሁሉ አሳለፈው። ተራራውንም አወጣው። ከጫፉ በኋላ ግን መግባት አልቻለም። ግጥሙ ለዚያ ክርክር አልሰጠም፤ የሰጠው ነገር ቢኖር ፍሬ ነገሩን ብቻ ነው፦ አልቻለም
ምን ጠፋ?
የመጨረሻው ትዕይንት። ሰውየው ግጥሙ ሁሉ ወደ እርሱ ሲወስደው የነበረውን ነገር አየ። ካየ በኋላ ግን መግለጽ አልቻለም፤ ማስታወስም አልቻለም። ማለትም መቶ ምዕራፍ ሙሉ ሁሉንም ነገር ገልጦ የጻፈ መጽሐፍ የሚያልቀው «አልቻልኩም» በሚል ቃል ነው
አንድ ተጨማሪ ነገር — የዛሬ አንባቢዎች ከሦስቱ መጻሕፍት በጣም የሚወዱት ወደ ታች የሚወርደውን ነው። ለ Dante ግን የሚበልጠው ወደ ላይ የሚሄደው ነበር። ማለትም ሰዎች ዛሬ የሚያነቡት የግጥሙን አንድ ሦስተኛ ነው፤ ደራሲው ደግሞ ዋጋ የሚሰጠው ሌላኛው ሦስተኛ ላይ ነበር
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
መሪው አሁን የት ነው ያለው። ይህ ግጥም የሚሠራው ዋና ሥራ ሰዎችን ማስቀመጥ ነው፤ መቶ ምዕራፍ ሙሉ የሚነግረን ማን የት እንደደረሰ ነው። ይሁዳ የት እንዳለ ያውቃል። Brutus የት እንዳለ ያውቃል። መምህሩ የት እንዳለ ያውቃል። Cato በሩ ላይ እንደቀረ ይነግረናል። Beatrice ወደ መቀመጫዋ እንደተመለሰች ይነግረናል። ሥራውን በሙሉ ስለሠራው ሰው ግን ምንም አይልም።
ትግሥት — ተናግሮታል። በሁለተኛው ምዕራፍ ላይ፣ ገና ወደ በሩ ሳይደርሱ፣ ገና ጉዞው ሳይጀመር። መሪው ስለ ራሱ አንድ ነገር ይናገራል፦ እኔ ተንጠልጥለው ካሉት ውስጥ ነኝ ይላል። አልተቀጣሁም። አልደረስኩምም። ሰባት መቶ ዓመት ሙሉ ግን ያቺ መስመር እንደ መልስ አልተነበበችም፤ እንደ መተዋወቂያ ነው የተነበበችው
ዳዊት — «አንድ ሰው ወዴት እንደሚመለስ ማወቁ ጉዳዩን አይዘጋውም። ይልቁንም ይከፍተዋል።» ሄዶ የሚጠፋበትን ቦታ እያወቀ የተነሣ ሰው ነው ማለት ነው። ግጥሙ ደግሞ ስለዚያ ውሳኔ አንድ ቃል አልተናገረም
ጫካው ውስጥ ያለው ማን ነው። የመክፈቻው መስመር «በሕይወታችን» ይላል፤ «በሕይወቴ» አይደለም። ደግሞም ያ ሰው ለረጅም ጊዜ ስም የለውም።
ዳዊት — ይህን እንደ ብልሃት አላየውም፤ እንደ ወጥመድ ያየዋል። አንባቢው ራሱን ከሌላ ሰው ታሪክ ውጭ ማድረግ አይችልም፤ ምክንያቱም ግጥሙ በመክፈቻው መስመር ላይ አስገብቶታል
ትግሥት — ወጥመዱ ጥሩ ነው። አዲስ ግን አይደለም። የሚያሳስባት ሌላ ነው፦ ግጥሙ ስለ ሁሉም ሰው ኃጢአት እጅግ ግልጽ ነው — ይህ ሰው በምግብ ወደቀ፣ ይህ ሰው በጉልበት አጠፋ፣ ይህ ሰው ዋሸ፣ ይህ ሰው ከዳ። ስለ ጫካው ውስጥ ስላለው ሰው ግን ምንም ግልጽ ነገር የለም። ምን አደረገ? ለምን ጠፋ?
ሁለት ዓረፍተ ነገሮች — ዳዊት «ደራሲው ራሱ ስለሆነ ይሆናል።» ይላል፤ ትግሥት ደግሞ «ወይም ደራሲው ራሱ ስለሆነ ነው።» ትላለች
ፍርድ ወይስ ብድር። ትግሥት የምትለው ይህ ነው። ያ ሰው በሌለበት ተከሶ በሌለበት ተፈረደበት፤ ማስረጃው አልታየም፤ እርሱም አልቀረበም። ከዚያ ተነሥቶ አንድ መጽሐፍ ጻፈ፤ በዚያ መጽሐፍ ውስጥ ደግሞ የሚፈርደው እርሱ ነው። ስሞቹ እውነተኛ ሰዎች ናቸው። ከተማውን የወሰዱበት ወገን ሰዎችም አሉበት። በዚያ ግጥም ውስጥ ከሁሉ የከፋው ቦታ የተሰጠው ለከዳተኞች ነው። እርሱ ደግሞ ሌባ ተብሎ የተጠራ ሰው ነው።
ዳዊት — «ክርክሩ ንጹሕ ነው። አንድ ገጽ ግን ይሰብረዋል።» በዚያ ግጥም ውስጥ በጣም በርኅራኄ የተያዘው መምህሩ ነው። ሰውየው በቅጣት ውስጥ ነው፤ ገጣሚው ግን «የተወደድክና መልካም አባቴ» ብሎ ይጠራዋል፣ አብሮት ይሄዳል፣ ያዳምጠዋል፣ መጽሐፍህን አስታውሳለሁ ይለዋል። ጠብ ለመወጣት የተጻፈ መጽሐፍ ቢሆን ኖሮ ያ ገጽ በዚያ መልኩ አይጻፍም ነበር
ትግሥት — «ወይም ያንን ገጽ የጻፈው ቀሪው ሁሉ እንዲታመን ነው።» ዳዊት ያንን ማንኛውንም ርኅራኄ የሚያፈርስ መልስ ነው ይላል፤ ትግሥት ደግሞ «ያፈርሰዋል። አላፈርሰውም አላልኩም።» ትላለች። «ያለኝ ማስረጃ አንድ ገጽ ነው፤ ያንተም አንድ ገጽ ነው። እኔ በዚያ ላይ ተቀምጬ አልፈርድም።»
ሌላ ሰማይ። ዳዊት መልስ የሌለው ነገር ያነሣል፦ የዚህ ግጥም አሠራር — በሕይወት ያለ ሰው በመሪ ተይዞ በተደረደሩ ሰማያት ውስጥ ወደ ላይ ይወሰዳል፣ ከዚያም ተመልሶ ያየውን ይተርካል — ለዚህ ግጥም ብቻ የተሰጠ አይደለም። በሙስሊሙ ትውፊት ውስጥ ስለ ነቢዩ የሌሊት ጉዞና ዕርገት የሚነገሩ ትረካዎች አሉ፤ በእነዚያ ውስጥም ተመሳሳይ አሠራር አለ።
ትግሥት የምትሰጠው የሚታወቀውን ብቻ ነው — ከእነዚያ ትረካዎች አንዱ ወደ ላቲን ተተርጉሞ ነበር። ትርጉሙ የተሠራው በስፔን ነው፤ 1264 ገደማ ላይ። ማለትም Dante ከመወለዱ ገደማ ጀምሮ ያ ጽሑፍ በአውሮፓ ውስጥ በላቲን ይነበብ ነበር። 1919 ላይ ደግሞ አንድ የስፔን ምሁር ሁለቱን አጠገብ አጠገብ አስቀምጦ ግንኙነት አለ ብሎ ተከራከረ። ከዚያ በኋላ ሌላ ተመራማሪ አንድ ተጨማሪ ነገር አገኘች፦ ከ Dante በፊት በነበረው ትውልድ ውስጥ የነበረ አንድ የፍሎረንስ ሰው — Dante ደግሞ የሚያውቀው ሰው — ያንን ተርጓሚ አግኝቶት እንደነበር በሰነድ ተመዝግቧል
ያልተዘጋው — ትግሥት «Dante ያንን ጽሑፍ አንብቧል የሚል ማስረጃ ግን የለም። አላነበበውም የሚል ማስረጃም የለም።» ትላለች። ዳዊት ደግሞ መልስ ስለሌለው ነው ጥያቄውን የሚወደው፦ ሁለት ትውፊት አንድ ዓይነት አሠራር ሲጠቀሙ ወይ አንዱ ከሌላው ደረሰው፣ ወይ ሰው በተለያየ ቦታ አንድ ዓይነት ሕልም አለመ። ሁለቱም አስደሳች ናቸው። አንዱ ደግሞ ተረጋግጦ አያውቅም
ምክንያት የት ድረስ። ግጥሙ ስለ ራሱ አንድ ነገር በግልጽ ይናገራል፦ ምክንያትና የታሪክ ትምህርት አንድን ሰው እስከ አንድ ቦታ ድረስ ብቻ ነው የሚወስዱት። የመጨረሻው እርምጃ በስጦታ ነው የሚሆነው።
ዳዊት — «እኔ ይህን አደንቃለሁ።» አንድ መጽሐፍ የራሱ ዘዴ የሚያልቅበት ቦታ አለ ብሎ በአደባባይ ሲናገር ብዙ ጊዜ አይታይም። አብዛኛው መጽሐፍ የሚሠራው ተቃራኒውን ነው
ትግሥት — «መናዘዝ የሚባለው ዋጋውን ራስህ ስትከፍል ነው። እዚህ ላይ ግን የሚከፍለው ሌላ ሰው ነው።» መሪው ተለምኖ መጣ። ወደ ታች ወረደ። በበረዶው ውስጥ አሳለፈው። ተራራውንም አወጣው። ሲጨርስ ደግሞ ተመልሶ ሄደ። ለምን? ስለ ተሳሳተ አይደለም። ስለ ከዳ አይደለም። ስለ ተወለደበት ዘመን ነው
ግጥሙ ያንን ሕግ ይከራከርለታል? — ትግሥት «አንድ ጊዜም አልተከራከረም።» ትላለች፤ ያደረገው መፈጸም ብቻ ነው፣ አንድን ሕግ ሳይከራከሩ ማስፈጸም ደግሞ ክርክር አይባልም። ዳዊት ደግሞ የግጥሙ ቅንነት እዚያው ላይ ነው ይላል፦ ውሸት ቢፈልግ ኖሮ ለመሪው አንድ ቀዳዳ ይሠራለት ነበር። ደራሲው በጣም የሚወደው ገጸ ባሕርይ ነው። ማውጣት ይችል ነበር። አላወጣውም
ያልተነገሩ ነገሮች
ባዶው መቃብር — ፍሎረንስ ውስጥ ለዚህ ሰው የተሠራ መቃብር አለ፤ ውስጡ ግን ማንም የለም። የተሠራው 1829 ላይ ነው፤ በአንዷ ቤተ ክርስቲያኗ ውስጥ። የተቀረጸ ገጣሚ አለበት፤ የምታለቅስ ሴትም አለበት። ሣጥኑ ግን ባዶ ነው። አካሉ ራቨና ውስጥ ነው። ራቨናም እስከ ዛሬ አላስረከበችም
«መለኮታዊ» የሚለው ቃል የእርሱ አይደለም — እርሱ የጠራው ኮሜዲ ብሎ ነው። የጨመረው Boccaccio የተባለ ሰው ነው፤ በሚቀጥለው ትውልድ የነበረ የፍሎረንስ ጸሐፊ። የጨመረውም Danteን በሚያሞግስ ትንሽ መጽሐፍ ውስጥ ነው፣ በሺህ ሦስት መቶ አምሳዎቹ። ወደ መጽሐፍ ሽፋን ላይ የወጣው ግን ብዙ ቆይቶ ነው — በቬኒስ በታተመ ዕትም ላይ፣ 1555 ላይ
የመጀመሪያው ኅትመት — የታተመው ፎሊኞ በምትባል ከተማ ነው፤ ኤፕሪል አሥራ አንድ ቀን፣ 1472። የተሠሩት ሦስት መቶ ነበሩ። ዛሬ የቀሩት አሥራ አራት ቅጂዎች ናቸው
የተከለከለው መጽሐፍ — በግዞት የጻፈው ሌላኛው መጽሐፍ፣ Monarchia፣ ቤተ ክርስቲያን በምትከለክላቸው መጻሕፍት ዝርዝር ውስጥ ገባ። የተከለከለው 1585 ላይ ነው — ማለትም ከሞተ ከሁለት መቶ ሃምሳ ዓመታት በላይ ቆይቶ። ምክንያቱም ደግሞ ያው ክርክሩ ነው፦ የንጉሠ ነገሥቱ ሥልጣን ከእግዚአብሔር በቀጥታ ይመጣል፤ በጳጳሱ በኩል አይደለም
አንድ ሰው ሲኦልን ለክቶታል — 1588 ላይ ሃያ አራት ዓመቱ የነበረ አንድ የሒሳብ መምህር ፍሎረንስ ላለው ማኅበር ሁለት ንግግር አደረገ። ርእሱ ደግሞ ይህ ነበር፦ Dante የሳለው ሲኦል ቅርጹ ምንድን ነው፣ የት ነው ያለው፣ መጠኑስ ስንት ነው። ቦታ እንደሆነ ቆጥሮ ለካው። ስሙም Galileo ይባላል
መሪነቱን የተረከበችው ሴት — እውነተኛ ሰው ናት። ፍሎረንስ ውስጥ ኖራለች። Simone dei Bardi የተባለ የገንዘብ ነጋዴን 1287 ላይ አገባች። 1290 ላይ ሞተች፤ ዕድሜዋም ሃያ አምስት ገደማ ነበር። በእርሷና በ Dante መካከል የተደረገ አንድ ንግግር እንኳ የተመዘገበ የለም
መዝጊያ
ትግሥት በአንድ ትዕይንት ላይ ትቆማለች። ተራራው ጫፍ ላይ ናቸው። ሴቲቱ መጥታለች። ሰውየው አንድ ነገር ለመናገር ወደ ጎኑ ይዞራል። ጎኑ ባዶ ነው። ስሙን ሦስት ጊዜ ይጠራል። ማንም አይመልስለትም። ግጥሙ ስለ ሁሉም ሰው ወዴት እንደሄደ ነግሮናል፤ ስለ እርሱ ግን አልነገረንም።
ዳዊት ትግሥትን ያንን ሥርዓት ትክክል ነው አትዪም ይላታል። አልልም ትላለች። አንተም ስሕተት ነው አትልም ትለዋለች። አልልም ይላል።
ቁልፍ ጥቅሶች
«የዚህ ሰው አጥንት።» — ሣጥኑ ላይ በላቲን ቋንቋ የተጻፈው
«በፍሎረንስ የተወለደ፣ በባሕርይ ግን የፍሎረንስ ያልሆነ» — Dante ስለ ራሱ
«በሕይወታችን ጉዞ መንፈቅ ላይ ሳለሁ፣ በአንድ ጨለማ ጫካ ውስጥ ራሴን አገኘሁት፤ ቀጥተኛው መንገድ ጠፍቶ ነበር።» — የግጥሙ የመክፈቻ መስመር
«እናንተ ወደዚህ የምትገቡ ሁሉ፣ ተስፋችሁን በሙሉ ትታችሁ ግቡ።» — የስቃዩ ቦታ በር
«የተወደድክና መልካም አባቴ።» — ገጣሚው ለመምህሩ፣ በቅጣት ውስጥ
«በእርሱ የሚያምን ሁሉ የዘላለም ሕይወት እንዲኖረው እንጂ እንዳይጠፋ እግዚአብሔር አንድያ ልጁን እስኪሰጥ ድረስ ዓለሙን እንዲሁ ወዶአልና።» — ግጥሙ ራሱ የቆመበት ጥቅስ
«አልቻልኩም» — መቶ ምዕራፍ ሙሉ የተጻፈ መጽሐፍ የሚያልቅበት ቃል
«ክርክሩ ንጹሕ ነው። አንድ ገጽ ግን ይሰብረዋል።» — ዳዊት
«ያለኝ ማስረጃ አንድ ገጽ ነው፤ ያንተም አንድ ገጽ ነው። እኔ በዚያ ላይ ተቀምጬ አልፈርድም።» — ትግሥት
«መናዘዝ የሚባለው ዋጋውን ራስህ ስትከፍል ነው። እዚህ ላይ ግን የሚከፍለው ሌላ ሰው ነው።» — ትግሥት
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
Dante (1265–1321) — ፍሎረንስ ውስጥ የተወለደ ገጣሚ፤ ለሁለት ወር የከተማዋን ከፍተኛ ሹመት ይዞ በሌለበት ተከሶ በሌለበት የተፈረደበት። አሥራ ዘጠኝ ዓመት በግዞት ኖረ፤ ራቨና ውስጥ ሞተ
Vergil — የላቲን ገጣሚ፤ Dante ከመወለዱ ከሺህ ሦስት መቶ ዓመታት ገደማ በፊት በሮም ዘመን የተነሣ። በግጥሙ ውስጥ ከጫካው እስከ ተራራው ጫፍ ድረስ የመራው መሪ። ተልኮ የመጣ። መቼ እንደሄደ አልተጻፈም፤ ወዴት እንደሄደ አልተጻፈም፤ ስንብትም አልነበረም
Beatrice (ሞተች 1290) — በወጣትነቱ የወደዳት የፍሎረንስ ሴት። ይህ ጉዞ ሁሉ የተጀመረው በእርሷ ነው፤ ወደ ላይም የመራችው እርሷ ናት። Simone dei Bardi የተባለ የገንዘብ ነጋዴን 1287 ላይ አገባች፤ ዕድሜዋም ሃያ አምስት ገደማ ሳለ ሞተች
Brunetto Latini — በፍሎረንስ ውስጥ ያስተማረው መምህር፤ በእግዚአብሔር ላይ ኃይል የፈጸሙት ባሉበት ክበብ ውስጥ ተገኝቶ «የተወደድክና መልካም አባቴ» የተባለ
Cato — የተራራው በር ጠባቂ፤ ሮማዊ፣ ክርስቲያን ያልነበረ፣ ስለ ነጻነት ብሎ የሞተ። በሩ ላይ ቀርቷል
Charon — ወደ ጥልቁ ለመድረስ ባለው ወንዝ ላይ ጀልባዋን የሚነዳ ሰው
Hector፣ Socrates፣ Plato፣ Caesar — ክርስትና ከመድረሱ በፊት የነበሩ የከበሩ ሰዎች፤ ከበሩ በኋላ ባለው ጠርዝ ላይ ያሉ። ቅጣት የላቸውም፤ ወደ ላይ ግን አይሄዱም
Brutus እና Cassius — Caesarን የገደሉት። ሰይጣን ሦስት አፍ አለው፤ በሁለቱ ጎን ያሉት እነርሱ ናቸው
ይሁዳ — ክርስቶስን አሳልፎ የሰጠው፤ በመሀሉ አፍ ውስጥ ያለው
ሰይጣን — በበረዶው መሀል ተይዞ ከሚቀጣቸው ሰዎች ጋር በአንድ ነገር ውስጥ የተያዘ፤ ሦስት አፍ ያለው
Lucy — ቅድስት ናት፤ በመሀል ላይ ናት፤ ስሟም በላቲን ቋንቋ ብርሃን ማለት ነው
ድንግል ማርያም — በጉዞው መጨረሻ ላይ ወደ እግዚአብሔር የለመነችው። በዚያ ዘመን አስተምህሮ ውስጥ ሰውን ወደ ኢየሱስና ወደ እግዚአብሔር ማድረስ ትችላለች ተብሎ ይታመናል፤ ብዙዎቹ ጎቲክ አብያተ ክርስቲያናት የተሰየሙት በስሟ ነው
Boniface — በ1301 የሮም ጳጳስ የነበረ። ልኡካኑን ተቀበላቸው፤ አዳመጣቸው፤ ከዚያም Danteን ብቻውን አስቀረው
Charles of Valois — የፈረንሳይ ንጉሥ ወንድም፤ ኖቬምበር አንድ ቀን 1301 ከሠራዊቱ ጋር ፍሎረንስ የገባ
Vieri dei Cerchi — ነጮች የሚባለው ወገን መሪ፤ Dante የነበረበት ወገን
Corso Donati — ጥቁሮች የሚባለው ወገን መሪ
Henry — 1310 ላይ ተራሮቹን ተሻግሮ ወደ ጣሊያን የወረደ ንጉሠ ነገሥት፤ Dante ተስፋውን በሙሉ የጣለበት። 1313 ላይ በጣሊያን መሬት ላይ በንዳድ በሽታ ሞተ
Boccaccio — በሚቀጥለው ትውልድ የነበረ የፍሎረንስ ጸሐፊ፤ «መለኮታዊ» የሚለውን ቃል በሺህ ሦስት መቶ አምሳዎቹ የጨመረው
Galileo — በ1588 ሃያ አራት ዓመቱ የነበረ የሒሳብ መምህር፤ ፍሎረንስ ላለው ማኅበር ስለ ግጥሙ ሲኦል ቅርጽ፣ ቦታና መጠን ሁለት ንግግር ያደረገ
Simone dei Bardi — Beatrice በ1287 ያገባችው የገንዘብ ነጋዴ
ቦታዎች
ፍሎረንስ — ራሷን የምታስተዳድር ነጻ ከተማ፤ ንጉሥም የውጭ ጌታም አልነበራትም። Danteን በሌለበት ፈረደችበት። 1519 ላይ የድንጋይ አልጋውን የመውሰድ ፈቃድ አገኘች፤ ልኡካኑ ግን ባዶ እጃቸውን ተመለሱ። 1829 ላይ የተሠራው መቃብር እስከ ዛሬ ባዶ ነው
ራቨና — ከፍሎረንስ ሩቅ የሆነች የጣሊያን ከተማ። የመጨረሻዎቹን ዓመታት ያሳለፈው እዚያ ነው፤ እዚያው ሞተ። ራቨናም ቀበረችው። አጥንቱን ደበቀችው፤ እስከ ዛሬም አላስረከበችም
ሮም — 1301 ላይ ፍሎረንስ ልኡካን የላከችበት፣ Dante ከተማዋ እጅ ስትቀይር የነበረበት። የጥንቱ ሮም ደግሞ የላቲን ቋንቋና የ Monarchia ምሳሌ ነው
ጣሊያን — በዚያ ዘመን ከተሞቹ እርስ በርስ ይሻኮታሉ፤ በየከተማዋ ውስጥ ደግሞ ወገኖች ይሻኮታሉ። አንድ አገር የሆነችው 1861 ላይ ነው
ስፔን — የሌሊቱ ጉዞ ትረካ ወደ ላቲን የተተረጎመባት፤ 1264 ገደማ ላይ
ቬኒስ — «መለኮታዊ» የሚለው ቃል ወደ መጽሐፍ ሽፋን የወጣበት የ1555 ዕትም የታተመባት
ፎሊኞ — የመጀመሪያው ኅትመት የታተመባት ከተማ፤ ኤፕሪል አሥራ አንድ ቀን 1472
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
ኮሜዲ — በዚያ ዘመን በመልካም የሚያልቅ ታሪክ ማለት ነው። አሳዛኝ ታሪክ በሞት ያልቃል፤ ኮሜዲ በመትረፍ ያልቃል። «መለኮታዊ» የሚለው ቃል የተጨመረው ከሞተ በኋላ ነው
ሦስቱ መጻሕፍት — አንዱ ወደ ታች ይወርዳል፤ አንዱ ተራራ ይወጣል፤ አንዱ ወደ ላይ ይሄዳል። ሦስቱም የሚያልቁት stelle በሚል ቃል ላይ ነው፤ ትርጉሙም ከዋክብት
ላቲን — የጥንቱ ሮም ቋንቋ፤ በዚያ ዘመን የመጻሕፍትና የቤተ ክርስቲያን ቋንቋ። የሚማሩት ቋንቋ ነው፤ ሕፃናት አያድጉበትም፣ ገበያ ላይ አይነገድበትም፣ ማንም በላቲን አያለቅስም
Monarchia — በግዞት የተጻፈ የፖለቲካ መጽሐፍ፤ ክርክሩ ሦስት እርምጃ አለው። 1585 ላይ ቤተ ክርስቲያን በምትከለክላቸው መጻሕፍት ዝርዝር ውስጥ ገባ
ሁለት ወር — ከተማዋ ወደምትሰጠው ከፍተኛ ሹመት የተቆረጠ ጊዜ። ማንም ሰው በዚያ ወንበር ላይ ሥር እንዳይሰድ፣ በአንድ ሰው እጅም ላይ ኃይል እንዳይከማች ተብሎ ጊዜው ተቆርጦ ነው የተሰጠው
ነጮች እና ጥቁሮች — ከተማዋን የያዘው ወገን ራሱ ለሁለት ተከፍሎ ነበር፦ በአንዲት ከተማ ውስጥ ሁለት ሠፈር። ስሞቹ ከቀለም በስተቀር ምንም አይሉም
ሦስቱ እንስሳት — ነብር፣ አንበሳና ተኩላ። ግጥሙ በሚከፈትበት ገጽ ላይ ወደ አንድ ሰው መንገድ ይገባሉ። የተለመደው ንባብ ነብሩ ምኞትን፣ አንበሳው የሥልጣን ጉጉትን፣ ተኩላው ስስትን ያመለክታሉ ይላል፤ ግጥሙ ራሱ ግን አንድም ስፍራ ላይ አልተናገረም
ጠርዙ — ከበሩ በኋላ ወዲያውኑ ያለው ቦታ፤ ጩኸት፣ እሳትና ቅጣት የሌለበት፤ በናፍቆት የሚኖሩ ሰዎች ያሉበት። መሪው ራሱ ስለ ራሱ የተናገረውም ይህንኑ ነው
መንጽሔ — ኃጢአት የሚነጻበት ተራራ። በሲኦል ውስጥ ያለ ሰው ይቀመጣል፤ በዚህ ተራራ ላይ ያለ ሰው ግን ወደ ላይ ይንቀሳቀሳል
ጎቲክ — በዚያ ዘመን አውሮፓ ውስጥ ትልልቅ አብያተ ክርስቲያናት ይሠሩ የነበረበት ዓይነት ሥራ። ዋና ነገሩ ቁመት ነው፤ ሕንፃው ተሠርቶ የተጨረሰው ዓይንንና ነፍስን ወደ ላይ እንዲወስድ ተብሎ ነው
የሌሊት ጉዞና ዕርገት — በሙስሊሙ ትውፊት ውስጥ ስለ ነቢዩ የሚነገሩ ትረካዎች። በሕይወት ያለ ሰው በመሪ ተይዞ ወደ ላይ ይወሰዳል፣ ከዚያም ተመልሶ ያየውን ይተርካል — ተመሳሳይ አሠራር። ከእነዚያ ትረካዎች አንዱ ወደ ላቲን ተተርጉሞ ነበር፤ ትርጉሙ የተሠራው በስፔን ነው፣ 1264 ገደማ ላይ
የውይይት ጥያቄዎች
ፍርድ ወይስ ብድር? በሌለበት የተፈረደበት ሰው ተነሥቶ አንድ መጽሐፍ ጻፈ፤ በዚያ መጽሐፍ ውስጥ ደግሞ የሚፈርደው እርሱ ነው። ስሞቹ እውነተኛ ሰዎች ናቸው። ትግሥት ይህን እንደ ብድር መመለስ ታየዋለች፤ ዳዊት ደግሞ በጣም በርኅራኄ የተያዘው መምህሩ ነው ብሎ አንድ ገጽ ያቀርባል። አንድ ገጽ ስንት ገጽ ያፈርሳል፣ እና በዚያ ላይ ተቀምጦ መፍረድ ይቻላል?
ሳይከራከሩ ማስፈጸም። መሪው ተለምኖ መጣ፣ ወደ ታች ወረደ፣ ተራራውንም አወጣው፤ ሲጨርስ ደግሞ ተመልሶ ሄደ — ስለ ተሳሳተ ሳይሆን ስለ ተወለደበት ዘመን። ግጥሙ ያንን ሕግ አንድ ጊዜም አልተከራከረም። ሳይከራከሩ ማስፈጸም ቅንነት ነው ወይስ ዝምታ?
ሁለት ትውፊት፣ አንድ አሠራር። በሕይወት ያለ ሰው በመሪ ተይዞ ወደ ላይ ይወሰዳል፣ ከዚያም ተመልሶ ያየውን ይተርካል — ይህ አሠራር በሁለት ትውፊት ውስጥ አለ፤ መንገዱም ነበር። Dante ያንን ጽሑፍ አንብቧል የሚል ማስረጃ የለም፤ አላነበበውም የሚል ማስረጃም የለም። ማስረጃ በሌለበት ጊዜ አንድን ጥያቄ ክፍት ትቶ መኖር ምን ይጠይቃል?
