አንድ ወጣት ጠበቃ በ Bombay ትንንሽ ክሶች በሚታዩበት ችሎት ውስጥ ተነሣ። ሥራው አንድ ነበር — የተቃራኒውን ወገን ምስክር መጠየቅ። አንድ ጥያቄ እንኳ አልመጣለትም። ተቀመጠ፤ ጉዳዩን ማስኬድ አልችልም አለ፤ የተቀበለውን ሠላሳ ሩፒ እመልሳለሁ አለ። ከዓመታት በኋላ ያ ሰው በዚያ ዘመን ዓለምን ካስተዳደሩት መንግሥታት ሁሉ የገዘፈውን ተጋፍጦ አገሩን ወደ ነጻነት አደረሰ። የሚያስገርመው ግን ያ ትዕይንት እንዴት እንደሚታወቅ ነው — ራሱ ጽፎታል። ስለ ስኬቶቹ ሳይሆን ስለ ውድቀቶቹ የሚጽፍ የሕይወት ታሪክ የጻፈው ገና በሕይወት ሳለ፣ ገና ሕዝብ እየተከተለው ሳለ ነው። መጽሐፉ ግን ሺህ ዘጠኝ መቶ ሃያ አንድ ላይ ይቆማል — ዓለም የሚያውቀው ሰው በዚያ መጽሐፍ ውስጥ ገና አልተፈጠረም።
ክፍል 1 — ሠላሳ ሩፒ ተመላሽ (ሳባ)
የመጀመሪያው ችሎት — እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ሺህ ስምንት መቶ ዘጠናዎቹ መጀመሪያ፣ Bombay። ትንንሽ ክሶች የሚታዩበት ችሎት — ትልቅ ገንዘብ የማይንቀሳቀስበት፣ ጋዜጣ የማይጽፍለት፣ አዲስ ጠበቆች የመጀመሪያ እግራቸውን የሚያሳርፉበት ቦታ። ደንበኛዋ Mamibai ትባላለች። ጉዳዩ የመጣው በአንድ ደላላ በኩል ነው፤ ለደላላው ኮሚሽን ክፈል ሲሉት እምቢ አለ፣ ጉዳዩን ግን አገኘው። ክፍያው ሠላሳ ሩፒ ነበር። በኋላ ራሱ ሲጽፍ «ልቤ ወደ ጫማዬ ወረደ፤ ራሴ ዞረብኝ» ብሎ ገልጾታል። ተቀምጦ ሌላ ጠበቃ ቅጠሩ፤ የከፈላችሁኝንም እመልሳለሁ አለ
ስሙ ራሱ ሱቅ ነው — Mohandas Karamchand Gandhi የተወለደው ሺህ ስምንት መቶ ስድሳ ዘጠኝ ላይ፣ በሕንድ ምዕራባዊ ጠረፍ ላይ ባለች Porbandar በምትባል ትንሽ የባሕር ከተማ ነው። “Gandhi” የሚለው ቃል በዚያ አካባቢ ቅመምና ሽቶ የሚሸጥ ነጋዴ ማለት ነው — የአባቶቻቸው ሱቅ ወደ ስማቸው ገብቶ ቀርቷል
በውልደት የሚወሰን ሕይወት — ቤተሰቡ Bania በሚባል የነጋዴዎች ወገን ውስጥ ይመደባል። በዚያ አሠራር ማን ከማን ጋር ይጋባል፣ ማን ከማን ጋር ይመገባል፣ ማን ምን ሥራ ይሠራል የሚለው ሁሉ በውልደት ይወሰን ነበር። ወገኖቹ አንዱ ከሌላው በላይ ተደርድረው ይታዩ ነበር፤ ከሁሉም ደረጃ በታች የተጣሉ ሰዎችም ነበሩ — መንካታቸው እንኳ ያረክሳል ተብሎ ይታመን ነበር
ውሳኔ በሚሰጥበት ቤት ውስጥ ያደገ ልጅ — አባቱ Karamchand ሱቅ የሚጠብቅ ነጋዴ አልነበረም፤ Porbandarን ያስተዳድር የነበረው ትንሽ ንጉሣዊ ቤት ዋና አማካሪና አስተዳዳሪ ነበር
የተቀደደው ወረቀት — ዐሥራ አምስት ዓመቱ ነበር። ታላቅ ወንድሙ ዕዳ ውስጥ ነበር፤ Mohandas ከወንድሙ የእጅ አምባር ላይ ትንሽ ወርቅ ቆርጦ ዕዳውን ከፈለበት። ሊናገረው ፈልጎ አፉ አልተከፈተም፤ ስለዚህ ጻፈው — ስርቆቱን ዘርዝሮ፣ ቅጣቴን ስጠኝ ብሎ፣ አባቱን ግን ራስህን አትቅጣ ብሎ ለምኖ። አባቱ ታሞ በአንድ ተራ የእንጨት መደብ ላይ ተኝቷል። ቀና ብሎ ተቀመጠና አነበበው፤ እንባው በጉንጩ ወርዶ ወረቀቱን አረጠበው። ለአፍታ ዓይኑን ጨፍኖ አሰበ። ከዚያ ወረቀቱን ቀደደው፤ መልሶ ተኛ። ልጁም አለቀሰ
የሞግዚቷ ዘር — ልጁ መናፍስትን ይፈራ ነበር። Rambha የምትባል ሞግዚቱ የ Rama ስም ደጋግመህ ጥራ ብላ መከረችው — Rama በሂንዱ እምነት የሚመለክ አምላክ ነው። ልማዱ ብዙ አልቆየም፤ በኋላ ግን ዛሬ ያ ስም ለእኔ የማይሳሳት መድኃኒት የሆነው ያቺ ደግ ሴት በዘራችው ዘር ነው ብሎ ጽፏል
ዐሥራ ሦስት ዓመቱ ላይ የተደረገ ጋብቻ — የተዳረላት ልጅ Kasturba ትባላለች፤ ዐሥራ አራት ዓመቷ ነበር፤ ከእሱ ትንሽ ትበልጥ ነበር። ሙሽራይቱ ገና ማንበብ አልቻለችም ነበር። ያ ጋብቻ ግን ከስድሳ ዓመታት በላይ ዘለቀ
ሦስት መሐላ በአንድ በር ላይ — እናቱ Putlibai ልጇ ወደ ባሕር ማዶ ከሄደ ይጠፋል ብላ ፈራች፤ አንድ የሃይማኖት መምህር ፊት ወስዳ አማለችው። ሥጋ አልበላም። መጠጥ አልጠጣም። ወደ ሌላ ሴት አልቀርብም
ከወገኑ ተለይቶ የተቆጠረ — የወገኑ ሽማግሌዎች ጉባኤ ጠርተው ባሕር ማዶ መሻገር ሃይማኖታችንን ማፍረስ ነው አሉት፤ እሄዳለሁ አለ። የጉባኤው አለቃ አወጀ፦ ይህ ልጅ ከዛሬ ጀምሮ ከወገኑ እንደተለየ ይቆጠራል፤ የረዳው ወይም ወደብ ድረስ የሸኘው ሰው ይቀጣል። ተነሥቶ ሄደ
ዋጋው የታየው ሲመለስ ነው — ወገኑ ለሁለት ተከፍሎ ጠበቀው። ካልታረቁት ወገን ውስጥ የሚስቱ አባትና እናት፣ የራሱ እህትና የእህቱ ባል ነበሩ — ቤታቸው ሊያስተናግዱት አይፈቀድላቸውም ነበር። በድብቅ ሊያስተናግዱት ፈቅደው ነበር፤ እሱ ግን በአደባባይ የማላደርገውን በድብቅ አላደርግም አለ። ቤታቸው ውኃ እንኳ አልጠጣም
በዚያ ዘመን ጠበቃ መሆን — London ውስጥ ሁለት ግዴታ ብቻ ነበር፦ ፈተና ማለፍና በአንድ የሕግ ማኅበር ዐሥራ ሁለት የትምህርት ዘመን — ሦስት ዓመት ገደማ — መቆየት። በየዘመኑ ከሃያ አራት ገደማ የጋራ እራቶች ቢያንስ በስድስቱ ላይ መገኘት ነበረበት። መብላት ግዴታ አልነበረም፤ ሥጋ የማይበላው ተማሪ ደግሞ ብዙ ጊዜ ምንም አልበላም — ማዕዱ ላይ ለእሱ የሚሆነው ዳቦ፣ የተቀቀለ ድንችና ጥቅል ጎመን ብቻ ነበር
የተወለደበትን ሃይማኖት ግጥም በእንግሊዝኛ — በ London ሁለተኛ ዓመቱ መገባደጃ ላይ ስለ ምሥራቅ ሃይማኖቶች የሚያጠና ማኅበር አባላት የሆኑ ሁለት እንግሊዛውያን ወንድማማቾች የ Edwin Arnoldን የእንግሊዝኛ ትርጉም እያነበቡ ነበር። “Bhagavad Gita” የሂንዱ ቅዱስ መጽሐፍ ነው — አንድ ተዋጊ ከፊቱ የተሰለፉት ዘመዶቹ መሆናቸውን አይቶ ቀስቱን የጣለበትና ሠረገላ ነጂው የተከራከረበት ውይይት፤ ግጥሙ እንደሚነግረን ያ ሠረገላ ነጂ በሰው አምሳል የተገለጠ አምላክ ነበር። ወንድማማቾቹ ዋናውን ከእኛ ጋር አንብብ ብለው ጋበዙት። ዐፈረ — ግጥሙን በ Sanskritም በጉጃራቲም አላነበበውም ነበር። የ Sanskrit ዕውቀቱ ጥቂት ቢሆንም ትርጉሙ የሳተበትን ቦታ ለማሳየት ያህል እረዳለሁ ብሎ አብሯቸው ማንበብ ጀመረ
በጆሮው ያቃጨሉት ስንኞች — ከግጥሙ ሁለተኛ ምዕራፍ ጥቂት ስንኞች ልቡ ላይ ተቀረጹ፤ እስከ ዛሬ በጆሮዬ ያቃጭላሉ ብሎ ጽፏል። ስለ መጽሐፉ የተሰማው ስሜትም ከዚያ ቀን ጀምሮ እያደገ ሄደ ይላል
የተራራው ስብከት — በዚያው ዘመን አንድ ክርስቲያን ወዳጁ መጽሐፍ ቅዱስ አንብብ ብሎ መከረው፤ ቅጂም አመጣለት። በተለይ የተራራው ስብከት ልቡን እንደነካው ጽፏል፤ ከ Gita ጋር አነጻጸረው። ከአገሩ ርቆ ነው የራሱን መጽሐፍ ያገኘው — የሌላውን መጽሐፍ ያገኘውም እዚያው ነው
ወደ ሌላ ምድር የወሰደው ደብዳቤ — ከችሎቱ በኋላ ወደ ትውልድ አካባቢው ተመልሶ አቤቱታ መጻፍና ማመልከቻ መሙላት ጀመረ፤ ገቢው ትንሽ ነበር፣ ስሙም አልተሰማም። ከዚያ Dada Abdulla የተባለ የነጋዴ ድርጅት ደብዳቤ ላከ — ባለቤቶቹ ከአካባቢው የመጡ ሙስሊም ሕንዳውያን ናቸው፤ ንግዳቸው ግን በደቡብ አፍሪካ በ Natal ውስጥ ነበር። የሚያስፈልጋቸው ጉጃራቲንም እንግሊዝኛንም የሚያውቅ፣ በእንግሊዝ ሕግ የተማረ ሰው ነው
አንድ ዓመት ብሎ ሄደ — ሚስቱን Kasturbaን ከልጆቹ ጋር ሕንድ ውስጥ ትቶ በመርከብ ተሳፈረ። ሃያ አንድ ዓመታት ቆየ
ክፍል 2 — ካፖርቱን ያልጠየቀው ሰው (ኢብሳ)
“raj” የሚለው ቃል ራሱ ሕንዳዊ ነው — በዚያ ዘመን ሕንድን ያስተዳድር የነበረው መንግሥት “the British raj” ይባል ነበር። “Raj” ማለት አገዛዝ፣ ንግሥና ማለት ነው፤ ከዚያው ሥር የመጣው “raja” ደግሞ ንጉሥ ማለት ነው። ያ የ Sanskrit ቃል በላቲን ውስጥ ካለው “rex” ጋር አንድ ጥንታዊ ሥር ይጋራል፤ ከዚያም በእንግሊዝኛ “royal” እና “regal” ወጥተዋል። ማለትም እንግሊዞች ሕንድን ሲገዙ የአገዛዛቸውን ስም ከተገዢዎቻቸው ቋንቋ ተውሰው ነው የሰየሙት
ወረቀቱ ላይ — ሺህ ስምንት መቶ ሃምሳ ስምንት ላይ የእንግሊዝ ንግሥት Victoria ለሕንድ ሕዝብ አዋጅ አወጣች፦ በሕንድ ምድር ላሉት ተገዢዎቼ ያለብኝ ግዴታ ለሌሎቹ ተገዢዎቼ ያለብኝ ያው ግዴታ ነው፤ ሁሉም የሕግን እኩልና አድልዎ የሌለበት ጥበቃ ያገኛሉ። በተግባር ግን ሁለት መስፈሪያ ነበር። ያ ሁለተኛው መስፈሪያ የተጻፈው በዚያው ቋንቋ፣ በዚያው ወረቀት፣ በዚያው የእኩልነት ቃል ውስጥ ነው
መልሱ ስኳር ነው — እንግሊዝ በግዛቶቹ ውስጥ ባርነትን ካገደ በኋላ በቅኝ ግዛቶቹ ያሉት የስኳር እርሻዎች አዲስ ጉልበት ፈለጉ። መልሱ ከሕንድ ሰዎችን በውል ማምጣት ሆነ፦ አምስት ዓመት ይሠራል፤ የመርከቡ ወጪና ምግቡ ይሰጠዋል፤ ደመወዙ ትንሽ ነው፤ ውሉ እስኪያልቅ ድረስ ከእርሻው መውጣት አይችልም
Natal — ሥርዓቱ Natal የደረሰው ቆይቶ ነው። እዚያ የሰፈሩት አውሮፓውያን ለስኳር አገዳ የሚመች መሬት አገኙ፤ የአካባቢው አፍሪካውያን ግን በራሳቸው መሬት ራሳቸውን ይችሉ ነበር፣ ለሌላ ሰው እርሻ ተቀጥረው መሥራት አልፈለጉም። የመጀመሪያዋ መርከብ Durban የደረሰችው ሺህ ስምንት መቶ ስድሳ ላይ ነው፤ ሦስት መቶ አርባ ሁለት ሰዎችን ይዛ። በቀጣዮቹ ሃምሳ ዓመታት ሁለት መቶ ሺህ የሚሆኑ ሰዎች መጡ
ማኅበረሰብ ሆኑ — ውላቸው ሲያልቅ ብዙዎቹ አልተመለሱም። ትንሽ መሬት ገዙ፣ አትክልት ተከሉ፣ ሱቅ ከፈቱ። ከዚያ ከሕንድ ምዕራባዊ ጠረፍ የመጡ ሙስሊምና ሂንዱ ነጋዴዎች መደብር ከፈቱ
በቀለም የተለካ ሕይወት — Gandhi ሲደርስ ያገኘው ማኅበረሰብ ውስጥ የትኛው መንገድ ላይ መራመድ እንደሚቻል፣ የትኛው ሰዓት ላይ ከቤት መውጣት እንደሚቻል፣ የትኛው ሆቴል ውስጥ ማደር እንደሚቻል ሁሉ ተለክቷል። እሱ ግን ያንን ገና አያውቀውም ነበር — ልብሱ የ London ልብስ ነው፤ በእጁ ላይ የመጀመሪያ ማዕረግ ትኬት ነበር
አምስት ሽልንግ — ሺህ ስምንት መቶ ዘጠና ሦስት፣ ጁን ወር — በደቡብ አፍሪካ የብርድ ወራት። ከ Durban ወደ Pretoria፣ Transvaal የሚባለው የጎረቤት ግዛት ዋና ከተማ፣ ይሄዳል። ገና ሃያ ሦስት ዓመቱ ነው። ለመኝታ ልብስ አምስት ሽልንግ ተጨማሪ ይከፈል ነበር፤ ደንበኛው ግዛ ብሎ ለመነው፤ እሱ ግን አልገዛም — በኋላ እንደጻፈው ከግትርነትና ከኩራት፣ አምስት ሽልንግ ለማትረፍም ብሎ
Pietermaritzburg፣ ሌሊት — ባቡሩ የ Natal ዋና ከተማ ደረሰ። አንድ ነጭ ተሳፋሪ ገባ፣ ሕንዳዊውን ከላይ እስከ ታች አየው፣ የባቡሩን ባለሥልጣኖች ይዞ ተመለሰ። ወደ ዕቃ መጫኛው ክፍል ሂድ አሉት፤ የመጀመሪያ ማዕረግ ትኬት አለኝ አለ። ትኬቱ ጉዳይ አልነበረም። ፖሊሱ መጣ፤ እጁን ይዞ ገፍቶ አስወጣው። ወደ ሌላው ክፍል ግባ ሲሉት እምቢ አለ፤ ባቡሩ ትቶት ሄደ
ካፖርቱ ዕቃው ውስጥ ነበር — በመጠበቂያው ክፍል ውስጥ ተቀመጠ፤ መብራት የለም፤ ከተማዋ ከፍታ ላይ ናት፣ ብርዱ መራራ ነው። ካፖርቱን ልጠይቅ አልደፈረም — ዳግም እንዳይሰደብ ፈራ። ተቀምጦ ሲንቀጠቀጥ አደረ
ሦስት ምርጫ — መብቱን ለማስከበር መቆም፣ ወደ ሕንድ መመለስ፣ ወይም ስድቡን ችሎ ወደ Pretoria መቀጠል። ግዴታውን ሳይፈጽም መሸሽ ፈሪነት ነው ብሎ ወሰነ፤ የደረሰበት መከራ የቀለም ጥላቻ የሚባል ጥልቅ በሽታ ምልክት ብቻ ነው አለ። ከዓመታት በኋላ John Mott የሚባል አሜሪካዊ ሚስዮናዊ የሕይወቱን ትልቁን የፈጠራ ተሞክሮ ሲጠይቀው የጠቀሰው ያችን ሌሊት ነው
በአንድ ጉዞ ውስጥ ሁለት ጊዜ — በ Natal ድንበር ላይ ካለችው Charlestown ጀምሮ መንገዱ በፈረስ ሠረገላ ነበር። የሠረገላው ኃላፊ ሕንዳዊውን ውጭ ከነጂው አጠገብ አስቀመጠው፤ መንገድ ላይ ያንን ቦታ ራሱ ፈልጎ ቆሻሻ ጆንያ እግር ማሳረፊያው ላይ ዘርግቶ እዚህ ተቀመጥ አለው። እምቢ አለ። ሰውየው ደጋግሞ መታው፤ Gandhi የሠረገላውን የናስ ዘንግ ጨብጦ አልለቀቀም። አንድ ጊዜ በሕግ ስም፤ አንድ ጊዜ በእጅ
በሳይንስ ስም — በዚያ ዘመን በአውሮፓና በአሜሪካ በሚገኙ የተከበሩ ዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ ይሰጥ የነበረው ትምህርት ራሱ ሰዎችን በዘር ደረጃ ያሰልፍ ነበር። የራስ ቅሎችን እየለኩ፣ ቁጥሮችን እየደረደሩ፣ አንዱን ወገን ከሌላው በላይ የሚያደርግ ሰንጠረዥ ይሠሩ ነበር። ያ ደግሞ እንደ ጭፍን ጥላቻ አልቀረበም — እንደ ሳይንስ ቀረበ። ስለዚህ የሚጋፈጠው ነገር ሦስት ነበር፦ ሕጉ፣ አስተዳደሩ፣ እናም ሁለቱን የሚያጸድቅ የተማረ ንግግር
“the Black Act” — ሺህ ዘጠኝ መቶ ስድስት ላይ የወጣው ረቂቅ ሕግ የሚለው ይህ ነው፦ በ Transvaal ግዛት ውስጥ የሚኖር እያንዳንዱ እስያዊ መመዝገብ አለበት፤ ወንዱም ሴቲቱም፤ ስምንት ዓመት ያለፈው ልጅ ሁሉ። የጣት አሻራ መስጠት አለበት። የምስክር ወረቀቱን ሁልጊዜ መያዝ አለበት፤ የጠየቀው ሰው ሁሉ ማየት ይችላል። ያልተመዘገበ ሰው በዚያ ግዛት ውስጥ የመኖር መብት የለውም
መሐላ በአዳራሽ ውስጥ — ሴፕቴምበር ላይ በ Transvaal የወርቅ ማዕድን ከተማ፣ Johannesburg፣ በአንድ ቲያትር ቤት ስብሰባ ተጠራ፤ አዳራሹ ሞላ፤ ሕንዳውያንና ቻይናውያን ተሰበሰቡ። ውሳኔ ብቻ አላሳለፉም — ይህን ሕግ አንታዘዝም ብለው አምላክን ምስክር አድርገው ማሉ
ስም ያልነበረው ነገር — እንግሊዝኛው ቃል “passive resistance” ነበር። Gandhi ግን ያ ቃል የደካሞች መሣሪያ ተደርጎ እንደሚታይ አየ — ጥላቻ ሊያዝልበት፣ መጨረሻ ላይም ወደ ዓመፅ ሊለወጥ ይችላል። ሕንዳውያኑ የራሳቸውን ቃል መፍጠር አለባቸው ብሎ አመነ፤ ጋዜጣው ላይ ውድድር አወጣ፣ ትንሽ ሽልማትም አዘጋጀ
ያሸነፈው የራሱ ዘመድ ነበር — Maganlal Gandhi “sadagraha” የሚል ቃል አመጣ። Gandhi ወደደው፤ ትርጉሙ ይበልጥ እንዲጠራ ግን አስተካከለው — “Satyagraha” ሆነ። “Satya” እውነት፣ “Agraha” አጥብቆ መያዝ፤ አንድ ላይ ሲሆኑ እውነትን አጥብቆ መያዝ ማለት ነው
ahimsa — “Himsa” ማለት መጉዳት ማለት ነው፤ ከፊት ለፊት የተጨመረው ትንሽ ድምፅ ደግሞ “አይደለም” ማለት ነው። ስለዚህ ahimsa ማለት አለመጉዳት ማለት ነው። አለመጉዳት የደካማ ሰው መንገድ አይደለም አለ፤ አንድ ሰው ሲመታ መልሶ አለመምታት ከመመለስ የበለጠ ኃይል ይጠይቃል
በአንድ ብረት ድስት ውስጥ — ከሁለት ዓመት በኋላ Johannesburg ውስጥ በአንድ መስጊድ ግቢ ሦስት ሺህ የሚሆኑ ሰዎች ተሰበሰቡ — ሙስሊሞች፣ ሂንዱዎችና ክርስቲያኖች አብረው። መሃል ላይ ባለ ሦስት እግር ትልቅ የብረት ድስት ተቀመጠ፤ ሁለት ሺህ የሚበልጡ የምዝገባ ወረቀቶች በዚያ ውስጥ ተቃጠሉ። ያ ቀን በደቡብ አፍሪካ ታሪክ ውስጥ የመተላለፊያ ወረቀት በአደባባይ የተቃጠለበት የመጀመሪያ ቀን ተብሎ ተመዝግቧል። ከግማሽ ምዕተ ዓመት በኋላ በዚያችው አገር ውስጥ ሌሎች ሰዎች ተመሳሳይ ወረቀት ይዘው ተመሳሳይ እሳት አነደዱ፤ ከመካከላቸው አንዱ Nelson Mandela የተባለ ጠበቃ ነበር
የተመለሰው ሰው — ወደ ሕንድ የተመለሰው ሺህ ዘጠኝ መቶ ዐሥራ አምስት ላይ ነው። የወጣው ወጣት ጠበቃ ነበር፤ የተመለሰው ስሙ ቀድሞት የደረሰ የአርባ አምስት ዓመት ሰው ነው
ክፍል 3 — ስድስት ሙከራ (አበባ)
መጽሐፉ እንዴት ወጣ
በመጀመሪያ መጽሐፍ አልነበረም — ሺህ ዘጠኝ መቶ ሃያ አምስት ላይ Gandhi “Navajivan” የተባለ ሳምንታዊ ጋዜጣ ነበረው። ባልደረቦቹ የሕይወት ታሪክህን ጻፍ ብለው ለምነውት ነበር፤ ለጋዜጣው ደግሞ በየሳምንቱ አንድ ነገር መጻፍ ግድ ነበረበት — ለምን ያ የሕይወት ታሪኩ አይሆንም ብሎ አሰበ
የወዳጁ ጥርጣሬ — ጥርጣሬውን ያካፈለው Gandhi የማይናገርበት የዝምታ ቀኑ ላይ ነው። የሕይወት ታሪክ መጻፍ የምዕራባውያን ልማድ ነው አለው፤ በምሥራቅ የጻፈ ሰው አላውቅም አለው። ደግሞ ዛሬ የያዝከውን መርህ ነገ ብትተወውስ? በቃልህ ተመርተው የሄዱ ሰዎች ይሳሳታሉ አለው
በሳምንት አንድ ምዕራፍ — Gandhi ግን ጀመረ። ከሦስት ዓመታት በላይ ቀጠለ፤ አንድ መቶ ስድሳ ስድስት ጊዜ ወጣ
የመረጠው ቋንቋ — የጻፈው በጉጃራቲ ነው፤ የተወለደበት አካባቢ ቋንቋ። እንግሊዝኛ ጠንቅቆ ያውቅ ነበር — ሙያውን የተማረው በዚያ ቋንቋ ነው። ስለ ራሱ ሲጽፍ ግን የመረጠው ያንን አልነበረም
ርዕሱ — “Satyana Prayogo athava Atmakatha” — “ከእውነት ጋር የተደረጉ ሙከራዎች፣ ወይም የሕይወት ታሪክ”። “Atmakatha” ሁለት ቁራጭ ነው፦ “atma” ነፍስ ወይም ራስ፣ “katha” ታሪክ
ሁለት እጅ ያለበት ትርጉም — እንግሊዝኛው በዚያው ወቅት አብሮ እየተተረጐመ ወጣ፤ ተርጓሚው Mahadev Desai፣ የ Gandhi ጸሐፊ ነው። እሱ በሌላ ሥራ በተያዘ ጊዜ ሌላው ጸሐፊ Pyarelal ተክቶት ዐሥራ አምስት ምዕራፎችን ተረጐመ። ትርጉሙ “Young India” በሚባለው የ Gandhi የእንግሊዝኛ ሳምንታዊ ጋዜጣ ላይ ተከታታይ ሆኖ ወጣ
“ሙከራ” የሚለው ቃል
ለወዳጁ የሰጠው መልስ — መጽሐፉ መግቢያ ላይ አለ፦ እውነተኛ የሕይወት ታሪክ ለመጻፍ አላሰበም፤ ከእውነት ጋር ስላደረጋቸው ሙከራዎች ብቻ ነው የሚናገረው
እንደ ሳይንቲስት — ሳይንቲስቱ ሙከራውን በከፍተኛ ጥንቃቄ ይሠራል፤ ቢሆንም ስለ ውጤቱ ይህ የመጨረሻ ነው አይልም። ደረስኩባቸው የምላቸው ውጤቶችም እንደዚያ ናቸው ይላል
የወደቀበትን ቦታ ይጽፋል — ሥጋ የበላበትን፣ የሰረቀበትን፣ ሚስቱን የበደለበትን ይጽፋል። አባቱ በሞተበት ሌሊት የት እንደነበረም ይጽፋል፦ ከአባቱ አልጋ አጠገብ ሆኖ እግሩን ያሽ ነበር፤ አጎቱ ልተካህ አለው፤ ወደ መኝታ ክፍሉ ሄዶ ሚስቱን ቀሰቀሰ፤ ከአምስት ስድስት ደቂቃ በኋላ አገልጋይ በሩን አንኳኳ — አባቱ አርፏል። እዚያ ብሆን አባቴ በእጄ ላይ ያርፍ ነበር ብሎ ጽፏል፤ በዚያ ሌሊት ራሱን እንዳፈረ ይናገራል
ስድስቱ ሙከራዎች
አንደኛው — በአንድ ጉዞ የተነበበ መጽሐፍ — ሺህ ዘጠኝ መቶ አራት፣ Johannesburg ጣቢያ። ወደ Durban የሃያ አራት ሰዓት ጉዞ ሊጀምር ነው። በአትክልት ምግብ ቤት የተዋወቀው እንግሊዛዊ ጋዜጠኛ Henry Polak ሊሸኘው መጥቶ “Unto This Last” የተባለውን የ John Ruskin መጽሐፍ ሰጠው — ስለ ኢኮኖሚና ስለ ሥራ ዋጋ የሚከራከሩ አራት ድርሰቶች። ከጀመረው በኋላ ማስቀመጥ አልቻለም፤ ባቡሩ Durban የደረሰው ምሽት ላይ ነው፤ በዚያች ሌሊት እንቅልፍ አልወሰደውም
ከዚያ መጽሐፍ ያገኛቸው ሦስት ትምህርቶች — አንደኛ፦ የአንድ ሰው መልካም ነገር ያለው በሁሉም መልካም ነገር ውስጥ ነው። ሁለተኛ፦ የጠበቃ ሥራና የጸጉር አስተካካይ ሥራ እኩል ዋጋ አላቸው። ሦስተኛ፦ የገበሬውና የእጅ ሙያተኛው ሕይወት ሊኖሩት የሚገባው ሕይወት ነው። የመጀመሪያውን ያውቀው ነበር፤ ሁለተኛውን በብዥታ ተረድቶት ነበር፤ ሦስተኛው ግን ፈጽሞ ታስቦት አያውቅም። ጎህ ሲቀድ ሦስቱን በሥራ ላይ ለማዋል ተዘጋጅቶ ተነሣ
Phoenix — ጋዜጣውንና ማተሚያውን ወደ ገጠር አዛወረ፤ ከ Durban ዐሥራ አራት ማይል ርቆ መሬት ገዛ። እዚያ የመጡት ሰዎች አብረው ኖሩ፣ አብረው አረሱ፣ አብረው ጋዜጣውን አሳተሙ፤ ቀለሙም ዜግነቱም ሳይለይ ሁሉም በወር ሦስት የእንግሊዝ ፓውንድ ይወስድ ነበር። ከዓመታት በኋላ የ Ruskinን መጽሐፍ አሳጥሮ ወደ ጉጃራቲ ተረጐመው፤ ስሙን “Sarvodaya” — “የሁሉም ደኅንነት” — አለው
ሁለተኛው — በሌላ ሰው ስም የተጠራ እርሻ — ሺህ ዘጠኝ መቶ ዐሥር፣ Johannesburg ውጪ። Hermann Kallenbach የተባለ ጀርመናዊ ተወላጅ አርክቴክትና የቅርብ ወዳጅ ሰፊ የእርሻ መሬት ገዝቶ ለ satyagraha እንቅስቃሴ ሰጠ፤ የታሰሩ ሰዎች ቤተሰቦች የሚኖሩበት ቦታ ሆነ። ስም ሲፈልጉ ግን የመረጡት የራሳቸውን አልነበረም — “Tolstoy Farm” አሉት
ደብዳቤ ወደ ሩሲያ — Gandhi ወደ Leo Tolstoy ጻፈ፦ ወዳጄን እንደ እርስዎ ጽሑፍ ያንቀሳቀሰው ነገር የለም አለው፤ እርሻውንም በስምዎ ሰይሞታል አለው። ደብዳቤ ተመላለሰ
አባት የሆነ መምህር — እርሻው ላይ ትምህርት ቤት ተከፈተ፤ ተቀጣሪ መምህራን ግን አልነበሩም። Gandhi እውነተኛ ትምህርት ከወላጅ ነው የሚገኘው ብሎ ያምን ነበር፤ እርሻው አንድ ቤተሰብ ነው፣ የአባትነቱን ቦታ የያዘው እሱ ነው። ስለዚህ ራሱ አስተማረ፤ Kallenbachም አብሮት አስተማረ። ሂንዱዎችም ሙስሊሞችም ክርስቲያኖችም ነበሩ፤ ሁሉም ከአንድ ማዕድ ተመገቡ
ሦስተኛው — ጉድጓዱ — ሺህ ዘጠኝ መቶ ዐሥራ አምስት ላይ Gandhi በ Ahmedabad ashram አቋቋመ። ጥቂት ወራት እንዳለፉ Dudabhai፣ ሚስቱ Danibehnና ገና ዳዴ የምትል ልጃቸው Lakshmi ማኅበረሰቡን መቀላቀል ፈለጉ — “የማይነኩ” ከሚባሉት ወገን ናቸው። Dudabhai ቀደም ሲል Bombay ውስጥ መምህር ነበር። Gandhi ተቀበላቸው
ጉድጓዱና ገንዘቡ — ውኃ የሚያወጣው ሰው ከባልዲያቸው የሚንጠባጠበው ውኃ ያረክሰኛል ብሎ Dudabhaiን ይሰድብ ጀመር። Gandhi ስድቡን ችላችሁ ውኃ መቅዳታችሁን ቀጥሉ አለ፤ ሰውየው አፍሮ ተወ። ገንዘቡ ግን ቆመ። Maganlal Gandhi ለሚቀጥለው ወር ምንም የለም ሲለው Gandhi በጸጥታ መለሰ፦ እንግዲያው “የማይነኩ” ወደሚኖሩበት ሰፈር እንሄዳለን
የመኪናው ጥሩምባ — አንድ ነጋዴ በመኪና መጥቶ ነገ በዚህ ሰዓት እመጣለሁ አለ። በማግስቱ በቀጠሮው ሰዓት የመኪናው ጥሩምባ ተነፋ፤ ወደ ውስጥ አልገባም፤ ዐሥራ ሦስት ሺህ ሩፒ በጥሬ ገንዘብ Gandhi እጅ ላይ አስቀምጦ ሄደ። መጽሐፉ ስሙን አይጠራም፤ በኋላ የታወቀው ስሙ Ambalal Sarabhai ነው። በዚያ ገንዘብ ማኅበረሰቡ አንድ ዓመት ተጠበቀ
ከቤት ውስጥ የተነሣው ማዕበል — Gandhi እንደጻፈው ሚስቱም ሌሎቹ ሴቶችም Danibehnን በደስታ አልተቀበሏትም
የ Durban ደረጃ — ይህ ፈተና ለ Kasturba የመጀመሪያው አልነበረም። ከዓመታት በፊት በ Durban ቤታቸው ውስጥ ከሚኖሩት የ Gandhi ጸሐፊዎች አንዱ ክርስቲያን ነበር፤ ወላጆቹ “የማይነኩ” ከሚባሉት ወገን ነበሩ። Kasturba የሌሎቹን የሽንት ማሰሮ አጸዳች፤ የዚያን ሰው ግን አልቻለችም። ማሰሮውን ይዛ ደረጃውን ስትወርድ ዓይኗ በንዴት ቀልቷል፤ እንባዋ ይፈስሳል። Gandhi በደስታ እንድትሸከመው ፈለገ፤ ጮኸባት። ቤትህን ለራስህ ያዝ፤ ልቀቀኝ ልሂድ አለች። እጇን ይዞ ወደ በሩ ጎተታት። ወዴት ልሂድ? እዚህ የሚቀበለኝ ወላጅም ዘመድም የለኝም አለች። በሩን ዘጋ። ይህን ሁሉ የጻፈው ራሱ ነው፤ የዚያን ዘመን ራሱን “ጨካኝ ደግ ባል” ብሎ ይጠራዋል
Lakshmi — የጉድጓዱ ቤተሰብ ልጅ በዚያው ቀረች፤ ከዓመታት በኋላ Gandhi በይፋ የማደጎ ልጁ አደረጋት
አራተኛው — ክር — ጥጡ ሕንድ ውስጥ ይመረታል፣ ወደብ ይወርዳል፣ በመርከብ ወደ እንግሊዝ ይሄዳል፣ ፋብሪካ ውስጥ ገብቶ ጨርቅ ይሆናል፣ ተጠቅልሎ ይመለሳል። ሕንዳዊው ገበሬ የራሱን ጥጥ በጨርቅ መልክ ገዝቶ ይለብሳል
መፍተያ አይቶ የማያውቅ ሰው — ሺህ ዘጠኝ መቶ ስምንት ላይ መፍተያው ለሕንድ ድህነት መድኃኒት ነው ብሎ ሲጽፍ መፍተያ አይቶ አያውቅም ነበር፤ ሺህ ዘጠኝ መቶ ዐሥራ አምስት ላይም ገና አላየም ነበር። ያገኘለት Gangabehn Majmundar የምትባል ባል የሞተባት ሴት ናት — በጉጃራቲ ምድር ብዙ ከተንከራተተች በኋላ Vijapur በምትባል መንደር፣ ሰገነት ላይ ተጥሎ
መፍተያው — ራሱ ተማረው፤ ከዚያ ማስተማር ጀመረ። ሰው ሁሉ የሚለብሰውን ራሱ ይፍተል አለ። ሕዝባዊ ስብሰባዎች ተጠሩ፤ ሰዎች ከእንግሊዝ የመጣውን ጨርቅና የአውሮፓ ልብሳቸውን ይዘው መጡ፤ መሃል ላይ ተከመረ፤ ተቃጠለ
አምስተኛው — ጨው — የእንግሊዝ መንግሥት በሕንድ ውስጥ ጨው ላይ ብቸኛ መብት ነበረው። ማንም ጨው መሥራት አይችልም፤ ማንም ጨው መሰብሰብ አይችልም፤ ከመንግሥት መግዛት አለበት፤ ግብሩም ውስጡ ላይ አለ። ጨው የማይገዛ ቤት አልነበረም
ደብዳቤው — ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ። Gandhi ለ Viceroy፣ ለ Lord Irwin፣ ጻፈ፦ ከዐሥር ቀን በኋላ ይህን ሕግ እንጥሳለን። ደብዳቤውን ይዞ የሄደው Reginald Reynolds የሚባል ወጣት እንግሊዛዊ ነው — ጉዳዩ የሕንዳውያንና የእንግሊዞች ጠብ ብቻ እንዳልሆነ ለማሳየት
ሃያ አራት ቀን በእግር — ማርች ላይ ከ Ahmedabad ተነሣ፤ አብረውት የተነሡት ሰባ ስምንት ሰዎች ናቸው። በየመንደሩ ሲያልፉ ሰዎች ተቀላቀሉ፤ ጋዜጠኞች ተከተሉ
Dandi — በማግስቱ ጠዋት ወደ ውኃው ወርዶ ታጠበ፤ ጐንበስ ብሎ ከጭቃው ላይ አንድ ቁራጭ ጨው አነሣ። ያ ነው ያደረገው። በዚያ ዘመቻ ስድሳ ሺህ የሚበልጡ ሰዎች ታሰሩ
ስድስተኛው — ራብ — ሺህ ዘጠኝ መቶ ዐሥራ ስምንት፣ Ahmedabad። የጨርቃጨርቅ ፋብሪካ ሠራተኞች የደመወዝ ጭማሪ ጠይቀው ሥራ አቆሙ። ሠራተኞቹን የምትመራው Anasuyabehn Sarabhai ናት፤ የፋብሪካ ባለቤቶቹን የሚመራው የገዛ ወንድሟ Ambalal Sarabhai ነው። ሠራተኞቹ በ Sabarmati ወንዝ ዳር በአንድ ዛፍ ጥላ ሥር ይሰበሰቡ ነበር፤ ሁለት ሳምንት ሲያልፍ መዳከም ጀመሩ። Gandhi ስምምነት እስኪገኝ ድረስ አድማውን ካልቀጠሉ ምግብ አልቀምስም አለ። ጾሙ ሦስት ቀን ቆየ፤ ጉዳዩ ለሽምግልና ተሰጠ፤ አድማው በሃያ አንደኛው ቀን አበቃ
ጉድለት ያለበት ጾም — ጾሜ ከከባድ ጉድለት ነጻ አልነበረም ይላል። የፋብሪካ ባለቤቶቹ የቅርብ ወዳጆቹ ነበሩ፤ በእነሱ ላይ መጾም ማስገደድ ነው። ቢሆንም ከመጾም መቆጠብ አልቻለም
የሥልቱ መሠረት — በትግሉ ውስጥ ሥቃይ የሚደርስ ከሆነ የሚሸከመው ተቃውሞውን ያነሣው ሰው ራሱ ነው እንጂ የሚቃወመው ወገን አይደለም
መጽሐፉ የሚቆምበት ገጽ
ብዕሩ የተቀመጠው ሺህ ዘጠኝ መቶ ሃያ አንድ ላይ ነው — ከስድስቱ ሙከራዎች ሙሉ በሙሉ ከመጽሐፉ ውጪ ያለው ጨው ብቻ ነው። ምክንያቱን በመጨረሻው ምዕራፍ ይናገራል፦ ከዚያ በኋላ ያለው ሕይወቱ ሰዎች የማያውቁት ነገር የሌለበት ያህል በአደባባይ ያለፈ ነው። ጨው፣ የነጻነት ቀን፣ ዓለም ስሙን የሰማበት ዘመንና ሞቱ ሁሉ ከዚያ በኋላ ናቸው
Noakhali — ነጻነቱ ከመምጣቱ በፊት ደም መፍሰስ ጀምሮ ነበር። ሺህ ዘጠኝ መቶ አርባ ስድስት ላይ በሕንድ ምሥራቅ፣ Noakhali በሚባል ገጠራማ አውራጃ በሃይማኖት ግጭት ሰዎች ተገደሉ፤ መንደሮች ተቃጠሉ። ሰባ ሰባት ዓመቱ ነበር፤ ወደዚያ ሄዶ አራት ወር ቆየ፤ በእግሩ ከመንደር ወደ መንደር ተጓዘ
ነጻ ስትወጣ ተከፈለች — ሺህ ዘጠኝ መቶ አርባ ሰባት ላይ ሕንድ ነጻ ወጣች። አንደኛዋ ክፍል በአብዛኛው ሙስሊም ሆነች፤ ፓኪስታን ተባለች። ሌላኛዋ በአብዛኛው ሂንዱ ሆነች፤ ሕንድ ሆና ቀረች። Gandhi ያንን ተቃወመ — አምላክ ወደ እውነት የሚያደርሱ ብዙ መንገዶች ሠርቷል ብሎ ነበር ያስተማረው
በበዓሉ ላይ አልተገኘም — የነጻነት በዓል በሚከበርበት ቀን በዋና ከተማዋ Delhi አልነበረም፤ በሕንድ ምሥራቅ ያለችው ትልቅ ከተማ Calcutta ውስጥ ቀኑን ሲጾምና ሲፈትል አሳለፈው። ከዚያ የክፍፍሉ ደም መፍሰስ በሰፊው ጀመረ፤ የሞቱት ሰዎች ቁጥር እስከ ዛሬ አከራካሪ ነው — ግምቱ ከሁለት መቶ ሺህ እስከ ሁለት ሚሊዮን ይደርሳል
ጃንዋሪ ሠላሳ — ሺህ ዘጠኝ መቶ አርባ ስምንት። ጃንዋሪ ላይ በከተማዋ ሰላም እንዲመለስ የመጨረሻውን ጾሙን ጾመ። ጃንዋሪ ሠላሳ፣ Delhi፣ Birla House። ወደ ማታ ጸሎት ወደሚደረግበት የአትክልት ስፍራ እየሄደ ነው። Nathuram Godse የተባለ ሰው ከሕዝቡ መካከል ወጣ — ሕንድ በሂንዱ ብቻ የምትገዛ አገር ትሁን ብለው ከሚያምኑት ወገን ነው — በቅርብ ርቀት ተኮሰበት። Gandhi ሰባ ስምንት ዓመቱ ነበር
የመጨረሻው ቃል — “Hey Ram” ነው ተብሏል፤ “አቤቱ Rama” እንደማለት ነው — ሞግዚቱ ያስተማረችው ያው ስም። Bhagavad Gita ውስጥ በሞት ሰዓት እኔን ብቻ እያሰበ ሥጋውን የሚተው ወደ እኔ ይደርሳል የሚል ስንኝ አለ። እዚያ የነበሩ ሰዎች ግን አልተስማሙም — አንዳንዶቹ ሰምተነዋል አሉ፣ አንዳንዶቹ ምንም አልሰማንም አሉ። ከዚያ ወዲህ ያ ጥያቄ አልተዘጋም
ሦስት ጥያቄዎች
ለምን በጉጃራቲ? ለምንስ በጋዜጣ? — አበባ የምትለው፦ ሁለቱ ውሳኔዎች አንድ ናቸው። እንግሊዝኛ ቢጽፍ የሚያገኘው አንባቢ የተማረው ክፍል፣ የከተማው ሰውና እንግሊዞቹ ራሳቸው ናቸው። መጽሐፍ መግዛት ገንዘብና ልማድ ይጠይቃል፤ ጋዜጣ ግን በሳምንት አንድ ጊዜ በጥቂት ሳንቲም ወደ እጅ ይገባል፣ አንድ ሰውም ላልተማሩት ጎረቤቶቹ ጮክ ብሎ ሊያነብላቸው ይችላል። በሳምንት አንድ ምዕራፍ የሚጽፍ ሰው ደግሞ ሙሉውን ሥዕል አስቀድሞ መደርደር አይችልም — “ሙከራ” የሚለው ቃል የሚሠራው በዚህ ምክንያት ነው
«አምላክ እውነት ነው» እና «እውነት አምላክ ነው» — መገልበጡ ምን ይለውጣል? — Gandhi ለረጅም ዓመታት የመጀመሪያውን ይል ነበር፤ ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ አንድ መጨረሻ ላይ ከሁለት ዓመት በፊት አንድ እርምጃ ወደፊት ሄጄ እውነት አምላክ ነው አልኩ ብሎ ጻፈ። ምክንያቱም እውነትን ለማግኘት ከነበራቸው ጽኑ ፍላጎት የተነሣ የአምላክን መኖር የካዱ ሰዎች አሉ፤ የእውነትን ኃይል ግን እነሱም አልተቃወሙም። አበባ የምትለው፦ የመጀመሪያው አነጋገር በአምላክ የሚያምን ሰው ያናግራል፤ ሁለተኛው እውነትን የሁሉም ሰው ጉዳይ ያደርጋል። ብዙ ሃይማኖቶች ባሉበት አገር ስለ አምላክ ምንነት በጋራ መስማማት ከባድ ነው፤ ውሸትን በመጥላት ላይ መስማማት ግን ይቀላል። ደግሞም አነጋገሩ ተናጋሪውን ራሱን ይመዝናል
ውድቀቶቹን የሚጽፍ ሰው ምን እያደረገ ነው? — አንድ መልስ ትሕትና ነው — እሱ ራሱ የሚያቀርበው መልስ ያ ነው። ሌላ መልስ ግን አለ፦ ሰዎች “mahatma” ብለው ይጠሩት ጀመር፤ ታላቅ ነፍስ ማለት ነው፤ በመግቢያው ላይ ያ ማዕረግ ብዙ ጊዜ በጥልቅ አሳምሞኛል ይላል። አንድ ሰው ቅዱስ ተብሎ ከተሰየመ ተአምር ይሆናል፤ ተአምር ደግሞ አይኮረጅም። በዚያው መግቢያ ላይ ለአንድ ሰው የሚቻል ለሁሉም ይቻላል ይላል። አበባን የሚያሳምናት ግን ሦስተኛው ነው፦ ውድቀቶቹ ሁሉ የተመዘገቡት በራሱ አንደበት ነው፤ ማንም አልመሰከረበትም። አንድ ሰው ስለ ራሱ በሚናገረው ላይ ብቻ የተመሠረተ የኑዛዜ መጽሐፍ ራሱ አንድ ዓይነት ሥልጣን ነው
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ሁለቱ በሁለት የተለያዩ ቦታዎች ተይዘዋል። ዳዊት የተያዘው በመነሻው ላይ ነው — በተመለሰው ሠላሳ ሩፒ። ትግሥት የተያዘችው በጉድጓዱ ዙሪያ በነበሩ ሰዎች ላይ ነው — ስማቸው በመጽሐፉ ሽፋን ላይ ያልወጣላቸው ሰዎች። የከፈቷቸው ክርክሮች አንዳቸውም አልተዘጉም፤ ውይይቱም የሚያልቀው በስምምነት ሳይሆን ወደ ዳዊት መነሻ በመመለስ ነው።
በበሩ ላይ የቆመችው ሚስት
የዳዊት መነሻ — ያቺን ትዕይንት እሱ ካልጻፋት ማንም አያውቃትም ነበር። አንድ ሰው ስለ ራሱ ሲጽፍ የመጀመሪያ ውድቀቱን ማስቀረት ይችል ነበር። አላስቀረውም
የትግሥት የመጀመሪያ ጥያቄ — “ያንን ስታደንቅ ስለ ማን እያሰብክ ነው? ስለ ጸሐፊው ወይስ ስለ አንባቢው?” ዳዊት፦ ስለ ጸሐፊው
ውሳኔውን ያልወሰነች ሰው ዋጋውን ከፈለች — Kasturba ዐሥራ አራት ዓመቷ ተዳረች፤ ማንም አልጠየቃትም። ባሏ ሲመለስ የገዛ አባቷና እናቷ ቤታቸው ሊያስተናግዱት አልተፈቀደላቸውም፤ በድብቅ ሊያስተናግዱት ፈቅደው ነበር፤ እሱ ግን በአደባባይ የማላደርገውን በድብቅ አላደርግም አለ። ዳዊት ያንን ታማኝነት ይለዋል፤ ትግሥት፦ «የእሱ ታማኝነት ነው። በወላጆቿና በባሏ መካከል የቆመችው ግን እሷ ናት።»
ጥያቄው ስለ ምርጫዋ ነው — በኋላ አብራው ቆመች፤ ደቡብ አፍሪካ ውስጥ ታስራለች። ትግሥት ግን ወደ Durban ቤቱ ደረጃ ትመልሰዋለች — ማሰሮው በእጇ፣ እንባዋ እየፈሰሰ፣ ከዚያ በሩ፦ እዚህ የሚቀበለኝ ወላጅም ዘመድም የለኝም
የዳዊት መከላከያ — ያን ሁሉ የጻፈው ራሱ ነው፤ የዚያን ዘመን ራሱን “ጨካኝ ደግ ባል” ብሎ ይጠራዋል። ራሱ የማይሠራውን አላዘዘም፤ ማሰሮ ራሱም ያጸዳ ነበር
የትግሥት መልስ — «አንድ ሰው ራሱን ማስቸገር ይችላል። የቤቱን ሰዎች ማስቸገር ግን ሌላ ነገር ነው። ውዳሴው በእሱ ስም ነው። ወጪው ግን በጋራ ነው።»
ውሳኔው የአንዱ፣ ሥራው የሌላው
የዳዊት ምሳሌ — በአንድ ቤት ውስጥ አንድ ሰው ወስኖ የዘመዱን ልጆች ያመጣል፤ ውሳኔው መልካም ነው፤ ውጭ ያሉ ሰዎችም ያንን ቤት ያመሰግናሉ። ማታ ማታ ግን ተጨማሪ ልብስ የሚያጥበው፣ ተጨማሪ ምግብ የሚያበስለው፣ ተጨማሪ ትምህርት ቤት የሚያመላልሰው ሌላ ሰው ነው
ትግሥት አንድ እርምጃ ትጨምራለች — በዚያ ቤት ውስጥ ወሳኙ ሰው መርሁን ብቻ ሳይሆን ራሱንም ትክክል አድርጎ የሚያምን ከሆነ ተቃውሞ ማንሣት ራሱ የሞራል ውድቀት ይሆናል
ሁለቱ ልዩነቶች — ዳዊት፦ «አንድ መርህ በራስ ላይ ብቻ የሚሠራ ከሆነ መርህ አይደለም። ልማድ ነው። ወይም ጣዕም።» ትግሥት፦ «ወደ ሌላ ሰው ሲደርስ ግን ዋጋ ያስከፍላል። ዋጋውን የከፈለው ሰው ደግሞ ውዳሴው ላይ ስሙ አይጠራም።»
“Ba” — ዳዊት፦ ስሟ ግን ተጠርቷል፤ በማኅበረሰቡ ውስጥ ሁሉም “Ba” ብለው ይጠሯት ነበር — በጉጃራቲ እናት ማለት ነው። ትግሥት፦ የተጠራው ስሟ ሳይሆን ሥራዋ ነው
Aga Khan Palace — ሺህ ዘጠኝ መቶ አርባ አራት ላይ ከባሏ ጋር ታስራ ሳለ ሞተች፤ በ Pune ከተማ፣ Aga Khan Palace በሚባል ቤተ መንግሥት። ቤቱ ዛሬ መታሰቢያ ነው፤ መታሰቢያዋ በግቢው ቆሟል፤ ከአጠገቡ መጽሐፉን ወደ እንግሊዝኛ የተረጐመው Mahadev Desai አለ — እሱም እዚያው ታስሮ ሞተ
የእሱ ቃል ብቻ — ያ ምርጫዋ ነበር? ልናውቅ አንችልም፤ ስለ እሷ ያለው ቃል ሁሉ የእሱ ቃል ነው። እሱ ራሱ Kasturba ከእኔ ተለይቶ የራሷ ዓላማ ይኑራት አይኑራት ራሷም ላታውቅ ትችላለች ብሎ ጽፏል፤ በዚያው ምዕራፍ ደግሞ የመቻል ኃይሏ ወደር የለውም፣ በጠባችን ሁሉ መጨረሻ ላይ ያሸነፈችው እሷ ናት ይላል። ትግሥት፦ «ሁለቱም የእሱ ዓረፍተ ነገሮች ናቸው።» ሁለቱም አልፈቱትም
ሥርዓት ወይስ ሥልት?
የዳዊት ጥያቄ — ahimsa ስለ ዓለም የተነገረ እውነት ነው? ወይስ በተወሰነ ሁኔታ ውስጥ የሚሠራ ሥልት ነው?
የትግሥት መልስ፦ ሥልት፣ ተመልካች የሚፈልግ — ጉዞው ካለቀ ከስድስት ሳምንት በኋላ Dharasana በሚባል የጨው ማምረቻ ቦታ ሰልፈኞቹ በተራ ወደ ፊት ሄዱ፤ ፖሊሶቹ በዱላ ደበደቧቸው። Gandhi አልነበረም — ታስሮ ነበር። እዚያ የነበረው Webb Miller የሚባል አሜሪካዊ ጋዜጠኛ ነው። የእንግሊዝ የቴሌግራፍ ሠራተኞች ዘገባውን አገዱት፤ ሳንሱሩን አጋልጣለሁ ብሎ ሲያስፈራራ ለቀቁት። ዘገባው በአንድ ሺህ ሦስት መቶ ሃምሳ ጋዜጦች ላይ ወጣ፤ በአሜሪካ ሴኔት መዝገብ ውስጥ እንኳ ተነበበ
“የሚያፍር ወይም መልስ የሚጠየቅ” — ማንም በማይጽፍበት ቦታ ተመሳሳይ ሰልፍ ተመሳሳይ ውጤት ያመጣል ብላ አታምንም። «ማስረጃም የለኝም።»
የዳዊት ሌላ ንባብ — ከዚያው ዘገባ፦ «ከሰልፈኞቹ አንድም ሰው ዱላውን ለመከላከል ክንዱን እንኳ አላነሣም» ይላል። እነዚያ ሰዎች ዘገባው ያልፋል ወይስ አያልፍም እንደሆነ አያውቁም ነበር። ስለዚህ የይገባኛል ጥያቄው “ይህ ያሸንፋል” የሚል አይደለም — “የምሆነውን እኔ እወስናለሁ” የሚል ነው
የትግሥት መልስ — «ቆንጆ ነው። ግን ያ ከሆነ አገር ማስተዳደሪያ አይደለም። የግል ውሳኔ ነው።» ዳዊት፦ ወይም ደግሞ ሁለቱ አንድ ላይ የሄዱበት ብቸኛ ጊዜ ነው። ትግሥት፦ «አልተስማማሁም። ግን መልስህ ደካማ አይደለም።»
መጽሐፉ ያልጻፈው ዓመት
ጨው የለም፣ ሞቱም የለም — መጽሐፉ ሺህ ዘጠኝ መቶ ሃያ አንድ ላይ ስለሚቆም ጨው የለም፣ ነጻነት የለም፣ ክፍፍል የለም፣ ሞቱም የለም። «ዓለም የሚያውቀው ሰው በዚያ መጽሐፍ ውስጥ ገና አልተፈጠረም።»
ትግሥት በተቃራኒ አቅጣጫ ታየዋለች — ያ መጽሐፍ የሕይወት ታሪክ ስላልሆነ ነው። እሱ ራሱ አይደለም ብሏል፤ ሙከራዎች ናቸው ብሏል። «ሙከራ ደግሞ በሞት አያልቅም። በውጤት ያልቃል።»
ውጤቱ ግን አልደረሰም — ዳዊት፦ ሕይወቱን ሙሉ የሠራው ሙስሊሙና ሂንዱው በአንድ አገር ውስጥ ይኑሩ በሚል ነገር ላይ ነው። አገሪቱ ነጻ ስትወጣ ተከፈለች። የነጻነት በዓል ላይ አልነበረም — Calcutta ነበር፣ ሰዎች እየተገዳደሉ ባሉበት ከተማ
የያዘው አንድ ነገር ብቻ — ትግሥት፦ ወደ Noakhali ገጠሮች ሲሄድ ሰባ ሰባት ዓመቱ ነበር። ጦር የለውም፤ መንግሥትም አልያዘም። የያዘው ስሙን ብቻ ነው — እናም ያንን ስም ይዞ ከመንደር ወደ መንደር በእግሩ ተጓዘ። «በአንዳንድ ቦታ ሠራ። በአንዳንድ ቦታ አልሠራም።»
የገደሉት እነማን ናቸው — ዳዊት፦ የነጻነት ጠላቶቹ አልነበሩም። ትግሥት፦ «የገደሉት ራሱ ነጻ እንዲወጣ የታገለለት አገር ልጆች ናቸው። ደግሞም የገደሉት እየተሸነፈ ስለነበረ አይደለም። ገና ስለሚሰማ ነው።»
ያልተነገሩ ነገሮች
አምስት ጊዜ ተጠቁሞ አንድ ጊዜ አላገኘውም — ለ Nobel የሰላም ሽልማት አምስት ጊዜ ተጠቁሟል፤ የመጨረሻው ጥቆማ የደረሰው ከመገደሉ ጥቂት ቀናት በፊት ነው። በሞተበት ዓመት ኮሚቴው ለማንም ሽልማት አልሰጠም፤ ምክንያታቸውን ሲጽፉ “በሕይወት ያለ ተስማሚ ዕጩ የለም” አሉ
የተመለሱት ኒሻኖች — በደቡብ አፍሪካ ጦርነቶች ወቅት የሕንዳውያን ቁስለኛ ተሸካሚዎች ቡድኖችን አቋቁሞ ሁለት የጦርነት ኒሻኖች ተሰጠው፤ ሺህ ዘጠኝ መቶ ዐሥራ አምስት ላይ የእንግሊዝ መንግሥት የወርቅ ኒሻን ሸለመው። ሺህ ዘጠኝ መቶ ሃያ ላይ ሦስቱንም ከአንድ ደብዳቤ ጋር ለ Viceroy መለሳቸው
ከባንዲራው የወረደው መፍተያ — የነጻነት እንቅስቃሴው ባንዲራ መሃል ላይ የእጅ መፍተያ ነበረበት። አገሪቱ ነጻ ስትወጣ መፍተያው ወረደ፤ በምትኩ ከጥንታዊ የድንጋይ ምሰሶ ራስ ላይ የተቀዳ ጐማ ገባ
የጨው ዓመት — የአሜሪካው “Time” መጽሔት ሺህ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ላይ የዓመቱ ሰው ብሎ መረጠው
የአስከሬኑ ሽኝት ትዕይንት — ሺህ ዘጠኝ መቶ ሰማንያ ሁለት ላይ ስለ ሕይወቱ የተሠራው ፊልም ስምንት የ Oscar ሽልማት አግኝቷል። የሽኝቱ ትዕይንት ላይ ከሦስት መቶ ሺህ በላይ ሰው ወጥቷል — እስከ ዛሬ በፊልም ውስጥ ከታዩት ሕዝቦች ሁሉ የሚበልጠው ያ ነው። ትግሥት የተከፈላቸው ናቸው አለች፤ ዳዊት አስተካከለ፦ ሁለት መቶ ሺህ የሚሆኑት በፈቃዳቸው የመጡ ናቸው። ትዕይንቱ የተቀረጸው ደግሞ እውነተኛው ሽኝት በተካሄደበት ዕለት፣ ከሠላሳ ሦስት ዓመታት በኋላ ነው
መዝጊያ
ዳዊት ወደ መጨረሻው ቃል ተመለሰ። “Hey Ram”። ተብሏል፤ እዚያ የነበሩ ሰዎች ግን አልተስማሙም።
ትግሥት፦ «ያ ነገር ውስጤ ገባ።» ዳዊት ለምን ብሎ ሲጠይቃት፦ «ምክንያቱም ሰውየው ሕይወቱን ሙሉ የሠራው ራሱን መመዝገብ ላይ ነው። ምን እንደበላ ጻፈ። የሰረቀውን ጻፈ። የፈራበትን ጻፈ። ሚስቱን የበደለበትን ጻፈ። አንድ ሰው ስለ ራሱ ሊጽፍ የሚችለውን ያህል ጻፈ።» ዳዊት፦ ከዚያ የመጨረሻው መስመር ብቻ ጠፋ። ትግሥት፦ «ጠፋ። ደግሞም እሱ ሊጽፈው አልቻለም። ያ አንድ መስመር ብቻ ነው በሌሎች ሰዎች ጆሮ ላይ የቀረው። ጆሮዎቹ ደግሞ አልተስማሙም።»
ተናግሮታል? ትግሥት አላውቅም አለች — ደግሞም ማወቅ የምትችልበት መንገድ የለም፦ «በዚያ መጽሐፍ ውስጥ ያለው ሥርዓት ራሱ ይህን ይጠይቃል። ማስረጃ ከሌለ አለ አትበል ይላል። ስለዚህ ሥርዓቱን አክብሬ አላውቅም እላለሁ።»
ዳዊት አልረካም፦ «አንድ ሰው ሲሞት የሚናገረው ነገር ካለ ማወቅ እፈልጋለሁ።» ትግሥት፦ «ትፈልጋለህ። ግን መፈለግህ ማስረጃ አይሆንም።»
ከዚያ ዳዊት ወደ መጀመሪያው ችሎት ይመልሳታል። ትልቅ ገንዘብ የማይንቀሳቀስበት፣ ጋዜጣ የማይጽፍለት ቦታ ነበር። አንድ ወጣት ጠበቃ ተነሣ፤ ጥያቄ ጠፋበት፤ ተቀመጠ፤ የከፈላችሁኝን እመልሳለሁ አለ። «ያንን ማን መዘገበው?» ትግሥት፦ «ራሱ መዘገበው።» ደንበኛዋ አልጻፈችውም፤ ደላላው አልጻፈውም፤ ጋዜጣ አልነበረም። መጽሐፉ ውስጥ ካላስገባው በስተቀር ያ ቀን ይጠፋ ነበር — አስገባው፣ ማንም ሳይጠይቀው።
ትግሥት፦ «የመጨረሻውን ግን ሌሎች ናቸው የያዙት። እናም አልተስማሙም።» ዳዊት፦ «የመጀመሪያውን ግን ማንም ሳያየው መዝግቦታል።»
ቁልፍ ጥቅሶች
«እውነተኛ የሕይወት ታሪክ ልጽፍ አላሰብኩም። መናገር የፈለግሁት ከእውነት ጋር ስላደረግኋቸው ሙከራዎች ብቻ ነው።» — የመጽሐፉ መግቢያ
«ልቤ ወደ ጫማዬ ወረደ፤ ራሴ ዞረብኝ» — ስለ መጀመሪያው ችሎቱ
«ሰው ስሜቶቹ በሚመኙት ነገር ላይ ሲያሰላስል መሳብ ይበቅላል፤ ከመሳብ ምኞት ያድጋል፤ ምኞት ወደ ጽኑ ፍቅር ይቀጣጠላል፤ ጽኑ ፍቅር ግዴለሽነትን ይወልዳል፤ ከዚያ ትዝታ ይከዳል፣ ክቡር ዓላማ ይወድቃል፣ አእምሮ ይደርቃል፤ እስከ መጨረሻ ዓላማውም አእምሮውም ሰውየውም ይጠፋሉ።» — Bhagavad Gita ሁለተኛ ምዕራፍ፣ በ Edwin Arnold ትርጉም፤ እስከ ዛሬ በጆሮዬ ያቃጭላሉ ያላቸው ስንኞች
«ክፉውን አትቃወሙ፤ ነገር ግን ቀኝ ጉንጭህን በጥፊ ለሚመታህ ሁሉ ሁለተኛውን ደግሞ አዙርለት» — ከተራራው ስብከት፤ ከ Gita ጋር ያነጻጸረው ቃል
አለመጉዳት የደካማ ሰው መንገድ አይደለም፤ አንድ ሰው ሲመታ መልሶ አለመምታት ከመመለስ የበለጠ ኃይል ይጠይቃል። — ስለ ahimsa
በትግሉ ውስጥ ሥቃይ የሚደርስ ከሆነ የሚሸከመው ተቃውሞውን ያነሣው ሰው ራሱ ነው እንጂ የሚቃወመው ወገን አይደለም። — የጾሙ መሠረት
«ከሰልፈኞቹ አንድም ሰው ዱላውን ለመከላከል ክንዱን እንኳ አላነሣም» — Webb Miller፣ ከ Dharasana
«በሕይወት ያለ ተስማሚ ዕጩ የለም» — የ Nobel ኮሚቴ፣ በሞተበት ዓመት
«አንድ መርህ በራስ ላይ ብቻ የሚሠራ ከሆነ መርህ አይደለም። ልማድ ነው። ወይም ጣዕም።» — ዳዊት
«ወደ ሌላ ሰው ሲደርስ ግን ዋጋ ያስከፍላል። ዋጋውን የከፈለው ሰው ደግሞ ውዳሴው ላይ ስሙ አይጠራም።» — ትግሥት
«ሁለቱም የእሱ ዓረፍተ ነገሮች ናቸው።» — ትግሥት፣ ስለ Kasturba
«የገደሉት እየተሸነፈ ስለነበረ አይደለም። ገና ስለሚሰማ ነው።» — ትግሥት
«ትፈልጋለህ። ግን መፈለግህ ማስረጃ አይሆንም።» — ትግሥት፣ ስለ መጨረሻው ቃል
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
Mohandas Karamchand Gandhi (1869–1948) — በ Porbandar የተወለደ የነጋዴ ቤተሰብ ልጅ፣ በ London የተማረ ጠበቃ፣ የ “An Autobiography” ደራሲ። በደቡብ አፍሪካ ሃያ አንድ ዓመታት ቆየ
Karamchand — አባቱ፤ Porbandarን ያስተዳድር የነበረው ንጉሣዊ ቤት ዋና አማካሪና አስተዳዳሪ። የልጁን የስርቆት ኑዛዜ አንብቦ ወረቀቱን የቀደደ
Putlibai — እናቱ፤ ወደ እንግሊዝ ከመሄዱ በፊት ሦስቱን መሐላ ያማለችው
Rambha — የቤተሰቡ የቆየች አገልጋይና ሞግዚቱ፤ መናፍስትን ሲፈራ የ Rama ስም ደጋግሞ እንዲጠራ የመከረችው
Kasturba (ሞተች 1944) — ሚስቱ፤ ዐሥራ አራት ዓመቷ ተዳረች። በማኅበረሰቡ ውስጥ “Ba” — በጉጃራቲ እናት — ተብላ ትጠራ ነበር። ደቡብ አፍሪካ ውስጥ ታስራለች። በ Durban ቤታቸው የክርስቲያኑን ጸሐፊ ማሰሮ ማጽዳት ያልቻለችው እሷ ናት። ከባሏ ጋር ታስራ ሳለ Aga Khan Palace ውስጥ ሞተች
Mamibai — በ Bombay ችሎት የቆመላት ደንበኛ፤ የሠላሳ ሩፒው ክፍያ የተመለሰበት ጉዳይ
Edwin Arnold — Bhagavad Gitaን ወደ እንግሊዝኛ የተረጐመ እንግሊዛዊ ገጣሚ፤ Gandhi ግጥሙን ለመጀመሪያ ጊዜ ያነበበው በዚያ ትርጉም ነው
Victoria — የእንግሊዝ ንግሥት፤ ሺህ ስምንት መቶ ሃምሳ ስምንት ላይ ለሕንድ ሕዝብ አዋጅ ያወጣች
John Mott — አሜሪካዊ ሚስዮናዊ፤ የሕይወቱን ትልቁን የፈጠራ ተሞክሮ ሲጠይቀው Gandhi የ Pietermaritzburgን ሌሊት የጠቀሰለት
Maganlal Gandhi — የራሱ ዘመድ፤ በጋዜጣው ውድድር “sadagraha” የሚለውን ቃል አምጥቶ ያሸነፈ፤ በኋላ ለማኅበረሰቡ ገንዘብ አልቆብናል ብሎ ያስጠነቀቀ
Nelson Mandela — ከግማሽ ምዕተ ዓመት በኋላ በዚያችው አገር ውስጥ ተመሳሳይ ወረቀት ይዘው ተመሳሳይ እሳት ካነደዱት ሰዎች መካከል የነበረ ጠበቃ
Mahadev Desai — የ Gandhi ጸሐፊና የመጽሐፉ የእንግሊዝኛ ተርጓሚ። ከ Kasturba መታሰቢያ አጠገብ፣ Aga Khan Palace ውስጥ ታስሮ የሞተ
Pyarelal — ሌላው ጸሐፊው፤ Desai በሌላ ሥራ በተያዘ ጊዜ ዐሥራ አምስት ምዕራፎችን የተረጐመ
Henry Polak — በአትክልት ምግብ ቤት የተዋወቀው እንግሊዛዊ ጋዜጠኛ ወዳጁ፤ Johannesburg ጣቢያ ላይ “Unto This Last”ን የሰጠው
John Ruskin — “Unto This Last”ን የጻፈ እንግሊዛዊ ጸሐፊ
Hermann Kallenbach — ጀርመናዊ ተወላጅ አርክቴክትና የቅርብ ወዳጁ፤ የ Tolstoy Farm መሬትን የገዛና ለ satyagraha የሰጠ፤ በእርሻው ትምህርት ቤት አብሮ ያስተማረ
Leo Tolstoy — ትልልቅ ልቦለዶች የጻፈና በኋላ ዘመኑን በሙሉ ስለ ሃይማኖትና ስለ ዓመፅ አልባነት ሲጽፍ የኖረ ሩሲያዊ ጸሐፊ፤ እርሻው በስሙ ተሰየመ፤ ደብዳቤ ተመላልሰዋል
Dudabhai, Danibehn, Lakshmi — ማኅበረሰቡን የተቀላቀለው “የማይነኩ” ከሚባሉት ወገን ያለ ቤተሰብ፤ Dudabhai ቀደም ሲል Bombay ውስጥ መምህር ነበር፤ Lakshmiን Gandhi ከዓመታት በኋላ በይፋ የማደጎ ልጁ አደረጋት
Ambalal Sarabhai — የ Ahmedabad የጨርቃጨርቅ ፋብሪካ ባለቤት፤ ዐሥራ ሦስት ሺህ ሩፒ በጥሬ ገንዘብ ሰጥቶ የሄደው ነጋዴ — መጽሐፉ ስሙን አይጠራም። ሺህ ዘጠኝ መቶ ዐሥራ ስምንት ላይ በአድማው የፋብሪካ ባለቤቶቹን የመራ
Anasuyabehn Sarabhai — የ Ambalal እህት፤ የ Ahmedabad ፋብሪካ ሠራተኞችን አድማ የመራች
Gangabehn Majmundar — ባል የሞተባት ሴት፤ መፍተያውን Vijapur ውስጥ ያገኘችለት
Lord Irwin — የጨው ደብዳቤው የተላከለት Viceroy
Reginald Reynolds — የጨው ደብዳቤውን ይዞ የሄደ ወጣት እንግሊዛዊ
Webb Miller — የ Dharasanaን ዘገባ ሳንሱሩን አልፎ ያስተላለፈ አሜሪካዊ ጋዜጠኛ
Nathuram Godse — ሕንድ በሂንዱ ብቻ የምትገዛ አገር ትሁን ብለው ከሚያምኑት ወገን፤ Birla House ውስጥ በቅርብ ርቀት የተኮሰ
ቦታዎች
Porbandar — በሕንድ ምዕራባዊ ጠረፍ ላይ ያለች ትንሽ የባሕር ከተማ፤ የተወለደባት
Bombay — በሕንድ ምዕራባዊ ጠረፍ ላይ ያለች ትልቅ የወደብ ከተማ፤ የመጀመሪያው ችሎት የተካሄደባት
London — ጠበቃ የሆነባትና የተወለደበትን ሃይማኖት ግጥም በእንግሊዝኛ ያገኘባት ከተማ
Natal — በደቡብ አፍሪካ ምሥራቅ ጠረፍ ላይ ያለ የእንግሊዝ ቅኝ ግዛት፤ የስኳር አገዳ እርሻዎቹና የውል ሠራተኞቹ ያሉበት
Durban — የ Natal የወደብ ከተማ፤ የመጀመሪያዋ የውል ሠራተኞች መርከብ የደረሰችባት፣ የባቡሩ መነሻ፣ የማሰሮው ትዕይንት የተከሰተበት ቤት ያለባት
Pietermaritzburg — የ Natal ዋና ከተማ፤ ከመጀመሪያ ማዕረግ ክፍል ተገፍቶ ወጥቶ ሌሊቱን በጨለማው የመጠበቂያ ክፍል ያደረባት
Pretoria — የ Transvaal ዋና ከተማ፤ ክሱ የሚታይባት
Charlestown — በ Natal ድንበር ላይ ያለች ከተማ፤ የሠረገላው ጉዞ የጀመረባት
Transvaal — የ Natal ጎረቤት ግዛት፤ የምዝገባው ሕግ የወጣበት
Johannesburg — የ Transvaal የወርቅ ማዕድን ከተማ፤ የ “Black Act” መሐላው የተማለባትና ወረቀቶቹ የተቃጠሉባት
Phoenix — ከ Durban ዐሥራ አራት ማይል ርቆ ጋዜጣውንና ማተሚያውን አዛውሮ የጋራ ኑሮ የጀመረበት ቦታ
Tolstoy Farm — Kallenbach የሰጠውና በሩሲያዊው ጸሐፊ ስም የተሰየመ እርሻ፤ የታሰሩ ሰዎች ቤተሰቦች መኖሪያ
Ahmedabad — በሕንድ ምዕራብ የምትገኝ የጨርቃጨርቅ ፋብሪካዎች ከተማ፤ ashramው የተቋቋመባት፣ የሠራተኞቹ አድማና የጨው ጉዞው መነሻ
Sabarmati — የ Ahmedabad ወንዝ፤ አድማኞቹ በዳሩ በዛፍ ጥላ ሥር የተሰበሰቡበት
Vijapur — መፍተያው ሰገነት ላይ ተጥሎ የተገኘባት መንደር
Dandi — የጨው ጉዞው የደረሰበት የባሕር ዳር መንደር
Dharasana — ሰልፈኞቹ በዱላ የተደበደቡበት የጨው ማምረቻ ቦታ
Noakhali — በሕንድ ምሥራቅ ያለ ገጠራማ አውራጃ፤ በሰባ ሰባት ዓመቱ ከመንደር ወደ መንደር የተጓዘበት
Calcutta — በሕንድ ምሥራቅ ያለች ትልቅ ከተማ፤ የነጻነት ቀንን ሲጾምና ሲፈትል ያሳለፈባት
Delhi / Birla House — የመጨረሻው ጾምና የመጨረሻዎቹ ቀናት የተካሄዱበት
Pune / Aga Khan Palace — Kasturba እና Mahadev Desai ታስረው የሞቱበት ቤተ መንግሥት፤ ዛሬ መታሰቢያ ነው
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
satyagraha — “Satya” (እውነት) + “Agraha” (አጥብቆ መያዝ) = እውነትን አጥብቆ መያዝ። በጋዜጣ ውድድር Maganlal ካመጣው “sadagraha” ተስተካክሎ የተሠራ። ከዚያ በፊት የነበረው ስም “passive resistance” ነበር — የደካሞች መሣሪያ ተደርጎ ስለሚታይ Gandhi አልተቀበለውም
ahimsa — “Himsa” (መጉዳት) + አፍራሽ ድምፅ = አለመጉዳት። የደካማ ሰው መንገድ አይደለም — መልሶ አለመምታት ከመመለስ የበለጠ ኃይል ይጠይቃል
raj / raja / rex — “Raj” አገዛዝ፣ ንግሥና ማለት ነው፤ “raja” ንጉሥ። ያ የ Sanskrit ሥር በላቲን ካለው “rex” ጋር አንድ ጥንታዊ ሥር ይጋራል፤ ከዚያም በእንግሊዝኛ “royal” እና “regal” ወጥተዋል
Bania — ቤተሰቡ የሚመደብበት የነጋዴዎች ወገን። በዚያ አሠራር ማን ከማን ጋር ይጋባል፣ ማን ከማን ጋር ይመገባል፣ ማን ምን ይሠራል በውልደት ይወሰን ነበር
“የማይነኩ” — ከሁሉም ደረጃ በታች የተጣሉ ሰዎች፤ መንካታቸው እንኳ ያረክሳል ተብሎ ይታመን ነበር
ashram — አብረው የሚኖሩና በአንድ ሥርዓት የሚተዳደሩ ሰዎች መንደር፤ መሥራት፣ መጸለይና ማስተማር በዚያው ይካሄዳል
የውል ሠራተኝነት — ባርነት ከታገደ በኋላ የመጣ ሥርዓት፦ አምስት ዓመት ይሠራል፣ የመርከቡ ወጪና ምግቡ ይሰጠዋል፣ ደመወዙ ትንሽ ነው፣ ውሉ እስኪያልቅ ከእርሻው መውጣት አይችልም
“the Black Act” — ሕንዳውያን ለምዝገባ ሕጉ የሰጡት ስም። እያንዳንዱ እስያዊ — ወንዱም ሴቲቱም፣ ስምንት ዓመት ያለፈው ልጅ ሁሉ — መመዝገብና የጣት አሻራ መስጠት አለበት፤ የምስክር ወረቀቱን ሁልጊዜ መያዝ አለበት
Bhagavad Gita — ሰባት መቶ የሚሆኑ ስንኞች ያሉት የሂንዱ ቅዱስ ግጥም፤ በጦርነት ዋዜማ የተካሄደ ውይይት። ተዋጊው ከፊቱ የተሰለፉት ዘመዶቹ መሆናቸውን አይቶ ቀስቱን ጣለ፤ ሠረገላውን የሚነዳለት ሰው ተከራከረው — ግጥሙ እንደሚነግረን ያ ሠረገላ ነጂ በሰው አምሳል የተገለጠ አምላክ ነበር
Sanskrit — የሂንዱ ጥንታዊ ቅዱሳት መጻሕፍት ቋንቋ
Rama / “Hey Ram” — Rama በሂንዱ እምነት የሚመለክ አምላክ ነው፤ ሞግዚቱ ያስተማረችው ስም። “Hey Ram” — “አቤቱ Rama” እንደማለት — የመጨረሻው ቃሉ ነው ተብሏል፤ እዚያ የነበሩ ሰዎች ግን አልተስማሙም
Ba — በጉጃራቲ እናት ማለት ነው፤ Kasturba በማኅበረሰቡ ውስጥ የምትጠራበት ስም
ጉጃራቲ — የተወለደበት አካባቢ ቋንቋ፤ መጽሐፉን የጻፈበት
“Satyana Prayogo athava Atmakatha” — የመጽሐፉ የጉጃራቲ ርዕስ፤ “ከእውነት ጋር የተደረጉ ሙከራዎች፣ ወይም የሕይወት ታሪክ”። “atma” ነፍስ ወይም ራስ፣ “katha” ታሪክ
Sarvodaya — “የሁሉም ደኅንነት”፤ Gandhi የ Ruskinን መጽሐፍ አሳጥሮ ወደ ጉጃራቲ ሲተረጉም የሰጠው ስም
mahatma — ታላቅ ነፍስ ማለት ነው። ሰዎች በዚያ ስም ይጠሩት ጀመር፤ ማዕረጉ ብዙ ጊዜ በጥልቅ አሳምሞኛል ይላል
Navajivan / Young India / Indian Opinion — ጋዜጦቹ። “Indian Opinion” በደቡብ አፍሪካ የመሠረተው፤ “Navajivan” መጽሐፉ በጉጃራቲ ምዕራፍ በምዕራፍ የወጣበት ሳምንታዊ፤ “Young India” የእንግሊዝኛው ትርጉም የወጣበት ሳምንታዊ
Viceroy — ንጉሡን ወክሎ ሕንድን የሚያስተዳድር ባለሥልጣን፤ የጨው ደብዳቤው የተላከለትና ኒሻኖቹ የተመለሱለት
Dada Abdulla — ከ Gandhi አካባቢ በመጡ ሙስሊም ሕንዳውያን የተያዘ የነጋዴ ድርጅት፤ ንግዱ Natal ውስጥ ነበር፤ የአንድ ዓመት ውል አቅርቦ ወደ ደቡብ አፍሪካ ያመጣው
የውይይት ጥያቄዎች
ውሳኔው የአንዱ፣ ወጪው የጋራ። ዳዊት «አንድ መርህ በራስ ላይ ብቻ የሚሠራ ከሆነ መርህ አይደለም።» ይላል፤ ትግሥት ደግሞ «ወደ ሌላ ሰው ሲደርስ ግን ዋጋ ያስከፍላል።» ትላለች። ስለ Kasturba ያለው ቃል ሁሉ የባሏ ቃል ከሆነ፣ የእሷን ምርጫ ከመጽሐፉ ማንበብ ይቻላል — ወይስ «ሁለቱም የእሱ ዓረፍተ ነገሮች ናቸው።»?
ሥልት ወይስ እውነት? ትግሥት ahimsa ተመልካች የሚፈልግ ሥልት ነው ትላለች — የ Dharasana ዱላ በዓለም የታወቀው አንድ ጋዜጠኛ ሳንሱሩን ስላለፈ ነው። ዳዊት ደግሞ ሰልፈኞቹ ዘገባው ያልፋል ወይስ አያልፍም ሳያውቁ ክንዳቸውን አላነሡም ይላል። አንድ የሞራል አቋም ውጤት ካላመጣ ወደቀ ማለት ነው — ወይስ ውጤት መጠየቁ ራሱ የተሳሳተ ፈተና ነው?
ራሱን የመዘገበ ሰውና የጠፋው መስመር። ሰውየው የሰረቀውን፣ የፈራበትንና ሚስቱን የበደለበትን ራሱ ጻፈ፤ ማንም አልመሰከረበትም። ስለ ራሱ በሚናገረው ላይ ብቻ የተመሠረተ የኑዛዜ መጽሐፍ ትሕትና ነው ወይስ ራሱ አንድ ዓይነት ሥልጣን? እናም ትግሥት «ማስረጃ ከሌለ አለ አትበል» ብላ ስለ መጨረሻው ቃል አላውቅም ማለቷ ጥንቃቄ ነው ወይስ ማምለጫ?
