በለንደን ባክለርስበሪ ሰፈር ውስጥ፣ በክረምት፣ የአርባ ዓመት ገደማ ሰው በኩላሊት ሕመም ተይዞ አልጋ ላይ ተኝቷል። ሕይወቱን ሙሉ የኖረው በጥቅስ ነው፤ አሁን ግን ሣጥኖቹ ከጣሊያን ተነስተው የት እንደደረሱ አያውቅም። ያለው ትዝታው ብቻ ነው። ወረቀት አስመጣ፤ ከሳምንት ባነሰ ጊዜ ውስጥ አንድ መጽሐፍ ጨረሰ። በዚያ መጽሐፍ ውስጥ ጆሮ ያለው ቆብ የደፋች ቀልደኛ ተነስታ ጠበቆችን፣ መነኮሳትን፣ የሥነ መለኮት ምሁራንን፣ መኳንንትንና የሮምን ወንበር ስትዞር ደራሲው ራሱ የተቀመጠበትን ወንበር አላለፈችም። ሁለት ጥያቄ ግን ሳይመለስ ቀረ፦ ኤራስመስ ራሱን ገልብጦ ጻፈው ወይስ ራሱን አስወጥቶ? እናም ወደ ኋላ ተመልሶ ስምን ማጥፋት ልከኝነት ነው ወይስ ማምለጫ?
ክፍል 1 — መጻሕፍት በሌሉበት ክፍል (ሳባ)
አልጋና ወረቀት — በባክለርስበሪ ቤት ውስጥ ሕመሙ በየጥቂት ሰዓቱ ተመልሶ ይመታዋል፤ መጻሕፍቱ የሉም፤ ወረቀት አስመጥቶ መጻፍ ጀመረ
ከሳምንት ባነሰ ጊዜ — ያ መጽሐፍ የአውሮፓን ምሁራዊ ዓለም አናወጠ፤ ደራሲው ከሞተ ከሃያ ሦስት ዓመታት በኋላ በቤተ ክርስቲያን የተከለከሉ መጻሕፍት ዝርዝር ውስጥ ገባ
ሁለት ስሞች — ሰውየው ዴሲዴሪየስ ኤራስመስ ይባላል፤ የመጽሐፉ የግሪክ ስም ደግሞ «ሞሪያ ኢንኮሚየም» ነው
መዝገብ የሌለው ልደት — በሮተርዳም፣ በአሥራ አምስተኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ላይ ተወለደ፤ የልደቱ ዓመት እርግጠኛ አይደለም — ራሱ በተለያዩ ጊዜያት የተለያየ ዓመት ተናግሯል
ከመወለድ በፊት የተለጠፈ ማኅተም — አባቱ ቄስ ነበር ይባላል፤ ግንኙነቱ በሕግም በቤተ ክርስቲያንም የተከለከለ ስለነበር ልጁ ወደ ብዙ ሥራዎችና ማዕረጎች መድረስ አይችልም ነበር
ወረርሽኙ — ቸነፈር ሁለቱንም ወላጆቹ ወሰደ፤ ኤራስመስ ወላጅ አልባ ሆነ
አንድ ብቻ መድረሻ — ወላጅ የሌለው ልጅ በዚያ ዘመን አውሮፓ ውስጥ ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳል፤ ወደ «የጋራ ሕይወት ወንድሞች» ትምህርት ቤት ተላከ — ጠዋትና ማታ ጸሎት፣ ዝምታ፣ ሥነ ምግባር
በአሥራዎቹ የተገባ ቃል — ወደ ገዳም ገባ፤ መነኩሴ ሆነ፤ ቀሚስ ለበሰ፤ በኋላም ካህን ሆኖ ተሾመ — አማራጭ ባልነበረው ዕድሜ ላይ
ዕድሜ ልክ የፈታው ቃል — ጥያቄ ጻፈ፣ ደብዳቤ ላከ፣ አማላጆች ፈለገ፤ መጀመሪያ ጤናውና የጥናት ሕይወቱ ተጠቅሶ ጊዜያዊ ፈቃድ አገኘ፤ ከዓመታት በኋላ የሮም ጳጳስ ዘላቂ አደረገለት
የንባብ ቤት ትይዩ — ኢትዮጵያዊ ልጅ ገና በሰባት ወይም በስምንት ዓመቱ ወደ ንባብ ቤት፣ ከዚያ ወደ ዜማ ቤት፣ ከዚያ ወደ ቅኔ ቤት ይላካል፤ የላከው ግን ቤተሰቡ ወይም ካህኑ ወይም ድህነቱ ነው
ግሪክ ወደ ምዕራብ ስትመለስ — በአሥራ አራተኛው ክፍለ ዘመን የባይዛንታይን ግዛት እየፈረሰ ሲሄድ የግሪክ ምሁራን መጻሕፍታቸውን ይዘው ወደ ጣሊያን ተሰደዱ
ሂዩማኒስት ማለት — ሰውን ማዕከል ያደረገ፣ ክላሲካል ጽሑፎችን የሚያጠና ምሁር — እንደ ፔትራርክ ላሉ ሰዎች ለዘመናት ተዘግቶ የነበረ በር ተከፈተ
ድጋሚ መወለድ — በዚያው ወቅት ሠዓሊዎች ርቀትና ቅርበትን በሥዕል የማሳየት ዘዴ ከጥንታዊ ሥነ ጥበብ ተምረው ተግባራዊ ማድረግ ጀመሩ፤ ሪናሳንስ ማለት ይህ ነው
«አዳጊስ» — ከጥንታዊ ግሪክና ላቲን ምንጮች የተውጣጡ ምሳሌዎችና ሐረጎች ስብስብ፤ በጣም ተወደደ፣ ገንዘብ አስገኘ፣ ስሙን በአውሮፓ አሰማ
ሀገር የሌለው ሰው — ኔዘርላንድስ ተወለደ፣ በፈረንሳይ ተማረ፣ በእንግሊዝ አስተማረ፣ በጣሊያን ተዘዋወረ፣ በስዊዘርላንድ ሞተ፤ የአባት ስም አልነበረውም፣ ማዕረግም አልነበረውም — ስለዚህ ስም ብቻ ሠራ
በምን ኖረ? — ቋሚ ሥራ አልነበረውም፤ የዩኒቨርሲቲ ወንበር አልያዘም፤ ጳጳስ አልሆነም፤ ካህን ሆኖ ተሹሟል ግን ሰበካ አልነበረውም
ነጻነት በስጦታ ላይ — መኳንንት፣ ጳጳሳትና ሀብታሞች ዓመታዊ ገንዘብ ይመድቡለት ነበር — ትልቁ ምሁር ደጋፊዬ ነው ማለት ራሱ ማዕረግ ነበር፤ ስጦታ የሚሰጥ ሰው ግን በአንድ ቀን ማቆም ይችላል
በመጽሐፉ ውስጥ የሚሳለቅባቸው — ስንፍና ወደ መኳንንት ስትደርስ ጠንክራ ትሳለቅባቸዋለች፤ እነዚያ ገንዘብ የሚሰጡት ሰዎች ናቸው
የምስጋና ንግግር — በሂዩማኒስት ትምህርት ውስጥ ትልቅ ክህሎት ነበር፤ ደንቡ ግልጽ ነው — ተነስተህ ስለ አንድ ነገር ጥሩውን ብቻ ትናገራለህ
ሰምና ወርቅ — በቅኔ ውስጥ ሰሙ ላይ ላዩ የሚሰማው ምስጋና ነው፤ ወርቁ ከሥሩ የተቀበረው ፍርድ ነው፤ ሊቁ በንጉሥ ፊት ያመሰግናል፣ አዳራሹ ያጨበጭባል፣ ጥቂቶች ግን ሌላ ሰምተዋል
የተነሳው ጥያቄ — ማንም ለስንፍና የምስጋና ንግግር አድርጎ ያውቃል?
ክፍል 2 — ዝንብን ያመሰገነ ሰውና የቦሎኛ በር (ኢብሳ)
ቅርጹ የተወረሰ ነው — ኤራስመስ ይህን ዘዴ አልፈጠረውም፤ ከመወለዱ አሥራ ሦስት መቶ ዓመታት ገደማ ቀደም ብሎ በሮማ ግዛት ውስጥ ሉቅያኖስ የሚባል ሶርያዊ ጸሐፊ በግሪክኛ ይጽፍ ነበር
«ስለ ዝንብ ምስጋና» — ሉቅያኖስ ትልቅ ለሆነ ነገር የሚገባውን የክብር ንግግር ወስዶ ለተናቀ ነገር ሰጠው፤ በሙሉ የክብር ቋንቋ ዝንብን አመሰገነ
ቀልዱ የት ላይ ነው — ቀልዱ በዝንቡ ላይ አይደለም፤ በቅርጹ ላይ ነው — ያ ቅርጽ ማንኛውንም ነገር ማሳመር ይችላል
የፌዝ ምስጋና — የቅርጹ ስም ይህ ነው፤ ኤራስመስ ደግሞ ከዚያ ጥቂት ዓመታት ቀደም ብሎ የሉቅያኖስን ጽሑፎች ከግሪክ ወደ ላቲን ሲተረጉም ነበር — ብቻውን ሳይሆን ከአንድ የእንግሊዝ ወዳጁ ጋር
የክፍል መልመጃ — መምህሩ ርዕስ ይሰጣል፤ ተማሪው ስለዚያ ርዕስ ንግግር ያደርጋል፤ ርዕሱ የሚያምንበት መሆን አያስፈልገውም — ጥበቡ በአቀራረቡ ላይ ነው
በፈረስ ላይ የመጣ ሐሳብ — ኤራስመስ ከጣሊያን ተመልሶ የአልፕስ ተራሮችን አቋርጦ ወደ እንግሊዝ ሲሄድ ሐሳቡ መጣለት ይባላል — ስንፍና ራሷ ተነስታ ብትናገርስ?
ርዕሱ ራሱ ቀልድ ነው — «ሞሪያ» በግሪክ ስንፍና ማለት ነው፤ ድምጹ ግን «ሞር» ይመስላል — ሁለቱ ብቻ የሚያውቁት፣ ከትርጉም ሥራቸው የተወለደ ማያያዣ
በዚያ ቤት ውስጥ የነበረው ውጥረት — ሞር ምሁራዊ ሥራውን ትቶ ወደ መንግሥት ለመግባት እያሰበ ነበር፤ ኤራስመስ «መጻፍህን ቀጥል፤ ወደ ፖለቲካ አትግባ» ብሎ ለማሳመን ሞከረ
ሞር አልሰማም — ገባ፣ ወጣ፣ ከፍ አለ፣ የእንግሊዝ ከፍተኛ ሹም ሆነ፤ ንጉሥ ሄንሪ ስምንተኛ አንድ መሐላ ሲጠይቀው እምቢ አለ — አንገቱም ተቆረጠ
ከትዝታ የተጻፈ — በውስጡ ያሉት በርካታ የግሪክና የላቲን ጥቅሶች ሁሉ ሣጥን ሳይከፈት ከጭንቅላቱ የወጡ ናቸው
በቦሎኛ በር ላይ — ከተማዋ በረጅምና አድካሚ ከበባ ስትወድቅ አሸናፊው በድል ሠልፍ፣ በዘፈን፣ በሠራዊት መካከል ወደ ውስጥ ገባ
ያ አሸናፊ ጳጳስ ነበር — ስሙ ዩልየስ ሁለተኛ፤ የዘመኑ ጣሊያኖች «ዩልየስ አስፈሪው» ይሉት ነበር፤ ጴጥሮስ ደግሞ ዓሣ አጥማጅ ነበር
ከንድፈ ሐሳብ ሳይሆን ከትዝታ — ኤራስመስ በዚያ ሠልፍ ጠርዝ ላይ ቆሞ ተመልክቷል፤ ከሦስት ወይም ከአራት ዓመታት በኋላ ስንፍና ስለ ጳጳሳት ስትናገር ያንን ቀን አልረሳውም ነበር
ቩልጌት — ለዘመናት አውሮፓ መጽሐፍ ቅዱስን የምታነበው ሴንት ጄሮም በሠራው የላቲን ትርጉም ብቻ ነበር፤ ሕግ፣ ስብከትና ፍርድ ከዚያ ይወጣል
ሥልጣኑ በመግቢያው ላይ ነው — አንድ ትርጉም ብቻ ሲኖር ያ ትርጉም ራሱ ሥልጣን ይሆናል፤ «ጽሑፉ እንዲህ ይላል» ሲባል ማንም ሊያረጋግጠው አይችልም
ወደ ዋናው መመለስ — ኤራስመስ የግሪኩን ጽሑፍ ሰብስቦ አነጻጸረ፤ የላቲኑ በአንዳንድ ቦታዎች ከዋናው እንደራቀ አገኘ፤ የግሪኩን አዲስ ኪዳን ከአዲስ የላቲን ትርጉም ጋር አሳተመ
ቀልዱ ጥርስ አገኘ — መጽሐፉ ቀድሞ መጣ፤ የግሪኩ አዲስ ኪዳን አምስት ዓመታት ዘግይቶ መጣ — ስንፍና ስትሳለቅ ደራሲው ገና አላረጋገጠውም ነበር
ማርቲን ሉተር ተቀመጠ — ስለ ጳውሎስ ወደ ሮማ ሰዎች መልዕክት ማስተማር ተሰጥቶት የኤራስመስን የግሪክ ጽሑፍ ይዞ ተቀመጠ፤ ሰው በምን ይጸድቃል — በጸጋ ወይስ በሥራ?
ዘጠና አምስት ነጥቦች — ከዓመት በኋላ ጻፋቸው፤ በዊተንበርግ ከተማ ውስጥ ባለ የቤተ ክህነት በር ላይ እንደለጠፋቸው ይነገራል፤ የፕሮቴስታንት ተሃድሶ ከዚያ ጀመረ
ግዕዙ ከግሪክ ነው — የግዕዙ መጽሐፍ ቅዱስ ከላቲን አልተተረጎመም፤ ከአውሮፓ ጠብ አንድ ሺህ ዓመታት ገደማ ቀደም ብሎ ከግሪክ ተተርጉሟል — መደራረብ ስላልነበረ ጥያቄው አልተነሳም
አባ ጎርጎርዮስና ሂዮብ ሉዶልፍ — ከመቶ አርባ ዓመታት ገደማ በኋላ ሁለቱ ወጎች ተገናኙ፤ የመጀመሪያው የግዕዝ ሰዋስውና መዝገበ ቃላት በአውሮፓ ወጣ
የሆልባይን ኅዳግ — በባዝል በፍሮበን ማተሚያ ቤት የወጣ አንድ ቅጂ ላይ ሃንስ ሆልባይን የሚባል ወጣት ሠዓሊና ወንድሙ በገጹ ጠርዝ ላይ ሳሉ፤ በዚያው ኅዳግ ውስጥ የኤራስመስ ራሱ ትንሽ ምስል አለ — ደራሲው ከሳቁት ሰዎች መካከል ተቀመጠ
ክፍል 3 — ጆሮ ያለው ቆብ በመድረኩ ላይ (አበባ)
ይህ መጽሐፍ ታሪክ አይደለም፤ ጀግና የለውም፣ ሴራ የለውም፣ መጨረሻ ላይ ማንም አይሞትም። አንዲት ተናጋሪ ትነሳለች፣ ትናገራለች፣ ትጨርሳለች — ስለዚህ ንግግሩ እንደ ንግግር ይከተላል፣ ከመድረኩ ጀምሮ።
ምዕራፍ አንድ፦ ተናጋሪዋ ስትቆም
አዳራሹ — ወንበሮቹ ሞልተዋል፤ በፊተኛው ረድፍ ምሁራን፣ ከጎናቸው የመንግሥት ሰዎች፣ ከኋላ ጸሐፍትና የሥነ ጽሑፍ ሰዎች፤ የተማሩ ሰዎች ስብሰባ የሚጠብቀው ነገር አለ
የገባችው ግን ሌላ ናት — የቀልደኛ ልብስ ለብሳ፣ ጆሮ ያለው ቆብ ደፍታ ወደ መድረኩ ወጣች
ማስረጃዋ ተመልካቹ ራሱ ነው — «እኔ ስገባ ፊታችሁ በራ» አለች፤ «ዛሬ ጠዋት ስትገቡ ደመናማ ነበራችሁ።» — እየሳቁ ስለሆነ ነጥቧ ተረጋገጠ
ትውልዷ — አባቷ ፕሉቶስ የሀብት አምላክ ነው፤ እናቷ ኒዮቴስ ወጣትነት ናት፤ ያሳደጓት ሁለት ሞግዚቶች — ሜቴ ስካርና አፔዲያ አለማወቅ
አጃቢዎቿ — ፊላውቲያ ራስን መውደድ፣ ኮላኪያ ሽንገላ፣ ሌቴ መርሳት፣ ሚሶፖኒያ ሥራ መጥላት፣ ሄዶኔ ደስታ፣ አኖያ አእምሮ ማጣት፣ ትሪፌ ቅንጦት፤ ከኋላቸው ኮሞስ የፈንጠዝያ አምላክና ጥልቅ እንቅልፍ
ትልቁ ይገባኛል — «እኔ ከሌለሁ» አለች፣ «የሰው ልጅ ራሱ አይኖርም።»፤ ከዚያም መከራከሪያዋን ዘረጋች
ትዳር — ሰው ትዳር ውስጥ የሚገባበትን ነገር ሙሉ በሙሉ አውቆ ቢሆን ኖሮ ማንም አይጋባም ነበር
መውለድ — ሴት የመውለጃውን ሥቃይ አስቀድማ በሒሳብ ብታስቀምጠው ማን ይወልዳል?
እናትነት — እናቶች ዓመታት፣ እንቅልፍና ወጣትነታቸውን ይሰጣሉ፤ በምክንያታዊ ሒሳብ ውስጥ ይህ ንግድ ኪሳራ ነው
ወዳጅነት — እውነተኛ ወዳጅነት የወዳጅን ጉድለት አለማየት ነው፤ ሁሉንም በግልጽ የሚያይ ሰው ወዳጅ አይኖረውም
መርሳቱ ስም አለው — ሰው ሁልጊዜ ምክንያታዊ ቢሆን ኖሮ አይጋባም፣ አይወልድም፣ አያፈቅርም፣ ጓደኛ አይይዝም፤ የሚያደርገው ስሌቱን ስለረሳ ነው — ያ መርሳት ሌቴ ነው
ስሙን ያሰፋችበት ቅጽበት — ፍቅርን፣ ትዳርን፣ እናትነትን፣ ወዳጅነትን ወስዳ በራሷ ስም ሥር አስገባቻቸው
ምዕራፍ ሁለት፦ አዳራሹን ስትዞር
ወደ መንግሥት — ሕዝብን እያታለሉ ማስተዳደር፣ አንዱ ሌላውን በሥርዓት መበዝበዝ — ይህ ሁሉ ሥራዬ ነው አለች፤ ከዚያ ወደ ፊተኛው ረድፍ ዞረች፦ «ሳታውቁ ለእኔ እየሠራችሁ ነው»
ራስን መውደድ — ገጣሚው ግጥሙ ጥሩ እንደሆነ ካላመነ አያሳትመውም፤ ዘማሪው ድምጹ ደስ እንደሚል ካላሰበ አይዘምርም፤ ሁሉም ራሱን ማስተዋል ቢችል ኖሮ ዓለም ጸጥ ይል ነበር
ከአንድ ሰው ወደ ሕዝብ — እንግሊዞች ውበታችን ይላሉ፤ ስኮትላንዳውያን መልካም ትውልድ አለን ይላሉ፤ ፈረንሳዮች ሥነ ምግባራችን ይላሉ፤ ጣሊያኖች ትምህርታችን ይላሉ
ማን ፈረደ? — ስንፍና አንድ ጥያቄ ብቻ ጠየቀች፦ ማን ለካ? ማን አነጻጸረ? መልሱ — ማንም፤ እያንዳንዱ ሕዝብ ራሱን ፈርዶ ራሱ አሸነፈ
ሰዋስው አስተማሪዎችና ገጣሚዎች — እነሱ የተማሪዎቻቸውን ፍርሃት ሥልጣን ብለው ይቆጥሩታል፤ ገጣሚዎች ደግሞ ማንም ያልጠየቃቸውን ውዳሴ ይጽፋሉ
ጠበቆች — ሥራቸው ሕግን ማብራራት ሳይሆን ማወሳሰብ ነው፤ አንድ ጉዳይ ውስብስብ በሆነ ቁጥር ክፍያው ይረዝማል
ፈላስፎችና የተፈጥሮ መርማሪዎች — ስለ ዓለም መጨረሻ በእርግጠኝነት ይናገራሉ፣ ስለ ከዋክብት ርቀት ቁጥር ይሰጣሉ፣ የራሳቸውን ቤት ግን ማስተዳደር አይችሉም
ወታደሮችና ነጋዴዎች — ወታደሮች ስለማያውቁት ነገር፣ ላልመረጡት ሰው፣ ባልገባቸው ምክንያት ይዋጋሉ፤ ነጋዴዎች ከሁሉ የሚቆሽሸውን ሥራ ይሠራሉ — ሆኖም ገንዘብ ስላላቸው በጣም ይከበራሉ
ሻማና እንጨት — አንዳንዶች ሻማ ይለኩሳሉ፣ ስንት እንደለኮሱ ይቆጥራሉ፤ ሌሎች የተቀደሰ ተብሎ የተሸጠላቸውን ቁራጭ እንጨት ይዘው ይዞራሉ፤ ከዚያ ጠየቀች — ይህ ሁሉ ስንት ያስከፍላል? ገንዘቡስ የት ይሄዳል?
ሳቁ ሲቀንስ — ገንዘቡ የት እንደሚሄድ ሁሉም ስለሚያውቅ አዳራሹ ውስጥ የነበረው ሳቅ ቀነሰ
መነኮሳቱ — ስንት ጊዜ እንደደገሙ፣ በምን ሰዓት እንደተነሱ፣ ቀሚሳቸው ስንት ቋጠሮ እንዳለው ያውቃሉ፤ በፍርድ ቀን ይህንኑ ሒሳብ ይዘው እንደሚቀርቡ ያምናሉ
ፈራጁ ሲያቋርጠው — መነኩሴው ጾሙን፣ ስግደቱንና ጸሎቱን ሲዘረዝር ፈራጁ አንድ ጥያቄ ብቻ ጠየቀ፦ «ይህን ሁሉ ማን ጠየቀህ?»
ቀልዱ ማን ላይ ነው — ኤራስመስ ራሱ መነኩሴ ነው፤ ቃል ገብቷል፣ ቀሚስ ለብሷል — ስንፍና ደራሲው የተቀመጠበትን ወንበር አላለፈችም
የሥነ መለኮት ምሁራን — እግዚአብሔር ዓለምን ሲፈጥር በየትኛው ቅጽበት ነበር? መልአክ በአንድ ጊዜ በሁለት ቦታ መሆን ይችላል? ክርስቶስ በሌላ ቅርጽ ሊመጣ ይችል ነበር?
የመጨረሻው ወጋ — እነዚህ ሰዎች ስለ ክርስቶስ ብዙ ጽፈዋል፤ ክርስቶስ ራሱ ከመካከላቸው ቢቀመጥ ግን አንዲት ዓረፍተ ነገራቸውን አይረዳም ነበር
ወደ ላይ — መኳንንት ሕዝብን ሊጠብቁ ተብለው ጊዜያቸውን በአደንና በግብዣ ያሳልፋሉ፤ ዘውዱ ራሱ ማስታወሻ ነው — ግን ስለምን? የሚሸከመው ሰው ረስቶታል
የቤተ መንግሥት ሰዎችና ጳጳሳት — ሙሉ ሕይወታቸው በአንድ ሰው ፊት ላይ ተንጠልጥሏል፤ ንጉሡ ሲስቅ ይስቃሉ፣ ሲያዝን ያዝናሉ — የኮላኪያ ልጆች ናቸው፤ ጳጳሳት መንጋ ሊጠብቁ ተሹመው የሚቆጥሩት ገቢ ነው
የሮም ወንበር — ሐዋርያት ድህነት ነበራቸው፣ እነዚህ ሀብት አላቸው፤ ሐዋርያት ተሰደዱ፣ እነዚህ ጦር ይመራሉ፤ ልዩነቱ ተዘርዝሮ ሲያልቅ አንድ ጥያቄ ይቀራል — ማንን ነው የተኩት?
ጥያቄዋን ስታቀርብ — እኔ ይህን ሁሉ ካደረግሁ ምን ይገባኛል? ተቀበሉኝ፣ አመስግኑኝ፣ ብትፈልጉም አምልኩኝ አለች
ማን ተቆጣ — መጽሐፉ ሲታተም የተነካኩት ሁሉ ተቆጡ — ጠበቆቹ፣ ምሁራኑ፣ መኳንንቱ፤ ከሁሉ የበለጠ የተቆጡት ግን የሥነ መለኮት ምሁራን ነበሩ
ምዕራፍ ሦስት፦ ሳቁ የሚቆምበት
አንድ ተራ ጥቅስ — ስንፍና ከጳውሎስ ደብዳቤ አነሳች፤ «እኛ ስለ ክርስቶስ ሞኞች ነን» ብሏል፤ በሌላ ቦታ የመስቀሉ ስብከት ለሚጠፉ ሰዎች ሞኝነት ነው ይላል — የእግዚአብሔር ሞኝነት ግን ከሰዎች ጥበብ ይበልጣል
ጥቅሱን አትለቀውም — እስካሁን የተሳለቀችው በሰዎች ስንፍና ላይ ነበር፤ አሁን ግን ራሱ ቅዱስ መጽሐፍ ውስጥ ሞኝነት አለ — እናም እዚያ ውስጥ ያለው የተመሰገነ ነው
የክርስቲያኑ ሞኝ — ሀብቱን ይንቃል፣ ግን በስሌት አይደለም፤ ማዕረግ ሲቀርብለት አይወስድም፤ ሲሳለቁበት አይመልስም፤ ጎረቤቶቹ ያዝኑለታል፣ ዘመዶቹ ያፍሩበታል
ከዚህ ዓለም ውጭ ያለ ነገር — አንዳንድ ጊዜ አንድ ነገር ይሰማቸዋል፤ ሲመለሱ ማስረዳት አይችሉም፣ ራሳቸውም አያውቁትም — የሚያውቁት አንድ ነገር ብቻ ነው፦ በዚያ ውስጥ እያሉ ደስተኞች ነበሩ
ማን እንደሚናገር — ልብሷ አልተለወጠም፤ ቆቧ ገና ጆሮ አለው፤ ቀልደኛዋ ገና በመድረኩ ላይ ናት
መጨረሻው — ስንፍና ድንገት ቆም አለች፤ አዳራሹን ተመልክታ በራሷ ላይ ተሳለቀች — ረጅም ሰበክኩ አለች፤ ተናጋሪዋ ስንፍና ስለሆነች የተሟላ ንግግር መጠበቅ አይገባም
የመጨረሻ ቃሏ — ደህና ሁኑ፤ አጨብጭቡ፤ ኑሩ፤ ጠጡ — ከዚያ ወረደች
መንጠቆው — ንግግሩ ሁሉ በስንፍና አፍ ውስጥ ስለሆነ ደራሲው «እኔ አላልኩም፤ ስንፍና ናት ያለችው» ማለት ይችላል፤ መከላከያው ግን ሠራ ወይ? መጽሐፉ ደራሲው ከሞተ ከሃያ ሦስት ዓመታት በኋላ በተከለከሉ መጻሕፍት ዝርዝር ውስጥ ገባ
ሦስቱ ጥያቄዎች
ንግግሩ ለምን አቅጣጫ ቀየረ? — ብዙ አንባቢዎች የመጨረሻውን ክፍል ጉድለት አድርገው ያዩታል፤ አበባ ግን ሌላ ታያለች — መጽሐፉ ከመጀመሪያው ጀምሮ ምክንያታዊ ያልሆኑ ነገሮችን በአንድ ስም ሥር እየሰበሰበ ነው፤ በዚያው መስመር ላይ የሚደረሰው ቦታ የግድ እምነት ነው
ስንፍና ማንን ትወክላለች? — በአንድ አንቀጽ ውስጥ አለማወቅ፣ በሌላው ቅዠት፣ በሌላው ሰው በሌላ ሰው ላይ የሚያደርገው እምነት፣ በመጨረሻው ደግሞ ሙሉ በሙሉ ራስን መስጠት
መደበላለቁ ብልሃት ነው — አንድ ቃል ተይዞ ቢቀር መጽሐፉ አንድ ነጥብ ብቻ ይሆን ነበር፤ እየተንሸራተተ ስለሚሄድ አንባቢው ሲስማማ ራሱን ያገኘዋል — የተስማማበት ነገር ወዴት እየወሰደው እንደሆነ ዘግይቶ ያውቃል
ማን ነው ያልተነካው? — የተማሩ ሰዎችን አላለፈችም፤ መነኮሳትን አላለፈችም፤ በመኳንንት ገንዘብ የሚኖሩ ምሁራንን አላለፈችም — ኤራስመስ ሦስቱም ነበር
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
የትግሥት መነሻ ጥያቄ — ስንፍና በአዳራሹ ውስጥ የነካቻቸው ሦስቱ ቦታዎች የኤራስመስ ራሱ ቦታዎች ናቸው፤ ስለዚህ ሰውየው ራሱን ገልብጦ ጻፈው ወይስ ራሱን አስወጥቶ?
«እምቢ አለ» ማለት ቀላል ማድረግ ነው — ትግሥት ታስተካክለዋለች፦ ሞር ተነስቶ ንጉሡን አልተቃወመም፤ ያደረገው ዝም ማለት ነው፤ መሐላውን አልፈረመም፣ ለምን እንዳልፈረመም አልተናገረም
ትግሥት ወደ ዛሬ ትወስደዋለች — ስብሰባ ላይ ላለመናገር ትወስናለህ፤ ወረቀት ይዞርልሃል፣ ሁሉም ይፈርማል፣ አንተ ብዕሩን አትነካውም፤ ምንም አልተናገርክም ብለህ ታስባለህ — ክፍሉ ውስጥ ያሉት ሁሉ ግን አንብበውታል
ለምን የሥነ መለኮት ምሁራን ከሁሉ በላይ ተቆጡ — ትግሥት ልዩነቱን በሥልጣናቸው መሠረት ላይ ታስቀምጣለች፤ ጠበቃ «ሕግ አውቃለሁ» ይላል፣ ወታደር «ጦርነት አውቃለሁ» ይላል — ሁለቱም ተሸንፈው ሊመለሱ ይችላሉ
የተነካው መከራከሪያቸው ብቻ አይደለም — ስንፍና «ስለማይመለስ ጥያቄ ትጨቃጨቃላችሁ» ስትል የነካችው መነሻ ጽሑፋቸውን ማንም እንደማያረጋግጠው ራሱን ነው፤ ከአምስት ዓመታት በኋላ ደግሞ ያንን መነሻ ራሱ አሳተመው
ዳዊት ልከኝነትን ይከላከላል — ካቶሊኮች «የመናፍቃን ምንጭ» አሉት፣ ፕሮቴስታንቶች «ፈሪ» አሉት፤ ፈሪ ሰው ግን ጥበቃ ስለሚያስፈልገው ከሁለቱ አንዱን ይመርጣል
ትግሥት አትስማማም — ኤራስመስ ጥበቃ ነበረው፦ ስም፣ ደጋፊዎች፣ በአውሮፓ ሁሉ የሚጻጻፋቸው ሰዎች፣ ገንዘብ የሚያስገቡ መጻሕፍት፤ አንድ ከተማ ሲከብደው ወደ ሌላ ተዘዋውሯል — ሉተር ደግሞ አንድ መስፍን እስኪደብቀው ድረስ የሚደበቅበት ቦታ አልነበረውም
ዘዴ ወይስ ሐሳብ — ኤራስመስ ለሉተር «ሐሳብህ ትክክል ነው፤ ዘዴህ ግን ስህተት ነው» ብሎ መለሰ፤ ተቋም ሲፈርስ ማንም ሊቆጣጠረው አይችልም ብሎ ያምን ነበር — ተሃድሶው የመጣው ከጦርነት ጋር ነው
የሉተር መልስ — ቤቱ ሲቃጠል ውኃውን ቀስ ብለህ ታፈሳለህ? ብሎ መለሰ፤ ሲወገዝም «በዚህ ላይ ቆሜያለሁ፤ ሌላ ማድረግ አልችልም።» አለ — ኤራስመስ በሕይወቱ ሙሉ ሊናገረው የማይችለው ቃል
አራሹና ዘሪው — ዳዊት «ኤራስመስ መሬቱን አረሰ፤ ሉተር ዘራበት።» ይላል፤ ትግሥት ተስማምታ ጥያቄውን ትተዋለች — መሬቱን ካረስክ በኋላ ስለተዘራበት ነገር ተጠያቂ ነህ ወይ? ዳዊት «አይደለም» ይላል፤ ትግሥት «ሙሉ በሙሉ አይደለም» ማለት አልችልም ትላለች — ኤራስመስ ራሱ ሙሉ በሙሉ አይደለም ማለት ስላልቻለ ከከተማ ከተማ ተዘዋውሯል
የዋሻው ሰው — በአፄ ሱስንዮስ ዘመን ካቶሊክ እምነት በኃይል ሲገባ ሀገሪቱ ተከፈለች፤ አንዱ ወገን «የፈረንጅ ሃይማኖት» አለ፣ ሌላው «የአባቶቻችን» አለ፤ ዘርዓ ያዕቆብ የሚባል ሰው ሁለቱንም ትቶ ወደ ዋሻ ገባ፣ ሐተታ የሚባል ጽሑፍ ጻፈ — መስፈሪያው አንዱም ወገን የሰጠው አልነበረም
ማስተካከያ፦ አፄ ዘርዓ ያዕቆብን አላልኩም፤ ሌላ ሰው ነው — ዳዊት ስሙን ሲያነሳ ራሱ ያስተካክለዋል
ትዕቢትና ኩራት — ራስን መውደድ ሲሰፋ ስሙ ይለወጣል፤ በአንድ ሰው ላይ ሲሆን ትዕቢት ይባላል፣ በሕዝብ ላይ ሲሆን ኩራት ይባላል — ትዕቢት ይወቀሳል፣ ኩራት ይመሰገናል
ዳዊት አንድ ልዩነት ይጨምራል — ተጨቁኖ የኖረ ሕዝብ ራሱን ማወደስ ሲጀምር ያ ትዕቢት ሳይሆን መልስ ነው፤ ትግሥት ተስማምታ ግን ታስታውሳለች — ኤራስመስ የሚያያቸው ሁሉም አሸናፊ የነበሩ ሕዝቦች ናቸው፣ ስለዚህ ያ ልዩነት በመጽሐፉ ውስጥ የለም
ስም አልባው ጽሑፍ — ዩልየስ ሁለተኛ ከሞተ በኋላ ስም አልባ የሆነ አጭር ውይይት ወጣ፦ ጳጳሱ በመንግሥተ ሰማያት በር ማስገቢያ ይጠይቃል፤ ጴጥሮስ አይከፍትለትም፤ ማዕረጉን ይዘረዝራል፣ በሠራዊቱ ያስፈራራል፣ በመጨረሻ ገንዘብ ያቀርባል፤ ኤራስመስ እስከ ሞቱ ድረስ «እኔ አልጻፍኩትም» ብሎ ቆየ — ዋናው ማስረጃ ግን የቶማስ ሞር ደብዳቤ ነው፦ በዲሴምበር 1516 የዚያ ውይይት ቅጂ በኤራስመስ የእጅ ጽሑፍ እንደደረሰው ጽፎ ምን ላድርገው ብሎ ጠየቀው
ልዩነቱ ትልቅ ነው — ዳዊት፦ ወደ ኋላ ተመልሶ ዝም አላለም፣ ወደ ኋላ ተመልሶ ስሙን አጠፋ፤ ትግሥት፦ ሉተር ስሙን ጻፈ፣ ሞር ማንነቱን አልደበቀም፣ ኤራስመስ ተናገረ — ግን ማን እንደተናገረው አልታወቀም
የመጀመሪያው ጥያቄ ሳይፈታ ቀረ — ትግሥት «አስወጥቶ» ትላለች — ርዕሱ ራሱ ሁለት ሰዎችን ከተመልካቹ ስለለየ፣ እናም የተማረ ሰው በክርስቲያኑ ሞኝ ውስጥ ራሱን አግኝቶ በሌላው ክፍል የተነካውን ስለሚረሳ
ዳዊት ተቃራኒውን ያያል — «ይህን ሁሉ ማን ጠየቀህ?» የሚለውን የጻፈው ራሱ መነኩሴ ነው፤ ያ ራስን ማስወጣት ሳይሆን ቢላዋውን በራስ ላይ ማዞር ነው
የሆልባይኑ ኅዳግ በክርክሩ ውስጥ — ትግሥት፦ ራሱን በዚያ ኅዳግ ተስሎ አይቶ ምንም አላደረገም፤ ዳዊት፦ መጽሐፉ የባዝል መምህር ኦስዋልድ ሚኮንዮስ ነበር፣ በፍሮበን ማተሚያ ቤት ለኤራስመስ ታይቶታል፣ እሱም «ኤራስመስ ገና እንዲህ የሚመስል ቢሆን ኖሮ ሚስት ማግኘት ባልከበደው ነበር» ብሎ ሳቀበት — ያ ቅጂ ዛሬም በባዝል የኪነ ጥበብ ሙዚየም የሥዕል ማኅደር ውስጥ አለ — በዚህ ላይ አልተስማሙም
ቀልድ ያረጃል ወይ — ዳዊት ዛሬ እንደማይስቅ በሐቀኝነት ተናገረ፤ ማብራሪያ ያስፈልገዋል — ማንን እየነካካች ነው? የትኛውን ጠብ እየጠቀሰች ነው?
የቀረው ዘዴው ነው — ቀልዶቹ አርጅተዋል፤ ቅርጹ ግን አላረጀም — ማንኛውንም ነገር ማመስገን ትችላለህ የሚለው ግኝት አላረጀም
ያረጀውና ያላረጀው — ያረጀው ስለ ክርክር የሚያወራው ክፍል ነው፤ ያላረጀው ስለ ገንዘብና ሥልጣን የሚያወራው ነው
«ምናልባት» የሚለው ቃል — ኤራስመስ «ልከኝነት ምናልባት ከሁሉም ጥበቦች የላቀች ጥበብ ናት» አለ፤ ትግሥት፦ በቁርጥ ቢናገር ኖሮ ልከኝነትን ራሱን ዶግማ ባደረገው ነበር — ያ ደግሞ ልከኝነት አይሆንም
በሁለት መቃብር መካከል — አንዱ በለንደን፣ ወደ ኋላ አልመለስም ብሎ የሞተው፤ ሌላው በባዝል፣ ወደ ኋላ ተመልሶ በአልጋው ላይ የሞተውና ካልመረጠው ወገን ቤት ውስጥ የተቀበረው፤ በመካከላቸው ደግሞ ርዕሱ የመጀመሪያውን ሰው ስም የያዘ አንድ መጽሐፍ አለ
ያልተነገሩ ነገሮች
በሮተርዳም ከተማ ከአራት መቶ ዓመታት በፊት የተሠራ የኤራስመስ የነሐስ ሐውልት አለ፤ በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት የከተማዋ መሃል ሙሉ በሙሉ ሲወድም ሐውልቱ ተረፈ — ከዚያም ወራሪዎቹ እንዳይወስዱት በአንድ ሙዚየም ግቢ ውስጥ ተቀበረ፤ ጦርነቱ ሲያልቅ ቆፍረው አወጡት።
ኤራስመስ በባዝል ከተማ ካቶሊክ ሆኖ ሞተ — ቤተ ክርስቲያኑን ፈጽሞ አልለቀቀም። የተቀበረው ግን በዚያች ከተማ ካቴድራል ውስጥ ነው፤ ያች ካቴድራል ደግሞ ከሰባት ዓመታት በፊት ወደ ፕሮቴስታንት እምነት ተለውጣ ነበር።
በአሥራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን ካቴድራሉ ሲታደስ አጥንቶቹ ጠፉ፤ ማንም የት እንዳሉ አያውቅም ነበር። ከዘመናት በኋላ ተመርምረው እንደገና ተለዩ፤ አሁን ከመታሰቢያ ድንጋዩ ሥር ናቸው።
የግሪኩን አዲስ ኪዳን ሲያዘጋጅ በላቲኑ ውስጥ ያለ አንድ ዓረፍተ ነገር በአንድም የግሪክ ቅጂ ውስጥ ስላላገኘው አወጣው፤ ዓረፍተ ነገሩ ሥላሴን የሚያረጋግጥ ስለሆነ ብዙዎች ተቆጡ። «በአንድ የግሪክ ቅጂ ውስጥ እንኳ ካሳያችሁኝ እመልሰዋለሁ» አለ፤ ከዓመታት በኋላ ቅጂ ቀረበለት፤ መለሰው።
ያ የተመለሰው ዓረፍተ ነገር ወደ እንግሊዝኛ መጽሐፍ ቅዱስ ገባ፤ ዛሬ በእንግሊዝኛ ስለ ሥላሴ ከሚጠቀሱት ሁሉ የሚታወቀው ያ ነው — እዚያ የደረሰው በአንድ ሰው ጽናት ሳይሆን በአንድ ሰው ስምምነት ነው።
ኤራስመስ በሕይወቱ ሙሉ ያሳተመው ሁሉ በላቲን ነው፤ በራሱ ሀገር ቋንቋ አንዲትም መጽሐፍ አልጻፈም።
ዛሬ በአውሮፓ ውስጥ ተማሪዎች ከአንድ ሀገር ወደ ሌላ ሄደው የሚማሩበት ትልቅ መርሐ ግብር በዚህ ሰው ተሰይሟል — ሀገር ስላልነበረው፤ በሁሉም ቦታ ኖሮ የትም ስላልተቀመጠ።
ቁልፍ ጥቅሶች
«እኔ ስገባ ፊታችሁ በራ… ዛሬ ጠዋት ስትገቡ ደመናማ ነበራችሁ። አሁን ግን ተመልከቱ — ትስቃላችሁ። ማን አደረገው?»
— ስንፍና«እኔ ከሌለሁ» ትላለች፣ «የሰው ልጅ ራሱ አይኖርም።»
— ስንፍና«ሳታውቁ ለእኔ እየሠራችሁ ነው»
— ስንፍና«ማን ፈረደ? ማን ለካ? ማን አነጻጸረ?»
— ስንፍና«ይህን ሁሉ ማን ጠየቀህ?»
— በስንፍና ምስል ውስጥ ያለው ፈራጅ«ደህና ሁኑ፤ አጨብጭቡ፤ በደስታ ኑሩ፤ ጠጡ!»
— ስንፍና«ማን በሞኝ ላይ ክስ ይመሠርታል?»
— አበባ«ገለልተኝነት የሚሠራው ማንም እያየህ ካልሆነ ብቻ ነው።»
— ዳዊት«የሚያጣው ነገር የሌለው ሰው ጊዜውን አይጠይቅም።»
— ትግሥት«በዚህ ላይ ቆሜያለሁ፤ ሌላ ማድረግ አልችልም።»
— ማርቲን ሉተር«ዘዴው የሚያድነው ሰውየውን ነው፤ ሐሳቡን ግን አያድነውም።»
— ትግሥት«ቀልዱ ሁለቱንም አልፎ ዘመናትን ተሻገረ።»
— ዳዊት
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
ዴሲዴሪየስ ኤራስመስ — በሮተርዳም የተወለደ፣ ወላጅ አልባ ሆኖ ወደ ገዳም የገባ፣ ከቃሉ ለመውጣት ዕድሜውን ያሳለፈ ምሁር — ሀገር፣ ማዕረግና የአባት ስም ሳይኖረው ስም ብቻ የሠራ
ቶማስ ሞር — የለንደኑ ጠበቃና ሂዩማኒስት፤ መጽሐፉ የተጻፈበት ቤት ባለቤትና ርዕሱ የተሠራበት ስም — ወደ መንግሥት ገብቶ የእንግሊዝ ከፍተኛ ሹም ሆነ፣ መሐላ ባለመፈረሙም አንገቱ ተቆረጠ
ሉቅያኖስ — በሮማ ግዛት ውስጥ በግሪክኛ የሚጽፍ ሶርያዊ ቀልደኛ፤ «ስለ ዝንብ ምስጋና» ደራሲ — ኤራስመስና ሞር አብረው ተርጉመውታል
ዩልየስ ሁለተኛ — በጦር ሠራዊት ፊት ወደ ቦሎኛ የገባ ጳጳስ፤ የዘመኑ ጣሊያኖች «ዩልየስ አስፈሪው» ይሉት ነበር — ከሞቱ በኋላ ስም አልባ ውይይት ተጻፈበት
ማርቲን ሉተር — የኤራስመስን የግሪክ አዲስ ኪዳን ካነበቡት አንዱ፤ ስለ ጳውሎስ መልዕክት ሲያስተምር የጽድቅን ጥያቄ አገኘ — ዘጠና አምስት ነጥቦችን ጻፈ
ሴንት ጄሮም — አውሮፓ ለዘመናት ብቻውን ስታነበው የነበረውን ቩልጌት የላቲን ትርጉም የሠራ
ሃንስ ሆልባይን — በባዝል ሕትመት ኅዳግ ላይ ከወንድሙ ጋር የሳለ ወጣት ሠዓሊ — በዚያው ጠርዝ ላይ የደራሲውን ትንሽ ምስል አኖረ
ዢል ደ ጎርሞን — መጽሐፉን በፓሪስ ያሳተመ፤ ኤራስመስ ሕትመቱ ካልተሟላና ከተዛባ ቅጂ የተወሰደ ነው ብሎ አማረረበት
ሄንሪ ስምንተኛ — ከሞር መሐላ የጠየቀው የእንግሊዝ ንጉሥ
አባ ጎርጎርዮስ — በአውሮፓ ከሂዮብ ሉዶልፍ ጋር ተቀምጦ ግዕዝንና አማርኛን ያስተማረ ኢትዮጵያዊ ሊቅ — ከዚያ ግንኙነት የመጀመሪያው የግዕዝ ሰዋስውና መዝገበ ቃላት ወጣ
ዘርዓ ያዕቆብ — በአፄ ሱስንዮስ ዘመን ሁለቱን ተጣሉ ወገኖች ትቶ ወደ ዋሻ ገብቶ ሐተታን የጻፈ ሰው — ማን እንደጻፈው ምሁራን እስከ ዛሬ ይከራከራሉ
ገጸ ባሕሪያት
ስንፍና — የቀልደኛ ልብስ ለብሳ፣ ጆሮ ያለው ቆብ ደፍታ የክብር ንግግር የምታደርገው ተናጋሪ — ንግግሩ ሁሉ በአፏ ውስጥ ስለሆነ ደራሲው «እኔ አላልኩም፤ ስንፍና ናት ያለችው» ማለት ይችላል
ፕሉቶስ — የሀብት አምላክ፤ የስንፍና አባት — ጦርነትንም ሰላምንም የሚያንቀሳቅሰው እሱ ነው ትላለች
ኒዮቴስ — ወጣትነት፤ የስንፍና እናት
ሜቴ — ስካር፤ ከሁለቱ ሞግዚቶች አንዷ
አፔዲያ — አለማወቅ፤ ሁለተኛዋ ሞግዚት
ፊላውቲያ — ራስን መውደድ፤ ከአንድ ሰው ወደ ከተማዎችና ወደ ሕዝቦች የምትሰፋ
ኮላኪያ — ሽንገላ፤ የቤተ መንግሥት ሰዎች እናት
ሌቴ — መርሳት፤ ትዳርንና እናትነትን የሚያስችለው ስሌት ማጣት
የቀሩት አጃቢዎች — ሚሶፖኒያ ሥራ መጥላት፣ ሄዶኔ ደስታ፣ አኖያ አእምሮ ማጣት፣ ትሪፌ ቅንጦት፤ ከኋላቸው ኮሞስ የፈንጠዝያ አምላክና ጥልቅ እንቅልፍ
የክርስቲያኑ ሞኝ — ሀብትና ማዕረግ የሚንቅ፣ ሲሳለቁበት የማይመልስ፣ ዘመዶቹ የሚያፍሩበት ሰው — ሳቁ የሚቆምበት ቦታ
ቦታዎች
ሮተርዳም — የኤራስመስ የትውልድ ከተማ፤ ሐውልቱ ተቀብሮ የተረፈባት
ለንደን፣ ባክለርስበሪ — መጽሐፉ ከሳምንት ባነሰ ጊዜ ውስጥ የተጻፈበት የቶማስ ሞር ቤት ያለበት ሰፈር
ቦሎኛ — በከበባ ወድቃ ጳጳሱ በድል ሠልፍ የገባባት ከተማ — ኤራስመስ በሠልፉ ጠርዝ ላይ ቆሞ ተመልክቷል
ባዝል — የፍሮበን ማተሚያ ቤት ያለባት፤ ኤራስመስ የሞተባትና በካቴድራሏ ውስጥ የተቀበረባት
ዊተንበርግ — ዘጠና አምስቱ ነጥቦች በቤተ ክህነት በር ላይ ተለጠፉ የሚባልባት ከተማ
ፓሪስ — መጽሐፉ ለመጀመሪያ ጊዜ የታተመባት፤ ደራሲው ባልፈቀደው ሕትመት
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
ሞሪያ ኢንኮሚየም — የመጽሐፉ የግሪክ ስም፤ «ሞሪያ» ስንፍና ማለት ነው፤ ድምጹ ግን «ሞር» ይመስላል
የፌዝ ምስጋና — ትልቅ ለሆነ ነገር የሚገባውን የክብር ንግግር ወስዶ ለትንሽ ወይም ለተናቀ ነገር የመስጠት ቅርጽ — ቀልዱ በርዕሱ ላይ ሳይሆን በቅርጹ ላይ ነው
የክፍል መልመጃ — መምህሩ ርዕስ ሰጥቶ ተማሪው ስለዚያ ርዕስ ንግግር የሚያደርግበት ልምምድ፤ ማመን አያስፈልግም — ጥበቡ በአቀራረቡ ላይ ነው
ሰምና ወርቅ — በቅኔ ውስጥ ላይ ላዩ የሚሰማው ምስጋናና ከሥሩ የተቀበረው ፍርድ
አሽሙር — በሚያምር ቃል የሚቀርብ ትችት፤ ብትቆጣ ቅሬታህ ራሱ የመሰከረብህ ማስረጃ ይሆናል
ቩልጌት — አውሮፓ ለዘመናት መጽሐፍ ቅዱስን ስታነብበት የነበረው የላቲን ትርጉም — አንድ ትርጉም ብቻ ሲኖር ትርጉሙ ራሱ ሥልጣን ይሆናል
አዳጊስ — ከጥንታዊ ግሪክና ላቲን የተውጣጡ ምሳሌዎችና ሐረጎች ስብስብ፤ ስሙን ያሰማለት መጽሐፍ
ሪናሳንስ — «ድጋሚ መወለድ»፤ የግሪክ ጽሑፎችና የጥንታዊ ሥነ ጥበብ ዘዴዎች ወደ ምዕራብ አውሮፓ የተመለሱበት ዘመን
የተከለከሉ መጻሕፍት ዝርዝር — ደራሲው ከሞተ ከሃያ ሦስት ዓመታት በኋላ መጽሐፉ የገባበት — መከላከያው ሰውየውን አዳነ፣ መጽሐፉን ግን አላዳነም
የውይይት ጥያቄዎች
ገልብጦ ወይስ አስወጥቶ። ኤራስመስ መነኩሴ ሆኖ መነኮሳትን፣ በደጋፊ ገንዘብ እየኖረ መኳንንትን ሲሳለቅ ቢላዋውን በራሱ ላይ አዞረ ወይስ ራሱን ከክሱ አወጣ? ትግሥት ርዕሱና መጨረሻው ሁለቱም ማምለጫ በር ናቸው ትላለች፤ ዳዊት «ይህን ሁሉ ማን ጠየቀህ?» የሚለውን የጻፈው ራሱ ቃል የገባ ሰው መሆኑን ያስታውሳል።
ስም ማጥፋት ልከኝነት ነው? ሉተር ስሙን ጻፈ፤ ሞር መሐላውን ሳይፈርም ማንነቱን ግን አልደበቀም፤ ኤራስመስ ተናገረ — ግን ማን እንደተናገረው አልታወቀም። በአደገኛ ጊዜ ስምን ማንሳት የጥንቃቄ ጥበብ ነው ወይስ ሌሎች የከፈሉትን ዋጋ ላለመክፈል የተመረጠ በር?
አራሹና ተዘራው። ኤራስመስ የፈለገው ትክክለኛነት ነበር፤ የመጣው ግን ተሃድሶና ጦርነት ነው። መሬቱን ካረሱ በኋላ ስለተዘራበት ነገር ተጠያቂ መሆን ይቻላል? ተቋም ሲፈርስ ማንም ሊቆጣጠረው አይችልም የሚለው ስጋት ለውጥን ማዘግየትን ያጸድቃል ወይስ የሚያጣው ነገር ያለውን ሰው ብቻ ነው የሚያገለግለው?
