ጃንዋሪ 1 ቀን 1842፣ የአዲሱ ዓመት የመጀመሪያ ቀን። በአሜሪካ፣ Massachusetts በሚባለው ግዛት፣ Concord በምትባል ከተማ ውስጥ John Thoreau የሚባል የሃያ ሰባት ዓመት ወጣት ምላጩን እየሳለ ነው። ምላጩ ተንሸራቶ የግራ እጁን ጣት ነካው፤ ቁስሉ ደም ለማውጣት ብቻ የሚበቃ ነበር። ከጥቂት ቀናት በኋላ መንጋጋው መደንደን ጀመረ፤ ጃንዋሪ 11 በታናሽ ወንድሙ እቅፍ ውስጥ ሞተ። ሁለት ሳምንት ሳይሞላ ታናሽ ወንድሙም ታመመ፤ የእሱም መንጋጋ ሊቆለፍ ደርሶ ነበር፤ በሰውነቱ ላይ ግን አንድም ቁስል አልነበረም። ያ ታናሽ ወንድም Henry David Thoreau ነው። ወንድሙ ከሞተ ከሦስት ዓመት በኋላ አንድ መጥረቢያ ተውሶ ከከተማዋ ወጣ፤ Walden በሚባል ትንሽ ሐይቅ ዳር ቤት ሠራ፤ እዚያ የኖረበትን ጊዜ ደግሞ Walden የተባለ መጽሐፍ አደረገው። ያ መጽሐፍ የቤቱን ዋጋ እስከ ግማሽ ሳንቲም ድረስ ቆጥሮ ያቀርባል፤ አንድ የእስር ቤት ሌሊትን ግን በጥቂት ዓረፍተ ነገሮች ብቻ ይጠቅሳል። ይህ ሰው ወደዚያ ሐይቅ የሄደው ምን ሊያደርግ ነበር? ከሰዎችስ በእርግጥ ምን ያህል ርቆ ነበር?
ክፍል 1 — ምላጩና የተዋሰው መጥረቢያ (ሳባ)
ምላጩና የተቆረጠው ጣት
ጃንዋሪ 1፣ 1842 — የአዲሱ ዓመት የመጀመሪያ ቀን፤ በConcord ከተማ ውስጥ ያለ የአንድ ቤተሰብ ቤት። John Thoreau የሚባል የሃያ ሰባት ዓመት ወጣት ምላጩን በቆዳ መሳያ ላይ እየሳለ ነው
ቁስሉ — ምላጩ ተንሸራቶ የግራ እጁን ጣት ነካው፤ ከትንሿ ጣቱ አጠገብ ያለችውን ጣት፣ ጫፏ ላይ። ቁስሉ ጥልቅ አይደለም፤ ደም ለማውጣት ብቻ የሚበቃ ነው። John የተላጠውን ቆዳ መልሶ በቦታው አስቀመጠውና በጨርቅ አሰረው
በሽታው — ከጥቂት ቀናት በኋላ መንጋጋው መደንደን ጀመረ፤ ሰውነቱንም ድንገተኛ ንዝረት ያንቀጠቅጠው ጀመረ። ስሙ መንጋጋ የሚቆልፍ በሽታ ነው፤ በቁስል በኩል ገብቶ የመንጋጋን ጡንቻ የሚያጣብቅ ኢንፌክሽን
ጃንዋሪ 11 — John በታናሽ ወንድሙ እቅፍ ውስጥ ሞተ
ቁስል የሌለው ወንድም — ሁለት ሳምንት ሳይሞላ ታናሽ ወንድሙም ታመመ፤ በኋላም ዳነ። በታመመባቸው ቀናት የእሱም መንጋጋ ሊቆለፍ ደርሶ ነበር፤ በሰውነቱ ላይ ግን አንድም ቁስል አልነበረም
ሳባ የምትከተለው — ያንን ታናሽ ወንድም፣ Henry David Thoreauን። ወንድሙ ከሞተ ከሦስት ዓመት በኋላ አንድ መጥረቢያ ተውሶ ከከተማዋ ወጣ፤ Walden በሚባል ትንሽ ሐይቅ ዳር ቤት ሠራ፤ እዚያ የኖረበትን ጊዜ መጽሐፍ አደረገው። መጽሐፉም Walden ይባላል
የመጽሐፉ ራስ — ሳባ ክፍሏን የምትከፍትበት ዓረፍተ ነገር በመጽሐፉ ራስ ላይ የተቀመጠው ነው፦ ጎረቤቶቹን ለመቀስቀስ የሚጮኸው ዶሮ
የዕለቱ ጥያቄ — «ይህ ሰው ወደዚያ ሐይቅ የሄደው ምን ሊያደርግ ነበር?»
ሦስቱ ዋና ነጥቦች — አንድ ወጣት ወደ ጫካ የገባው ራሱ «በአጋጣሚ» ባለው ቀን ነው፤ ያ ቀን ግን የአገሩ የነጻነት ቀን ነበር። የጻፈው መጽሐፍ የቤቱን ዋጋ እስከ ግማሽ ሳንቲም ድረስ ቆጥሮ ያቀርባል። በዚያው መጽሐፍ ውስጥ በጥቂት ዓረፍተ ነገሮች ብቻ የተጠቀሰ አንድ የእስር ቤት ሌሊት አለ
ከHarvard ወደ ክፍሉ
1817 — Henry David Thoreau በዚያችው በConcord ከተማ ተወለደ
Harvard — ወደሚባለው ኮሌጅ ገባ፤ ግሪክኛና ላቲን ተማረ፤ የተፈጥሮ ፍልስፍናንና የሥነ ምግባር ፍልስፍናን አጠና። የተፈጥሮ ፍልስፍና በዚያ ዘመን ተፈጥሮን የሚያጠናው ትምህርት መጠሪያ ነው። ትምህርቱን የጨረሰው በ1837 ነው
የሕዝብ ትምህርት ቤቱ — በዚያው ዓመት በConcord ከተማ የሕዝብ ትምህርት ቤት መምህር ሆኖ ተቀጠረ
ዲያቆኑ — ትምህርት ቤቱን ከሚቆጣጠሩት ሰዎች አንዱ የቤተ ክርስቲያን ዲያቆን ነበር። ለHenry ክፍሉ በጣም እንደሚጮኽ ነገረው፤ ተማሪዎቹን በአርጩሜ መቅጣት እንዳለበትም ነገረው
ስድስት ተማሪዎች — Henry ስድስት ተማሪዎችን መታ፤ በዚያው ቀን ወደ ዲያቆኑ ሄዶ ሥራውን ለቀቀ። በዚያ ትምህርት ቤት በመምህርነት የቆየው ሁለት ሳምንት ብቻ ነበር
ሁለቱ ወንድሞች
1838 — Henry ከታላቅ ወንድሙ ከJohn ጋር በConcord የራሳቸውን ትምህርት ቤት ከፈቱ፤ ሁለቱ ወንድሞች አብረው አስተማሩ። ትምህርት ቤቱ የተዘጋው የJohn ጤና ሲደክም ነው፤ መቼ እንደተዘጋ ዘገባዎቹ ይለያያሉ
ጀልባው — ከዚያ በፊት ግን አንድ ጉዞ አለ። ኦገስት 31፣ 1839 ሁለቱ ወንድሞች በራሳቸው እጅ የሠሯትን ጀልባ ውሃ ላይ አወረዱ። በአንድ ወንዝ ወደ ታች ወረዱ፤ በሌላ ወንዝ ደግሞ ወደ ላይ ቀዘፉ፤ ከዚያ ተመለሱ። ጉዞው ሴፕቴምበር 13 ላይ አበቃ
በሳባ አነጋገር — «ሁለት ወንድሞች፣ በገዛ እጃቸው የሠሯት አንዲት ጀልባና ሁለት ሳምንት የሚሆን ጉዞ።»
የታተሙት ጥቂት ገጾች
ግጥሞችና አጫጭር ጽሑፎች — Henry ከማስተማሩ ጎን መጻፍ ጀመረ፤ ጥቂት ግጥሞቹና አጫጭር ጽሑፎቹ ታተሙ። ያሳተማቸው ወዳጆቹ የሚያዘጋጁት፣ በሦስት ወር አንድ ጊዜ የሚወጣ ትንሽ መጽሔት ነው
ጁላይ 1840 — የመጀመሪያው ጽሑፉ የወጣበት ወር
ከጃንዋሪው በኋላ
የወንዙ ጉዞ መጽሐፍ — ታላቅ ወንድሙ John ከሞተ በኋላ Henry ያንን የወንዝ ጉዞ መጻፍ ጀመረ፤ ወንድሙን ለማስታወስ የሚጽፈው መጽሐፍ ነው። የሚያሳትምለት ሰው ግን አላገኘም
ሌላው ቤት — በዚያ ወቅት Henry የሚኖረው በቤተሰቡ ቤት አልነበረም። ከ1841 እስከ 1843 ይኖር የነበረው ከከተማዋ የታወቀ ጸሐፊ ቤት ውስጥ ነው፤ እዚያ ቤቱን የሚጠግንና የቤቱን ልዩ ልዩ ሥራ የሚሠራ ሰው ሆኖ ይኖር ነበር
ጃንዋሪ 27 — John ከሞተ ከዐሥራ ስድስት ቀን በኋላ የዚያ ቤት የአምስት ዓመት ልጅ በቀይ ትኩሳት ሞተ
የEmerson መሬት
ጸሐፊው — Henry በቤቱ ይኖርበት የነበረው ያ የከተማዋ ጸሐፊ Emerson ይባላል
ሴፕቴምበር 1844 — Emerson ከከተማዋ በስተደቡብ ባለ አንድ ሐይቅ ዳር ዐሥራ አንድ ኤከር የጫካ መሬት ገዛ፤ ከጥቂት ቀናት በኋላ ሦስት ኤከር ጨመረ። ኤከር በዚያ አገር የማሳ ስፋት የሚለካበት መለኪያ ነው። ሐይቁ Walden ይባላል
ፈቃዱ — በሚቀጥለው ዓመት፣ በፀደይ ወራት፣ Henry በዚያ መሬት ላይ ትንሽ ቤት ለመሥራት Emersonን ፈቃድ ጠየቀ፤ Emerson ፈቀደለት
የተዋሰው መጥረቢያ
በመጽሐፉ ቃል — «በሺህ ስምንት መቶ አርባ አምስት፣ በማርች መጨረሻ ገደማ፣ አንድ መጥረቢያ ተዋስኩና Walden ሐይቅ አጠገብ ወዳለው ጫካ ወረድኩ። … የመጥረቢያው ባለቤት መጥረቢያውን ከእጁ ሲለቅ፣ የዓይኑ ብሌን እንደሆነ ነገረኝ። እኔ ግን ከተቀበልኩት ይበልጥ ስዬ መለስኩለት።»
ጁላይ 4
ጁላይ 4፣ 1845 — Henry በዚያ ቤት ውስጥ ማደር የጀመረበት ቀን
«በአጋጣሚ» — መጽሐፉ ያ ቀን የደረሰው በአጋጣሚ እንደሆነ ይናገራል። ቀኑ ግን «የነጻነት ቀን» ነበር፤ አሜሪካ በ1776 ከብሪታንያ አገዛዝ ነጻ መሆኗን ያወጀችበትን ቀን በየዓመቱ የምታከብርበት ቀን
ዕድሜው — በዚያ ቀን Henry የሃያ ሰባት ዓመት ሰው ነበር፤ ሃያ ስምንት ዓመት ሊሞላው ስምንት ቀን ቀርቶታል
ይዞት የሄደው — ስለ ወንዙ ጉዞ የጻፈው፣ አሳታሚ ያላገኘው የመጽሐፉ ረቂቅ
ለምን ሄደ? — መጽሐፉ ራሱ ይናገራል፤ የሚናገረው ግን በነጋዴ አነጋገር ነው፦ «ወደ Walden ሐይቅ የሄድኩበት ዓላማ በርካሽ ለመኖርም አልነበረም፤ በውድ ለመኖርም አልነበረም። ዓላማዬ እንቅፋቱ በጣም ጥቂት በሆነበት ቦታ አንዳንድ የግል ንግዶቼን ማከናወን ነበር።»
ለኢብሳ የተሰጠው — ሳባ ትጠይቃለች፦ «አንድ ሰው ከከተማዋ ለመውጣት የአገሩን የልደት ቀን ለምን ይመርጣል?» ከዚያ ቀኑን ለኢብሳ ትሰጣለች — ጁላይ 4፣ 1845 — ከጥያቄ ጋር፦ «ከዚያ ቀን ጀርባ የቆመችው አገር የትኛዋ ነበረች?»
ክፍል 2 — ከቀኑ ጀርባ ያለችው አገር (ኢብሳ)
ኢብሳ ሳባ የሰጠችውን ቀን ተቀብሎ ከቀኑ ጀርባ ያለችውን አገር ይገልጻል። የሚነሣው በሦስት ጥያቄዎች ነው፦ «በዚያ ዓመት አሜሪካ ስለ ራሷ ምን ታስብ ነበር? በConcord ከተማ ዙሪያ ምን ይሠራ ነበር? አንድ ሰው ከዚያ ሁሉ ራሱን ለምን ያርቃል?»
የአገሪቱ ዓረፍተ ነገር
የነጻነት መግለጫ — አሜሪካ የተመሠረተችበት ሰነድ፤ ሦስት ነገሮችን የሰው ልጅ መብት ብሎ ይዘረዝራል፦ ሕይወትን፣ ነጻነትንና ደስታን መፈለግን
ተልእኮ — በHenry ዘመን ይህች አገር ያንን ዓረፍተ ነገር ለራሷ ብቻ አልያዘችውም፤ ለዓለም የተሰጠ ተልእኮ አድርጋ ታየው ነበር። አገሪቱ ወደ ትልቅ የኢንዱስትሪ ኃይልነት እያደገች ነበር፤ ዜጎቿም በእድገትና በዲሞክራሲ ያምኑ ነበር፤ ወደፊት ብቻ እየተራመዱ የዓለም ታላቅ አገር እንደሚሆኑ ያስቡ ነበር
Herman Melville — በዚያው ዘመን የኖረ ልብ ወለድ ጸሐፊ፤ በ1850 በጦር መርከብ ላይ ስላለ ሕይወት ልብ ወለድ አሳተመ። በዚያ መጽሐፍ ውስጥ፦ «እኛ አሜሪካውያን ልዩ ሕዝብ ነን፤ የተመረጥን ሕዝብ፣ የዘመናችን እስራኤል ነን። የዓለምን ነጻነቶች ታቦት የምንሸከመው እኛ ነን።»
ሐዲዱ
ጁን 17፣ 1844 — እድገቱ Concord ላይም ደረሰ፦ የባቡር ሐዲድ Concord ደረሰ። ሐዲዱ በWalden ሐይቅ ዳር ያልፋል
የዘረጉት — ከአየርላንድ የመጡ የጉልበት ሠራተኞች፤ በመሥመሩ ዳር በተሠሩ ትናንሽ ጎጆዎች ውስጥ ይኖሩ ነበር
አንድ ሐሳብና ጥቂት ወዳጆች
ትራንሰንደንታሊስት — Henry ራሱን እንዲህ ብሎ ይጠራ ነበር፤ በConcord የሚኖሩ አንዳንድ ወዳጆቹም እንዲሁ ይጠሩ ነበር። ከእነሱ መካከል የመሬቱ ባለቤት Emerson እና Alcott የሚባለው ቤተሰብ ይገኙበታል
በአንድ ዓረፍተ ነገር — ለእነዚህ ሰዎች ከሁሉ የሚቀድመው ሐሳብ ነው። ይህ ሐሳብ ሁሉን ነገር ይቀርጻል ብሎ ከሚያምነው ከግሪካዊው ፈላስፋ Socrates እምነት ጋር ይቀራረባል። በዚያ ዘመን ግን የአብዛኞቹ አሜሪካውያን እምነት ተቃራኒው ነበር፤ አብዛኞቹ የሚያምኑት በተግባራዊ ነገር፣ በሚታይና በሚለካ መረጃ ነበር
ንባቡ — Henry የጀርመን ፍልስፍናን በቁም ነገር ያነብ ነበር፤ በተለይ Kant የሚባለውን ፈላስፋ። ሌላውን ግሪካዊ ፈላስፋ Platoንም ያውቅ ነበር። ከሁሉ በላይ ግን ራሱ ማሰብ ይፈልግ ነበር
1853 — ከሐይቁ ከተመለሰ ከዓመታት በኋላ አንድ አገር አቀፍ የሳይንስ ማኅበር መጠይቅ ላከለት፤ የትኛው የሳይንስ ዘርፍ እንደሚስበው ጠየቀው። Henry በማስታወሻ ደብተሩ ውስጥ እውነቱን ቢመልስ እንደሚሳቅበት ጻፈ፤ ከዚያ ይህን አሰፈረ፦ «እውነቱ ይህ ነው፦ እኔ ምሥጢራዊ ነኝ፤ ትራንሰንደንታሊስት ነኝ፤ በዚያ ላይ ደግሞ የተፈጥሮ ፈላስፋ ነኝ።» የተፈጥሮ ፍልስፍና በHarvard ያጠናው ትምህርት ነው
በከተማዋ የንግግር ምሽት
ሊሲየም — በዚያ ዘመን በአሜሪካ ከተሞች የነበረ ተቋም፤ ከተሞቹ በክረምት ምሽቶች ተከታታይ ንግግሮች ያዘጋጃሉ፤ አንድ የከተማዋ ሰው ወይም ከሌላ ቦታ የመጣ እንግዳ ለመጣው ሁሉ ይናገራል። Concordም የራሷ ሊሲየም ነበራት፤ Henry እዚያ ይናገር ነበር
ፌብሩዋሪ 4፣ 1846 — Henry ስለ አንድ የብሪታንያ ጸሐፊ ንግግር አቀረበ። በኋላ እንደጻፈው፣ ከመጡት የከተማዋ ሰዎች አንዳንዶቹ የጠበቁት ሌላ ነገር ነበር፦ በሐይቁ ዳር እንዴት እንደሚኖር እንዲነግራቸው
በሚቀጥለው ዓመት፣ ፌብሩዋሪ 10 — በከተማዋ ቤተ ክርስቲያን አነስተኛ አዳራሽ ውስጥ Henry ያንኑ ነገራቸው። የሊሲየሙ ማኅበር የስብሰባ መዝገብ የንግግሩን ርዕስ «የራሱ ታሪክ» ብሎ አስፍሮታል። ንግግሩን እንደገና እንዲያቀርብ ተጠየቀ
የመጀመሪያው ምዕራፍ — ያ ንግግር በኋላ የWalden የመጀመሪያ ምዕራፍ ሆነ። መጽሐፉ የሚጀምረው የከተማዋ ሰዎች የጠየቁትን በመመለስ ነው፦ ምን ይበላ ነበር? ብቸኝነት አልተሰማውም? አልፈራም?
ስምንት ዓመትና ሰባት ረቂቅ
1846 — Henry መጽሐፉን መጻፍ ጀመረ፤ ከዚያ ወደ ስምንት ዓመት ገደማ በሰባት ረቂቆች ውስጥ ደጋግሞ ጻፈው። መጽሐፉ ቶሎ አልወጣም
የእጅ ጽሑፉ — ቅጠሎቹ ዛሬም አሉ፤ ከ1,200 ገጽ በላይ ናቸው
ጦርነቱና የራስ ግብሩ
ሜይ 13፣ 1846 — Henry በሐይቁ ዳር በኖረ በመጀመሪያው ዓመት አሜሪካ ከጎረቤቷ ከሜክሲኮ ጋር ጦርነት አወጀች፤ ጦርነቱ የታወጀው በዚያን ጊዜ የአሜሪካ ፕሬዚደንት በነበሩት በJames K. Polk ጥያቄ ነው
ባርነት — በደቡባዊ ግዛቶች ሰዎች እንደ ንብረት ይያዙ፣ ይሸጡና ይገዙ ነበር። በኢብሳ አነጋገር፣ ባርነት በመላው አገሪቱ ላይ ያረፈ እድፍ ነበር
የራስ ግብር — በእያንዳንዱ ጎልማሳ ወንድ ላይ የሚጣል፣ ለሁሉም እኩል የሆነ ቋሚ ግብር። Henry ለዚህ መንግሥት ይህን ግብር መክፈል አቁሞ ነበር፤ በኋላ በራሱ እንደጻፈው ለስድስት ዓመት አልከፈለም ነበር። ባርነትን የሚደግፍ አገርን በገንዘቡ መደገፍ አልፈለገም
ብቻውን አልነበረም — እንዲህ ያደረገው Henry ብቻ አልነበረም
ከHenry በፊት
ጃንዋሪ 1843 — Bronson Alcott ተያዘ፤ በዚያችው ከተማ የሚኖር መምህርና የHenry ወዳጅ። የተያዘው ያንኑ የራስ ግብር ባለመክፈሉ ነው፤ ያልከፈለውም በተመሳሳይ ምክንያት ነው። የያዘውም የከተማዋ ግብር ሰብሳቢ ነው
የተከፈለው ግብር — አንድ የከተማዋ ጠበቃ የAlcottን ግብር ከፈለለት። «Alcott እንዲከፈልለት አልፈለገም ነበር። ተከፈለለት።»
ሌሊቱ
ጁላይ 1846 — Henry በሐይቁ ዳር መኖር ከጀመረ ከአንድ ዓመት በላይ ሆኖታል። አንድ ከሰዓት በኋላ ጫማ ሰፊው ዘንድ የተወውን ጫማ ሊወስድ ወደ ከተማ ወረደ። የትኛው ቀን እንደሆነ መዝገቦቹ አይስማሙም፤ ወሩ ግን ይታወቃል
Sam Staples — የከተማዋ ግብር ሰብሳቢና የእስር ቤቱ ጠባቂ፤ ከሦስት ዓመት በፊት Alcottን የያዘው ያው ሰው። Henryን አስቆመው፤ ግብሩን ጠየቀው። Henry አልከፍልም አለ፤ ወደ እስር ቤቱ ገባ
በራሱ ቃል — Henry ያንን ሌሊት በኋላ ጽፎታል። ግድግዳዎቹ ሁለት ወይም ሦስት ጫማ የሚወፍሩ ጠንካራ ድንጋዮች ነበሩ። አብሮት የታሰረው ሰው ስለ ራሱ ነገረው፦ «ጎተራ አቃጥለሃል ብለው ከሰሱኝ፤ እኔ ግን አላቃጠልኩም።» በዚያ ሌሊት Henry የከተማዋን ሰዓት ደወል ሰማ፤ ልክ ለመጀመሪያ ጊዜ እንደሚሰማው ሆኖ ተሰማው
የከፈለው ሰው — በዚያው ምሽት አንድ ሰው የHenryን ግብር ከፈለለት። ብዙዎቹ ዘገባዎች ምናልባት አክስቱ እንደሆነች ይናገራሉ፤ የከፈለው ሰው ግን ራሱ ተናግሮ አያውቅም
ጠዋቱ — Henry ተለቀቀ፤ የተሰፋውን ጫማውን ወሰደ። ከዚያ የወዳጆቹን ቡድን እየመራ ሁለት ማይል ርቆ ወዳለ ኮረብታ ሄደ፤ በኮረብታው ላይ የዱር ፍሬ ለቀሙ። Henry እንደጻፈው፣ በዚያ ኮረብታ ላይ «መንግሥት በየትም አይታይም ነበር።»
ከሌሊቱ በኋላ
ንግግርና ጽሑፍ — Henry ያንን ሌሊት መጀመሪያ ንግግር አደረገው፤ ከዚያ ጽሑፍ አደረገው። ጽሑፉ በ1849 ታተመ
ጣቱን የቀሰረበት — ወደ ሩቅ አይደለም፦ «በMassachusetts ግዛት የለውጥ ተቃዋሚዎች በደቡብ ያሉ መቶ ሺህ ፖለቲከኞች አይደሉም። እዚሁ ያሉ መቶ ሺህ ነጋዴዎችና ገበሬዎች ናቸው፤ ከሰብአዊነት ይልቅ ንግዳቸውና እርሻቸው የሚያሳስባቸው።»
አቋሙ በአንድ ዓረፍተ ነገር — «የምፈልገው ለመንግሥቱ ያለኝን ታማኝነት መንፈግ ብቻ ነው።»
የመጨረሻው ረቂቅ የተጠናቀቀበት ዓመት
ሜይ 1854 — Henry የመጨረሻውን ረቂቅ እያጠናቀቀ ሳለ Anthony Burns ቦስተን ውስጥ ተያዘ፤ በVirginia ግዛት ከባርነት አምልጦ በቦስተን ይሠራ የነበረ ሰው። በ1850 በወጣ አንድ የፌዴራል ሕግ መሠረት ተመልሶ ወደ ደቡብ ተላከ፤ ያ ሕግ ነጻ የሆኑት ግዛቶች ከባርነት ያመለጡ ሰዎችን እንዲመልሱ የሚያስገድድ ነበር
ጁላይ 4፣ 1854 — Framingham — ከቦስተን አቅራቢያ በምትገኝ በዚህች ከተማ የባርነት ተቃዋሚዎች ተሰበሰቡ። አንድ ተናጋሪ የሸሹ ባሮችን የሚመለከተውን ሕግ ቅጂ አቃጠለ፤ የአገሪቱን ሕገ መንግሥት ቅጂም አቃጠለ። Henry David Thoreau በዚያ ስብሰባ ላይ ተናገረ
ኦገስት 9፣ 1854 — Walden ታተመ — ኢብሳ ሁለቱን ቀኖች ብቻ ጎን ለጎን ይናገራል
ለአበባ የተሰጠው — በሊሲየሙ አዳራሽ የተጠየቁት ሦስቱ ጥያቄዎች እዚያው ቆመዋል፦ ምን ይበላ ነበር? ብቸኝነት አልተሰማውም? አልፈራም? ኢብሳ አንድ ነገር ብቻ ይጠቁማታል፦ መጽሐፉ ለመጀመሪያው ጥያቄ የሚሰጠው መልስ ሒሳብ ነው፤ በዶላርና በሳንቲም የተጻፈ ዝርዝር ሒሳብ
ክፍል 3 — በሁለት ገንዘብ የተያዘ ሒሳብ (አበባ)
የመጽሐፉ የመጀመሪያ ምዕራፍ ለከተማዋ ሰዎች የመጀመሪያ ጥያቄ የሚሰጠው መልስ የሒሳብ ደብተር ነው፤ አበባም መጽሐፉን እንደ ሒሳብ ደብተር ትከተለዋለች። መጀመሪያ በዶላርና በሳንቲም፤ ከዚያ፣ መጽሐፉ ቁጥር መስጠት ሲያቆም፣ መጽሐፉ ራሱ በሰየመው በሌላኛው ገንዘብ። ያ ገንዘብ ምን እንደሆነ መጽሐፉ በአንድ ዓረፍተ ነገር ይገልጻል፦ «የአንድ ነገር ዋጋ፣ በእሱ ለመለወጥ የሚያስፈልገው፣ እኔ ሕይወት ብዬ የምጠራው ነገር መጠን ነው።» የአበባ የራሷ ንባብ የሚመጣው በመጨረሻው ሁለት ጥያቄዎች ውስጥ ብቻ ነው።
የመጽሐፉ መክፈቻ
የመጀመሪያው ገጽ — «የሚከተሉትን ገጾች፣ ወይም ይልቁንም አብዛኞቹን፣ በጻፍኩበት ጊዜ ብቻዬን እኖር ነበር። የምኖረው በጫካ ውስጥ ነበር፤ ከማንኛውም ጎረቤት አንድ ማይል ርቄ፣ በገዛ እጄ በሠራሁት ቤት፣ በMassachusetts፣ በConcord፣ በWalden ሐይቅ ዳር። ኑሮዬን የማገኘውም በእጄ ሥራ ብቻ ነበር። እዚያ ሁለት ዓመት ከሁለት ወር ኖርኩ። አሁን እንደገና በሠለጠነው ኑሮ ውስጥ መንገደኛ ነኝ።»
ቅርጹ — መጽሐፉ ራሱ እንደሚናገረው የሁለት ዓመት ተሞክሮን በአንድ ዓመት ውስጥ ያስቀምጣል፤ ከአንድ በጋ ይጀምራል፤ በሚቀጥለው ፀደይ ያበቃል። ምዕራፎቹ 18 ናቸው
28.12½ ዶላር — ቤቱ
የJames Collins ጎጆ — Henry ቤቱን ለመሥራት ሳንቃ ያስፈልገው ነበር፤ ስለዚህ በሐዲዱ ላይ የሚሠራ አየርላንዳዊ፣ የJames Collins ጎጆ ገዛ። ወደ ውስጥ ሲመለከት፦ ምድጃ፣ አልጋና መቀመጫ፤ በዚያው ቤት የተወለደ ሕፃን፤ የሐር ጃንጥላ፣ ባለወርቅ ቅብ ፍሬም ያለው መስተዋትና በአንድ ወጣት የኦክ ዛፍ ላይ በሚስማር የተመታ የቡና መፍጫ
ስምምነቱ — «እኔ ዛሬ ማታ አራት ዶላር ከሃያ አምስት ሳንቲም ልከፍል፤ እሱ ደግሞ ነገ ማለዳ በአምስት ሰዓት ቤቱን ሊለቅ።» ሰዓቱ በአውሮፓውያን አቆጣጠር ነው
በማግስቱ በስድስት ሰዓት — Henry የJames Collinsን ቤተሰብ በመንገድ ላይ አለፋቸው። ያላቸው ነገር ሁሉ በአንድ ትልቅ ጥቅል ውስጥ ነበር፤ መጽሐፉ እንደሚለው፣ «ከድመቷ በቀር» ሁሉም
ድመቷ — ወደ ጫካ ገብታ የዱር ድመት ሆነች፤ በኋላም woodchuck ለመያዝ በተጠመደ ወጥመድ ውስጥ ገብታ ሞተች። Woodchuck በዚያ አካባቢ የሚኖር፣ ጉድጓድ የሚቆፍርና አትክልት የሚበላ የዱር እንስሳ ነው
ሚስማሮቹ — Henry በዚያው ጠዋት ጎጆውን አፈረሰው፤ ሚስማሮቹን አንድ በአንድ እየነቀለ። መጽሐፉ እንደሚለው፣ ወገኑን አሳልፎ የሰጠ አንድ ወጣት አየርላንዳዊ በኋላ ለHenry አንድ ነገር ነገረው፦ Henry ሳንቃዎቹን እያጓጓዘ ሳለ Seeley የሚባል አየርላንዳዊ ጎረቤት ከሚስማሮቹ ውስጥ ጥሩ ጥሩዎቹን ወደ ኪሱ ከትቷል
ጉድጓዱ — ከቤቱ ሥር የሚሆነውን ጉድጓድ Henry ቆፈረ፤ «ቀደም ሲል አንድ woodchuck ጉድጓዱን በቆፈረበት ቦታ»። ስፋቱ በሁሉም ጎን ስድስት ጫማ፣ ጥልቀቱ ሰባት ጫማ ነው
ማቆሙ — የቤቱ ማዕቀፍ በሜይ መጀመሪያ ላይ ቆመ፦ «ከአንዳንድ ወዳጆቼ እርዳታ ጋር ነው ያቆምኩት፤ ይህን ያደረግሁትም ከአስፈላጊነቱ ይልቅ እንዲህ ያለውን የጉርብትና አጋጣሚ ላለማሳለፍ ነው።» ቀጥሎም፦ «ቤቱን ባቆሙልኝ ሰዎች ማንነት ከእኔ በላይ የተከበረ ሰው ከቶ የለም።» ስማቸውን ግን አይጠራም
ጁላይ 4 ላይ — ቤቱ ገና አላለቀም ነበር፦ ግድግዳው አልተለሰነም፤ ጭስ ማውጫ አልነበረውም፤ በግድግዳው ሳንቃዎች መካከልም ሰፋፊ ክፍተቶች ነበሩ። Henry እዚያ መኖር ጀመረ
የተጠናቀቀው ቤት — «ስፋቱ ዐሥር ጫማ፣ ርዝመቱ ዐሥራ አምስት ጫማ፣ ምሰሶዎቹ ስምንት ጫማ፤ ከላይ አንድ ሰገነት፣ አንድ ቁም ሣጥን፣ በእያንዳንዱ ጎን አንድ ትልቅ መስኮት፣ ሁለት የወለል በሮች፣ በአንዱ ጫፍ አንድ በር፣ ከበሩ ፊት ለፊት ደግሞ የጡብ ምድጃ።»
ሒሳቡ ለምን? — መጽሐፉ ምክንያቱን ይናገራል፦ «ቤታቸው ስንት እንደፈጀ በትክክል መናገር የሚችሉ ሰዎች በጣም ጥቂት ስለሆኑ።»
ከዝርዝሩ ጥቂት መስመሮች
ሳንቃ፣ 8.03½ ዶላር — ከጎኑ፦ «አብዛኞቹ የጎጆ ሳንቃዎች።»
ሁለት ያገለገሉ መስኮቶች ከመስተዋታቸው ጋር፣ 2.43 ዶላር
አንድ ሺህ አሮጌ ጡቦች፣ 4 ዶላር
ሁለት በርሜል ኖራ፣ 2.40 ዶላር — ከጎኑ፦ «ያ ውድ ነበር።»
ለልስኑ የሚቀላቀል ፀጉር፣ 31 ሳንቲም — ከጎኑ፦ «ከሚያስፈልገኝ በላይ።»
ጠመኔ፣ 1 ሳንቲም
ድምሩ — «በጠቅላላው ሃያ ስምንት ዶላር ከዐሥራ ሁለት ሳንቲም ተኩል።»
ከድምሩ በታች ያለው መስመር — «ከግንድ እንጨቱ፣ ከድንጋዩና ከአሸዋው በቀር ቁሳቁሱ ሁሉ ይኸው ነው፤ እነዚያን የወሰድኩት በሰፋሪ መብት ነው።» የሰፋሪ መብት በዚያ አገር የራሱ ባልሆነ መሬት ላይ ሰፍሮ የኖረ ሰው የሚጠይቀው መብት ነው
ዕቃው — መጽሐፉ አንድ በአንድ ይዘረዝራል፦ «አንድ አልጋ፣ አንድ ጠረጴዛ፣ አንድ የመጻፊያ ጠረጴዛ፣ ሦስት ወንበሮች፣ ስፋቱ ሦስት ኢንች የሆነ መስተዋት፣ አንድ ጥንድ የእሳት መቆንጠጫና የማገዶ መደገፊያ፣ አንድ ማንቆርቆሪያ፣ አንድ ድስትና አንድ መጥበሻ፣ አንድ መጭለፊያ፣ አንድ የመታጠቢያ ሳህን፣ ሁለት ቢላዎችና ሁለት ሹካዎች፣ ሦስት ሳህኖች፣ አንድ ኩባያ፣ አንድ ማንኪያ፣ የዘይት ማሰሮ፣ የሞላሰስ ማሰሮና አንድ ቀለም የተቀባ መብራት።»
8.71½ ዶላር — ማሳውና ምግቡ
ሁለት ኤከር ተኩል — ከቤቱ አጠገብ Henry መሬት አረሰ፤ መጽሐፉ «ቀላልና አሸዋማ አፈር ያለው ሁለት ኤከር ተኩል ገደማ» ይለዋል። በአብዛኛው በባቄላ ዘራው፤ ዓላማውም «ዐሥር ወይም ዐሥራ ሁለት ዶላር ማግኘት» ነበር
ሥራው — «በማለዳ በባዶ እግሬ እሠራ ነበር፤ ጠል ባረሰረሰውና በሚፈረካከሰው አሸዋ ውስጥ እንደ ቅርጽ ሠሪ እየዳሰስኩ። ቀኑ ሲገፋ ግን ፀሐዩ እግሬን አቃጥሎ አረፋ ያወጣበት ነበር።»
መንገደኞቹ — «እየተንኳኩ የሚያልፉ መንገደኞች ቀደም ብለው ካለፏቸው ማሳዎች ጋር ጮክ ብለው ያነጻጽሩት ነበር።»
የማሳው ሒሳብ — ገቢው 23.44 ዶላር፤ ወጪው 14.72½ ዶላር፤ መጽሐፉ «የቀረው ስምንት ዶላር ከሰባ አንድ ሳንቲም ተኩል» ይላል
ቂጣው — መጀመሪያ ላይ Henry ቂጣውን የሚጋግረው ከበቆሎ ዱቄትና ከጨው ነበር — በዚያ አገር ይህ ዱቄት Indian meal ይባላል — ከቤት ውጭ በሚያነደው እሳት ፊት፣ ጣራ በሚከደንበት ስስ የእንጨት ጠፍጣፋ ላይ። ቂጣው ጭስ ጭስ ይሸታል፤ የpine ዛፍ ጣዕምም አለው። በመጨረሻ የአጃና የበቆሎ ዱቄት ቀላቅሎ ያለ እርሾ መጋገር ጀመረ፤ ብዙ ትናንሽ ዳቦዎችን ጎን ለጎን አስቀምጦ እየተከታተለ ይገለብጣቸዋል፤ «አንድ ግብጻዊ የሚፈለፈሉ እንቁላሎቹን በሚንከባከብበት ጥንቃቄ»
የምግቡ ሒሳብ — ከጁላይ 4 እስከ ማርች 1፣ ለስምንት ወር፦
ሩዝ፣ 1.73½ ዶላር
ሞላሰስ፣ 1.73 ዶላር — ከጎኑ፦ «በጣም ርካሹ የጣፋጭ ዓይነት።» ሞላሰስ ስኳር ሲሠራ የሚቀር ጥቁር ወፍራም ፈሳሽ ነው
የአጃ ዱቄት
የበቆሎ ዱቄት — ከጎኑ፦ «ከአጃ ይረክሳል።»
የአሳማ ሥጋ፣ 22 ሳንቲም
ቅንፉ — ከዱቄት እስከ «አንድ ሐብሐብ» ያሉት ዕቃዎች በአንድ ቅንፍ ተያይዘዋል፤ ከቅንፉ ጎን «ያልተሳኩ ሙከራዎች ሁሉ» የሚል ጽሑፍ አለ። ከእነርሱ መካከል ዱቄት፣ ስኳርና የአሳማ ስብ ይገኛሉ። «አንድ ሐብሐብ» ደግሞ 2 ሳንቲም
ድምሩ — «አዎ፣ ሁሉም ተደምሮ ስምንት ዶላር ከሰባ አራት ሳንቲም በላሁ።» ይህም፣ መጽሐፉ እንደሚለው፣ «በሳምንት ሃያ ሰባት ሳንቲም ገደማ» ነው
የባቄላው ጠላት — የባቄላውን ማሳ woodchuck ይበላው ነበር። አንድ ጊዜ Henry «ማሳዬን ያወደመውን» አንድ woodchuck ገደለ፤ ከዚያ በላው፤ «በከፊል ለሙከራ ብዬ»። ሥጋው «የምስክ ሽታ ያለው ጣዕም» ነበረው
በኋለኛው ምዕራፍ — መጽሐፉ ስለ ሥጋ መብላት ሌላ ነገር ይጽፋል፦ «በእኔ ሁኔታ የእንስሳ ምግብን የምቃወምበት ተግባራዊ ምክንያት ንጽሕና የጎደለው መሆኑ ነበር።» እንዲሁም፦ «የእንስሳ ምግብን መጸየፍ የልምድ ውጤት አይደለም፤ ደመ ነፍስ ነው።»
በዓመት ስድስት ሳምንት — ሥራውና ኅዳጉ
ገንዘቡ ከየት መጣ? — «በዓመት ስድስት ሳምንት ገደማ በመሥራት የኑሮዬን ወጪ ሁሉ መሸፈን እንደምችል ተረዳሁ።»
ማስተማር — Henry ማስተማርንም ሞክሮ ነበር፦ የከተማዋን ትምህርት ቤት በሁለት ሳምንት ውስጥ ለቅቋል፤ ከዚያ ከወንድሙ ጋር በከፈቱት ትምህርት ቤት አስተምሯል። መጽሐፉ «ትምህርት ቤት ማስተማርን በሚገባ ሞክሬዋለሁ» ይላል፤ ከዚያ ወደ ሌላ ይሻገራል
ሙያዎቹ — «እንደ ጣቶቼ ብዛት ሙያ አለኝ» ይላል መጽሐፉ። መሬት መለካት፣ አናጺነትና የቀን ሥራ በጠቅላላ 13.34 ዶላር አስገኙለት
ሰፊው ኅዳግ — «የመጀመሪያውን በጋ መጻሕፍት አላነበብኩም፤ ባቄላ ኮተኮትኩ።» ከዚያ፦ «ለሕይወቴ ሰፊ ኅዳግ እወዳለሁ።» ኅዳግ በመጽሐፍ ገጽ ዳር የሚቀረው ባዶ ቦታ ነው
የበጋው ማለዳ — Henry ፀሐይ በምትሞቀው የበሩ መግቢያ ላይ ተቀመጠ፤ «ከፀሐይ መውጫ እስከ ቀትር ድረስ፣ በሐሳብ ተውጬ»። ዙሪያውን pine፣ hickory እና sumach የሚባሉ ዛፎች ከበውታል፤ ወፎቹ «ድምፅ ሳያሰሙ በቤቱ ውስጥ ይበሩ ነበር»። ጊዜውን ያወቀው ፀሐይ በምዕራቡ መስኮት ስትገባ ወይም በሩቁ መንገድ ላይ አንድ ጋሪ ሲያልፍ ነው
ፊሽካው — ኢብሳ የነገረው ሐዲድ በሐይቁ ዳር ያልፋል፦ «የባቡሩ ፊሽካ በበጋም በክረምትም ጫካዬን ሰንጥቆ ይገባል፤ እንደ ጭልፊት ጩኸት ይሰማል።»
ተኚዎቹ — በሌላ ምዕራፍ፦ «በባቡሩ ላይ የምንሳፈረው እኛ አይደለንም፤ እሱ ነው በላያችን የሚሳፈረው። ከሐዲዱ ሥር የተነጠፉት ተኚዎች ምን እንደሆኑ አስባችሁ ታውቃላችሁ? እያንዳንዱ ተኚ ሰው ነው፤ አየርላንዳዊ ወይም Yankee።» በእንግሊዝኛ ከሐዲዱ ሥር በአግድም የሚነጠፉት የእንጨት ግንዶች «sleepers»፣ ማለትም «ተኚዎች» ይባላሉ
ከዚህ በኋላ — መጽሐፉ ዋጋን በገንዘብ መቁጠሩን ያቆማል
የደብዳቤ ቴምብር — ዜናውና መንደሩ
ደብዳቤዎቹ — «በሕይወቴ … የቴምብሩን ዋጋ የሚያወጡ ከአንድ ወይም ከሁለት በላይ ደብዳቤዎች ተቀብዬ አላውቅም።»
ጋዜጣው — «በጋዜጣ ላይ የሚታወስ ዜና አንብቤ እንደማላውቅ እርግጠኛ ነኝ። አንድ ሰው እንደተዘረፈ፣ ወይም እንደተገደለ፣ ወይም በአደጋ እንደሞተ ካነበብን … ስለ ሌላው ማንበብ አያስፈልገንም።» እንዲሁም፦ «ለፈላስፋ ዜና የሚባለው ሁሉ ወሬ ነው።»
ወደ መንደሩ — በሌላ ምዕራፍ፦ «በየቀኑ ወይም በየሁለት ቀኑ፣ እዚያ ሳያቋርጥ ከሚወራው ወሬ ጥቂቱን ለመስማት ወደ መንደሩ እየተንሸራሸርኩ እሄድ ነበር።» መንደሩ Concord ነው፤ ሳባና ኢብሳ ከተማ ብለው የጠሩት ቦታ። ወሬውን የሚወስደው «በሆሚዮፓቲ መጠን» ነው፤ ሆሚዮፓቲ መድኃኒትን በጣም በጥቂቱ የሚሰጥ የሕክምና ዘዴ ነው
የጫማ ሰፊው መንገድ — ኢብሳ የነገረው ሌሊት በመጽሐፉ ውስጥ የሚነገረው በጥቂት ዓረፍተ ነገሮች ብቻ ነው። እንዲህ ይጀምራል፦ «አንድ ከሰዓት በኋላ፣ የመጀመሪያው በጋ ሊያበቃ ሲቃረብ፣ ከጫማ ሰፊው ዘንድ ጫማ ልወስድ ወደ መንደሩ ስሄድ ተያዝኩና እስር ቤት ገባሁ፤ ምክንያቱም፣ በሌላ ቦታ እንደተረኩት፣ ወንዶችን፣ ሴቶችንና ሕፃናትን በምክር ቤቱ በር ላይ እንደ ከብት ለሚሸጥና ለሚገዛ መንግሥት ግብር አልከፈልኩም፤ ሥልጣኑንም አላወቅሁለትም።»
በማግስቱ — ጥቂት ዓረፍተ ነገሮች ቆይቶ፦ «በማግስቱ ተለቀቅሁ፤ የተጠገነውን ጫማዬን ወሰድኩ፤ Fair-Haven በሚባለው ኮረብታ ላይ የዱር ፍሬ ምሳዬን ለመብላት በጊዜ ወደ ጫካው ተመለስኩ። መንግሥትን ከሚወክሉት በቀር ማንም ሰው አስቸግሮኝ አያውቅም። ጽሑፎቼን ከያዘው የመጻፊያ ጠረጴዛ በቀር ቁልፍም መቀርቀሪያም አልነበረኝም።»
ሦስት ወንበር — ጎብኚዎቹ
ወንበሮቹ — «በተፈጥሮዬ ከሰው ተለይቶ ብቻውን የሚኖር ሰው አይደለሁም» ይላል መጽሐፉ። «በቤቴ ሦስት ወንበሮች ነበሩኝ፤ አንዱ ለብቸኝነት፣ ሁለቱ ለወዳጅነት፣ ሦስቱ ለማኅበረሰብ።» ከሦስት በላይ ሰዎች ሲመጡ፣ መጽሐፉ እንደሚለው፣ «ቆመው ክፍሉን ቆጠቡት»
ስሙ ያልተጻፈው እንጨት ቆራጭ — «ካናዳዊ ነው፤ እንጨት ቆራጭና ምሰሶ ሠሪ ነው፤ በቀን ሃምሳ ምሰሶ መቦርቦር ይችላል፤ ያለፈውን ራቱን የበላው ውሻው በያዘለት woodchuck ነው።» ስሙን መጽሐፉ አይጠራም፤ ስሙ ለእሱ በጣም የሚስማማ ከመሆኑ የተነሣ «እዚህ ላይ ማተም ባለመቻሌ አዝናለሁ»። ሰውየው የግሪኩን ገጣሚ Homerን ስም ሰምቷል፤ ለዝናባማ ቀናት የሚያነበው መጽሐፍ መያዝ ይወዳል
ወደ ሰሜን ኮከብ — ስለ አንዱ ጎብኚ መጽሐፉ አንድ ዓረፍተ ነገር ብቻ ይጽፋል፦ «ከሌሎቹ መካከል አንድ እውነተኛ ከባርነት ያመለጠ ሰው ነበር፤ ወደ ሰሜን ኮከብ አቅጣጫ እንዲሄድ ረዳሁት።» ወደ ሰሜን ኮከብ ማለት ወደ ሰሜን፣ ባርነት ወደሌለባቸው ግዛቶችና ወደ ካናዳ ማለት ነው
John Field
ዝናቡ — አንድ ከሰዓት በኋላ Henry ዓሣ ሊያጠምድ Baker ወደሚባለው አሮጌ እርሻ አቅጣጫ ሄደ። ዝናብ መጣ፤ ከዚያ ነጎድጓድ ጀመረ። ከማንኛውም መንገድ ግማሽ ማይል ርቃ ወደምትገኝ፣ ሰው አይኖርባትም ብሎ ወደሚያስባት አንዲት ጎጆ ሮጦ ገባ
ጎጆዋ — ሰው ነበረባት፦ John Field የሚባል አየርላንዳዊ፣ ሚስቱና በርካታ ልጆቹ። ዶሮዎቹ በክፍሉ ውስጥ ይንጎራደዳሉ፤ ሁሉም ጣራው በትንሹ ከሚያፈስበት ቦታ ሥር ተቀመጡ
የJohn Field ሥራ — የአንድ ጎረቤት ረግረጋማ ሜዳ በአካፋ እየገለበጠ ለእርሻ ያዘጋጃል፤ ክፍያው፣ እሱ እንደተናገረው፣ «በኤከር ዐሥር ዶላርና መሬቱን ከነማዳበሪያው ለአንድ ዓመት መጠቀም» ነው
የHenry ኑሮ — Henry ዝናብ የማያስገባና ብርሃን የሚገባበት ቤት እንደሠራ፣ ወጪውም ይህች ጎጆ በዓመት ከምትከራይበት ብዙም እንደማይበልጥ ነገረው። ቀጥሎም፦ «ሻይ፣ ቡና፣ ቅቤ፣ ወተትም ሆነ ትኩስ ሥጋ አልጠቀምም ነበር፤ ስለዚህ እነሱን ለማግኘት መሥራት አላስፈለገኝም።»
እውነተኛዋ አሜሪካ — ከዚያ Henry ለJohn Field፦ «ብቸኛዋ እውነተኛ አሜሪካ ያለ እነዚህ ነገሮች መኖር የሚያስችልህን የኑሮ ዘይቤ ለመከተል ነጻ የሆንክባት አገር ናት፤ መንግሥት ባርነቱንና ጦርነቱን እንድትደግፍ ሊያስገድድህ የማይሞክርባት አገር።»
ምላሹ — «John በዚህ ጊዜ በረጅሙ ተነፈሰ፤ ሚስቱ ደግሞ እጆቿን ወገቧ ላይ አድርጋ አፍጥጣ ተመለከተች።»
ከዝናቡ በኋላ — አብረው ዓሣ ለማጥመድ ወጡ፤ John Field ዕድል አልቀናውም። መጽሐፉ ስለ እሱ እንዲህ ይላል፦ «ምስኪን John Field! ይህን እንደማያነብ ተስፋ አደርጋለሁ፤ አንብቦት የሚሻሻልበት ካልሆነ በቀር …»
የጉንዳኖቹ ጦርነት
ከማገዶው ክምር አጠገብ — Henry ሁለት ዓይነት ጉንዳኖች፣ ቀዮቹና ጥቁሮቹ፣ ሲዋጉ አየ፦ «መሬቱ ቀድሞውኑ በሞቱና በሚሞቱ፣ በቀይም በጥቁርም ጉንዳኖች ተሸፍኖ ነበር።»
«የConcord ፍልሚያ!» — መጽሐፉ ስለዚህ ጦርነት «የConcord ፍልሚያ! ከአርበኞቹ ወገን ሁለት ሞቱ» ብሎ ይጽፋል። የConcord ፍልሚያ ኤፕሪል 19፣ 1775 በከተማዋ ድልድይ አጠገብ የተካሄደው ግጭት ነው፤ የነጻነት ጦርነቱ መጀመሪያ ተደርጎ ይታወሳል
ቀኑ በሁለት ስሞች — አንዱ ከሜክሲኮ ጋር የተደረገው ጦርነት በጥያቄው የታወጀው ፕሬዚደንት James K. Polk ነው። ሌላው የMassachusetts ሴናተር Webster ነው፤ መጽሐፉ የ1850ውን፣ ከባርነት ያመለጡ ሰዎችን የሚያስመልሰውን ሕግ በዚህ ሴናተር ስም ይጠራዋል፦ «የተመለከትኩት ጦርነት የተካሄደው Polk ፕሬዚደንት በነበሩበት ዘመን ነው፤ የWebster የሸሹ ባሮች ሕግ ከመጽደቁ አምስት ዓመት በፊት።»
ፍርስራሽ — የፈረሱት ቤቶች
ጉድጓዶቹ — ከHenry ማሳ አካባቢ የፈረሱ ቤቶች ጉድጓዶች አሉ፤ መጽሐፉ በውስጣቸው ስለኖሩት ሰዎች ይተርካል። አበባ ሦስቱን ታነሳለች
Cato Ingraham — «የConcord መንደር ነዋሪ የነበረው የጨዋው Duncan Ingraham ባሪያ፤ ጌታው ለባሪያው ቤት ሠርቶለት በWalden ጫካ እንዲኖር ፈቀደለት።» የቤቱ ጉድጓድ «በግማሽ ተደምስሶ አሁንም አለ»። በዚያ ዘመን በMassachusetts ሰዎች እንደ ንብረት ይያዙ ነበር፤ ፍርድ ቤቶቹ ይህን ያስቀሩት በ1780ዎቹ መጀመሪያ፣ በግዛቱ አዲስ ሕገ መንግሥት መሠረት ነው
Zilpha — መጽሐፉ «ጥቁር ሴት» ይላታል። ለከተማዋ ሰዎች የተልባ እግር ክር ትፈትል ነበር፤ «በቀጭን ድምፅ በምትዘምረው ዘፈን የWalden ጫካን ታስተጋባ ነበር»። በ1812ቱ ጦርነት ጊዜ፣ ከቤት በሌለችበት፣ የእንግሊዝ ወታደሮች ቤቷን አቃጠሉት፤ ወታደሮቹ በቃላቸው ታምነው ከእስር ቤት ውጭ እንዲቆዩ የተፈቀደላቸው እስረኞች ነበሩ። እንስሶቿ በእሳቱ ውስጥ ተቃጠሉ
Brister Freeman — መጽሐፉ «በአንድ ወቅት የSquire Cummings ባሪያ የነበረ፣ ሥራ የሚችል ጥቁር ሰው» ይለዋል። Squire የክብር ማዕረግ ነው። ሚስቱ Fenda ትባላለች፤ መጽሐፉ «ዕድል የምትናገር፣ ሆኖም በደስታ» ይላታል። የBrister የፖም ዛፎች አሁንም ቆመዋል፤ ፍሬያቸው ግን፣ መጽሐፉ እንደሚለው፣ «አሁንም የዱር ፍሬ ነው፤ የሲደር ጣዕም አለው»። ሲደር ከፖም የሚሠራ መጠጥ ነው
ፀደይ — መውጫው
የሚቀልጠው አሸዋ — ወደ መንደሩ በሚወስደው መንገድ ላይ ሐዲዱ ያለፈበት ጥልቅ ቁፋሮ አለ። በፀደይ ወራት የቁፋሮው ዳር ይቀልጣል፤ አሸዋውና ሸክላው ወደ ታች ይፈሳሉ፤ መጽሐፉ «እንደ እሳተ ገሞራ ቅልጥ» ይላቸዋል። እየፈሰሱ ቅርጽ ይይዛሉ፦ «የለመለሙ ቅጠሎች ወይም የሐረግ ቅርጽ»፣ የኮራል ቅርጽ፣ የወፎች እግር ቅርጽ፣ «አንጎል ወይም ሳንባ ወይም አንጀት»
ጥያቄው — «ሰው የሚቀልጥ የሸክላ ክምር ካልሆነ ምንድን ነው?»
ሐይቁ ተነሣ — በረዶው ከሐይቁ ላይ ይለቃል፦ «Walden ሞቶ ነበር፤ አሁን እንደገና ሕያው ሆኗል»። ከዚያ፦ «ደስ በሚል የፀደይ ማለዳ የሰው ሁሉ ኃጢአት ይሰረያል። እንዲህ ያለው ቀን ከክፋት ጋር የሚደረግ ጊዜያዊ የተኩስ አቁም ነው።» ቀጥሎም፦ «የእስር ቤቱ ጠባቂ የእስር ቤቱን በሮች ለምን ክፍት አይተውም፤ ዳኛው ክሱን ለምን አይዘጋም፤ ሰባኪው ምእመናኑን ለምን አያሰናብትም!»
መውጫው — «ጫካውን የለቀቅሁት ወደዚያ የሄድኩበትን ያህል ጥሩ በሆነ ምክንያት ነው። ምናልባት የምኖራቸው ሌሎች በርካታ ሕይወቶች እንዳሉኝ ተሰምቶኝ ይሆናል፤ ለዚያኛው ሕይወት ከዚያ በላይ ጊዜ መስጠት አልቻልኩም።»
መንገዱ — Henry እዚያ በኖረበት በመጀመሪያው ሳምንት እግሮቹ ከበሩ እስከ ውሃው ድረስ መንገድ አውጥተው ነበር፤ ያ መንገድ ከአምስት ወይም ከስድስት ዓመት በኋላም ይታይ ነበር
ሴፕቴምበር 6፣ 1847 — Henry ጫካውን የለቀቀበት ቀን
የመጨረሻው ዓረፍተ ነገር — መጽሐፉ በሦስት ዓረፍተ ነገሮች ያበቃል፦ «የምንነቃለት ቀን ብቻ ነው የሚነጋው። ገና የሚነጋ ብዙ ቀን አለ። ፀሐይ የማለዳ ኮከብ ብቻ ናት።»
ሁለት ጥያቄዎች
አበባ ከትረካው ወጥታ ሁለት ጥያቄ ትጠይቃለች፤ ሁለቱም «ወይስ» የሚል ጥያቄ ናቸው፤ ከዚህ በታች ያሉት መልሶች የእርሷ ንባቦች ናቸው።
ሙከራ ወይስ ሽሽት? — አበባ፦ «ከሰው የሚሸሽ ሰው ደረሰኝ አይይዝም።» ይህ ሰው ግን ደረሰኝ ያዘ፤ እስከ ግማሽ ሳንቲም ድረስ፤ ከዚያ አልፎ አተመው። ሽሽትን ሽሽት የሚያሰኘው ዱካ አለመተው ነው፤ የWalden ሒሳብ ግን ለእርሷ ሌላ ሰው እንዲደግመው የተጻፈ መመሪያ ይመስላል። ሳንቃው ከማን ጎጆ እንደመጣ፣ ጡቡ አሮጌ እንደሆነ፣ ኖራው ውድ እንደነበረ፣ ፀጉሩ ከሚያስፈልገው በላይ እንደተገዛ ይናገራል፤ «ያልተሳኩ ሙከራዎች» ብሎ የሰየማቸውን ግዢዎችም ጭምር መዝግቧል። «ስህተቱን የሚመዘግብ ሰው ውጤቱን ለሌላ ሰው ያሳያል።» ስለዚህ ለአበባ Walden ሙከራ ነው፤ ሙከራው ደግሞ አንድ ጥያቄ ነበረው፦ «አንድ ሰው በሕይወቱ ከፍሎ የሚገዛቸው ነገሮች ምን ያህል ያስፈልጉታል?» ሆኖም አንድ ነገር አትዘነጋም፦ «ቤቴ» የሚለው ሰው የሚኖርበት መሬት የራሱ አይደለም፤ የወዳጁ ነው፤ እንጨቱን የወሰደው «በሰፋሪ መብት» ነው፤ ሳንቃው ደግሞ ከአንድ ቤተሰብ ቤት የተነቀለ ነው። «የሙከራው ዋጋ በሒሳቡ ውስጥ ያልገባ ክፍልም አለው።»
ምክር ወይስ ሪፖርት? — መጽሐፉ ራሱ መልሱን ይሰጣል፤ በመጀመሪያው ምዕራፍ ውስጥ፦ «ማንም ሰው ልብሱን ሲለብስ ስፌቱን እንደማይወጥር እተማመናለሁ፤ ልብሱ ለሚስማማው ሰው ጥሩ አገልግሎት ሊሰጥ ይችላልና።» ስለዚህ አበባ፦ ሪፖርት ነው፤ ለሚስማማው ሰው በሩ ላይ የተቀመጠ ሪፖርት። ይህ መልስ ግን አንድ ትዕይንት ላይ ሲደርስ ይፈተናል። በመጽሐፉ ውስጥ Henry ኑሮውን ፊት ለፊት ለአንድ ሰው የሚያቀርብበት ቦታ አንድ ብቻ ነው፦ በዝናብ ቀን፣ በJohn Field ጎጆ ውስጥ። እዚያ ሪፖርት አያቀርብም፤ የራሱን ኑሮ ለJohn Field፣ ለሚስቱና ለልጆቹ እንደ ምሳሌ ያቀርባል። «ልብሱ ለJohn Field አልተሰፋም።» መጽሐፉ ከዚያ በኋላ «ይህን እንደማያነብ ተስፋ አደርጋለሁ፤ አንብቦት የሚሻሻልበት ካልሆነ በቀር …» አለ። ለአበባ፣ ለሚስማማው ሰው የተቀመጠው ልብስ በዚያ ቀን ለማይስማማው ሰው ተሰጥቶ ነበር፤ «መጽሐፉ ያንን አልደበቀም።»
ለዳዊትና ለትግሥት የተተወው — ከመጽሐፉ ሁለት መስመሮች፦ በመጀመሪያው ገጽ ላይ ያለው «ከማንኛውም ጎረቤት አንድ ማይል ርቄ»፣ እና መንደሩን በሚገልጸው ምዕራፍ ውስጥ ያለው «በየቀኑ ወይም በየሁለት ቀኑ … ወደ መንደሩ እየተንሸራሸርኩ እሄድ ነበር»። ሁለቱም የአንድ ሰው ቃላት ናቸው፤ በሁለቱ መካከል ያለውን ርቀት አበባ ለእነሱ ትተዋለች። ጥያቄዋ፦ «ይህ ሰው ከሰዎች በእርግጥ ምን ያህል ርቆ ነበር?»
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ግማሽ ሰዓት መንገድ
ትግሥት — ከHenry ቤተሰብ ቤት እስከ ሐይቁ ዳር ጎጆ አንድ ማይል ተኩል ነው፤ በእግር ግማሽ ሰዓት ገደማ። «እኔ ያንን ሩቅ አልለውም።»
ዳዊት — የጠየቃት ስለ ርቀቱ አይደለም፤ በዚያ ርቀት ውስጥ ማን ተቀምጦ ይሰማው እንደነበር ነው
ትግሥት — «ከግማሽ ሰዓት መንገድ ማንም ሰው ማንንም አይሰማም።» ዳዊት፦ «መጽሐፉን ግን ሰሙት።»
ማስታወሻው — ትግሥት ክርክሩን ለጊዜው ታቆመዋለች፤ ሁለቱ ተራ በተራ ከእነሱ በፊት የተናገሩትን ሦስቱን ያስታውሳሉ። ዳዊት፦ ሳባ ከአንድ ምላጭ ጀምራ Henryን እስከ ሐይቁ ተከተለችው። ትግሥት፦ ኢብሳ አገሪቱን አመጣ — ሐዲዱን፣ ጦርነቱን፣ «የራሱ ታሪክ» የሚለውን ንግግርና በሌላ ሰው ገንዘብ ያበቃውን የእስር ቤት ሌሊት። ዳዊት፦ አበባ መጽሐፉን እንደ ሒሳብ ደብተር ከፈተችው፤ መጨረሻ ላይ ሁለት መስመሮች ትታላቸዋለች
ሁለቱ መስመሮች — ትግሥት፦ «ከማንኛውም ጎረቤት አንድ ማይል ርቄ።» ዳዊት፦ «በየቀኑ ወይም በየሁለት ቀኑ … ወደ መንደሩ …» — «ርቀቱን የማልቀበልሽ ለዚህ ነው።»
አንድ ማይል ተኩል
ትግሥት — መጽሐፉ ራሱ ርቀቱን ይናገራል፦ የመጀመሪያው ገጽ «ከማንኛውም ጎረቤት አንድ ማይል» ይላል፤ በሌላ ምዕራፍ ደግሞ ጎጆው «ከመንደሩ በስተደቡብ አንድ ማይል ተኩል ገደማ» ነው ይላል። ያ ርቀት ሰውን ከዓይን ያርቃል
ዳዊት — «ከጆሮ ግን አያርቅም።» የመጽሐፉን ራስ ያስታውሳታል፦ እንደ አውራ ዶሮ የሚጮኸው «ጎረቤቶቼን ለመቀስቀስ» ነው። ጎረቤት ለመቀስቀስ የሚጮህ ሰው ጎረቤቶቹ በሚሰሙበት ርቀት ላይ መቆም አለበት
ትግሥት — ዶሮው መጽሐፉ ራሱ ላይ ነው፤ ጫካው ውስጥ አይደለም፤ መጽሐፉ ደግሞ የታተመው ከሐይቁ ከወጣ ከዓመታት በኋላ ነው
ዳዊት፦ ትርዒት — በየቀኑ ወይም በየሁለት ቀኑ ወደ መንደሩ ይሄድ ነበር፤ ሦስት ወንበር ነበረው፤ በቤተ ክርስቲያኗ አዳራሽ ቆሞ «የራሱ ታሪክ» ብሎ ተናገረ፤ ሁለተኛ ጊዜም ተጠየቀ። «ለእኔ ይህ ከሰው መራቅ አይደለም። የሚታይ ሆኖ የሚደረግ መራቅ ነው። ትርዒት ነው። ትርዒቱ ደግሞ ዋናው ነገር ነው።»
ትግሥት፦ ሒሳቡ — ትርዒት ከሆነ ሒሳቡ ለምን አለ? 28.12½ ዶላሩ፣ የጠመኔው 1 ሳንቲም፣ በዓመት ስድስት ሳምንት ሥራው። «እነዚያ ቁጥሮች የትርዒት ቁጥሮች አይደሉም፤ የተኖረ ኑሮ ቁጥሮች ናቸው።» ጊዜውም የራሱ ነበር
ዳዊት — ቁጥሮቹ እውነት መሆናቸውን አልተጠራጠረም፤ የሚጠይቀው ቁጥሮቹ ለማን እንደተጻፉ ነው
ትግሥት — ለጠየቁት ሰዎች። የጠየቁት የከተማዋ ሰዎች ናቸው፤ እሱ አልጠራቸውም። ንግግሩን ያደረገው ስለ አንድ የብሪታንያ ጸሐፊ በተናገረበት ምሽት ሰዎቹ ሌላ ነገር ጠብቀው ስለነበር ነው
ዳዊት፦ ራስ ወዳድነት? — መልሱን የማያውቀው ጥያቄ፦ «አንድ ሰው የራሱን ውስጣዊ ሕይወት ለማሳደግ ከሰዎች ራሱን ካራቀ፣ ራስ ወዳድ ነው ሊባል ይችላል?»
ትግሥት — ከቤተሰቡ ቤት ግማሽ ሰዓት ርቆ፣ በየቀኑ ወይም በየሁለት ቀኑ ወደ መንደሩ እየመጣ? «ራስ ወዳድነት ከዚያ በላይ ርቀት ይፈልጋል።»
ያልተዘጋው — ዳዊት፦ «እንግዲያውስ ርቀቱ ላንቺ አጭር ነው፤ ለእኔ ደግሞ ከመድረክ እስከ ተመልካቹ ያለው ርቀት ነው።» ትግሥት፦ «በዚህ ላይ አልለቅህም።»
አንድ ሌሊት
ዳዊት — ሌላ ርቀት አለ፦ ኢብሳ የነገረው ሌሊት። ስንት ቆየ?
ትግሥት — አንድ ሌሊት። ያጠረው እሱ ስለፈለገ አይደለም፤ ሌላ ሰው ስለከፈለለት ነው
የመንገድ ግብሩ — ትግሥት ኢብሳ ያልነገረውን ግማሽ ትጨምራለች። የመንገድ ግብር ለከተማዋ መንገዶች የሚከፈለው ግብር ነው፤ በጽሑፉ ውስጥ Henry እንዲህ ይላል፦ «የመንገድ ግብር ለመክፈል እምቢ ብዬ አላውቅም፤ ምክንያቱም መጥፎ ተገዢ ለመሆን የምመኘውን ያህል ጥሩ ጎረቤት ለመሆንም እመኛለሁ። … ግብሩን የምከለክለው በግብር ዝርዝሩ ውስጥ ባለ በአንድ የተለየ ነገር ምክንያት አይደለም።»
ዳዊት — ስለዚህ ችግሩ ገንዘቡ ወዴት እንደሚሄድ አልነበረም
ንጹሑ ዶላር — ትግሥት፦ «ዶላሬ ሰው እስኪገዛ ወይም ሰው የሚተኩስበት ጠመንጃ እስኪገዛ ድረስ መንገዱን መከታተል አልፈልግም፤ ብችልም እንኳ። ዶላሩ ንጹሕ ነው። እኔ የሚያሳስበኝ የታማኝነቴን ውጤት መከታተል ነው።» ኢብሳ ስሙን የነገረውን ግብር ሰብሳቢ ደግሞ Henry በዚያው ጽሑፍ ውስጥ «ጨዋው ጎረቤቴ» ይለዋል
Emerson፣ ሜይ 1862 — Henry ከሞተ በኋላ Emerson በቀብሩ ላይ ንግግር አደረገ፤ ከዚያ ሌሊት በኋላ ስለሆነው እንዲህ አለ፦ «ወዳጆቹ ተቃውሞውን ሳይሰሙ ግብሩን ስለከፈሉለት፣ መቃወሙን ያቆመ ይመስለኛል።»
ዳዊት — «ስለዚህ እምቢታው ያበቃው በሌሎች ሰዎች ገንዘብ ነው።»
ትግሥት — ዋጋውን በእውነት የከፈለው ግብሩን የከፈለው ሰው ነው፤ ኢብሳ እንዳለው፣ ምናልባት አክስቱ። «ያ ሌሊት ምን እንደፈጀ ብትጠይቀኝ፣ መልሱን የምታውቀው እሷ ናት። እሷ ግን ምንም አልተናገረችም።»
የዳዊት ሕንፃ — ነዋሪዎቹ በየወሩ ለጋራ ሣጥን ገንዘብ ያዋጣሉ። አንዱ ነዋሪ ነዋሪዎቹ በድምፅ የወሰኑት አንድ ውሳኔ ስህተት ነው ብሎ ስለሚያምን ማዋጣት አቁሟል፤ ያም ሆኖ ደረጃውን የሚያጸዳውንና መብራቱን የሚጠግነውን ሰው በየወሩ በእጁ ይከፍለዋል። የሣጥኑ ገንዘብ ያዥ ወዳጁ ነው፤ በአንድ ደረጃ ላይ ጎን ለጎን ይኖራሉ። አንድ ወር ገንዘብ ያዡ ሣጥኑን ሲቆጥር የዚህ ሰው ድርሻ በጥሬ ገንዘብ ተከፍሎ ያገኘዋል፤ የከፈለው እንዲታወቅ የማይፈልግ አንድ ጎረቤት ነው
ትግሥት — «ገንዘብ ያዡ ምን ያድርግ? ይቀበለው ወይስ ለወዳጁ ይንገረው?»
ዳዊት — ያንን አልጠየቃትም፤ ጥያቄው ሌላ ነው፦ «ያ ጎረቤት ከከፈለ በኋላ፣ የሰውየው እምቢታ አሁንም እምቢታ ነው?»
ትግሥት — አዎ፣ ነው። እምቢታው የሰውየው ውሳኔ ነው፤ የጎረቤቱ ገንዘብ ውሳኔውን አይለውጠውም
ዳዊት — «ውሳኔውን አይለውጠውም። ውጤቱን ግን ይለውጠዋል።» ሣጥኑ ሙሉ ነው፤ ውሳኔው ምንም አላጎደለም። «እምቢታ ምንም ካላጎደለ ምን ቀረው?»
ትግሥት — «የቀረው ሰውየው ራሱ ነው። እስር ቤቱ ውስጥ ያደረው Henry ነው፤ ጎረቤቱ አይደለም።»
ዳዊት — «ለአንድ ሌሊት።» የገንዘብ ያዡ ጥያቄ መልስ ሳያገኝ ይቀራል
ሌሎች ሕይወቶች
ትግሥት — የመውጫውን ዓረፍተ ነገር ታስታውሰዋለች፦ «ምናልባት የምኖራቸው ሌሎች በርካታ ሕይወቶች እንዳሉኝ ተሰምቶኝ ይሆናል …»። ከዚያ ጫካውን ለቀቀ፤ ወዴት ሄደ?
ዳዊት — አበባ የሰጠችው ቀኑን ብቻ ነው፦ ሴፕቴምበር 6፣ 1847
ትግሥት — በዚያው ቀን ወደ Emerson ቤት ገባ። Emerson ወደ አውሮፓ ሊጓዝ ነበር፤ Henry ቤቱን እንዲጠብቅና ቤተሰቡን እንዲረዳ እዚያ ገባ፤ እስከሚቀጥለው ዓመት ጁላይ ድረስ ቆየ
ዳዊት — «ሌላ ሕይወት ፍለጋ የሄደው ሰው ወደ ቀድሞው ቤት ገባ።»
ትግሥት — ርቀቱን ተመልከት፦ ሲሄድ አንድ ማይል ተኩል ሄደ፤ ሲመለስ ያንኑ አንድ ማይል ተኩል ተመለሰ
ዳዊት፦ የገጹ ርቀት — ሁለት ዓመት ከሁለት ወር በአንድ ዓመት ውስጥ ተጨመቀ፤ ያንን አንድ ዓመት ደግሞ ወደ ስምንት ዓመት በሰባት ረቂቆች ጻፈው። «በጫካ ከኖረው ይልቅ ስለ ጫካው የጻፈበት ጊዜ ይረዝማል።»
ትግሥት — «ይህም ለአንተ ትርዒት ነው?»
ዳዊት — ለእሱ ሰውየው ሐሳቡን ቀይሮ ሊሆን ይችላል፦ «ሰው ራሱን ቢቃረን አይደንቀኝም፤ እኔም በየዓመቱ ራሴን እቃረናለሁ።» ሌላ ሰው ግን ሌላ ነገር አይቷል። Emerson በዚያው የቀብር ንግግር ውስጥ፦ «ለመላው አሜሪካ መሐንዲስ ከመሆን ይልቅ የዱር ፍሬ ለቃሚዎች ቡድን ካፒቴን ሆነ። ባቄላ መውቀጥ አንድ ቀን ግዛቶችን ወደ መውቀጥ የሚያደርስ ከሆነ ጥሩ ነው፤ ከዓመታት በኋላ ግን አሁንም ባቄላ ብቻ ከሆነ!»
ቅሬታ ወይስ የተሳሳተ ንባብ? — ትግሥት፦ «ያ ቅሬታ ነው።» ዳዊት፦ «የወዳጅ ቅሬታ ነው።» — በቅርብ ያወቀው ሰው፣ ያላሳካውን ሲቆጥር። ትግሥት፦ «እኔ የወዳጅ የተሳሳተ ንባብ ነው እላለሁ።» የዱር ፍሬ ለቃሚዎቹ ካፒቴን፣ ከእስር ቤት በተለቀቀበት ቀን ያንን ቡድን የመራ፣ በዚያ ኮረብታ ላይ «መንግሥት በየትም አይታይም ነበር» ብሎ የጻፈ ሰው ነው። Emerson ባቄላውን ቆጠረ፤ ባቄላው የተመዘገበበትን ሒሳብ ግን ከቁም ነገር የቆጠረው አይመስላትም
ዳዊት — «ምናልባት ቆጥሮት ይሆናል፤ ቆጥሮም በቂ ሆኖ አላገኘውም ይሆናል።»
ካፒቴኑ
ዳዊት — ትግሥት ያለችው «ካፒቴን» የሚለው ቃል ወደ ሌላ ሰው ይወስደዋል፦ John Brown። ባርነትን በጦር መሣሪያ ለማስቆም የተነሣ ሽማግሌ ገበሬ፤ ሰዎች ካፒቴን ብለው ይጠሩት ነበር
ትግሥት፦ ቀኖቹ
ሜይ 24፣ 1856፣ ሌሊት፣ Kansas — Kansas በዚያ ዘመን ባርነት የሚፈቀድበት ወይስ የማይፈቀድበት ይሁን ተብሎ ትግል የሚካሄድበት ግዛት ነበር። በዚያ ሌሊት John Brown፣ ከልጆቹ አንዳንዶቹና ሌሎች ሰዎች ባርነትን የሚደግፉ አምስት ሰፋሪዎችን ገደሉ
1857 — Concord መጣ፤ ወደ ከተማዋ በገባበት የመጀመሪያ ቀን ከThoreau ቤተሰብ ጋር ተቀምጦ ምግብ በላ
ኦክቶበር 16፣ 1859 — በVirginia ግዛት፣ Harpers Ferry በሚባል ቦታ ያለውን የፌዴራል መንግሥቱን የጦር መሣሪያ ማከማቻ የታጠቁ ሰዎችን እየመራ ወረረ
ኦክቶበር 30 — ከሁለት ሳምንት በኋላ Henry ተነሣ፤ ንግግሩን ለConcord ዜጎች አነበበ። የታተመው ንግግር ርዕስ A Plea for Captain John Brown ነው፤ ለካፒቴን John Brown የቀረበ ልመና
ኮሚቴዎቹ — Emerson እንደተናገረው፣ የአካባቢው ኮሚቴዎች ንግግሩ ጊዜውን ያልጠበቀ ነው ብለው መልእክት ላኩበት። Henry የመለሰው፦ «የላክሁባችሁ ምክር ልጠይቃችሁ አይደለም፤ እንደምናገር ላሳውቃችሁ ነው።»
በንግግሩ ውስጥ — John Brownን «ከሁሉ በላይ ትራንሰንደንታሊስት፣ የሐሳብና የመርሕ ሰው» ይለዋል። ስለ ራሱ ደግሞ፦ «መግደልም መገደልም አልፈልግም፤ ሆኖም ሁለቱም ለእኔ የማይቀሩ የሚሆኑባቸውን ሁኔታዎች አስቀድሜ ማየት እችላለሁ።»
ዳዊት፦ መለየት — አበባ የፀደዩን ምዕራፍ አንብባለች፦ «ደስ በሚል የፀደይ ማለዳ የሰው ሁሉ ኃጢአት ይሰረያል።» የእስር ቤቱ ጠባቂ በሩን ለምን አይከፍትም ብሎ የጠየቀ ድምፅ ነው። ያ መጽሐፍ በታተመ በአምስተኛው ዓመት ያው ድምፅ መግደል የማይቀርበትን ሁኔታ አስቀድሞ ያያል። «ይህ ከመጽሐፉ መለየት ነው።»
ትግሥት፦ ቀጣይ — «አይደለም። ቀጣይ ነው።» በJohn Field ጎጆ ውስጥ Henry እውነተኛዋ አሜሪካ «መንግሥት ባርነቱንና ጦርነቱን እንድትደግፍ ሊያስገድድህ የማይሞክርባት» አገር ናት አለ፤ ባርነቱም ጦርነቱም በዚያ ጎጆ ውስጥ ቀድሞውኑ ተጠቅሰዋል። ከእስር ቤቱ ሌሊት በኋላ የጻፈው ጽሑፍ ደግሞ፦ «ማንንም በግፍ በሚያስር መንግሥት ሥር፣ ለጻድቅ ሰው ትክክለኛው ቦታ እስር ቤትም ነው።» «ከእስር ቤቱ እስከ John Brown ያለው መንገድ በመጽሐፉ ውስጥ ተጀምሯል።»
ዳዊት — «እስር ቤት መግባትና ሰው መግደልን አስቀድሞ ማየት በአንድ መንገድ ላይ አይደሉም።»
ያመለጠው ሰው — ትግሥት፦ በዚያው ሳምንታት ከJohn Brown ሰዎች አንዱ አምልጦ ነበር፤ Henry በጋሪ ወደ ባቡር ጣቢያ ወሰደው፤ ሰውየው ወደ ሰሜን፣ ወደ ካናዳ እየሄደ ነበር። አበባ የነገረችው ከባርነት ያመለጠው ሰውም ወደዚያው አቅጣጫ ነበር የሄደው፦ «ተመሳሳይ ሰሜን ኮከብ።» ዳዊት፦ «ተመሳሳይ አቅጣጫ ነው። ተመሳሳይ ሰው ግን አይደለም።» አንዱ ከባርነት ያመለጠ ሰው ነው፤ ሌላው የጦር መሣሪያ ማከማቻውን የወረረ ቡድን አባል ነው
ዲሴምበር 2፣ 1859 — John Brown ተሰቀለ
ያልተዘጋው — ዳዊት፦ «እኔ አሁንም መለየት ነው እላለሁ።» ትግሥት፦ «እኔም አሁንም ቀጣይ ነው እላለሁ።»
ያልተነገሩ ነገሮች
ዳዊት ስለ Henry ብዙ ሰው የሚያውቃቸውን ስድስት ታሪኮች አንድ በአንድ ያነሳል፤ ትግሥት እያንዳንዱን ከመዝገቡ ጋር ታነጻጽራለች።
በእስር ቤቱ መስኮት — ዳዊት፦ Emerson ወደ እስር ቤቱ መስኮት መጥቶ «Henry፣ እዚያ ውስጥ ምን ትሠራለህ?» አለው፤ Henry ደግሞ «አንተስ እዚያ ውጭ ምን ትሠራለህ?» ብሎ መለሰለት። ትግሥት፦ በመዝገብ ላይ የለም። ሁለቱም ማስታወሻ ደብተር ይጽፉ ነበር፤ Henry ስለዚያ ሌሊት ሁለት ጊዜ ጽፏል፤ ይህን ንግግር ግን አንዳቸውም አልጻፉትም። ሁለት የጥቅስ ተመራማሪዎች ያገኙት የመጀመሪያ የታተመ ቅጂ ጁላይ 1865 ላይ የወጣ ነው፤ Henry ከሞተ ከሦስት ዓመት በኋላ
ጫካ አቃጣዩ — ዳዊት፦ የፈጠራ የሚመስል ታሪክ፤ ስለዚያ ጫካ የጻፈው ሰው በአንድ ወቅት ያንኑ ጫካ አቃጥሎታል ይባላል። ትግሥት፦ በመዝገብ ላይ አለ። ኤፕሪል 30፣ 1844፣ ደረቅና ነፋሻማ በሆነ ቀን፣ ከአንድ ወዳጁ ጋር ያጠመዱትን ዓሣ ለመጥበስ በአንድ ጉቶ ውስጥ እሳት አነደዱ፤ እሳቱ ወደ ጫካው ገብቶ ሰፊ ቦታ አቃጠለ። ብዙ ጊዜ የሚጠቀሰው ቁጥር 300 ኤከር ገደማ ነው። የከተማዋ ሰዎች «ጫካ አቃጣዩ» ብለው ጠሩት። እሱ ራሱ ስለ ጉዳዩ በማስታወሻው የጻፈው ከስድስት ዓመት በኋላ፣ ሜይ 1850 ላይ ነው
የጽሑፉ ርዕስ — ዳዊት፦ ከእስር ቤቱ ሌሊት የወጣውን ጽሑፍ ሁሉም የሚያውቀው «Civil Disobedience» በሚል ስም ነው። ትግሥት፦ ያ የእሱ ርዕስ አይደለም። ጃንዋሪ 1848 ንግግር አድርጎ አቀረበው፤ በ1849 «Resistance to Civil Government» በሚል ርዕስ አሳተመው። ሁሉም የሚያውቀው ርዕስ የተሰጠው በ1866 ነው፤ ከሞተ ከአራት ዓመት በኋላ፣ ጽሑፎቹ ተሰብስበው በታተሙበት መጽሐፍ ውስጥ
ስሙ — ዳዊት፦ Henry David። ትግሥት፦ በመዝገብ ላይ አለ፤ ግን በተገላቢጦሽ። ሲጠመቅ የተሰጠው ስም David Henry ነው፤ ከኮሌጅ በኋላ ስሙን አገላብጦ መፈረም ጀመረ። ለምን እንደሆነ ማንም አያውቅም
ያልተሸጠው መጽሐፍ — ዳዊት፦ ሳባ የነገረችው፣ አሳታሚ ያላገኘው የወንዝ ጉዞ መጽሐፍ ከታተመም በኋላ አልተሸጠም ይባላል። ትግሥት፦ በመዝገብ ላይ አለ፤ በራሱ እጅ። 1,000 ቅጂዎች በራሱ ወጪ ታትመው ነበር፤ ኦክቶበር 1853 ላይ አሳታሚው ያልተሸጡትን 706 ቅጂዎች መለሰለት። በዚያ ወር በማስታወሻው እንዲህ ጻፈ፦ «አሁን ወደ ዘጠኝ መቶ የሚጠጉ መጻሕፍት ያሉት ቤተ መጻሕፍት አለኝ፤ ከእነሱ ከሰባት መቶ የሚበልጡትን የጻፍኳቸው እኔ ራሴ ነኝ።»
እርሳሱ — ዳዊት፦ አባቱ እርሳስ ይሠራ ነበር፤ Henry የተሻለ እርሳስ የሚሠራበትን መንገድ አገኘ፤ ከዚያ ሌላ ለመሥራት እምቢ አለ፤ «ለምን? አንድ ጊዜ የሠራሁትን ደግሜ አልሠራም» አለ ይባላል። ትግሥት፦ በመዝገብ ላይ አለ፤ ግን በአንድ ምስክር ቃል ብቻ። ቃሉ የመጣው ከEmerson የቀብር ንግግር ነው፤ ያው ንግግር የእስር ቤቱን ሌሊት በ1847 ያደርገዋል፤ ትክክለኛው ግን አንድ ዓመት ቀደም ብሎ ነው
መዝጊያ
ዳዊት — ጫካው ውስጥ ዛሬ የድንጋይ ክምር አለ
ትግሥት፦ ታሪኩ — ጁን 13፣ 1872፣ Iowa ከሚባል ግዛት የመጣች አንዲት ጎብኚ Bronson Alcottን ጎጆው የቆመበትን ቦታ እንዲያሳያት ጠየቀችው፤ Alcott ከHenry ሦስት ዓመት ቀድሞ በዚያው ግብር የተያዘው መምህር ነው። ጎብኚዎች ሁሉ አንዳንድ ድንጋይ ቢያመጡ ብላ ሐሳብ አቀረበች፤ የመጀመሪያውን ድንጋይ እሷ አስቀመጠች። Alcott አንድ አስቀመጠ፤ ለሚስቱ ደግሞ ሌላ አንድ ጨመረ። ከዚያ ቀን ጀምሮ ሰዎች ድንጋይ እየጨመሩ ነው
ዳዊት፦ ኖቬምበር 1945 — አንድ ሰው ጫካው ውስጥ ሲቆፍር የጭስ ማውጫውን መሠረት አገኘ። ክምሩ ከመሠረቱ ጥቂት ያርድ ራቅ ብሎ ነበር የቆመው
ትግሥት — «ለእኔ ያ ክምር ጎረቤቶቹ ናቸው።» መጽሐፉ ራሱ ላይ፣ ሳባ ባነበበችው ዓረፍተ ነገር ውስጥ «ጎረቤቶቼን ለመቀስቀስ» ብሎ ነበር፤ ከዓመታት በኋላ፣ ከIowa የመጣችውን ጎብኚ ጨምሮ፣ ሰዎች ድንጋይ ይዘው ደረሱ
ዳዊት — «ለእኔ ያ ክምር የጎብኚዎቹ ትርዒት ነው፤ የእሱ አይደለም።» የቆመውም ጎጆው ቆሞበታል ብለው ባመኑበት ቦታ ነው፤ ጎጆው በቆመበት ቦታ አይደለም
ትግሥት — «ቦታው ቢሳሳትም ድንጋዮቹ እውነተኛ ናቸው።» እያንዳንዱን አንድ ሰው በእጁ ተሸክሞ አምጥቶታል
ዳዊት — ድንጋዮቹ እውነተኛ መሆናቸውንም በእጅ የመጡ መሆናቸውንም አይጠራጠርም፤ «የምጠራጠረው ለማን እንደመጡ ነው።»
የመጨረሻው መስመር — ትግሥት፦ «ለእሱ ነው። ሃያ ስምንት ዶላር ከዐሥራ ሁለት ሳንቲም ተኩል የፈጀውን ቤት ለሠራው ሰው።»
ያልተዘጉት — ስለ ርቀቱ፦ ለትግሥት ርቀቱ አጭር ነው፤ ለዳዊት «ከመድረክ እስከ ተመልካቹ» ያለው ርቀት ነው፤ ትግሥት «በዚህ ላይ አልለቅህም።» ብላለች። ስለ John Brown፦ ዳዊት መለየት፣ ትግሥት ቀጣይ ይላሉ። ስለ ድንጋዮቹ፦ ትግሥት «ለእሱ ነው።» ትላለች፤ ዳዊት ለማን እንደመጡ ይጠራጠራል
ቁልፍ ጥቅሶች
«የሐዘን መዝሙር ልጽፍ አላሰብኩም። ይልቁንም ማለዳ በማደሪያው ላይ ቆሞ እንደሚጮኸው አውራ ዶሮ በሙሉ ድምፄ ልኩራራ ነው፤ ቢያንስ ጎረቤቶቼን ለመቀስቀስ።» — Walden፣ በመጽሐፉ ራስ ላይ የተቀመጠው ዓረፍተ ነገር
«ወደ Walden ሐይቅ የሄድኩበት ዓላማ በርካሽ ለመኖርም አልነበረም፤ በውድ ለመኖርም አልነበረም። ዓላማዬ እንቅፋቱ በጣም ጥቂት በሆነበት ቦታ አንዳንድ የግል ንግዶቼን ማከናወን ነበር።» — Walden
«እኛ አሜሪካውያን ልዩ ሕዝብ ነን፤ የተመረጥን ሕዝብ፣ የዘመናችን እስራኤል ነን። የዓለምን ነጻነቶች ታቦት የምንሸከመው እኛ ነን።» — Herman Melville፣ በ1850 ባሳተመው ልብ ወለድ
«እውነቱ ይህ ነው፦ እኔ ምሥጢራዊ ነኝ፤ ትራንሰንደንታሊስት ነኝ፤ በዚያ ላይ ደግሞ የተፈጥሮ ፈላስፋ ነኝ።» — Henry፣ በማስታወሻ ደብተሩ፣ 1853
«በMassachusetts ግዛት የለውጥ ተቃዋሚዎች በደቡብ ያሉ መቶ ሺህ ፖለቲከኞች አይደሉም። እዚሁ ያሉ መቶ ሺህ ነጋዴዎችና ገበሬዎች ናቸው፤ ከሰብአዊነት ይልቅ ንግዳቸውና እርሻቸው የሚያሳስባቸው።» — Henry፣ ከእስር ቤቱ ሌሊት በኋላ የጻፈው ጽሑፍ
«የምፈልገው ለመንግሥቱ ያለኝን ታማኝነት መንፈግ ብቻ ነው።» — Henry፣ በዚያው ጽሑፍ
«ማንንም በግፍ በሚያስር መንግሥት ሥር፣ ለጻድቅ ሰው ትክክለኛው ቦታ እስር ቤትም ነው።» — በዚያው ጽሑፍ፣ ትግሥት እንደጠቀሰችው
«የአንድ ነገር ዋጋ፣ በእሱ ለመለወጥ የሚያስፈልገው፣ እኔ ሕይወት ብዬ የምጠራው ነገር መጠን ነው።» — Walden
«ከግንድ እንጨቱ፣ ከድንጋዩና ከአሸዋው በቀር ቁሳቁሱ ሁሉ ይኸው ነው፤ እነዚያን የወሰድኩት በሰፋሪ መብት ነው።» — Walden፣ ከቤቱ ሒሳብ ድምር በታች
«በዓመት ስድስት ሳምንት ገደማ በመሥራት የኑሮዬን ወጪ ሁሉ መሸፈን እንደምችል ተረዳሁ።» — Walden
«ለሕይወቴ ሰፊ ኅዳግ እወዳለሁ።» — Walden
«በባቡሩ ላይ የምንሳፈረው እኛ አይደለንም፤ እሱ ነው በላያችን የሚሳፈረው።» — Walden
«ለፈላስፋ ዜና የሚባለው ሁሉ ወሬ ነው።» — Walden
«በቤቴ ሦስት ወንበሮች ነበሩኝ፤ አንዱ ለብቸኝነት፣ ሁለቱ ለወዳጅነት፣ ሦስቱ ለማኅበረሰብ።» — Walden
«ብቸኛዋ እውነተኛ አሜሪካ ያለ እነዚህ ነገሮች መኖር የሚያስችልህን የኑሮ ዘይቤ ለመከተል ነጻ የሆንክባት አገር ናት፤ መንግሥት ባርነቱንና ጦርነቱን እንድትደግፍ ሊያስገድድህ የማይሞክርባት አገር።» — Henry ለJohn Field፣ በWalden
«ምስኪን John Field! ይህን እንደማያነብ ተስፋ አደርጋለሁ፤ አንብቦት የሚሻሻልበት ካልሆነ በቀር …» — Walden
«የተመለከትኩት ጦርነት የተካሄደው Polk ፕሬዚደንት በነበሩበት ዘመን ነው፤ የWebster የሸሹ ባሮች ሕግ ከመጽደቁ አምስት ዓመት በፊት።» — Walden፣ ስለ ጉንዳኖቹ ጦርነት
«ሰው የሚቀልጥ የሸክላ ክምር ካልሆነ ምንድን ነው?» — Walden
«የምንነቃለት ቀን ብቻ ነው የሚነጋው። ገና የሚነጋ ብዙ ቀን አለ። ፀሐይ የማለዳ ኮከብ ብቻ ናት።» — Walden፣ የመጽሐፉ የመጨረሻ ሦስት ዓረፍተ ነገሮች
«ከሰው የሚሸሽ ሰው ደረሰኝ አይይዝም።» — አበባ
«ልብሱ ለJohn Field አልተሰፋም።» — አበባ
«ዶላሬ ሰው እስኪገዛ ወይም ሰው የሚተኩስበት ጠመንጃ እስኪገዛ ድረስ መንገዱን መከታተል አልፈልግም፤ ብችልም እንኳ። ዶላሩ ንጹሕ ነው። እኔ የሚያሳስበኝ የታማኝነቴን ውጤት መከታተል ነው።» — Henry፣ ትግሥት እንደጠቀሰችው
«ወዳጆቹ ተቃውሞውን ሳይሰሙ ግብሩን ስለከፈሉለት፣ መቃወሙን ያቆመ ይመስለኛል።» — Emerson፣ በHenry ቀብር ላይ፣ ሜይ 1862
«ለመላው አሜሪካ መሐንዲስ ከመሆን ይልቅ የዱር ፍሬ ለቃሚዎች ቡድን ካፒቴን ሆነ።» — Emerson፣ በዚያው የቀብር ንግግር
«የላክሁባችሁ ምክር ልጠይቃችሁ አይደለም፤ እንደምናገር ላሳውቃችሁ ነው።» — Henry ለአካባቢው ኮሚቴዎች፣ Emerson እንደተናገረው
«መግደልም መገደልም አልፈልግም፤ ሆኖም ሁለቱም ለእኔ የማይቀሩ የሚሆኑባቸውን ሁኔታዎች አስቀድሜ ማየት እችላለሁ።» — A Plea for Captain John Brown
«አሁን ወደ ዘጠኝ መቶ የሚጠጉ መጻሕፍት ያሉት ቤተ መጻሕፍት አለኝ፤ ከእነሱ ከሰባት መቶ የሚበልጡትን የጻፍኳቸው እኔ ራሴ ነኝ።» — Henry፣ በማስታወሻው፣ ኦክቶበር 1853
«ለእኔ ይህ ከሰው መራቅ አይደለም። የሚታይ ሆኖ የሚደረግ መራቅ ነው። ትርዒት ነው። ትርዒቱ ደግሞ ዋናው ነገር ነው።» — ዳዊት
«እነዚያ ቁጥሮች የትርዒት ቁጥሮች አይደሉም፤ የተኖረ ኑሮ ቁጥሮች ናቸው።» — ትግሥት
«የቀረው ሰውየው ራሱ ነው። እስር ቤቱ ውስጥ ያደረው Henry ነው፤ ጎረቤቱ አይደለም።» — ትግሥት
«በጫካ ከኖረው ይልቅ ስለ ጫካው የጻፈበት ጊዜ ይረዝማል።» — ዳዊት
«ቦታው ቢሳሳትም ድንጋዮቹ እውነተኛ ናቸው።» — ትግሥት፣ ስለ ድንጋይ ክምሩ
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
Henry David Thoreau (ተወለደ 1817) — በConcord የተወለደ፤ በHarvard ግሪክኛና ላቲን ተምሮ የተፈጥሮና የሥነ ምግባር ፍልስፍና ያጠና፤ በ1837 የጨረሰ። ሲጠመቅ David Henry ተብሎ ከኮሌጅ በኋላ ስሙን አገላብጦ መፈረም የጀመረ። ራሱን ትራንሰንደንታሊስት ብሎ የሚጠራ። ከጁላይ 4፣ 1845 እስከ ሴፕቴምበር 6፣ 1847 በWalden ሐይቅ ዳር በሠራው ቤት ኖረ። የራስ ግብርን ለስድስት ዓመት ያልከፈለ፤ ጁላይ 1846 አንድ ሌሊት የታሰረ። በ1854 የታተመው Walden፣ በ1849 የታተመው ጽሑፍና A Plea for Captain John Brown የተባለው ንግግር ደራሲ። ሜይ 1862፣ ከሞተ በኋላ፣ Emerson በቀብሩ ላይ ንግግር አደረገ
John Thoreau — የHenry ታላቅ ወንድም። በ1838 ከHenry ጋር ትምህርት ቤት ከፍቶ አስተማረ፤ በ1839 አብሮት በገዛ እጃቸው በሠሯት ጀልባ ተጓዘ። ጃንዋሪ 1፣ 1842፣ በሃያ ሰባት ዓመቱ፣ ጣቱን በምላጭ ቆረጠ፤ ጃንዋሪ 11 መንጋጋ በሚቆልፍ በሽታ በHenry እቅፍ ሞተ። Henry የወንዙን ጉዞ መጽሐፍ የጻፈው እሱን ለማስታወስ ነው
የHenry አባት — እርሳስ ይሠራ የነበረ
የHenry አክስት — ብዙዎቹ ዘገባዎች የእስር ቤቱን ግብር የከፈለችው ምናልባት እሷ እንደሆነች ይናገራሉ፤ የከፈለው ሰው ራሱ ተናግሮ አያውቅም። ስሟ በክፍሎቹ አልተጠቀሰም
Emerson — የConcord ከተማ የታወቀ ጸሐፊ። Henry ከ1841 እስከ 1843 በቤቱ ኖረ፤ የቤቱ የአምስት ዓመት ልጅ John ከሞተ ከዐሥራ ስድስት ቀን በኋላ በቀይ ትኩሳት ሞተ። ሴፕቴምበር 1844 በWalden ሐይቅ ዳር ዐሥራ አንድ ኤከር ገዝቶ ሦስት ጨመረ፤ Henry እዚያ ቤት እንዲሠራ ፈቀደ። ትራንሰንደንታሊስት ከሚባሉት የHenry ወዳጆች አንዱ። በ1847 ወደ አውሮፓ ሊጓዝ ሲል Henry ቤቱን እንዲጠብቅና ቤተሰቡን እንዲረዳ ወደ ቤቱ ገባ። ሜይ 1862 በHenry ቀብር ላይ ንግግር አደረገ፤ ያ ንግግር የእርሳሱን ታሪክ ብቸኛ ምስክር ነው፤ የእስር ቤቱን ሌሊትም በ1847 ያደርገዋል። የአካባቢው ኮሚቴዎች ስለ John Brown ንግግር የላኩትን መልእክት የተናገረውም እሱ ነው
ዲያቆኑ — የConcord የሕዝብ ትምህርት ቤትን ከሚቆጣጠሩት አንዱ፤ Henry ተማሪዎቹን በአርጩሜ እንዲቀጣ የነገረው
Bronson Alcott — በConcord የሚኖር መምህርና የHenry ወዳጅ፤ ቤተሰቡ ትራንሰንደንታሊስት ከሚባሉት ነው። ጃንዋሪ 1843 ያንኑ የራስ ግብር ባለመክፈሉ ተያዘ፤ አንድ የከተማዋ ጠበቃ እሱ ሳይፈልግ ግብሩን ከፈለለት። ጁን 13፣ 1872 ለIowaዋ ጎብኚ የጎጆውን ቦታ አሳየ፤ አንድ ድንጋይ አስቀመጠ፤ ለሚስቱ ደግሞ ሌላ አንድ ጨመረ
Sam Staples — የConcord ግብር ሰብሳቢና የእስር ቤቱ ጠባቂ፤ በ1843 Alcottን፣ በ1846 Henryን የያዘ። Henry በጽሑፉ «ጨዋው ጎረቤቴ» ይለዋል
የከተማዋ ጠበቃ — የAlcottን ግብር የከፈለ
አብሮት የታሰረው ሰው — ጎተራ በማቃጠል ተከሶ፣ እንዳላቃጠለ ለHenry የነገረው
Herman Melville — በHenry ዘመን የኖረ ልብ ወለድ ጸሐፊ፤ በ1850 በጦር መርከብ ላይ ስላለ ሕይወት ልብ ወለድ ያሳተመ፤ በዚያ መጽሐፍ አሜሪካውያንን «የዘመናችን እስራኤል» ያለ
James K. Polk — ሜይ 1846 የአሜሪካ ፕሬዚደንት የነበሩ፤ ከሜክሲኮ ጋር የተደረገው ጦርነት በጥያቄያቸው ታወጀ። Walden የጉንዳኖቹን ጦርነት ቀን በስማቸው ይሰጣል
Webster — የMassachusetts ሴናተር፤ Walden የ1850ውን የሸሹ ባሮች ሕግ በስሙ ይጠራዋል
Socrates — ሐሳብ ሁሉን ነገር ይቀርጻል ብሎ የሚያምን ግሪካዊ ፈላስፋ፤ የትራንሰንደንታሊስቶቹ ሐሳብ ከእምነቱ ጋር ይቀራረባል
Kant — Henry በቁም ነገር ካነበበው የጀርመን ፍልስፍና በተለይ የሚጠቀሰው ፈላስፋ
Plato — Henry የሚያውቀው ግሪካዊ ፈላስፋ
የብሪታንያው ጸሐፊ — Henry ፌብሩዋሪ 4፣ 1846 በሊሲየሙ ንግግር ያቀረበበት ጸሐፊ፤ ስሙ በክፍሎቹ አልተጠቀሰም
Anthony Burns — በVirginia ከባርነት አምልጦ በቦስተን ይሠራ የነበረ፤ ሜይ 1854 ተይዞ በ1850ው ሕግ መሠረት ወደ ደቡብ የተመለሰ
በFramingham የተናገረው ሰው — ጁላይ 4፣ 1854 የሸሹ ባሮችን ሕግና የአገሪቱን ሕገ መንግሥት ቅጂዎች ያቃጠለ፤ ስሙ በክፍሎቹ አልተጠቀሰም
James Collins — በሐዲዱ ላይ የሚሠራ አየርላንዳዊ፤ ጎጆውን ለHenry በአራት ዶላር ከሃያ አምስት ሳንቲም የሸጠ። ቤተሰቡ ጠዋት ንብረቱን በአንድ ጥቅል ይዞ ሄደ፤ ድመቷ ቀረች
Seeley — አየርላንዳዊ ጎረቤት፤ መጽሐፉ እንደሚለው፣ Henry ሳንቃዎቹን እያጓጓዘ ሳለ ጥሩ ጥሩ ሚስማሮችን ኪሱ የከተተ
ወገኑን አሳልፎ የሰጠው ወጣት አየርላንዳዊ — ስለ Seeley ለHenry የነገረው
John Field — አየርላንዳዊ፤ ከሚስቱና ከበርካታ ልጆቹ ጋር ከማንኛውም መንገድ ግማሽ ማይል ርቃ በምትገኝ ጎጆ የሚኖር፤ የአንድ ጎረቤት ረግረጋማ ሜዳ በአካፋ እየገለበጠ ለእርሻ የሚያዘጋጅ። Henry ኑሮውን ፊት ለፊት ያቀረበለት ሰው
የJohn Field ሚስት — Henry ሲናገር «እጆቿን ወገቧ ላይ አድርጋ» አፍጥጣ የተመለከተች
እንጨት ቆራጩ — ካናዳዊ እንጨት ቆራጭና ምሰሶ ሠሪ፤ የHomerን ስም የሰማ፤ መጽሐፉ ስሙን አያትምም
Homer — እንጨት ቆራጩ ስሙን የሰማው ግሪካዊ ገጣሚ
ከባርነት ያመለጠው ጎብኚ — Henry ወደ ሰሜን ኮከብ አቅጣጫ እንዲሄድ የረዳው
Cato Ingraham — የDuncan Ingraham ባሪያ፤ ጌታው ቤት ሠርቶለት በWalden ጫካ የኖረ
Duncan Ingraham — የConcord መንደር ነዋሪ፤ መጽሐፉ «ጨዋው» ይለዋል
Zilpha — መጽሐፉ «ጥቁር ሴት» የሚላት፤ የተልባ እግር ክር የምትፈትል፣ እየዘመረች ጫካውን የምታስተጋባ፤ በ1812ቱ ጦርነት ቤቷና እንስሶቿ የተቃጠሉባት
Brister Freeman — በአንድ ወቅት የSquire Cummings ባሪያ የነበረ፤ የፖም ዛፎቹ አሁንም የቆሙ
Squire Cummings — የBrister የቀድሞ ጌታ
Fenda — የBrister ሚስት፤ መጽሐፉ «ዕድል የምትናገር፣ ሆኖም በደስታ» የሚላት
John Brown — ሰዎች ካፒቴን ብለው የሚጠሩት፣ ባርነትን በጦር መሣሪያ ለማስቆም የተነሣ ሽማግሌ ገበሬ። ሜይ 24፣ 1856 በKansas እሱ፣ ከልጆቹ አንዳንዶቹና ሌሎች ሰዎች ባርነትን የሚደግፉ አምስት ሰፋሪዎችን ገደሉ፤ በ1857 Concord መጥቶ ከThoreau ቤተሰብ ጋር ምግብ በላ፤ ኦክቶበር 16፣ 1859 የታጠቁ ሰዎችን እየመራ በHarpers Ferry ያለውን የፌዴራል መንግሥቱን የጦር መሣሪያ ማከማቻ ወረረ፤ ዲሴምበር 2፣ 1859 ተሰቀለ
ያመለጠው የJohn Brown ሰው — Henry በጋሪ ወደ ባቡር ጣቢያ የወሰደው፤ ወደ ካናዳ እየሄደ የነበረ
ከIowa የመጣችው ጎብኚ — ጁን 13፣ 1872 ድንጋይ የማምጣቱን ሐሳብ ያቀረበችና የመጀመሪያውን ድንጋይ ያስቀመጠች፤ ስሟ በክፍሎቹ አልተጠቀሰም
ሁለቱ የጥቅስ ተመራማሪዎች — የመስኮቱን ንግግር የመጀመሪያ የታተመ ቅጂ ጁላይ 1865 ላይ ያገኙ
በ1945 የቆፈረው ሰው — የጭስ ማውጫውን መሠረት ያገኘ፤ ስሙ በክፍሎቹ አልተጠቀሰም
ቦታዎች
Concord — በMassachusetts ያለች ከተማ፤ Walden «መንደሩ» ይላታል። Henry የተወለደባት፤ ሐዲዱ ጁን 17፣ 1844 የደረሰባት፤ ሊሲየሟ፣ የቤተ ክርስቲያኗ አዳራሽ፣ እስር ቤቱና የሰዓት ደወሉ ያሉባት። የConcord ፍልሚያ በድልድይዋ አጠገብ ተካሄደ፤ John Brown በ1857 መጣባት
Walden ሐይቅ — ከConcord በስተደቡብ ያለ ትንሽ ሐይቅ፤ Emerson በዳሩ መሬት ገዛ፤ ሐዲዱ በዳሩ ያልፋል። መጽሐፉ ጎጆውን «ከመንደሩ በስተደቡብ አንድ ማይል ተኩል ገደማ» ይለዋል። በፀደይ በረዶው ከላዩ ይለቃል። ዛሬ በጫካው ውስጥ የድንጋይ ክምሩ አለ
Massachusetts — በአሜሪካ ያለ ግዛት፤ ፍርድ ቤቶቹ ሰዎችን እንደ ንብረት መያዝን በ1780ዎቹ መጀመሪያ፣ በግዛቱ አዲስ ሕገ መንግሥት መሠረት ያስቀሩበት
አሜሪካ — በ1776 ከብሪታንያ አገዛዝ ነጻ መሆኗን ያወጀች፤ ሜይ 13፣ 1846 ከሜክሲኮ ጋር ጦርነት ያወጀች
Harvard — Henry የተማረበት ኮሌጅ
ብሪታንያ — አሜሪካ ከአገዛዟ ነጻ መሆኗን ያወጀችባት
ሜክሲኮ — በ1846 አሜሪካ ጦርነት ያወጀችባት ጎረቤት አገር
አየርላንድ — ሐዲዱን የዘረጉት የጉልበት ሠራተኞች የመጡባት
ደቡባዊ ግዛቶች — ሰዎች እንደ ንብረት የሚያዙባቸው፣ የሚሸጡባቸውና የሚገዙባቸው
ቦስተን — Anthony Burns ይሠራባት የነበረችና ሜይ 1854 የተያዘባት ከተማ
Virginia — Anthony Burns ከባርነት ያመለጠባት፣ Harpers Ferry ያለባት ግዛት
Framingham — ከቦስተን አቅራቢያ ያለች ከተማ፤ ጁላይ 4፣ 1854 የባርነት ተቃዋሚዎች የተሰበሰቡባትና Henry የተናገረባት
Fair-Haven — Henry ከእስር በተለቀቀ ማግስት የዱር ፍሬ ምሳውን ለመብላት የሄደበት ኮረብታ
Baker — Henry ዓሣ ሊያጠምድ ወደ አቅጣጫው የሄደበት አሮጌ እርሻ
የሐዲዱ ቁፋሮ — ወደ መንደሩ በሚወስደው መንገድ ላይ ሐዲዱ ያለፈበት ጥልቅ ቁፋሮ፤ በፀደይ አሸዋውና ሸክላው የሚቀልጡበት
ካናዳ — ወደ ሰሜን ኮከብ የሚሄዱት የሚያመሩባት፤ ያመለጠው የJohn Brown ሰው ወደዚያ እየሄደ ነበር
Kansas — በ1856 ባርነት ይፈቀድበት ወይስ አይፈቀድበት ተብሎ ትግል የሚካሄድበት ግዛት
Harpers Ferry — በVirginia ያለ፣ የፌዴራል መንግሥቱ የጦር መሣሪያ ማከማቻ የነበረበት ቦታ
Iowa — ድንጋይ የማምጣቱን ሐሳብ ያቀረበችው ጎብኚ የመጣችበት ግዛት
አውሮፓ — Emerson በ1847 ሊጓዝ የነበረበት
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
Walden — ኦገስት 9፣ 1854 የታተመው መጽሐፍ። Henry በ1846 መጻፍ ጀምሮ ወደ ስምንት ዓመት ገደማ በሰባት ረቂቆች ጻፈው፤ ከ1,200 ገጽ በላይ የእጅ ጽሑፍ ቅጠሎቹ ዛሬም አሉ። የሁለት ዓመት ከሁለት ወር ተሞክሮን በአንድ ዓመት ውስጥ ያስቀምጣል፤ ከአንድ በጋ ጀምሮ በሚቀጥለው ፀደይ ያበቃል፤ 18 ምዕራፎች አሉት። የመጀመሪያው ምዕራፍ «የራሱ ታሪክ» ከሚለው ንግግር የወጣ ሲሆን የከተማዋ ሰዎች ለጠየቁት የመጀመሪያ ጥያቄ በሒሳብ ደብተር ይመልሳል
የወንዙ ጉዞ መጽሐፍ — Henry ወንድሙ ከሞተ በኋላ እሱን ለማስታወስ ስለ ሁለቱ ወንድሞች ጉዞ የጻፈው፤ አሳታሚ ያላገኘ፣ ረቂቁ ወደ ጫካው አብሮት የሄደ። 1,000 ቅጂዎች በራሱ ወጪ ታተሙ፤ ኦክቶበር 1853 አሳታሚው ያልተሸጡትን 706 ቅጂዎች መለሰለት
ትንሹ መጽሔት — ወዳጆቹ የሚያዘጋጁት፣ በሦስት ወር አንድ ጊዜ የሚወጣ መጽሔት፤ የHenry የመጀመሪያ ጽሑፍ ጁላይ 1840 የወጣበት
ትራንሰንደንታሊስት — Henry ራሱን የሚጠራበት ስም፤ በConcord አንዳንድ ወዳጆቹም እንዲሁ ይጠሩ ነበር። ከሁሉ ሐሳብ ይቀድማል የሚሉ ሰዎች መጠሪያ ነው። Henry John Brownን «ከሁሉ በላይ ትራንሰንደንታሊስት፣ የሐሳብና የመርሕ ሰው» ይለዋል
የተፈጥሮ ፍልስፍና — በዚያ ዘመን ተፈጥሮን የሚያጠናው ትምህርት መጠሪያ፤ Henry በHarvard ያጠናው፣ በ1853 ራሱን «የተፈጥሮ ፈላስፋ» ያለበት
ሊሲየም — በዚያ ዘመን በአሜሪካ ከተሞች በክረምት ምሽቶች ተከታታይ ንግግሮች የሚያዘጋጅ ተቋም
«የራሱ ታሪክ» — Henry ከፌብሩዋሪ 4፣ 1846ቱ ንግግር በሚቀጥለው ዓመት፣ ፌብሩዋሪ 10፣ በቤተ ክርስቲያኗ አዳራሽ ላቀረበው ንግግር የሊሲየሙ ማኅበር መዝገብ ያሰፈረው ርዕስ፤ በኋላ የWalden የመጀመሪያ ምዕራፍ የሆነው
የነጻነት መግለጫ — አሜሪካ የተመሠረተችበት ሰነድ፤ ሕይወትን፣ ነጻነትንና ደስታን መፈለግን የሰው ልጅ መብት ብሎ የሚዘረዝር
የነጻነት ቀን — ጁላይ 4፤ አሜሪካ በ1776 ከብሪታንያ አገዛዝ ነጻ መሆኗን ያወጀችበትን ቀን በየዓመቱ የምታከብርበት፤ Henry በ1845 በጫካው ቤት ማደር የጀመረበት
የራስ ግብር — በእያንዳንዱ ጎልማሳ ወንድ ላይ የሚጣል፣ ለሁሉም እኩል የሆነ ቋሚ ግብር
የመንገድ ግብር — ለከተማዋ መንገዶች የሚከፈለው ግብር፤ Henry ለመክፈል እምቢ ብሎ የማያውቀው
የ1850ው ሕግ — ነጻ የሆኑት ግዛቶች ከባርነት ያመለጡ ሰዎችን እንዲመልሱ የሚያስገድድ የፌዴራል ሕግ፤ Walden «የWebster የሸሹ ባሮች ሕግ» ይለዋል
Resistance to Civil Government — ከእስር ቤቱ ሌሊት የወጣው ጽሑፍ፤ ጃንዋሪ 1848 ንግግር ሆኖ ቀርቦ በ1849 በዚህ ርዕስ ታተመ። «Civil Disobedience» የሚለው ርዕስ የተሰጠው በ1866 ነው
A Plea for Captain John Brown — Henry ኦክቶበር 30 ለConcord ዜጎች ያነበበው ንግግር የታተመበት ርዕስ፤ ለካፒቴን John Brown የቀረበ ልመና
መንጋጋ የሚቆልፍ በሽታ — በቁስል በኩል ገብቶ የመንጋጋን ጡንቻ የሚያጣብቅ ኢንፌክሽን
ቀይ ትኩሳት — የEmerson ቤት የአምስት ዓመት ልጅ የሞተበት በሽታ
መለኪያዎቹ — ኤከር የማሳ ስፋት መለኪያ፤ ማይል የርቀት መለኪያ፤ ጫማ፣ ኢንች (ከጫማ የሚያንስ) እና ያርድ የርዝመት መለኪያዎች ናቸው
የሰፋሪ መብት — በዚያ አገር የራሱ ባልሆነ መሬት ላይ ሰፍሮ የኖረ ሰው የሚጠይቀው መብት፤ Henry ግንድ እንጨቱን፣ ድንጋዩንና አሸዋውን የወሰደበት
Indian meal — በዚያ አገር የበቆሎ ዱቄት መጠሪያ
ሞላሰስ — ስኳር ሲሠራ የሚቀር ጥቁር ወፍራም ፈሳሽ
woodchuck — በዚያ አካባቢ የሚኖር፣ ጉድጓድ የሚቆፍርና አትክልት የሚበላ የዱር እንስሳ፤ የባቄላውን ማሳ የበላ
«ያልተሳኩ ሙከራዎች ሁሉ» — በምግቡ ሒሳብ ውስጥ ከዱቄት እስከ «አንድ ሐብሐብ» ያሉትን ዕቃዎች የሚያያይዘው ቅንፍ ጎን ያለው ጽሑፍ
ኅዳግ — በመጽሐፍ ገጽ ዳር የሚቀረው ባዶ ቦታ
sleepers — በእንግሊዝኛ ከሐዲዱ ሥር በአግድም የሚነጠፉት የእንጨት ግንዶች፤ ቃል በቃል «ተኚዎች»
Yankee — የዚያ አካባቢ ተወላጅ አሜሪካዊ መጠሪያ
ሆሚዮፓቲ — መድኃኒትን በጣም በጥቂቱ የሚሰጥ የሕክምና ዘዴ
ሰሜን ኮከብ — ወደ ሰሜን ኮከብ ማለት ወደ ሰሜን፣ ባርነት ወደሌለባቸው ግዛቶችና ወደ ካናዳ ማለት ነው
የConcord ፍልሚያ — ኤፕሪል 19፣ 1775 በConcord ድልድይ አጠገብ የተካሄደው፣ የነጻነት ጦርነቱ መጀመሪያ ተደርጎ የሚታወሰው ግጭት
የ1812ቱ ጦርነት — የእንግሊዝ ወታደሮች የZilphaን ቤት ያቃጠሉበት ጦርነት
Squire — የክብር ማዕረግ
ሲደር — ከፖም የሚሠራ መጠጥ
«ጫካ አቃጣዩ» — ከኤፕሪል 30፣ 1844 እሳት በኋላ የከተማዋ ሰዎች Henryን የጠሩበት ስም
ሌላኛው ገንዘብ — Walden ራሱ የሰየመው፦ የአንድ ነገር ዋጋ በእሱ ለመለወጥ የሚያስፈልገው የሕይወት መጠን ነው
ትርዒት — ዳዊት ለጫካው ርቀት የሰጠው ስም፦ የሚታይ ሆኖ የሚደረግ መራቅ
የድንጋይ ክምሩ — ከጁን 13፣ 1872 ጀምሮ ጎብኚዎች ድንጋይ የሚጨምሩበት ክምር፤ ኖቬምበር 1945 ከተገኘው የጭስ ማውጫ መሠረት ጥቂት ያርድ ራቅ ብሎ የቆመ
የውይይት ጥያቄዎች
ምን ሊያደርግ ሄደ? — ሳባ ትጠይቃለች፦ ይህ ሰው ወደዚያ ሐይቅ የሄደው ምን ሊያደርግ ነበር? መጽሐፉ በነጋዴ አነጋገር «አንዳንድ የግል ንግዶቼን ማከናወን» ይላል፤ የሄደበትን ቀን ደግሞ «በአጋጣሚ» ይለዋል፤ ቀኑ ግን የአገሩ የነጻነት ቀን ነበር። አንድ ሰው ከከተማዋ ለመውጣት የአገሩን የልደት ቀን ለምን ይመርጣል?
ከቀኑ ጀርባ ያለችው አገር — ኢብሳ ራሷን የዓለም ነጻነቶች ተሸካሚ አድርጋ የምታይ፣ ከሜክሲኮ ጋር ጦርነት ያወጀችና ሰዎችን እንደ ንብረት የምትይዝ አገር ያሳያል። Henry ደግሞ በMassachusetts ያሉት የለውጥ ተቃዋሚዎች በደቡብ ያሉ ፖለቲከኞች ሳይሆኑ እዚሁ ያሉ ነጋዴዎችና ገበሬዎች ናቸው ይላል። ጣቱን ወደ ቅርብ መቀሰሩ ምን ይነግረናል?
ሙከራ ወይስ ሽሽት? — አበባ ከሰው የሚሸሽ ሰው ደረሰኝ አይይዝም ትላለች፤ Walden ሙከራ ነው ትላለች። ሆኖም መሬቱ የወዳጁ፣ እንጨቱ «በሰፋሪ መብት» የተወሰደ፣ ሳንቃው ከአንድ ቤተሰብ ቤት የተነቀለ ነው፤ የሙከራው ዋጋ በሒሳቡ ውስጥ ያልገባ ክፍልም አለው። ያልተጻፈው ዋጋ ሙከራውን ይለውጠዋል?
ምክር ወይስ ሪፖርት? — መጽሐፉ ልብሱ ለሚስማማው ሰው ብቻ ነው ይላል፤ በJohn Field ጎጆ ውስጥ ግን Henry ኑሮውን ፊት ለፊት እንደ ምሳሌ አቀረበ፤ John Field ተነፈሰ፤ ሚስቱ አፍጥጣ ተመለከተች። አበባ እንደምትለው፣ መጽሐፉ ያንን አልደበቀም። ያ ትዕይንት «ሪፖርት» የሚለውን መልስ ያፈርሰዋል ወይስ ያጸናዋል?
መራቅ ወይስ ትርዒት? — ትግሥት አንድ ማይል ተኩልን ሩቅ አትለውም፤ ራስ ወዳድነት ከዚያ በላይ ርቀት ይፈልጋል ትላለች። ዳዊት ርቀቱን ከመድረክ እስከ ተመልካቹ ያለው ርቀት ይለዋል፤ ትግሥት ግን ሒሳቡ የተኖረ ኑሮ ቁጥሮች ነው ትላለች። ሁለቱም ሊሆን ይችላል?
ሌላ ሰው ሲከፍል — በዚያው ምሽት አንድ ሰው የHenryን ግብር ከፈለለት፤ Emerson ወዳጆቹ ተቃውሞውን ሳይሰሙ ስለከፈሉለት መቃወሙን ያቆመ ይመስለኛል አለ። በዳዊት ሕንፃ ውስጥ ሣጥኑ ሙሉ ነው፤ ትግሥት ግን የቀረው ሰውየው ራሱ ነው ትላለች። ምንም ያላጎደለ እምቢታ ምን ቀረው? የገንዘብ ያዡስ ምን ማድረግ ነበረበት?
መለየት ወይስ ቀጣይ? — የፀደዩ ምዕራፍ የእስር ቤቱ ጠባቂ በሩን ለምን አይከፍትም ብሎ ይጠይቃል፤ መጽሐፉ በታተመ በአምስተኛው ዓመት ያው ሰው መግደል የማይቀርበትን ሁኔታ አስቀድሞ ማየት እችላለሁ ይላል። ትግሥት የJohn Field ጎጆንና የእስር ቤቱን ጽሑፍ ጠቅሳ ከእስር ቤቱ እስከ John Brown ያለው መንገድ በመጽሐፉ ውስጥ ተጀምሯል ትላለች፤ ዳዊት እስር ቤት መግባትና ሰው መግደልን አስቀድሞ ማየት በአንድ መንገድ ላይ አይደሉም ይላል። ማን ትክክል ነው?
ቅሬታ ወይስ የተሳሳተ ንባብ? — Emerson የዱር ፍሬ ለቃሚዎች ቡድን ካፒቴን ሆነ አለ። ዳዊት የወዳጅ ቅሬታ ይለዋል፤ ትግሥት ያ ካፒቴን መንግሥት በየትም የማይታይበትን ኮረብታ የጻፈ ሰው ነው ትላለች። ባቄላውን መቁጠርና ሒሳቡን ከቁም ነገር መቁጠር ምን ያህል ይለያያሉ?
ታሪኩና መዝገቡ — ከስድስቱ ያልተነገሩ ነገሮች አንዱ በመዝገብ ላይ የለም፤ አንዱ በተገላቢጦሽ አለ፤ አንዱ በአንድ ምስክር ቃል ብቻ አለ፤ ያው ምስክር ደግሞ የእስር ቤቱን ሌሊት ዓመት ይሳሳታል። የድንጋይ ክምሩም ጎጆው ቆሞበታል ተብሎ በታመነበት ቦታ ቆመ። ቦታው ቢሳሳትም ድንጋዮቹ እውነተኛ ከሆኑ፣ ለማን መጡ?
