ገና ጎህ ሲቀድ ከነሐስ በተሠራ ገንዳ ውስጥ ውሃ ይፈሳል። Tang የሚባል የቻይና ንጉሥ ሊታጠብ ጎንበስ ይላል፤ ውሃው ሲረጋ ከሥሩ በነሐሱ ላይ የተቀረጹ ቃላት ይታያሉ፤ በየዕለቱ ስለ መታደስ የሚናገሩ ቃላት። ትዕይንቱን ያሳየችን ሳባ ወዲያው መልሳ ትወስደዋለች፦ Tang በነገሠበት ዘመን የተጻፈ አንድም መዝገብ ስለዚህ ገንዳ አይናገርም። ገንዳው የሚገኘው ከእርሱ ብዙ መቶ ዘመናት በኋላ በተጻፈ The Great Learning በሚባል አጭር የቻይና የትምህርት መጽሐፍ ውስጥ ብቻ ነው፤ እሱም በአንድ ዓረፍተ ነገር። ያ ዓረፍተ ነገር ከሦስት ሺህ ዓመት በላይ ቆይቶ በ1854 በወጣ አንድ የአሜሪካ መጽሐፍ ውስጥ ብቅ አለ፤ መጽሐፉ Walden ይባላል፤ ጸሐፊው Henry David Thoreau ደግሞ ከዓረፍተ ነገሩ በኋላ «ይህ ይገባኛል» ብሎ ጻፈ። ሳባ እንደምትለው፣ «ዛሬ ስለ አንድ መጽሐፍ አንነጋገርም። ስለ መደርደሪያ እንነጋገራለን።» እንዲህ ያሉ አሮጌ መጻሕፍትን ለምን እናነባለን? ከእነርሱ አንዱ በአንድ ሰው ላይ አንዳች ነገር እንዳደረገ የሚያረጋግጥልን ምን ዓይነት ማስረጃ ነው?
ክፍል 1 — ከውሃው በታች ያለው ቃል (ሳባ)
ከውሃው በታች ያለው ቃል
ገንዳው — አንድ የጥንት የቻይና መጽሐፍ እንደሚለው፣ ገና ጎህ ሲቀድ ከነሐስ በተሠራ ገንዳ ውስጥ ውሃ ይፈሳል። አንድ ንጉሥ ሊታጠብ ጎንበስ ይላል፤ ውሃው ሲረጋ ከሥሩ በነሐሱ ላይ የተቀረጹ ቃላት ይታያሉ፦ «አንድ ቀን ራስህን ማደስ ከቻልክ፣ ከቀን ወደ ቀን አድሰው። አዎን፣ በየዕለቱ መታደስ ይሁን።»
ንጉሡ — Tang ይባላል፤ ሻንግ የተባለው የቻይና ጥንታዊ ንጉሣዊ ቤት የመጀመሪያ ንጉሥ ተብሎ ይታወሳል። በየማለዳው ፊቱን ወደ ውሃው ሲያቀርብ ያንኑ ቃል ያያል
ሳባ ትዕይንቱን መልሳ ትወስደዋለች — Tang በነገሠበት ዘመን የተጻፈ አንድም መዝገብ ስለዚህ ገንዳ አይናገርም። ስለ ንግሥናው የሚታወቀው ከሁለት ዓይነት ምንጭ ነው፦ ለጥንቆላ በተጠቀሙባቸው አጥንቶች ላይ ከተቀረጹ አጫጭር ጽሑፎች እና ከእርሱ በኋላ ከተጻፉ መጻሕፍት። ገንዳው የሚገኘው ከኋለኞቹ በአንዱ ውስጥ ብቻ ነው
The Great Learning — ገንዳውን የያዘው መጽሐፍ፤ ከTang ብዙ መቶ ዘመናት በኋላ የተጻፈ አጭር የቻይና የትምህርት መጽሐፍ ነው። ቀድሞ ስለ ሥርዓትና ስለ ወግ በተጻፈ አንድ ትልቅ መጽሐፍ ውስጥ አንድ ምዕራፍ ነበር፤ ቆይቶ እያንዳንዱ የቻይና ተማሪ ከሚማራቸው አራት መጻሕፍት አንዱ ተደረገ
በሳባ ቃል — «ትዕይንቱን ያሳየኋችሁ እኔ ነኝ። መዝገቡ የያዘው አንድ ዓረፍተ ነገር ብቻ ነው።»
ሰላምታው — ሳባ ራሷን የምታስተዋውቀው ከዚህ በኋላ ነው፦ «ዛሬ ስለ አንድ መጽሐፍ አንነጋገርም። ስለ መደርደሪያ እንነጋገራለን።»
1854 — ያ ዓረፍተ ነገር ከሦስት ሺህ ዓመት በላይ ቆይቶ በሌላ አህጉር ብቅ አለ። አሜሪካዊው ጸሐፊ Henry David Thoreau አንድ መጽሐፍ አሳተመ፤ የሚኖረው በአሜሪካ፣ Massachusetts ውስጥ ነበር፤ መጽሐፉን በአንድ ኩሬ ስም Walden ብሎ ሰየመው
በWalden ውስጥ — «Tching-thang በሚባለው ንጉሥ የመታጠቢያ ገንዳ ላይ ይህን የሚል ጽሕፈት ተቀርጾ ነበር ይላሉ፤ ራስህን በየቀኑ ሙሉ በሙሉ አድስ፤ እንደገና አድርገው፣ እንደገናም፣ ለዘላለምም እንደገና። ይህ ይገባኛል።» Tching-thang ማለት Thoreau Tangን የጻፈበት አጻጻፍ ነው፤ ያው ንጉሥ፣ ያው ገንዳ
የዕለቱ ጥያቄዎች — «እንዲህ ያሉ አሮጌ መጻሕፍትን ለምን እናነባለን? ከእነርሱ አንዱ በአንድ ሰው ላይ አንዳች ነገር እንዳደረገ የሚያረጋግጥልን ምን ዓይነት ማስረጃ ነው?»
አራቱ ክፍሎች — ሳባ ዓረፍተ ነገሩንና መደርደሪያውን ታቀርባለች፤ ኢብሳ ለመጽሐፍ ሚዛን ለመጻፍ የሞከሩትን ሁለት ሰዎች ያቀርባል፤ አበባ መደርደሪያውን በሦስት የተለያዩ ሚዛኖች ትደረድረዋለች፤ ዳዊትና ትግሥት የቀረውን ይከራከሩበታል
ሦስቱ ዋና ነጥቦች — በአንድ ንጉሥ ገንዳ ላይ ተቀርጿል የሚባል ዓረፍተ ነገር ከብዙ ዘመን በኋላ በአንድ አሜሪካዊ መጽሐፍ ውስጥ ሲገኝ፤ ሰዎች እነዚህን መጻሕፍት በአንድ መደርደሪያ ላይ ለማቆየት የሚሰጧቸው ሦስት ምክንያቶች፤ መጽሐፍ በአንባቢው ላይ የሚያደርገው ነገር ሊለካ ይችላል ወይ የሚለው ጥያቄ
ከንጋቱ ገላ መታጠብ በኋላ
ምዕራፉ — Thoreau የንጉሡን ዓረፍተ ነገር ለብቻው አላስቀመጠውም፤ ያስቀመጠው «የት እንደኖርኩና ለምን እንደኖርኩ» በሚል ርዕስ በተጻፈ ምዕራፍ ውስጥ፣ ስለ ማለዳ በሚናገር አንድ አንቀጽ መካከል ነው
አንቀጹ ሲጀምር — «በማለዳ ተነሥቼ በኩሬው ውስጥ ታጠብኩ፤ ያ ሃይማኖታዊ ሥርዓት ነበር፤ ካደረግኋቸውም ነገሮች ሁሉ ከምርጦቹ አንዱ ነበር።»
ቀጥሎ — የንጉሡ ገንዳ ይመጣል፤ ከዚያ «ይህ ይገባኛል»፤ ከዚያ አንድ አጭር ዓረፍተ ነገር፦ «ማለዳ የጀግኖችን ዘመን መልሶ ያመጣል።»
ትንኟ — ጎህ ሲቀድ የምትሰማው የአንዲት ትንኝ ቀጭን ድምፅ ለThoreau ተራ ድምፅ አልነበረም፦ «የHomer የሐዘን መዝሙር ነበር፤ ራሱ በአየር ላይ ያለ Iliad እና Odyssey፣ የራሱን ቁጣና የራሱን መንከራተት የሚዘምር።»
Homer — የትሮይን ጦርነትና የአንድን ተዋጊ ረጅም የመመለሻ ጉዞ የዘመረ ግሪካዊ ባለቅኔ ነው። Iliad የጦርነቱ ግጥም ነው፤ Odyssey የመመለሻው
Vedas — ትንሽ ወረድ ብሎ Thoreau አንድ መስመር ለVedas ይሰጣል፤ Vedas የሕንድ ጥንታዊ የምስጋና መዝሙሮች ናቸው። Thoreau እንደሚለው Vedas «አእምሮዎች ሁሉ ከማለዳ ጋር ይነቃሉ» ይላሉ
ሦስቱ በአንድ አንቀጽ — አንድ ቻይናዊ ንጉሥ፣ አንድ ግሪካዊ ባለቅኔና የሕንድ መዝሙሮች፤ ሦስቱም ስለ ማለዳ መነሣት በሚናገር አንድ የአሜሪካ አንቀጽ ውስጥ ተቀምጠዋል
ሦስት ምክንያቶች
እንዲህ ያሉ መጻሕፍትን ሰዎች ለምን በአንድ መደርደሪያ ላይ ያቆያሉ? ሳባ እንደምትለው የሚሰጡት መልስ ብዙውን ጊዜ ከሦስት አንዱ ነው፦
መንግሥታት — አንዳንዶቹ የመንግሥታትን አቅጣጫ ቀይረዋል ይላሉ
ውስጣዊ ሕይወት — አንዳንዶቹ የሰዎችን ውስጣዊ ሕይወት ለውጠዋል፤ ዛሬም ይለውጣሉ ይላሉ
አጭሩ ዝርዝር — ከሁሉም የሚደፍረው ይህ ነው፦ ከተለያዩ አህጉራትና ከተለያዩ ዘመናት የመጡ እነዚህ መጻሕፍት አንድ አጭር የመልካም ጠባዮች ዝርዝር ይጋራሉ ይላሉ፤ ዝርዝሩ ጥቂት ቃላት ብቻ ነው
ተቃውሞው — የሚቃወሙም አሉ፤ ሐሳባቸውም ቀላል ነው፦ በእነዚህ መጻሕፍት ውስጥ የተከበሩት ብዙዎቹ እሴቶች ለዛሬው አንባቢ ከሌላ ዓለም የመጡ ይመስላሉ፤ ለዛሬው ኑሮው የሚናገሩት የሌለ ይመስላል። ሳባ፦ «ይህ ተቃውሞ በቀላሉ የሚታለፍ አይደለም።» ሦስቱም ምክንያቶች በዚህ ተቃውሞ ፊት ይፈተናሉ
ከማንበብ በፊት
ሦስቱ የተለመዱ ምልክቶች — ታላቅ መጽሐፍ ምንድን ነው ለሚለው ጥያቄ የተለመደው መልስ ሦስት ምልክቶችን ይጠቅሳል፦ ትልቅ ጉዳይ፣ ነፍስን ከፍ የሚያደርግ ቋንቋ፣ እና ከብዙ ዘመን በኋላም የሚናገር ድምፅ
ከአንባቢው የሚጠበቀው — ከእነዚህ ምልክቶች በፊት አንድ ቅድመ ሁኔታ አለ፤ እርሱም ከመጽሐፉ ሳይሆን ከአንባቢው የሚጠበቅ ነው፦ አንባቢው ወደ ደራሲው አእምሮ በቅን ልብ ለመግባት ፈቃደኛ መሆን አለበት። «ሊፈርድ ብቻ የመጣ፣ ወይም ሊስቅ የመጣ አንባቢ ከመጽሐፉ የሚወስደው ነገር የለም። መጽሐፉ ለእርሱ ዝም ይላል።»
አሮጌ መጽሐፍ ሲሆን — ቅድመ ሁኔታው ቀላል ይመስላል፤ አሮጌ መጽሐፍ ሲሆን ግን ከባድ ይሆናል። የደራሲው ዓለም ከአንባቢው ዓለም በራቀ ቁጥር ወደዚያ አእምሮ ለመግባት የሚያስፈልገው ጉዞም ይረዝማል
የንባብ ምዕራፉ — Walden ውስጥ ስለ ንባብ ብቻ የተጻፈ አንድ ምዕራፍ አለ፤ በዚያ ምዕራፍ ውስጥ Thoreau እንዲህ ይላል፦ «ስንት ሰው ነው በሕይወቱ አዲስ ዘመንን ከአንድ መጽሐፍ ንባብ የቆጠረው!»
ሚዛኑን ማን ያዘ?
ቀላሉና ከባዱ — አንድ መጽሐፍ የአንድን ሰው ሕይወት ለወጠ ማለት ቀላል ነው፤ ሰዎች ሁልጊዜ ይህን ይላሉ። ከባዱ ነገር ሌላ ነው
ለኢብሳ የተተወው የመጀመሪያ ጥያቄ — «አንድ መጽሐፍ በአንባቢው ላይ ምን ማድረግ እንዳለበት፣ በቃላት፣ እንደ ሕግ አድርገው ለመጻፍ ከሞከሩት የመጀመሪያዎቹ መካከል ማን ይገኛል?»
ሁለተኛው ጥያቄ — ከብዙ ዘመን በኋላ አንድ ስመ ጥር የልቦለድ ደራሲ እንዲህ ያለ ሕግ አንሥቶ በዘመኑ እጅግ በሚደነቁት ሥራዎች ላይ ሲፈትነው ምን ሆነ? «ሕጉ የራሱን ሥራዎች ሲደርስስ ምን አለ?»
ክፍል 2 — ሚዛን የጻፉ ሁለት ሰዎች (ኢብሳ)
ኢብሳ የሳባን ገንዳና ትዕይንቱን መልሳ መውሰዷን ያስታውሳል፤ ከዚያ ሁለቱን ጥያቄዎቿን ይቀበላል። መልሱ ሁለት ሰዎች ናቸው፤ በመካከላቸው ሁለት ሺህ ሁለት መቶ ዓመት ገደማ አለ፦ «የአንደኛው ሚዛን ግማሹ ጠፍቷል። የሁለተኛው ሚዛን ደግሞ ሙሉ ሆኖ ለመጀመሪያ ጊዜ የወጣው በባዕድ ቋንቋ ነው።»
በኒምፎቹ ስፍራ
Aristotle — የመጀመሪያው ሰው፤ ግሪካዊ ፈላስፋ። መምህሩ የአቴንሱ ፈላስፋ Plato ነበር። Aristotle ራሱ የተፈጥሮን ዓለም፣ የፖለቲካን አሠራርና በዓይን የሚታይ ማስረጃን የሚመረምር ምሁር ነበር
343 ወይም 342 ዓ.ዓ. — አንድ ጥሪ ደረሰው። ጥሪውን የላከው የመቄዶንያ ንጉሥ ሁለተኛው Philip ነው፤ ንጉሡ የአሥራ ሦስት ዓመት ልጁን እንዲያስተምርለት ፈለገ። ልጁ Alexander ይባላል፤ በኋላ ፋርስን ያሸነፈው የመቄዶንያ ንጉሥ እሱ ነው
ምስክሩ — ማስተማሩ የት እንደተካሄደ የነገረን Plutarch ነው፤ ከAlexander ከአራት መቶ ዓመት ገደማ በኋላ የጻፈ ግሪካዊ የሕይወት ታሪክ ጸሐፊ። እርሱ እንደሚለው መምህሩና ተማሪው የተገናኙበት ቦታ በMieza አቅራቢያ የሚገኘው የኒምፎች ቅጥር ግቢ ነበር። ኒምፎች በግሪኮች እምነት ምንጮችንና ጫካዎችን የሚጠብቁ ሴት መናፍስት ናቸው
ተማሪው — Plutarch ስለ ተማሪው ሌላም ይነግረናል፦ Alexander በተፈጥሮው ትምህርትን የሚወድ፣ ማንበብንም የሚወድ ሰው ሆነ። Iliadን «ለጦር ሙያ የመንገድ ስንቅ» ብሎ ይጠራው ነበር
ከትራሱ ሥር — Alexander Aristotle ራሱ ያረመውን የIliad ቅጂ ይዞ ይዞር ነበር፤ ሁልጊዜም ከጩቤው ጋር ከትራሱ ሥር ያስቀምጠው ነበር
322 ዓ.ዓ. — Aristotle ሞተ። ከጻፋቸው ብዙ መጻሕፍት መካከል አንዱ ስለ ግጥም የሚናገረው Poetics ነው
የቀረው ግማሽ
ግማሽ መጽሐፍ — Poetics ዛሬ ያለው በግማሹ ነው። የደረሰን ክፍል ስለ አሳዛኝ ተውኔትና ስለ ረጅም የጀግና ግጥም ይናገራል። መጽሐፉ ስለ አስቂኝ ተውኔት የሚናገር ሁለተኛ ክፍል እንደነበረው ይታመናል፤ ያ ክፍል ጠፍቷል
ምዕራፍ 9 — «ስለዚህ ግጥም ከታሪክ የበለጠ ፍልስፍናዊና የላቀ ነገር ነው፤ ግጥም አጠቃላዩን ይገልጻል፤ ታሪክ ደግሞ ነጠላውን። … ነጠላው ለምሳሌ Alcibiades ያደረገው ወይም የደረሰበት ነገር ነው።»
Alcibiades — ከAristotle በፊት በነበረው ትውልድ የኖረ የአቴንስ የጦር መሪና ፖለቲከኛ፤ Aristotle ለነጠላው ነገር ምሳሌ ሲፈልግ የጠራው የዚህን ሰው ስም ነው
ምዕራፍ 25 — «ትክክለኛነት የሚለካበት መስፈርት በግጥምና በፖለቲካ አንድ አይደለም፤ በግጥምና በሌላ በማንኛውም ኪነ ጥበብ መካከልም እንዲሁ።»
የሚነገረው አባባል — ስለ Aristotle ብዙ ጊዜ የሚነገር አባባል አለ፦ ታላቅ ሥራ በአንባቢው ሥነ ምግባር ላይ በሚያሳድረው ተጽዕኖ ይመዘናል ይላል ይባላል። አሳዛኝ ተውኔት ርኅራኄንና ፍርሃትን ቀስቅሶ ተመልካቹን ያነጻል የሚለው አስተምህሮውም ከዚህ ጋር ይያያዛል
ሁለቱ ጎን ለጎን — ኢብሳ አባባሉን ከምዕራፍ 25 ዓረፍተ ነገር ጎን ሲያስቀምጠው ሁለቱ በቀላሉ አይገጥሙም፦ ግጥምን በሥነ ምግባር ውጤቱ የሚመዝን ሰው የግጥም መስፈርት የፖለቲካ መስፈርት አይደለም ብሎ ጽፏል። ኢብሳ ክርክሩን አይፈታውም
ሳንሱሩ ያረመው መጽሐፍ
Leo Tolstoy — ሁለተኛው ሰው፤ ከAristotle ሁለት ሺህ ሁለት መቶ ዓመት ገደማ በኋላ የመጣው የሩሲያ ታላቅ ደራሲ። What Is Art? የሚል መጽሐፍ ጻፈ፤ ኪነ ጥበብ ምንድን ነው ማለት ነው
ትርጉሙ — Tolstoy ለኪነ ጥበብ የሚሰጠው ትርጉም፦ «አንድ ሰው በአንድ ወቅት የተሰማውን ስሜት በራሱ ውስጥ መልሶ ይቀሰቅሳል፤ ከቀሰቀሰውም በኋላ በእንቅስቃሴ፣ በመስመር፣ በቀለም፣ በድምፅ ወይም በቃላት በተገለጹ ቅርጾች አማካይነት ሌሎችም ያንኑ ስሜት እንዲሰማቸው ያስተላልፈዋል፤ የኪነ ጥበብ ሥራ ይህ ነው።»
ከበሽታ የተወሰደው ቃል — Tolstoy ለዚህ መተላለፍ የሚጠቀምበት ቃል ከበሽታ የተወሰደ ነው፤ በሽታ ከሰው ወደ ሰው እንደሚጋባ ስሜቱም ከደራሲው ወደ አንባቢው ይጋባል። መጋባቱ ብቻ ግን በቂ አይደለም፤ ሚዛኑ የሚጠይቀው የተጋባው ስሜት ምን ዓይነት እንደሆነ ነው
1898 — Tolstoy ለእንግሊዝኛው እትም መግቢያ ጻፈ፤ መጽሐፉ በሩሲያ ምን እንደደረሰበት በዚያ መግቢያ ውስጥ ይተርካል
ሳንሱሩ — መጽሐፉ በሩሲያ ሳንሱር ተቆራርጦ ነበር። የሞስኮ የሥነ ልቡና መጽሔት አዘጋጅ የሆኑት ፕሮፌሰር Grote በመጽሔታቸው ሲያሳትሙት ቃላቱ ተቀይረው ወጡ፦
«ሁልጊዜ» በተጻፈበት ቦታ «አንዳንድ ጊዜ»
«ሁሉም» ባለበት «አንዳንዶቹ»
«የቤተ ክርስቲያን ሃይማኖት» ባለበት «የሮማ ካቶሊክ ሃይማኖት»
የመሬት ባለቤትነትን ክፋት በጻፈበት ቦታ ደግሞ ሳንሱሩ ስለ «መሬት የሌለው ድሃ ሠራተኛ» የሚናገር ሐሳብ አስገባበት
በእንግሊዝኛ — ስለዚህ Tolstoy መጽሐፉ «አሁን ለመጀመሪያ ጊዜ በእውነተኛ ቅርጹ» የሚወጣው በእንግሊዝኛ ነው ይላል። የተረጎመው ተርጓሚው Aylmer Maude ነው፤ የTolstoy እንግሊዛዊ ተርጓሚ
ገጹና ማያው
ሁለቱም ሰዎች — ሚዛናቸውን የጻፉት ቃል በመድረክ ላይ በሚነገርበትና በገጽ ላይ በሚጻፍበት ዓለም ውስጥ ነው። ዛሬ ግን ሌላ ጭንቀት አለ
የአንዳንዶች ክርክር — ፊልምና የቪዲዮ ጨዋታ ከመጽሐፍ ይልቅ ቀልብ ይስባሉ፤ በማያ ላይ የሚታዩ ምስሎች የታተመውን ገጽ እየተኩት ነው፤ ይህ ደግሞ ትንሽ ለውጥ አይደለም ይላሉ
ጽሕፈትና አእምሮ — በእነርሱ አባባል ከአምስት ሺህ ዓመት ገደማ በፊት ጽሕፈት ሲፈለሰፍ የሰው አእምሮ ተለወጠ፤ ምክንያቱም ዕውቀት የሚቀመጥበትና ከትውልድ ወደ ትውልድ የሚተላለፍበት መንገድ ተቀየረ። ባለፉት ጥቂት አሥርት ዓመታት የመጣው ለውጥ ከዚያ ወዲህ ትልቁ ሊሆን ይችላል፤ የታተመው ቃል ቦታውን ለኮምፒውተር ማያ፣ ለቪዲዮ ጨዋታና ለፊልም እየለቀቀ ነው
ክርክሩ የሚቆምበት — «እነዚህ አዳዲስ ነገሮች የትምህርትን ባሕርይ ራሱን ሊለውጡት ይችላሉ።» ኢብሳ ክርክሩን የአንዳንዶች ክርክር አድርጎ ያቀርበዋል፤ የራሱን ፍርድ አይጨምርበትም
ወደ አበባ
ኢብሳ በእጃችን ያሉትን ሦስት ሚዛኖች ይቆጥራል፦
በዓለም ላይ — መጽሐፉ በዓለም ላይ ምን እንዳደረገ የሚጠይቀው ሚዛን
በአንባቢው ውስጥ — Tolstoy ያነሣው ሚዛን፤ መጽሐፉ በአንባቢው ውስጥ ምን ዓይነት ስሜት ትቶ እንደሄደ ይጠይቃል
በመጽሐፉ ውስጥ — ከሁለቱም የሚቀድመው ሚዛን፤ መጽሐፉ በውስጡ ምን መልካም ነገር እንደያዘ ይጠይቃል
ለአበባ የተሰጠው ጥያቄ — «አንድ መደርደሪያ ሙሉ መጻሕፍት በእነዚህ ሚዛኖች በየተራ ቢደረደሩ ምን ይሆናሉ? የትኛው መጽሐፍ ቦታውን ይለቃል?» መደርደሪያውን በእጇ የያዘችው አበባ ናት
ክፍል 3 — ሦስት ጊዜ የተደረደረ መደርደሪያ (አበባ)
አበባ አንድ ረጅም መደርደሪያ እንድናስብ ትጠይቃለች፤ በላዩ ላይ ከብዙ አገሮችና ከብዙ ዘመናት የመጡ መጻሕፍት ተደርድረዋል፦ ግጥም፣ ቅዱሳት መጻሕፍት፣ የገዢዎች ምክር፣ የአንድ ሰው ማስታወሻ። መደርደሪያውን ሦስት ጊዜ፣ በሦስት የተለያየ ሚዛን ትደረድረዋለች፤ አንዳንዱ መጽሐፍ ቦታ ይቀይራል። ሁለት መጻሕፍትን በተለይ ትከታተላለች፦ ጀርመናዊው ባለቅኔ Goethe የጻፈውን Faust እና አሜሪካዊው ጸሐፊ Thoreau የጻፈውን Walden። በሚዛኖቹ ሥር የምትተርከው ሰዎች ስለ መጻሕፍቱ የሚሉትንና መጻሕፍቱ ራሳቸው የሚሉትን ነው፤ የአበባ የራሷ መልሶች የሚመጡት በመጨረሻዎቹ አራት ጥያቄዎች ውስጥ ብቻ ነው።
ከተማና መንግሥት የነኩት
የመጀመሪያው ሚዛን መጽሐፉ በመንግሥታት ላይ ምን እንዳደረገ ይጠይቃል።
ቀበሮውና አንበሳው
Machiavelli — The Prince የተባለውን የገዢዎች መጽሐፍ የጻፈው ጣሊያናዊ፤ በዚህ ክምር ውስጥ ከሚቀመጡት አንዱ። ዘመናዊው መንግሥት የሚጀምረው ከእርሱ ነው የሚሉ አሉ፤ እንደ እነርሱ አባባል Machiavelli መንግሥት የሥነ ምግባር ፍርድ የለውም፣ ፖለቲካም የሥነ ምግባር ገጽታ የለውም ብሎ አሰበ፤ ገዢ የሚመዘንበት መስፈርትና ግለሰብ የሚመዘንበት መስፈርት የተለያዩ ናቸው አለ
Lord Acton — ብሪታንያዊው የታሪክ ምሁር ይህን በአንድ ዓረፍተ ነገር ጻፈው፦ «Machiavelli መብትን ከስኬት አመነጨ።»
ሁለቱ የተሳሳቱ — Machiavelli የአቴንሱ ፈላስፋ Socrates እና የሮማው የሀገር መሪ Cicero ተሳስተዋል ብሎ ያምን ነበር ይባላል። አበባ ሁለት ዓረፍተ ነገሮችን ጎን ለጎን ታስቀምጣለች፤ አስተያየት አትጨምርባቸውም
Cicero፣ ስለ ግዴታ በጻፈው መጽሐፉ — በደል የሚፈጸመው «በኃይል ወይም በማታለል» ነው፤ «ሁለቱም የአራዊት ናቸው፤ ማታለል የብልጡ ቀበሮ ይመስላል፤ ኃይል የአንበሳ። ሁለቱም ለሰው ፈጽሞ የማይገቡ ናቸው፤ ማታለል ግን ይበልጥ የሚናቅ ነው።»
Machiavelli፣ The Prince ምዕራፍ 18 — «ስለዚህ ገዢ አውሬውን መምሰል ግድ ስለሚሆንበት፣ እያወቀ ቀበሮውንና አንበሳውን መምረጥ አለበት፤ ምክንያቱም አንበሳ ራሱን ከወጥመድ መከላከል አይችልም፤ ቀበሮም ራሱን ከተኩላዎች መከላከል አይችልም።»
ሦስት ፔኒ
የActon ሌላ ንግግር — Acton አሜሪካ ከብሪታንያ የተለየችበትን አብዮት ይተርካል፤ አብዮቱ የተካሄደው ለአንድ መርህ፣ ለነጻነት ነው ይላል
ቀረጡ — «በአሜሪካ የተጣለው ቀረጥ በአንድ ፓውንድ ሦስት ፔኒ ነበር።» ፔኒ አንድ ትንሽ የእንግሊዝ ሳንቲም ናት፤ ፓውንድ እዚህ ላይ የሻይ ክብደት መለኪያ ነው
ውጤቱ — «ያ ሦስት ፔኒ የብሪታንያን ግዛተ መንግሥት አፈረሰው።»
ዲሴምበር 16፣ 1773፣ ምሽት — Acton ምሽቱን ይተርካል፦ «በቦስተን ወደብ ከነበሩት የሻይ መርከቦች አንዱ በሌሊት ተወረረ፤ የሻይ ሣጥኖቹም ወደ አትላንቲክ ተወረወሩ። ያ በሰለጠኑ ሰዎች መካከል ከተነሡት አብዮቶች ሁሉ የሚበልጠው አብዮት የዋህ መጀመሪያ ነበር። ክርክሩ ወደ ቀላሉ መልኩ ተጠቃሎ ነበር፤ የመርህ ጥያቄ ብቻ ሆኖ ነበር።»
በገነት ያገኘው ቅድመ አያት
Divine Comedy — የፍሎረንሱ ባለቅኔ Dante የጻፈው፣ አንዲት ነፍስ ከጥፋት ወደ ድኅነት የምትጓዝበት ረጅም ግጥም። አንዳንዶች በዚሁ ክምር ውስጥ ያስቀምጡታል፤ ግጥሙ ከመላው አውሮፓ ሰዎችን መስቀል አንሥተው ወደ ቅድስት ምድር እንዲዘምቱ ያደረጉትን ሐሳቦች ያብራራል፤ የመስቀል ጦርነቶች ማረጋገጫ በዚህ ግጥም ውስጥ ይገኛል ይላሉ
ቀኖቹ — የመጀመሪያው የመስቀል ዘመቻ የተነሣው በ1096 ነው። Dante ግጥሙን የጀመረው በ1308 ገደማ፣ የጨረሰው በ1321 ገደማ ነው። ግጥሙ የተጀመረው የመጀመሪያው ዘመቻ ከተነሣ ከሁለት መቶ ዓመት በላይ ቆይቶ ነው
Paradiso፣ መዝሙር 15 — ግጥሙ ውስጥ ግን አንድ የመስቀል ዘማች አለ። Paradiso የግጥሙ የገነት ክፍል ነው፤ በዐሥራ አምስተኛው መዝሙር ባለቅኔው የአያቱን አያት ያገኛል፤ ስሙ Cacciaguida ይባላል
በCacciaguida ቃል — «ከዚያ በኋላ ንጉሠ ነገሥቱን Conradን ተከተልኩ፤ እርሱም በፈረሰኞቹ ማዕረግ አስታጠቀኝ።»
Conrad — Dante ንጉሠ ነገሥት ቢለውም፣ ይህ Conrad የጀርመኑ ንጉሥ ሦስተኛው Conrad ነው፤ የንጉሠ ነገሥትነትን ዘውድ ፈጽሞ አልጫነም
ሁለተኛው የመስቀል ዘመቻ — Cacciaguida ከConrad ጋር የሄደው በዚህ ዘመቻ ነው፤ በዚያ የተከተለው «የዚያን ሕግ ክፋት» ለመቃወም እንደሆነ ይናገራል። በቅድስት ምድር ሞተ
የንግግሩ መጨረሻ — «ከሰማዕትነት ወደዚህ ሰላም መጣሁ።»
ዛሬም የሚለውጡት
Koran — የእስልምና ቅዱስ መጽሐፍ፤ በየቀኑ አዳዲስ አማኞችን ያፈራል ይባላል
Gospel of Mark እና Bhagavad Gita — ስለ ኢየሱስ ሕይወት ከሚተርኩት ወንጌሎች አንዱና የሕንድ ቅዱስ ግጥም፤ ዛሬም የሰዎችን ሕይወት እንደሚለውጡ ይነገራል
Confucius — የቻይናው ጥንታዊ መምህር፤ ትምህርቱ ከሁለት ሺህ ዓመት በላይ ለሆነው የቻይና ታሪክ መሠረት ጥሏል ይላሉ
Gilgamesh፣ Beowulf እና Iliad — የጥንቷ መስጴጦምያ ንጉሥ ግጥም፣ የጥንቱ እንግሊዝኛ የጀግና ግጥምና የትሮይ ጦርነት ግጥም፤ ሰው ከሞተ በኋላ ስለሚቀር ስም ይተርካሉ
ያረጁ የሚመስሉት
ሌላው ክምር — በዚሁ ሚዛን ለዛሬው አንባቢ ያረጁ የሚመስሉ መጻሕፍት ክምርም አለ
Iliad — የክብር ዘመንን ይዟል፤ ጦርነት ትልቅ ቦታ የነበረው፣ ሁለት ሰዎች ተገናኝተው የሚፋለሙበት ዘመን። እንዲህ ያለ የሁለት ሰዎች ፍልሚያ በሌለበት ማኅበረሰብ ክብር ሊኖር አይችልም፤ ክብር ራሱ ያረጀ ሐሳብ ሊሆን ይችላል ይላሉ
የDante ዘመን — ሕይወት በሙሉ ለሞት መዘጋጀት ነው ብሎ ያምን ነበር ይላሉ
Faust — ፍጹም የሆነ የውበት መስፈርት አለ ወይ ብሎ ይጠይቃል፤ የዛሬው አንባቢ እንዲህ ያለ መስፈርት የለም ብሎ ይመልሳል ይላሉ
Walden — ስለ ተፈጥሮና ስለ አካባቢ ይናገራል፤ ይህ ዛሬ ትልቅ ጉዳይ ነው ይላሉ። ነገር ግን የዛሬው አንባቢ ሁሉን ትቶ የሄደ፣ የሚደርሱትን ደብዳቤዎች ችላ ያለ ሰው እሴቶችን በቁም ነገር ለመቀበል ይከብደዋል ይላሉ
ሁለቱ መጻሕፍት — Faust እና Walden ሁለቱም በዚህ ክምር ውስጥ ናቸው
Tolstoy ሚዛኑን ሲያነሣ
ሁለተኛው ሚዛን ኢብሳ ያብራራው የሩሲያው ደራሲ Leo Tolstoy ሚዛን ነው፦ «መጽሐፉ ምን ዓይነት ስሜት አጋባ?»
ወደ ውጭ የወጣው
የመጀመሪያው የሚንቀሳቀሰው — መደርደሪያው በዚህ ሚዛን ሲደረደር መጀመሪያ ቦታውን የሚለቀው Faust ነው
Tolstoy ስለ Faust — በWhat Is Art? ውስጥ እንዲህ ይላል፦ እንደ Goethe ሥራ Faust ያለ በተዋሰ ነገር ላይ የተመሠረተ ሥራ እጅግ በሚገባ ተሠርቶ ሊሆን ይችላል፤ በአእምሮና በብዙ ውበት ሊሞላ ይችላል፤ ነገር ግን እውነተኛ የኪነ ጥበብ ስሜት ሊፈጥር አይችልም። እንዲህ ያለውን ሥራ ማድነቅ አንድን ሳንቲም እውነተኛ ገንዘብ ስለሚመስል እንደማድነቅ ነው
ለብዙዎች የማይገባው — Tolstoy በዚያው መጽሐፍ በሌላ ቦታ ለአብዛኛው ሰው የማይገባውን ኪነ ጥበብ ይኮንናል
ሌሎች አንባቢዎች — ሌላ መልስ ይሰጣሉ፦ የሮማውያን የጀግና ግጥም Aeneid፣ Divine Comedy፣ Faust፣ Gilgamesh እና Iliad በውስጣቸው የተጠቀሱትን ነገሮች ለመፍታት የሚደከመው ድካም ዋጋ አለው ይላሉ። Gilgamesh በጥንቷ መስጴጦምያ ሃይማኖት ላይ የተመሠረቱ ውስብስብ ማጣቀሻዎች አሉት። እነዚያ ከተፈቱ በኋላ እነዚህ ሥራዎች የአንባቢውን ነፍስ ከፍ ያደርጋሉ ይላሉ
የFaust ቦታ — በTolstoy ሚዛን ከመደርደሪያው ወጥቷል፤ በእነዚህ አንባቢዎች ሚዛን ተመልሶ ገብቷል
ወደ ውስጥ የገቡት
Tolstoy ከፍተኛ ቦታ የሚሰጣቸው — በዚሁ መጽሐፍ ከሚዘረዝራቸው መካከል፦ ጀርመናዊው ተውኔት ደራሲ Schiller የጻፈው The Robbers፣ የእንግሊዛዊው ደራሲ Charles Dickens ሥራዎች፣ እና ስለ አሜሪካ ባርነት የተጻፈው ልቦለድ Uncle Tom’s Cabin
Dostoevsky — የሩሲያዊው ደራሲ ሥራዎችም በዝርዝሩ ውስጥ አሉ። Tolstoy በተለይ አንዱን ይጠራል፤ Memoirs from the House of Death ይባላል፤ በእስር ቤት ስላለ የሰው ነፍስ የሚተርክ መጽሐፍ ነው። ለማንበብ የሚያስደነግጥ መጽሐፍ ነው ይባላል፤ ተከራካሪዎቹ እንደሚሉት ግን በሽብር፣ በስቃይና በመከራ መካከል በሰው ውስጥ ያለው መልካም ነገር ሳይሞት ይቀጥላል
የሚዛኑ ሌላ ጠርዝ — ከTolstoy ዘመን በኋላ፣ ከጊዜ በኋላ የጀርመን መሪ የሆነው Hitler የጻፈው Mein Kampf የተባለ የጀርመንኛ መጽሐፍ ወጣ፤ የመጀመሪያው ቅጹ የታተመው በ1925 ነው። ያ መጽሐፍ በሰው ስሜት ውስጥ ያለውን ክፉ ነገር ሁሉ ይቀሰቅሳል ይላሉ
ራሱን ያስወጣው
የግርጌ ማስታወሻው — Tolstoy በዚሁ መጽሐፍ ውስጥ፦ «የራሴን የኪነ ጥበብ ሥራዎች በመጥፎ ኪነ ጥበብ ምድብ ውስጥ አስቀምጣቸዋለሁ፤ God Sees the Truth ከሚለው ታሪክ … እና The Prisoner of the Caucasus ከሚለው በቀር።»
የተረፉት — ሁለቱም አጫጭር ታሪኮች ናቸው። የTolstoy ረጃጅም ልቦለዶች ደግሞ ከራሱ የኪነ ጥበብ ሥራዎች መካከል ናቸው
አራቱ ቃላት
ሦስተኛው ሚዛን መጽሐፉ ምን መልካም ጠባይ እንደያዘ ይጠይቃል።
ዝርዝሩ
አራት ቃላት — ጥበብ፣ ፍትሕ፣ ልከኝነትና ድፍረት። ዝርዝሩን ያስቀመጠው የአቴንሱ ፈላስፋ Socrates ነው ይባላል
የት ይገኛሉ? — ከቻይናና ከሕንድ በመጡ መጻሕፍት፣ በመካከለኛው ዘመን ክርስቲያናዊ አውሮፓ መጻሕፍት፣ ክርስትና ከመምጣቱ በፊት በነበረችው ግሪክ መጻሕፍትና በKoran ውስጥ ይገኛሉ ይላሉ
የConfucius ዝርዝር
የሚነገረው — የቻይናው መምህር Confucius ጥሩ ሰው ሲያገኝ ደስ እንደሚለው ተናግሯል ይባላል፤ ፍትሕን፣ ልከኝነትንና ድፍረትን የሚለማመድ ሰው
The Analects የሚለው — የConfucius ንግግሮች የተሰበሰቡበት መጽሐፍ የሚለው ግን ሌላ ነው። አንድ ደቀ መዝሙር ሙሉ ሰው የሚያደርገው ምን እንደሆነ ይጠይቃል። የመጀመሪያው መልስ አራት የታወቁ ሰዎችን ይጠራል፤ የአንዱን ዕውቀት፣ የሁለተኛውን ከስግብግብነት መራቅ፣ የሦስተኛውን ድፍረትና የአራተኛውን ልዩ ልዩ ችሎታ ውሰድ ይላል፦ «በእነዚህ ላይ የሥርዓትንና የሙዚቃን ልምድ ጨምር።»
ቀለል ያለው መልስ — «ትርፍ ሲያይ ስለ ትክክለኛው የሚያስብ፣ አደጋ ሲያይ ሕይወቱን ለመስጠት የተዘጋጀ፣ የቆየ ቃል ኪዳንንም የማይረሳ ሰው…»
የጨዋ ሰው መንገድ — በሌላ ቦታ Confucius፦ «የጨዋ ሰው መንገድ ሦስት ነው፤ እኔ ግን አልደርስበትም። በጎ ሰው ከጭንቀት ነጻ ነው፤ ጠቢብ ከግራ መጋባት ነጻ ነው፤ ደፋር ከፍርሃት ነጻ ነው።»
Zigong — ደቀ መዝሙሩ ይመልሳል፦ «መምህር ሆይ፣ ይህ አንተ ራስህ ስለ ራስህ የምትናገረው ነው።»
ፍርሃትና ጥበብ
Book of Job፣ ምዕራፍ 28፣ ቁጥር 28 — ስለ አንድ ጻድቅ ሰው መከራ የሚተርከው የመጽሐፍ ቅዱስ መጽሐፍ፦ «እግዚአብሔርን መፍራት ጥበብ ነው፤ ከክፉም መራቅ ማስተዋል ነው።»
ጥበብና እምነት — አንዳንድ መጻሕፍት ጥበብን ከእግዚአብሔር እምነት ጋር ያያይዙታል
Cicero — የሮማው ፖለቲከኛ የተፈጥሮ ሕግ በእግዚአብሔር ላይ መመሥረት አለበት ብሎ ይቀበላል፤ ስለ ሥነ ምግባራዊ ኑሮ ሲጽፍ ግን የሚከራከረው በተግባራዊ ቃላት ብቻ ነው
ሌሎች መጻሕፍት — ሰው በእግዚአብሔር ሳያምን ሥነ ምግባራዊ ኑሮ መኖር ይችላል ይላሉ
Faust እና Walden — በዚህ አደራደር ውስጥ የትም የሉም
ብቻውን የተቀመጠው አንባቢ
ቃሉ ራሱ
አባባሉ — ታላላቅ መጻሕፍት ለነጻነት ያስተምራሉ የሚል አባባል አለ፤ ሰው በነጻነትና በኃላፊነት እንዲኖር ያሠለጥናሉ ይላል
የቃሉ ታሪክ — ከአባባሉ ጋር የሚነገር፦ በእንግሊዝኛ ትምህርት education ይባላል፤ ቃሉ «ከራስ ውስጥ ወደ ውጭ መምራት» ከሚል ሥር የመጣ ነው ይባላል
ሁለቱ የላቲን ሥሮች — አንዱ educare ነው፤ ትርጉሙ ማሳደግ፣ መንከባከብ ነው። ከእርሱ ጋር የሚዛመደው ሌላው educere ነው፤ ትርጉሙ ወደ ውጭ ማውጣት፣ መምራት ነው
መዝገበ ቃላቱ — በ1889 እና በ1891 መካከል በኒው ዮርክ የታተመ አንድ ትልቅ የአሜሪካ መዝገበ ቃላት፣ የትምህርት የመጀመሪያ ትርጉም የአእምሮን ኃይል «ማውጣት» ነው ለሚለው የተለመደ አባባል ምንም ማስረጃ የለም ብሏል
ጊዜ
ሦስቱ ደረጃዎች — አንድ የታወቀ አባባል ትምህርትን በሦስት ደረጃ ያስቀምጣል፦ እውነታዎችን መሰብሰብ፤ በእውነታዎቹ ውስጥ ያለውን ሥርዓት ማየት፤ በዚያ ሥርዓት መኖር። ሦስተኛውን ደረጃ ጥበብ ይለዋል። ያው አባባል ጥበብ የሚመጣው ብቻውን ተቀምጦ በማሰብ ነው ይላል
የተመስጦ ሕይወት — በመካከለኛው ዘመን ከሁሉ የላቀ ጥሪ ነበር፤ መነኩሴው ራሱን ከሰው ማኅበር ለይቶ አእምሮውን ለእግዚአብሔር ማሰላሰል ይሰጥ ነበር
Bhagavad Gita — ራሳቸውን ለተመስጦ የሰጡትን ከሁሉ በላይ ያደርጋቸዋል
Gandhi — የሕንድ የነጻነት ትግል መሪ፤ ከሰው ትስስር ሁሉ ራሳቸውን ለይተው ለማሰላሰል ነጻነት ስላላቸው ሰዎች ይናገራል
ዛሬ — የዛሬው አሜሪካዊ ግን ለዚህ ጊዜም አቅምም የለውም ይላሉ
መቋጫው — አባባሉን የሚያቀርቡት ሰዎች በአንድ ዓረፍተ ነገር ይቋጩታል፦ «ታላቅ መጽሐፍ ማንበብ ማለት ከመጽሐፉ ጋር ተቀምጦ መጽሐፉ እንዲናገር መፍቀድ ማለት ነው።»
ዘግይቶ
ፋሽን
ጁን 8፣ 1978 — ስለ ሶቪየት እስር ካምፖች የጻፈው ሩሲያዊ ደራሲ Aleksandr Solzhenitsyn Harvard በተባለው የአሜሪካ ዩኒቨርሲቲ የምረቃ ንግግር አደረገ
አደጋው — ሰዎች በመጻሕፍትና በመረጃ ብዛት ተጥለቅልቀው እውነትን የማጣት አደጋ ላይ ናቸው። አንድ አሳቢ አገርን የሚያድን ሐሳብ ቢኖረውም፣ አሳታሚ ወይም ጋዜጣ ካላነሣው ሰዎች ሳያውቁት ይቀራሉ
በSolzhenitsyn ቃል — «በምዕራቡ ዓለም ምንም ሳንሱር ሳይኖር፣ ፋሽን የሆኑ የአስተሳሰብ አዝማሚያዎችና ሐሳቦች ፋሽን ካልሆኑት በጥንቃቄ ይለያሉ፤ ፋሽን ያልሆኑት ደግሞ ፈጽሞ ሳይከለከሉ በመጽሔቶች ወይም በመጻሕፍት ውስጥ የመግባት ወይም በኮሌጆች ውስጥ የመሰማት ዕድላቸው ትንሽ ነው።»
ቀስ ብሎ የተሸጠው
የሚጠብቁ መጻሕፍት — አንዳንድ መጻሕፍት ዘመን እስኪለወጥ ይጠብቃሉ ይባላል
ግምገማዎቹ — Walden ሲወጣ 66 ግምገማዎች ተጻፉለት፤ ከእነዚያ 46ቱ አጥብቀው አመሰገኑት
ሽያጩ — መጽሐፉ ግን ብዙም አልተሸጠም፤ 2,000 ቅጂዎች ለመሸጥ አምስት ዓመት ፈጀበት። ከዚያ ከገበያ ጠፋ፤ ደራሲው እስከሞተበት ዓመት፣ እስከ 1862 ድረስ ዳግመኛ አልታተመም
አዳዲሶቹ አንባቢዎች — ከጊዜ በኋላ መጽሐፉን አነሡት፤ በThoreau የተፈጥሮ ፍቅር ውስጥ ሰው በአካባቢው ላይ ለሚያደርሰው ጥፋት የቀረበ ፈተና አዩበት
ቦታው — Walden የጠበቁት መጻሕፍት ክምር ውስጥ ነው
ሁለቱ መጻሕፍት
Faust — «Faust በመጀመሪያው ሚዛን ያረጁ ከሚመስሉት ጋር ተቀመጠ፤ በTolstoy ሚዛን ወጣ፤ በሌሎቹ አንባቢዎች ሚዛን ተመለሰ፤ በመልካም ጠባዮቹ አደራደር ውስጥ አልተገኘም።»
Walden — «Walden ያረጁ ከሚመስሉት ጋር ተቀመጠ፤ በመልካም ጠባዮቹ አደራደር ውስጥ አልተገኘም፤ ከጠበቁት ጋር ቆመ።»
አራት ጥያቄዎች
አበባ ከደረደረች በኋላ አራት ጥያቄዎችን ታነሣለች። እያንዳንዱ ጥያቄ በአንድ ቃል መልስ ይሰየማል፤ ከዚህ በታች ያሉት መልሶች የእርሷ ንባቦች ናቸው።
በከፊል — «ሳባ የጠቀሰቻቸው ሦስቱ የተለመዱ ምልክቶች ታላቅ መጽሐፍን ለመለየት ይበቃሉ?» አበባ፦ ትልቅ ጉዳይ፣ ነፍስን ከፍ የሚያደርግ ቋንቋና ከብዙ ዘመን በኋላም የሚናገር ድምፅ በዚህ መደርደሪያ ላይ ያለውን መጽሐፍ ሁሉ ያስገባሉ፤ አንዱንም አያስወጡም። «Tolstoy አራተኛ ጥያቄ ያስፈለገው ለዚህ ይመስለኛል፤ የትኛው ስሜት ነው የሚለውን።»
አይደለም — «በዚህ መደርደሪያ ላይ በአንድ ወቅት ታላቅ የነበረና አሁን መናገር ያቆመ መጽሐፍ አለ?» አበባ፦ «Iliad አሁንም ይናገራል። ዝም ያለው ክብሩ ያስፈለገው የሁለት ሰዎች ፍልሚያ ነው።» መጽሐፉ ግን ያ ክብር ምን እንዳስከፈለ ዛሬም ለአንባቢው ይነግራል
አዎ — «የTolstoy ሚዛን የሠሪውን ልቦለዶች ካስወጣ በኋላ ሚዛን ሆኖ መቀጠል ይችላል?» አበባ፦ የሠራውን ሰው የሚኮንን ሚዛን ቢያንስ ለሠሪው ጥቅም ተብሎ አልተጻፈም። «ይህ ደግሞ ብዙ ሚዛኖች የማይደርሱበት ነገር ነው።»
አላውቅም — «መልካም ጠባዮቹ በእርግጥ ከመጽሐፍ ወደ መጽሐፍ ይደጋገማሉ?» አበባ፦ የConfucius አጭር ዝርዝር ሦስት ነው፤ እርሱ ራሱ አልደርስበትም ይላል። የግሪኩ ዝርዝር አራት ነው። የBook of Job ዝርዝር አንድ ነው። ቃላቱ ይደራረባሉ። «ከዝርዝሮቹ ብቻ ተነሥቼ ግን ነገሮቹ ራሳቸው ይደጋገሙ እንደሆነ መናገር አልችልም።»
ለዳዊትና ለትግሥት የተተወው — አበባ ሳባ ያሳየችውን ገንዳና በላዩ ተቀርጿል የሚባለውን «በየዕለቱ መታደስ ይሁን» ታስታውሳለች፤ ያ ቃል ከሦስት ሺህ ዓመት በላይ ቆይቶ በአንድ አሜሪካዊ መጽሐፍ ውስጥ ተገኘ። ጥያቄዋ፦ «ዓረፍተ ነገሩ የማን ነው? የቀረጸው እጅ ነው? ወይስ ከዚያ በኋላ የደገሙት ሁሉ?»
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
የማን ቅሬታ?
ዳዊት — ውይይቱን የሚከፍተው በአንድ ቅሬታ ነው፦ አንድ አዲስ ፈጠራ መጥቷል፤ ሰዎችን የብዙ ነገር ሰሚዎች ያደርጋቸዋል፤ አንዳች ነገር ግን አይማሩም። ሁሉን የሚያውቁ ይመስላሉ፤ በአብዛኛው ግን ምንም አያውቁም። አብሮ መዋል የሚያሰለቹ ሰዎች ይሆናሉ፤ «የጥበብ መልክ አላቸው፤ ጥበቡ ራሱ ግን የለም።»
ትግሥት — «ልክ ነህ። ስልክ በእጅ፣ ማያ በፊት።» ሁሉም ሰው ሁሉን ነገር ሰምቷል፤ አንዱንም አልጨረሰም። ኢብሳ ያቀረበው ክርክርም ይህንኑ ይላል፦ የታተመው ገጽ ቦታውን ለማያ እየለቀቀ ነው
ዳዊት — «ትግሥት፣ ስለ ማያ አይደለም የተናገርኩት። ስለ ፊደል ነው።» ያቀረበው በጽሕፈት ላይ የቀረበ ቅሬታ ነው፤ ቃላቱም በአብዛኛው የእርሱ አይደሉም
ዳዊት፦ Phaedrus — ቃላቱ የአቴንሱ ፈላስፋ Plato በጻፈው Phaedrus ውስጥ ናቸው። በዚያ መጽሐፍ መምህሩ Socrates አንድ ታሪክ ይተርካል፦ ፊደልን የፈጠረው የግብጽ አምላክ Theuth ፈጠራውን ወደ ግብጹ ንጉሥ Thamus ይዞ ይመጣል፤ ይህ መርሳትን የሚያስቀር መድኃኒት ነው ይለዋል። ንጉሡ ግን እንዲህ ይመልሳል፦ «ይህ ያገኘኸው ነገር በተማሪዎች ነፍስ ውስጥ መርሳትን ይፈጥራል።» የብዙ ነገር ሰሚዎች፣ የጥበብ መልክ ያላቸው፣ ጥበቡ ግን የሌላቸው ሰዎች፤ ያንንም የተናገረው ያው ንጉሥ ነው
ትግሥት — «እንግዲያውስ በጽሕፈት ላይ የቀረበው ቅሬታ እስከ ዛሬ የደረሰው አንድ ሰው ስለ ጻፈው ብቻ ነው።» ዳዊት፦ «አዎ።»
ማስታወሻው — ሁለቱ ተራ በተራ ከእነርሱ በፊት የተናገሩትን ሦስቱን ያስታውሳሉ። ዳዊት፦ ሳባ የከፈተችው በአንድ የቻይና ንጉሥ የነሐስ ገንዳ ነው፤ ትዕይንቱን ካሳየች በኋላ ራሷ ሰረዘችው፤ የቀረው ዓረፍተ ነገር ከሦስት ሺህ ዓመት በላይ ተጉዞ Walden ውስጥ አረፈ። ኢብሳ ሁለት ሚዛኖችን አመጣ፦ ግማሹ የጠፋውን Poetics እና ሳንሱር ቃላቱን የቀየረበትን የTolstoy መጽሐፍ። ትግሥት፦ አበባ አንድ መደርደሪያ ሦስት ጊዜ ደረደረች፤ Faust አንዴ ወጣ፣ አንዴ ተመለሰ፤ Walden ከጠበቁት መጻሕፍት ጋር ቆመ
የአበባ ጥያቄ — ትግሥት፦ «በገንዳው ላይ ያለው ዓረፍተ ነገር የማን ነው?»
ሦስት ስሞች
ትግሥት — ከገንዳው ትጀምራለች። ሳባ ትዕይንቱን ሰጠች፤ ከዚያ ከእጃችን ወሰደችው። የቀረው በአንድ አጭር የቻይና የትምህርት መጽሐፍ ውስጥ ያለ ዓረፍተ ነገር ነው፤ ዓረፍተ ነገሩ ንጉሡ Tang ራሱን በየዕለቱ እንዲያድስ በገንዳው ላይ አስቀርጾታል ይላል
ዳዊት፦ 1931 — በዚያ ዓረፍተ ነገር ላይም ጥያቄ አለ። ቻይናዊው ባለቅኔና የጥንት ጽሑፎች ተመራማሪ Guo Moruo አንድ ጥናት አሳተመ። በዚያን ጊዜ የሚኖረው በጃፓን ነበር፤ ጥናቱ የወጣው በቻይና በሚታተም የዩኒቨርሲቲ መጽሔት ውስጥ ነው
የGuo Moruo ንባብ — ከሥዕል ጋር አስደግፎ፣ በገንዳው ላይ ተቀርጿል የሚባለው ቃል በሌላ መንገድ መነበብ አለበት አለ፦ ታላቅ ወንድም Xin፣ አያት Xin፣ አባት Xin፤ የአንድ ቤተሰብ የሦስት ትውልድ ስሞች። ባህላዊው ንባብ «አዲስ» የሚል ቃል ሦስት ጊዜ ባለበት ቦታ፣ በእርሱ ንባብ አንድ የቀን ስም ሦስት ጊዜ ይገኛል
የቀን ስም — ዳዊት፦ በጥንቷ ቻይና የንጉሣውያን ቅድመ አያቶች የሚጠሩት መሥዋዕት ከሚቀርብላቸው ከዐሥሩ ቀናት በአንዱ ስም ነበር። Xin ከእነዚያ የቀን ስሞች አንዱ ነው
ትግሥት — «ቆይ ዳዊት። ይህ የአንድ ምሁር ሐሳብ ብቻ ነው። የማጣቀሻ መጻሕፍት ዛሬም የሚያሳትሙት ባህላዊውን ንባብ ነው።»
ዳዊት፦ እውነት ነው እንበል — «አውቃለሁ፤ የተረጋገጠ አይደለም። ግን እውነት ነው እንበል።» ዓረፍተ ነገሩ በመጀመሪያ ምክር አልነበረም፤ የስም ዝርዝር ነበር። ቢሆንም ዋጋው አልቀነሰም፦ ለብዙ መቶ ዘመናት ተደገመ፤ ተማሪዎች አጠኑት፤ በመጨረሻ በአንድ ኩሬ ውስጥ በማለዳ ገላውን ወደሚታጠብ አሜሪካዊ ደረሰ፤ እርሱም «ይህ ይገባኛል» አለ። ዳዊት እንደሚለው፣ ኢብሳ ካመጣቸው ሚዛኖች የTolstoyን ብንጠቀም ስሜቱ ተጋብቷል። «ዓረፍተ ነገር ዋጋው በሚያደርገው ነገር ነው።»
ትግሥት፦ ሁለት ተቃውሞዎች — «እንደዚያ ከሆነ መጽሐፍ ማለት አንባቢዎቹ ያደረጉት ነገር ነው ማለት ነው።» አበባ የጠቀሰችው Mein Kampf፣ በሰው ውስጥ ያለውን ክፉ ሁሉ ይቀሰቅሳል የተባለው መጽሐፍ፣ በዳዊት ሚዛን ዋጋው አንባቢዎቹ ያደረጉት ነገር ይሆናል። ሁለተኛ፣ ሳባ ከሁሉ በፊት ያስቀመጠችው ቅድመ ሁኔታ አንባቢው ወደ ደራሲው አእምሮ በቅን ልብ እንዲገባ ነው፦ «እዚህ ደራሲ ላይኖር ይችላል። ያለው የአንድ ቤተሰብ ስሞች ብቻ ነው።»
ማንም አልጻፈውም? — ዳዊት፦ «ቤተሰቡ ዓረፍተ ነገር አልጻፈም። የጻፈው ዝርዝር ነው።» ትግሥት፦ «እንግዲያውስ ዓረፍተ ነገሩን ማንም አልጻፈውም።»
የዳዊት ቤተሰብ — አንድ ቤተሰብ ችግር በመጣ ቁጥር አንድ አባባል ይደጋግማሉ፤ አባባሉን ከብዙ ዓመት በፊት ለሞቱት አያታቸው ይሰጣሉ። አንዲት የአጎት ልጅ አንድ ቀን አንድ አረጋዊ ጎረቤት ልትጠይቅ ትሄዳለች፤ ጎረቤቱ እየተጨዋወቱ አያትየው በእውነት የተናገሩት ሌላ ነገር እንደሆነ ይነግሯታል፤ ስለ አንድ ዕዳ የተናገሩት ተራ ነገር ነበር። ዳዊት፦ «ወደ ቤት ስትመለስ ለቤተሰቡ ትነግራቸዋለች?»
ትግሥት — «እኔ ብሆን እነግራቸዋለሁ።»
ምን ያጣሉ? — ዳዊት ይጠይቃል። ትግሥት፦ «የሚያጡት የራሳቸው ያልሆነን ነገር ነው።» ዳዊት፦ «ለብዙ ዓመት በችግር ቀን የያዛቸው ነገር ነው።» ትግሥት፦ «አያታቸው ግን እንደዚያ አላሉም።»
ያልተዘጋው — ዳዊት፦ «እዚህ ላይ እንተወው።» ትግሥት፦ «ይቆይ።»
ራሱን የፈረደ ሚዛን
ዳዊት፦ ተሰብሯል — የTolstoy ሚዛን Goethe የጻፈውን Faust እንደ ሐሰተኛ ሳንቲም ከመደርደሪያው ያስወጣል፤ የራሱን ረጃጅም ልቦለዶች ደግሞ ወደ መጥፎ ኪነ ጥበብ ክምር ይልካል። «ስለ እነዚያ መጻሕፍት ተሳስቷል። ስለዚህ ሚዛኑ ተሰብሯል።»
ትግሥት፦ ሐቀኛ ነው — «እኔ ግን ዛሬ ከሰማኋቸው ሚዛኖች ሁሉ ሐቀኛው ይህ ብቻ ነው እላለሁ።» አበባ ያነበበችው የግርጌ ማስታወሻ እንደሚለው፣ Tolstoy ከሁለት አጫጭር ታሪኮች በቀር የራሱን የኪነ ጥበብ ሥራዎች በሙሉ ወደ መጥፎው ክምር ላከ። «ሚዛኑ ሠሪውን አንድ ነገር አስከፍሎታል። ሌላ የትኛው ሚዛን ነው ይህን ያደረገው?»
ዳዊት፦ Walden ተቃራኒውን ይላል — በWalden የንባብ ምዕራፍ ውስጥ፦ «የታላላቅ ባለቅኔዎች ሥራዎች እስካሁን በሰው ልጆች አልተነበቡም፤ ምክንያቱም ሊያነቧቸው የሚችሉት ታላላቅ ባለቅኔዎች ብቻ ናቸው።» ታላቅ መጽሐፍ ከራሱ ጋር የሚመጣጠን አንባቢ እስኪመጣ ይጠብቃል ማለት ነው፤ Tolstoy ግን ታላቅ ሥራ ተራውን ሰው ሁሉ በአንድ ጊዜ እንዲደርስ ይፈልጋል
ትግሥት — «እንግዲያውስ Walden አንባቢዎቹን በሙሉ ማለት ይቻላል ይኮንናል።»
ዳዊት — «ይኮንናቸዋል። Tolstoy ደግሞ ራሱን ኮነነ። ራስን መኮነን ግን ሚዛኑን ትክክል አያደርገውም።»
ያልተዘጋው — ትግሥት፦ «ሐቀኛ ያደርገዋል። ከአንድ ሚዛን ከዚያ በላይ አልጠይቅም።» ዳዊት፦ «እኔ እጠይቃለሁ። ስለ Faust የተሳሳተ ሚዛን ስለ ሌላውም ሊሳሳት ይችላል።»
ተመሳሳይ ጥያቄዎች
ትግሥት፦ ቆጠራው — አበባ ከዝርዝሮቹ ብቻ ተነሥታ መናገር አልችልም ያለችውን ትግሥት ትቆጥረዋለች፦ የቻይናው መምህር Confucius ሦስት ይዘረዝራል፤ ራሱም አልደርስበትም ይላል። የአቴንሱ ፈላስፋ Socrates ያስቀመጠው የሚባለው የግሪኩ ዝርዝር አራት ነው። Book of Job አንድ ብቻ ነው፤ እግዚአብሔርን መፍራት። «ሦስት፣ አራት፣ አንድ። ይህ መደጋገም ነው?»
ዳዊት፦ ጥያቄዎቹ — «ምናልባት የሚደጋገሙት መልሶቹ ሳይሆኑ ጥያቄዎቹ ናቸው።» Walden በዚያው የንባብ ምዕራፍ፦ «የሚያስጨንቁን፣ ግራ የሚያጋቡንና የሚያደናግሩን እነዚሁ ጥያቄዎች በየተራቸው ለጠቢባን ሁሉ ደርሰዋል፤ አንዳቸውም አልቀሩም፤ እያንዳንዱም እንደ አቅሙ፣ በቃሉና በሕይወቱ መልሷቸዋል።»
ትግሥት፦ መልሶቹም ይመሳሰላሉ — ጥያቄዎቹ እንደሚደጋገሙ ትስማማለች፤ መልሶቹም ይመሳሰላሉ ትላለች። አንዳንዶች የእነዚህን ሁሉ መጻሕፍት መልስ በሁለት ቃል ይጠቀልሉታል፦ «ተስፋ አትቁረጥ»
ዳዊት፦ Book of Job ያንን አይልም — ስለ ጥበብ የሚናገረው መስመሩ «እግዚአብሔርን መፍራት ጥበብ ነው፤ ከክፉም መራቅ ማስተዋል ነው» ይላል። ያ ተስፋ ስለ አለመቁረጥ አይደለም፤ ስለ ፍርሃትና ስለ መራቅ ነው
ትግሥት — «ጥያቄው አንድ ነው፤ ሰው በመከራ ውስጥ ምን ይያዝ የሚለው። መልሱ የሚለያየው በቃላት ብቻ ነው።»
ዳዊት — «በቃላት ብቻ አይመስለኝም። ፍርሃትና ጽናት ሁለት የተለያዩ ነገሮች ናቸው።»
ያልተዘጋው — ትግሥት፦ «ያንን አላመንኩም።»
ያልተነገሩ ነገሮች
ዳዊትና ትግሥት ተራ በተራ «ከዚያ የሚቀድም» ነገር ያመጣሉ፤ እያንዳንዱ ከቀደመው በዘመን ወደ ኋላ ይሄዳል።
1978፣ Harvard — ዳዊት — ሩሲያዊው ደራሲ Solzhenitsyn በንግግሩ ውስጥ አንድ የጠፋ መብት ጠቀሰ፦ ሰዎች የነበራቸው ያለማወቅ መብት ጠፍቷል አለ፤ «መለኮታዊ ነፍሳቸው በወሬ፣ በከንቱ ነገርና በባዶ ንግግር እንዳይሞላ» የነበራቸው መብት
1898፣ What Is Art? — ትግሥት — Tolstoy ጀርመናዊው የሙዚቃ ደራሲ Beethoven የደረሰውን ዘጠነኛ ሲምፎኒ «ጥሩ የኪነ ጥበብ ሥራ አይደለም» ብሎ ፈረደበት። በሲምፎኒው መጨረሻ የሚዘመረው የጀርመናዊው ባለቅኔ Schiller ግጥም ሚዛኑ የሚጠይቀውን በትክክል እንደሚናገር ተቀብሏል፤ ስሜት ሰዎችን አንድ ያደርጋል የሚለውን። ስለ ሙዚቃው ግን፦ «ሰዎችን ሁሉ አንድ አያደርግም፤ አንድ የሚያደርገው ጥቂቶችን ብቻ ነው»
1848 እና 1849 ገደማ፣ የWalden የመጀመሪያ ረቂቅ — ዳዊት — Thoreau የገንዳውን ዓረፍተ ነገር በእርሳስ፣ በግራ ኅዳግ ላይ፣ ቁልቁል ጻፈው። በዚያን ጊዜ «በአዲስ፣ በአዲስ፣ ለዘላለምም በአዲስ» ይል ነበር። ሳባ ያነበበችው «እንደገና አድርገው፣ እንደገናም፣ ለዘላለምም እንደገና» የሆነው በ1853 እና በ1854 በተጻፉት የመጨረሻ ረቂቆች ብቻ ነው። Thoreau ዓረፍተ ነገሩን ያገኘው ፈረንሳዊው ተርጓሚ Guillaume Pauthier በ1841 የቻይናን አራት የትምህርት መጻሕፍት ወደ ፈረንሳይኛ ከተረጎመበት መጽሐፍ ነው፤ በፈረንሳይኛው «በአዲስ፣ ደግሞም በአዲስ፣ ሁልጊዜም በአዲስ» ይላል። «የቻይናው ዓረፍተ ነገር የአሜሪካውን ገጽ የደረሰው በፈረንሳይኛ በኩል ነው።»
1189 እና 1201፣ ፍሎረንስ — ትግሥት — አበባ የጠቀሰችው የመስቀል ዘማች Cacciaguida፣ የDante የአያት አያት፣ ከDante ግጥም ውጭ የሚጠቀሰው በሁለት የፍሎረንስ ሰነዶች ብቻ ነው፤ በ1189 እና በ1201 የተጻፉ። የቀደመው ሰነድ ልጆቹን ይዘረዝራል። ስለ እርሱ የሚነገረው ሌላው ሁሉ፣ በጀርመኑ ንጉሥ Conrad ፈረሰኛ መደረጉም በዘመቻው መሞቱም ጭምር፣ የመጣው ከዘሩ ከDante ግጥም ነው
ዐሥራ አንደኛው መቶ ዘመን — ዳዊት — ኢብሳ የነገረው Poetics ግማሹ ጠፍቷል፤ የቀረው ግማሽ ዛሬ የሚነበብበት ተቀባይነት ያለው የግሪክ ምንጭ በዐሥራ አንደኛው መቶ ዘመን የተጻፈ አንድ የእጅ ጽሑፍ ነው፤ «ፓሪስ አንድ ሺህ ሰባት መቶ አርባ አንድ» (ፓሪስ 1741) የሚል መለያ ተሰጥቶታል
ትግሥት፦ ከሁሉ የሚቀድመው — «ከዚያም የሚቀድም አለኝ። ግን ስለ መጽሐፍ አይደለም፤ ስለ ሣጥን ነው።»
መዝጊያ
ትግሥት፦ ሣጥኑ — የመቄዶንያው ንጉሥ Alexander የፋርሱን ንጉሥ Darius ካሸነፈ በኋላ አንድ ትንሽ ሣጥን አመጡለት። የDariusን ጓዝ የሚጠብቁት ሰዎች ከዚያ ከነበረው ሁሉ እጅግ የከበረው ይህ ነው ብለው አስበው ነበር
ጥያቄው — Alexander ወዳጆቹን በዚህ ሣጥን ውስጥ ምን ይቀመጥ ብሎ ጠየቃቸው። ብዙዎች መለሱ፤ ብዙ ሐሳብም ቀረበ
የንጉሡ መልስ — Alexander የትሮይን ጦርነት የሚተርከውን ግጥም፣ Iliadን፣ በዚያ ሣጥን ውስጥ እንደሚያስቀምጥ ተናገረ
ዳዊት፦ የሣጥኑ Iliad — ዳዊት ኢብሳ የነገረውን ያስታውሳል፦ Alexander ከጩቤው ጋር ከትራሱ ሥር ያስቀመጠው Aristotle ያረመው ቅጂ ነው። የAlexander የሕይወት ታሪክ ጸሐፊ Plutarch ያንን ቅጂ «የሣጥኑ Iliad» ብሎ ይጠራዋል
የመጨረሻው መስመር — ትግሥት፦ «Plutarch የንጉሡን መልስ ጻፈልን። የንጉሡ ወዳጆችም ብዙ መልስ ሰጥተው ነበር። ከመልሶቻቸው አንዱንም አላስቀመጠም።»
ስንብቱ — ዳዊት ሳባን፣ ኢብሳንና አበባን፣ አድማጮችንም አመስግኖ ይሰናበታል፤ ትግሥት፦ «ሰላም።»
ያልተዘጉት — ስለ ቤተሰቡ አባባል፦ ትግሥት ለቤተሰቡ እንደምትነግራቸው ትናገራለች፤ ዳዊት አባባሉ በችግር ቀን እንደያዛቸው ያስታውሳል፤ ክርክሩ «ይቆይ።» ተብሎ ቆሟል። ስለ Tolstoy ሚዛን፦ ለትግሥት ሐቀኛ ነው፤ ከዚያ በላይ አትጠይቅም፤ ዳዊት ግን ከዚያ በላይ ይጠይቃል። ስለ መልካም ጠባዮቹ፦ ለትግሥት መልሱ የሚለያየው በቃላት ብቻ ነው፤ ለዳዊት ፍርሃትና ጽናት ሁለት የተለያዩ ነገሮች ናቸው፤ ትግሥት አላመነችም
ቁልፍ ጥቅሶች
«አንድ ቀን ራስህን ማደስ ከቻልክ፣ ከቀን ወደ ቀን አድሰው። አዎን፣ በየዕለቱ መታደስ ይሁን።» — The Great Learning እንደሚለው በTang ገንዳ ላይ የተቀረጸው ቃል
«ትዕይንቱን ያሳየኋችሁ እኔ ነኝ። መዝገቡ የያዘው አንድ ዓረፍተ ነገር ብቻ ነው።» — ሳባ
«Tching-thang በሚባለው ንጉሥ የመታጠቢያ ገንዳ ላይ ይህን የሚል ጽሕፈት ተቀርጾ ነበር ይላሉ፤ ራስህን በየቀኑ ሙሉ በሙሉ አድስ፤ እንደገና አድርገው፣ እንደገናም፣ ለዘላለምም እንደገና። ይህ ይገባኛል።» — Thoreau፣ Walden (1854)
«በማለዳ ተነሥቼ በኩሬው ውስጥ ታጠብኩ፤ ያ ሃይማኖታዊ ሥርዓት ነበር፤ ካደረግኋቸውም ነገሮች ሁሉ ከምርጦቹ አንዱ ነበር።» — Walden፣ «የት እንደኖርኩና ለምን እንደኖርኩ»
«ማለዳ የጀግኖችን ዘመን መልሶ ያመጣል።» — Walden፣ በዚያው አንቀጽ
«ስንት ሰው ነው በሕይወቱ አዲስ ዘመንን ከአንድ መጽሐፍ ንባብ የቆጠረው!» — Walden፣ የንባብ ምዕራፍ
«ሊፈርድ ብቻ የመጣ፣ ወይም ሊስቅ የመጣ አንባቢ ከመጽሐፉ የሚወስደው ነገር የለም። መጽሐፉ ለእርሱ ዝም ይላል።» — ሳባ
«ለጦር ሙያ የመንገድ ስንቅ» — Alexander ስለ Iliad፣ Plutarch እንደዘገበው
«ስለዚህ ግጥም ከታሪክ የበለጠ ፍልስፍናዊና የላቀ ነገር ነው፤ ግጥም አጠቃላዩን ይገልጻል፤ ታሪክ ደግሞ ነጠላውን። … ነጠላው ለምሳሌ Alcibiades ያደረገው ወይም የደረሰበት ነገር ነው።» — Aristotle፣ Poetics፣ ምዕራፍ 9
«ትክክለኛነት የሚለካበት መስፈርት በግጥምና በፖለቲካ አንድ አይደለም፤ በግጥምና በሌላ በማንኛውም ኪነ ጥበብ መካከልም እንዲሁ።» — Aristotle፣ Poetics፣ ምዕራፍ 25
«አንድ ሰው በአንድ ወቅት የተሰማውን ስሜት በራሱ ውስጥ መልሶ ይቀሰቅሳል፤ ከቀሰቀሰውም በኋላ በእንቅስቃሴ፣ በመስመር፣ በቀለም፣ በድምፅ ወይም በቃላት በተገለጹ ቅርጾች አማካይነት ሌሎችም ያንኑ ስሜት እንዲሰማቸው ያስተላልፈዋል፤ የኪነ ጥበብ ሥራ ይህ ነው።» — Tolstoy፣ What Is Art?
«አሁን ለመጀመሪያ ጊዜ በእውነተኛ ቅርጹ» — Tolstoy፣ ለእንግሊዝኛው እትም በጻፈው መግቢያ (1898)
«Machiavelli መብትን ከስኬት አመነጨ።» — Lord Acton
«ሁለቱም የአራዊት ናቸው፤ ማታለል የብልጡ ቀበሮ ይመስላል፤ ኃይል የአንበሳ። ሁለቱም ለሰው ፈጽሞ የማይገቡ ናቸው፤ ማታለል ግን ይበልጥ የሚናቅ ነው።» — Cicero፣ ስለ ግዴታ በጻፈው መጽሐፍ
«ስለዚህ ገዢ አውሬውን መምሰል ግድ ስለሚሆንበት፣ እያወቀ ቀበሮውንና አንበሳውን መምረጥ አለበት፤ ምክንያቱም አንበሳ ራሱን ከወጥመድ መከላከል አይችልም፤ ቀበሮም ራሱን ከተኩላዎች መከላከል አይችልም።» — Machiavelli፣ The Prince፣ ምዕራፍ 18
«ያ ሦስት ፔኒ የብሪታንያን ግዛተ መንግሥት አፈረሰው።» — Acton
«ያ በሰለጠኑ ሰዎች መካከል ከተነሡት አብዮቶች ሁሉ የሚበልጠው አብዮት የዋህ መጀመሪያ ነበር።» — Acton፣ ስለ ዲሴምበር 16፣ 1773 ምሽት
«ከዚያ በኋላ ንጉሠ ነገሥቱን Conradን ተከተልኩ፤ እርሱም በፈረሰኞቹ ማዕረግ አስታጠቀኝ።» — Cacciaguida፣ Dante በጻፈው Paradiso፣ መዝሙር 15
«ከሰማዕትነት ወደዚህ ሰላም መጣሁ።» — Cacciaguida፣ የንግግሩ መጨረሻ
«የራሴን የኪነ ጥበብ ሥራዎች በመጥፎ ኪነ ጥበብ ምድብ ውስጥ አስቀምጣቸዋለሁ፤ God Sees the Truth ከሚለው ታሪክ … እና The Prisoner of the Caucasus ከሚለው በቀር።» — Tolstoy፣ በWhat Is Art? የግርጌ ማስታወሻ
«የጨዋ ሰው መንገድ ሦስት ነው፤ እኔ ግን አልደርስበትም። በጎ ሰው ከጭንቀት ነጻ ነው፤ ጠቢብ ከግራ መጋባት ነጻ ነው፤ ደፋር ከፍርሃት ነጻ ነው።» — Confucius፣ The Analects
«መምህር ሆይ፣ ይህ አንተ ራስህ ስለ ራስህ የምትናገረው ነው።» — Zigong
«እግዚአብሔርን መፍራት ጥበብ ነው፤ ከክፉም መራቅ ማስተዋል ነው።» — Book of Job፣ ምዕራፍ 28፣ ቁጥር 28
«ታላቅ መጽሐፍ ማንበብ ማለት ከመጽሐፉ ጋር ተቀምጦ መጽሐፉ እንዲናገር መፍቀድ ማለት ነው።» — ትምህርትን በሦስት ደረጃ የሚያስቀምጠውን አባባል የሚያቀርቡ ሰዎች
«በምዕራቡ ዓለም ምንም ሳንሱር ሳይኖር፣ ፋሽን የሆኑ የአስተሳሰብ አዝማሚያዎችና ሐሳቦች ፋሽን ካልሆኑት በጥንቃቄ ይለያሉ፤ ፋሽን ያልሆኑት ደግሞ ፈጽሞ ሳይከለከሉ በመጽሔቶች ወይም በመጻሕፍት ውስጥ የመግባት ወይም በኮሌጆች ውስጥ የመሰማት ዕድላቸው ትንሽ ነው።» — Solzhenitsyn፣ Harvard፣ ጁን 8፣ 1978
«Iliad አሁንም ይናገራል። ዝም ያለው ክብሩ ያስፈለገው የሁለት ሰዎች ፍልሚያ ነው።» — አበባ
«ይህ ደግሞ ብዙ ሚዛኖች የማይደርሱበት ነገር ነው።» — አበባ፣ ሠሪውን ስለሚኮንን ሚዛን
«ከዝርዝሮቹ ብቻ ተነሥቼ ግን ነገሮቹ ራሳቸው ይደጋገሙ እንደሆነ መናገር አልችልም።» — አበባ
«ይህ ያገኘኸው ነገር በተማሪዎች ነፍስ ውስጥ መርሳትን ይፈጥራል።» — ንጉሡ Thamus ለTheuth፣ Plato በጻፈው Phaedrus ውስጥ
«ዓረፍተ ነገር ዋጋው በሚያደርገው ነገር ነው።» — ዳዊት
«እዚህ ደራሲ ላይኖር ይችላል። ያለው የአንድ ቤተሰብ ስሞች ብቻ ነው።» — ትግሥት
«ሚዛኑ ሠሪውን አንድ ነገር አስከፍሎታል። ሌላ የትኛው ሚዛን ነው ይህን ያደረገው?» — ትግሥት
«የታላላቅ ባለቅኔዎች ሥራዎች እስካሁን በሰው ልጆች አልተነበቡም፤ ምክንያቱም ሊያነቧቸው የሚችሉት ታላላቅ ባለቅኔዎች ብቻ ናቸው።» — Walden፣ የንባብ ምዕራፍ፣ ዳዊት እንደጠቀሰው
«የሚያስጨንቁን፣ ግራ የሚያጋቡንና የሚያደናግሩን እነዚሁ ጥያቄዎች በየተራቸው ለጠቢባን ሁሉ ደርሰዋል፤ አንዳቸውም አልቀሩም፤ እያንዳንዱም እንደ አቅሙ፣ በቃሉና በሕይወቱ መልሷቸዋል።» — Walden፣ በዚያው ምዕራፍ
«በቃላት ብቻ አይመስለኝም። ፍርሃትና ጽናት ሁለት የተለያዩ ነገሮች ናቸው።» — ዳዊት
«መለኮታዊ ነፍሳቸው በወሬ፣ በከንቱ ነገርና በባዶ ንግግር እንዳይሞላ» — Solzhenitsyn፣ ሰዎች ስለነበራቸው ያለማወቅ መብት፣ ዳዊት እንደጠቀሰው
«ሰዎችን ሁሉ አንድ አያደርግም፤ አንድ የሚያደርገው ጥቂቶችን ብቻ ነው» — Tolstoy ስለ Beethoven ዘጠነኛ ሲምፎኒ ሙዚቃ የተናገረው
«Plutarch የንጉሡን መልስ ጻፈልን። የንጉሡ ወዳጆችም ብዙ መልስ ሰጥተው ነበር። ከመልሶቻቸው አንዱንም አላስቀመጠም።» — ትግሥት፣ የመጨረሻው መስመር
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
Tang — የቻይና ንጉሥ፤ ሻንግ የተባለው የቻይና ጥንታዊ ንጉሣዊ ቤት የመጀመሪያ ንጉሥ ተብሎ ይታወሳል። The Great Learning እንደሚለው «በየዕለቱ መታደስ ይሁን» የሚለውን ቃል በነሐስ ገንዳው ላይ አስቀርጿል፤ በነገሠበት ዘመን የተጻፈ አንድም መዝገብ ስለ ገንዳው አይናገርም። ስለ ንግሥናው የሚታወቀው ለጥንቆላ በተጠቀሙባቸው አጥንቶች ላይ ከተቀረጹ አጫጭር ጽሑፎችና ከእርሱ በኋላ ከተጻፉ መጻሕፍት ነው። Thoreau ስሙን Tching-thang ብሎ ይጽፈዋል
Henry David Thoreau (ሞተ 1862) — አሜሪካዊ ጸሐፊ፤ በMassachusetts ይኖር ነበር። በ1854 Waldenን አሳተመ። የገንዳውን ዓረፍተ ነገር ያገኘው ከPauthier የፈረንሳይኛ ትርጉም ነው፤ በ1848 እና በ1849 ገደማ በWalden የመጀመሪያ ረቂቅ ኅዳግ ላይ በእርሳስ ጻፈው፤ ከዓረፍተ ነገሩ በኋላ «ይህ ይገባኛል» ይላል
Homer — የትሮይን ጦርነትና የአንድን ተዋጊ ረጅም የመመለሻ ጉዞ የዘመረ ግሪካዊ ባለቅኔ፤ Iliadን እና Odysseyን የዘመረ
Aristotle (ሞተ 322 ዓ.ዓ.) — ግሪካዊ ፈላስፋ፤ የተፈጥሮን ዓለም፣ የፖለቲካን አሠራርና በዓይን የሚታይ ማስረጃን የሚመረምር ምሁር። መምህሩ Plato ነበር። በ343 ወይም በ342 ዓ.ዓ. የአሥራ ሦስት ዓመቱን Alexander እንዲያስተምር ተጠራ፤ Plutarch እንደሚለው በMieza አቅራቢያ በኒምፎች ቅጥር ግቢ አስተማረው። Alexander ከትራሱ ሥር ያስቀመጠውን የIliad ቅጂ ያረመ። Poetics የጻፈ
Plato — የአቴንስ ፈላስፋ፤ የAristotle መምህር፤ Phaedrus የጻፈ
Socrates — የአቴንስ ፈላስፋ፤ በPhaedrus ውስጥ የTheuthንና የThamusን ታሪክ የሚተርከው የPlato መምህር። አራቱን መልካም ጠባዮች ያስቀመጠው እርሱ ነው ይባላል፤ Machiavelli እርሱን ተሳስቷል ብሎ ያምን ነበር ይባላል
ሁለተኛው Philip — የመቄዶንያ ንጉሥ፤ ልጁ Alexander እንዲማርለት Aristotleን የጠራ
Alexander — የመቄዶንያ ንጉሥ፤ የሁለተኛው Philip ልጅ። በአሥራ ሦስት ዓመቱ Aristotle አስተማረው፤ በኋላ ፋርስን አሸነፈ። Iliadን «ለጦር ሙያ የመንገድ ስንቅ» ይለው ነበር፤ Aristotle ያረመውን ቅጂ ከጩቤው ጋር ከትራሱ ሥር ያስቀምጥ ነበር። Dariusን ካሸነፈ በኋላ በመጣለት ትንሽ ሣጥን ውስጥ Iliadን እንደሚያስቀምጥ ተናገረ
Plutarch — ከAlexander ከአራት መቶ ዓመት ገደማ በኋላ የጻፈ ግሪካዊ የሕይወት ታሪክ ጸሐፊ፤ የማስተማሩን ቦታ፣ የትራሱን ቅጂና የሣጥኑን ታሪክ የዘገበ። ቅጂውን «የሣጥኑ Iliad» ይለዋል፤ የንጉሡን መልስ ጽፎ የወዳጆቹን መልሶች አንዱንም አላስቀመጠም
Alcibiades — ከAristotle በፊት በነበረው ትውልድ የኖረ የአቴንስ የጦር መሪና ፖለቲከኛ፤ Aristotle በPoetics ምዕራፍ 9 ለነጠላው ነገር ምሳሌ አድርጎ የጠራው
Leo Tolstoy — የሩሲያ ታላቅ ደራሲ፤ ከAristotle ሁለት ሺህ ሁለት መቶ ዓመት ገደማ በኋላ What Is Art?ን የጻፈ። በ1898 ለእንግሊዝኛው እትም መግቢያ ጻፈ። እንደ Faust ያለ በተዋሰ ነገር ላይ የተመሠረተ ሥራ እውነተኛ የኪነ ጥበብ ስሜት ሊፈጥር አይችልም አለ፤ የBeethovenን ዘጠነኛ ሲምፎኒ ጥሩ የኪነ ጥበብ ሥራ አይደለም አለ፤ ከሁለት አጫጭር ታሪኮች በቀር የራሱን የኪነ ጥበብ ሥራዎች በመጥፎ ኪነ ጥበብ ምድብ ውስጥ አስቀመጠ
ፕሮፌሰር Grote — የሞስኮ የሥነ ልቡና መጽሔት አዘጋጅ፤ What Is Art? በመጽሔታቸው ሲወጣ ቃላቱ ተቀይረው ነበር
Aylmer Maude — የTolstoy እንግሊዛዊ ተርጓሚ፤ What Is Art?ን ወደ እንግሊዝኛ የተረጎመ
Machiavelli — The Prince የተባለውን የገዢዎች መጽሐፍ የጻፈ ጣሊያናዊ፤ ዘመናዊው መንግሥት ከእርሱ ይጀምራል የሚሉ አሉ። Socrates እና Cicero ተሳስተዋል ብሎ ያምን ነበር ይባላል
Lord Acton — ብሪታንያዊ የታሪክ ምሁር፤ «Machiavelli መብትን ከስኬት አመነጨ።» ያለ፤ የአሜሪካን አብዮትና የቦስተን ወደብን ምሽት በሌላ ንግግሩ የተረከ
Cicero — የሮማ የሀገር መሪና ፖለቲከኛ፤ ስለ ግዴታ በጻፈው መጽሐፉ ማታለልን ከቀበሮ፣ ኃይልን ከአንበሳ ጋር ያመሳሰለ። የተፈጥሮ ሕግ በእግዚአብሔር ላይ መመሥረት አለበት ብሎ ይቀበላል፤ ስለ ሥነ ምግባራዊ ኑሮ ግን በተግባራዊ ቃላት ብቻ ይከራከራል
Dante — የፍሎረንስ ባለቅኔ፤ Divine Comedyን በ1308 ገደማ ጀምሮ በ1321 ገደማ የጨረሰ። የCacciaguida ዘር
Cacciaguida — የDante የአያት አያት፤ በParadiso መዝሙር 15 ውስጥ የሚገኝ የመስቀል ዘማች። በግጥሙ ውስጥ Conradን ተከትሎ ፈረሰኛ ተደረገ፤ በሁለተኛው የመስቀል ዘመቻ በቅድስት ምድር ሞተ። ከግጥሙ ውጭ የሚጠቀሰው በ1189 እና በ1201 በተጻፉ ሁለት የፍሎረንስ ሰነዶች ብቻ ነው፤ የቀደመው ልጆቹን ይዘረዝራል
ሦስተኛው Conrad — የጀርመን ንጉሥ፤ Dante እንደሚለው Cacciaguida አብሮት ወደ ሁለተኛው የመስቀል ዘመቻ የሄደ። Dante ንጉሠ ነገሥት ቢለውም የንጉሠ ነገሥትነትን ዘውድ ፈጽሞ አልጫነም
Confucius — የቻይና ጥንታዊ መምህር፤ ንግግሮቹ በThe Analects ተሰብስበዋል። ትምህርቱ ከሁለት ሺህ ዓመት በላይ ለሆነው የቻይና ታሪክ መሠረት ጥሏል ይላሉ። የጨዋ ሰው መንገድ ሦስት ነው፤ እኔ ግን አልደርስበትም ያለ
Zigong — የConfucius ደቀ መዝሙር
Goethe — ጀርመናዊ ባለቅኔ፤ Faust የጻፈ
Schiller — ጀርመናዊ ተውኔት ደራሲና ባለቅኔ፤ The Robbers የጻፈ፤ Beethoven በደረሰው ዘጠነኛ ሲምፎኒ መጨረሻ የሚዘመረው ግጥም የእርሱ ነው
Charles Dickens — እንግሊዛዊ ደራሲ፤ ሥራዎቹ Tolstoy ከፍተኛ ቦታ ከሚሰጣቸው መካከል ናቸው
Dostoevsky — ሩሲያዊ ደራሲ፤ Memoirs from the House of Death የጻፈ
Hitler — ከጊዜ በኋላ የጀርመን መሪ የሆነ፤ Mein Kampf የጻፈ
Gandhi — የሕንድ የነጻነት ትግል መሪ፤ ራሳቸውን ከሰው ትስስር ሁሉ ለይተው ለማሰላሰል ነጻነት ስላላቸው ሰዎች የተናገረ
Aleksandr Solzhenitsyn — ስለ ሶቪየት እስር ካምፖች የጻፈ ሩሲያዊ ደራሲ፤ ጁን 8፣ 1978 በHarvard የምረቃ ንግግር ያደረገ
Beethoven — ጀርመናዊ የሙዚቃ ደራሲ፤ ዘጠነኛ ሲምፎኒን የደረሰ
Theuth — በPhaedrus ታሪክ ውስጥ ፊደልን የፈጠረው የግብጽ አምላክ
Thamus — በዚያው ታሪክ ውስጥ የግብጽ ንጉሥ፤ ፊደል መርሳትን ይፈጥራል ብሎ የመለሰ
Guo Moruo — ቻይናዊ ባለቅኔና የጥንት ጽሑፎች ተመራማሪ፤ በ1931፣ በጃፓን ይኖር በነበረበት ጊዜ፣ የገንዳው ቃል የሦስት ትውልድ ስሞች ነው የሚል ጥናት ያሳተመ
Guillaume Pauthier — ፈረንሳዊ ተርጓሚ፤ በ1841 የቻይናን አራት የትምህርት መጻሕፍት ወደ ፈረንሳይኛ የተረጎመ
Darius — በAlexander የተሸነፈ የፋርስ ንጉሥ፤ ትንሹ ሣጥን ከጓዙ የመጣ
የAlexander ወዳጆች — በሣጥኑ ውስጥ ምን ይቀመጥ ተብለው ብዙ መልስ የሰጡ፤ Plutarch ከመልሶቻቸው አንዱንም አላስቀመጠም
አራቱ የታወቁ ሰዎች — በThe Analects ውስጥ ሙሉ ሰውን ለመግለጽ የተጠሩ፤ በክፍሎቹ ስማቸው አልተጠቀሰም
ቦታዎች
ቻይና — የTang አገር፤ የThe Great Learning፣ የConfucius እና የGuo Moruo አገር። በጥንቷ ቻይና የንጉሣውያን ቅድመ አያቶች በቀን ስም ይጠሩ ነበር
አሜሪካ — የThoreau አገር፤ ከብሪታንያ በአብዮት የተለየች። Harvard እና ኒው ዮርክ ያሉባት
Massachusetts — በአሜሪካ ያለ፣ Thoreau ይኖርበት የነበረ ቦታ
Walden — Thoreau መጽሐፉን በስሙ የሰየመው ኩሬ
ሕንድ — የVedas እና የBhagavad Gita አገር፤ Gandhi የነጻነት ትግሏን የመራ
ግሪክ — የAristotle፣ የHomer እና የPlutarch አገር፤ ክርስትና ከመምጣቱ በፊት በነበረችው ግሪክ መጻሕፍት ውስጥ አራቱ መልካም ጠባዮች ይገኛሉ ይላሉ
አቴንስ — የPlato እና የSocrates ከተማ፤ Alcibiades የጦር መሪና ፖለቲከኛ የነበረባት
መቄዶንያ — የሁለተኛው Philip እና የAlexander መንግሥት
Mieza — በአቅራቢያው ባለው የኒምፎች ቅጥር ግቢ Aristotle Alexanderን ያገኘበት፣ Plutarch እንደሚለው
ፋርስ — Alexander ያሸነፋት፤ ንጉሧ Darius ነበር
ትሮይ — Iliad የሚተርከው ጦርነት የተካሄደባት
ሩሲያ — የTolstoy፣ የDostoevsky እና የSolzhenitsyn አገር፤ What Is Art? በሳንሱር የተቆራረጠባት
ሞስኮ — ፕሮፌሰር Grote የሚያዘጋጁት የሥነ ልቡና መጽሔት የሚታተምባት
ብሪታንያ — የActon አገር፤ ሦስቱ ፔኒ ግዛተ መንግሥቷን አፈረሱት ይላል Acton
ቦስተን ወደብ — ዲሴምበር 16፣ 1773 ምሽት አንዱ የሻይ መርከብ የተወረረበት
አትላንቲክ — የሻይ ሣጥኖቹ የተወረወሩበት
ፍሎረንስ — የDante ከተማ፤ Cacciaguidaን የሚጠቅሱት ሁለቱ ሰነዶች የተጻፉባት
አውሮፓ — ሰዎቿ መስቀል አንሥተው ወደ ቅድስት ምድር የዘመቱባት፤ የመካከለኛው ዘመን ክርስቲያናዊ መጻሕፍቷ አራቱን መልካም ጠባዮች ይይዛሉ ይላሉ
ቅድስት ምድር — የመስቀል ዘማቾቹ የዘመቱባት፤ Cacciaguida የሞተባት
ጀርመን — ሦስተኛው Conrad ንጉሥ የነበረባት፤ Hitler ከጊዜ በኋላ መሪ የሆነባት
መስጴጦምያ — የGilgamesh አገር፤ የጥንቷ መስጴጦምያ ሃይማኖት በግጥሙ ማጣቀሻዎች ውስጥ ይገኛል
ኒው ዮርክ — በ1889 እና በ1891 መካከል አንድ ትልቅ የአሜሪካ መዝገበ ቃላት የታተመባት
Harvard — የአሜሪካ ዩኒቨርሲቲ፤ Solzhenitsyn በ1978 የምረቃ ንግግር ያደረገበት
ጃፓን — Guo Moruo በ1931 ይኖርባት የነበረ
ግብጽ — በPhaedrus ታሪክ ውስጥ የTheuth እና የThamus አገር
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
The Great Learning — ከTang ብዙ መቶ ዘመናት በኋላ የተጻፈ አጭር የቻይና የትምህርት መጽሐፍ፤ ቀድሞ ስለ ሥርዓትና ስለ ወግ በተጻፈ ትልቅ መጽሐፍ ውስጥ አንድ ምዕራፍ ነበር፤ ቆይቶ እያንዳንዱ የቻይና ተማሪ ከሚማራቸው አራት መጻሕፍት አንዱ ሆነ። ገንዳው የሚገኘው በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ብቻ ነው
አራቱ የቻይና የትምህርት መጻሕፍት — The Great Learning አንዱ የሆነባቸው፤ Pauthier በ1841 ወደ ፈረንሳይኛ የተረጎማቸው
የነሐስ ገንዳው — Tang ፊቱን ይታጠብበት ነበር የሚባለው፤ «በየዕለቱ መታደስ ይሁን» የሚል ቃል ከውሃው በታች ተቀርጾበታል ይባላል
ለጥንቆላ የተጠቀሙባቸው አጥንቶች — ስለ Tang ንግሥና አጫጭር ጽሑፎች የተቀረጹባቸው
ባህላዊው ንባብ — በገንዳው ቃል ውስጥ «አዲስ» የሚለውን ቃል ሦስት ጊዜ የሚያነብ፤ የማጣቀሻ መጻሕፍት ዛሬም የሚያሳትሙት፣ ትግሥት እንደምትለው
የቀን ስም — በጥንቷ ቻይና የንጉሣውያን ቅድመ አያቶች የሚጠሩበት፣ መሥዋዕት ከሚቀርብላቸው ከዐሥሩ ቀናት የአንዱ ስም
Xin — ከእነዚያ የቀን ስሞች አንዱ፤ በGuo Moruo ንባብ በገንዳው ቃል ውስጥ ሦስት ጊዜ የሚገኝ፦ ታላቅ ወንድም Xin፣ አያት Xin፣ አባት Xin
Walden — Thoreau በ1854 ያሳተመው፣ በአንድ ኩሬ ስም የሰየመው መጽሐፍ። ሲወጣ 66 ግምገማዎች ተጻፉለት፤ 46ቱ አጥብቀው አመሰገኑት። 2,000 ቅጂዎች ለመሸጥ አምስት ዓመት ፈጀበት፤ እስከ 1862 ድረስ ዳግመኛ አልታተመም። የገንዳው ዓረፍተ ነገር በመጀመሪያው ረቂቅ (በ1848 እና በ1849 ገደማ) እና በመጨረሻዎቹ ረቂቆች (በ1853 እና በ1854) በተለያየ ቃል ይገኛል
«የት እንደኖርኩና ለምን እንደኖርኩ» — የገንዳው ዓረፍተ ነገር የሚገኝበት የWalden ምዕራፍ
የንባብ ምዕራፍ — በWalden ውስጥ ስለ ንባብ ብቻ የተጻፈው ምዕራፍ
Vedas — የሕንድ ጥንታዊ የምስጋና መዝሙሮች
Iliad — Homer የዘመረው የትሮይ ጦርነት ግጥም፤ የክብርና የሁለት ሰዎች ፍልሚያ ዘመንን የያዘ
Odyssey — Homer የዘመረው የአንድ ተዋጊ ረጅም የመመለሻ ጉዞ ግጥም
የሣጥኑ Iliad — Plutarch Aristotle ላረመው፣ Alexander ከትራሱ ሥር ላስቀመጠው ቅጂ የሰጠው ስም
ጓዝ — የDarius ጓዝ፤ ትንሹ ሣጥን የመጣበት
ሚዛን — መጽሐፍ የሚመዘንበት መስፈርት፤ በዚህ ትምህርት ሦስት ናቸው፦ መጽሐፉ በዓለም ላይ ያደረገው፣ በአንባቢው ውስጥ ትቶ የሄደው ስሜት፣ በውስጡ የያዘው መልካም ነገር
ሦስቱ የተለመዱ ምልክቶች — ትልቅ ጉዳይ፣ ነፍስን ከፍ የሚያደርግ ቋንቋ፣ ከብዙ ዘመን በኋላም የሚናገር ድምፅ
ቅድመ ሁኔታው — አንባቢው ወደ ደራሲው አእምሮ በቅን ልብ ለመግባት ፈቃደኛ መሆን
ኒምፎች — በግሪኮች እምነት ምንጮችንና ጫካዎችን የሚጠብቁ ሴት መናፍስት
Poetics — Aristotle ስለ ግጥም የጻፈው መጽሐፍ፤ ዛሬ ያለው በግማሹ ነው። የደረሰን ክፍል ስለ አሳዛኝ ተውኔትና ስለ ረጅም የጀግና ግጥም ይናገራል፤ ስለ አስቂኝ ተውኔት የሚናገር ሁለተኛ ክፍል እንደነበረው ይታመናል፤ ያ ክፍል ጠፍቷል። የቀረው ግማሽ ተቀባይነት ያለው የግሪክ ምንጭ በዐሥራ አንደኛው መቶ ዘመን የተጻፈ የእጅ ጽሑፍ ነው
«ፓሪስ አንድ ሺህ ሰባት መቶ አርባ አንድ» — የዚያ የእጅ ጽሑፍ መለያ
ርኅራኄና ፍርሃት — አሳዛኝ ተውኔት ቀስቅሶ ተመልካቹን ያነጻል ከሚለው፣ ለAristotle ከሚሰጠው አስተምህሮ
What Is Art? — Tolstoy የጻፈው፣ «ኪነ ጥበብ ምንድን ነው» ማለት የሆነ መጽሐፍ። በሩሲያ በሳንሱር ተቆራረጠ፤ ሙሉ ሆኖ ለመጀመሪያ ጊዜ የወጣው በAylmer Maude የእንግሊዝኛ ትርጉም ነው
ኪነ ጥበብ — Tolstoy ሚዛኑን የጻፈለት፤ በእርሱ ትርጉም ስሜትን በእንቅስቃሴ፣ በመስመር፣ በቀለም፣ በድምፅ ወይም በቃላት ለሌሎች የማስተላለፍ ሥራ። ጥበብ የሚለው ቃል ግን በዚህ ትምህርት ከአራቱ መልካም ጠባዮች አንዱ ነው
መጋባት — Tolstoy ከበሽታ የወሰደው ቃል፤ ስሜቱ ከደራሲው ወደ አንባቢው የሚተላለፍበት
የግርጌ ማስታወሻው — Tolstoy የራሱን የኪነ ጥበብ ሥራዎች ከሁለት አጫጭር ታሪኮች በቀር በመጥፎ ኪነ ጥበብ ምድብ ያስቀመጠበት
God Sees the Truth እና The Prisoner of the Caucasus — Tolstoy ከመጥፎ ኪነ ጥበብ ምድብ ያስቀራቸው ሁለቱ አጫጭር ታሪኮቹ
The Prince — Machiavelli የጻፈው የገዢዎች መጽሐፍ፤ ምዕራፍ 18 ቀበሮውንና አንበሳውን የያዘ
ቀበሮውና አንበሳው — ለCicero ማታለልና ኃይል፣ ሁለቱም ለሰው የማይገቡ፤ ለMachiavelli ገዢ እያወቀ የሚመርጣቸው ሁለት አውሬዎች
ፔኒ — አንድ ትንሽ የእንግሊዝ ሳንቲም
ፓውንድ — በActon ዓረፍተ ነገር ውስጥ የሻይ ክብደት መለኪያ
Divine Comedy — Dante የጻፈው፣ አንዲት ነፍስ ከጥፋት ወደ ድኅነት የምትጓዝበት ረጅም ግጥም
Paradiso — የDivine Comedy የገነት ክፍል
የመስቀል ዘመቻዎች — ከአውሮፓ ሰዎች መስቀል አንሥተው ወደ ቅድስት ምድር የዘመቱባቸው፤ የመጀመሪያው በ1096 ተነሣ፤ ሁለተኛው Cacciaguida ከConrad ጋር የሄደበት
Koran — የእስልምና ቅዱስ መጽሐፍ
Gospel of Mark — ስለ ኢየሱስ ሕይወት ከሚተርኩት ወንጌሎች አንዱ
Bhagavad Gita — የሕንድ ቅዱስ ግጥም፤ ራሳቸውን ለተመስጦ የሰጡትን ከሁሉ በላይ የሚያደርግ
Gilgamesh — የጥንቷ መስጴጦምያ ንጉሥ ግጥም
Beowulf — የጥንቱ እንግሊዝኛ የጀግና ግጥም
Aeneid — የሮማውያን የጀግና ግጥም
Faust — Goethe የጻፈው፤ ፍጹም የውበት መስፈርት አለ ወይ ብሎ ይጠይቃል
The Robbers — Schiller የጻፈው ተውኔት
Uncle Tom’s Cabin — ስለ አሜሪካ ባርነት የተጻፈ ልቦለድ
Memoirs from the House of Death — Dostoevsky የጻፈው፣ በእስር ቤት ስላለ የሰው ነፍስ የሚተርክ መጽሐፍ
Mein Kampf — Hitler የጻፈው የጀርመንኛ መጽሐፍ፤ የመጀመሪያው ቅጹ በ1925 ታተመ
አራቱ መልካም ጠባዮች — ጥበብ፣ ፍትሕ፣ ልከኝነትና ድፍረት
The Analects — የConfucius ንግግሮች የተሰበሰቡበት መጽሐፍ
Book of Job — ስለ አንድ ጻድቅ ሰው መከራ የሚተርክ የመጽሐፍ ቅዱስ መጽሐፍ
የተፈጥሮ ሕግ — Cicero በእግዚአብሔር ላይ መመሥረት አለበት ብሎ የሚቀበለው
education — በእንግሊዝኛ ትምህርት፤ «ከራስ ውስጥ ወደ ውጭ መምራት» ከሚል ሥር የመጣ ነው ይባላል
educare እና educere — የላቲን ሥሮቹ፤ የመጀመሪያው ማሳደግ፣ መንከባከብ፤ ሁለተኛው ወደ ውጭ ማውጣት፣ መምራት
የአሜሪካው መዝገበ ቃላት — በ1889 እና በ1891 መካከል በኒው ዮርክ የታተመ ትልቅ መዝገበ ቃላት
ሦስቱ የትምህርት ደረጃዎች — እውነታዎችን መሰብሰብ፤ ሥርዓታቸውን ማየት፤ በዚያ ሥርዓት መኖር፤ ሦስተኛው ጥበብ ይባላል
የተመስጦ ሕይወት — በመካከለኛው ዘመን ከሁሉ የላቀ ጥሪ
ፋሽን — በSolzhenitsyn ንግግር ውስጥ ያለ ሳንሱር ሐሳቦችን የሚለይ ነገር
ያለማወቅ መብት — ሰዎች የነበራቸውና Solzhenitsyn ጠፍቷል ያለው መብት
ዘጠነኛው ሲምፎኒ — Beethoven የደረሰው፤ Tolstoy ጥሩ የኪነ ጥበብ ሥራ አይደለም ያለው
Phaedrus — Plato የጻፈው መጽሐፍ፤ Socrates የTheuthንና የThamusን ታሪክ የሚተርክበት
ፊደል — በPhaedrus ታሪክ ውስጥ Theuth የፈጠረው፤ በዳዊት አነጋገር ጽሕፈት
«ተስፋ አትቁረጥ» — አንዳንዶች የእነዚህን ሁሉ መጻሕፍት መልስ የሚጠቀልሉበት ሁለት ቃል
የውይይት ጥያቄዎች
ትዕይንት ወይስ መዝገብ? — ሳባ ገንዳውን፣ ውሃውንና የሚታጠበውን ንጉሥ ካሳየች በኋላ ትዕይንቱን ያሳየችው እርሷ መሆኗን ትናገራለች፤ መዝገቡ የያዘው አንድ ዓረፍተ ነገር ብቻ ነው። ያ ዓረፍተ ነገር ከሦስት ሺህ ዓመት በላይ ቆይቶ Walden ውስጥ ሲገኝ ምን ያህሉ ትዕይንት ነው፣ ምን ያህሉስ መዝገብ?
ሦስት ምክንያቶችና አንድ ተቃውሞ — ሰዎች እነዚህን መጻሕፍት በአንድ መደርደሪያ ላይ የሚያቆዩት መንግሥታትን ስለቀየሩ፣ ውስጣዊ ሕይወትን ስለለወጡ ወይም አንድ አጭር የመልካም ጠባዮች ዝርዝር ስለሚጋሩ ነው ይላሉ። ተቃዋሚዎች ደግሞ እሴቶቹ ከሌላ ዓለም የመጡ ይመስላሉ ይላሉ። ከሦስቱ ምክንያቶች የትኛው ከተቃውሞው ፊት ይቆማል?
ሥነ ምግባር ወይስ የግጥም መስፈርት? — ስለ Aristotle ታላቅ ሥራ በአንባቢው ሥነ ምግባር ላይ በሚያሳድረው ተጽዕኖ ይመዘናል ይላል ይባላል፤ Poetics ምዕራፍ 25 ግን ትክክለኛነት የሚለካበት መስፈርት በግጥምና በፖለቲካ አንድ አይደለም ይላል። ኢብሳ ሁለቱ በቀላሉ አይገጥሙም ይላል። እናንተ እንዴት ታስታርቋቸዋላችሁ?
የተጋባው ስሜት — Tolstoy ስሜቱ ከደራሲው ወደ አንባቢው ይጋባል ይላል፤ ሚዛኑ የሚጠይቀው ግን የተጋባው ስሜት ምን ዓይነት እንደሆነ ነው። Uncle Tom’s Cabin እና Memoirs from the House of Death ከፍተኛ ቦታ ሲያገኙ Faust በሐሰተኛ ሳንቲም ይመሰላል፤ ሌሎች አንባቢዎች ግን ማጣቀሻዎቹን መፍታት ነፍስን ከፍ ያደርጋል ይላሉ። Faust የት ይቀመጥ?
ሳንሱርና ፋሽን — What Is Art? በሩሲያ በሳንሱር ተቆራርጦ ሙሉ ሆኖ ለመጀመሪያ ጊዜ የወጣው በእንግሊዝኛ ነው። Solzhenitsyn ደግሞ በምዕራቡ ዓለም ምንም ሳንሱር ሳይኖር ፋሽን ያልሆኑ ሐሳቦች የመሰማት ዕድላቸው ትንሽ ነው ይላል። Walden ደግሞ 2,000 ቅጂዎች ለመሸጥ አምስት ዓመት ፈጀበት። አንድን መጽሐፍ ከአንባቢው የሚያርቀው የትኛው ነው?
ዓረፍተ ነገሩ የማን ነው? — Guo Moruo የገንዳው ቃል የሦስት ትውልድ ስሞች ነው ብሎ ያነባል፤ ትግሥት ይህ የአንድ ምሁር ሐሳብ ብቻ ነው ትላለች። ዳዊት እውነት ቢሆንም ዓረፍተ ነገር ዋጋው በሚያደርገው ነገር ነው ይላል፤ ትግሥት ደግሞ እንደዚያ ከሆነ የMein Kampf ዋጋም አንባቢዎቹ ያደረጉት ይሆናል፣ ዓረፍተ ነገሩንም ማንም አልጻፈውም ትላለች። ዋጋው የቀረጸው እጅ ነው ወይስ የደገሙት ሁሉ?
የአጎት ልጅዋ — አያታቸው በእውነት የተናገሩት ስለ አንድ ዕዳ ተራ ነገር ከሆነ፣ የአጎት ልጅዋ ለቤተሰቡ ትንገራቸው? ትግሥት «እኔ ብሆን እነግራቸዋለሁ።» ትላለች፤ ዳዊት ለብዙ ዓመት በችግር ቀን የያዛቸውን ነገር ያስታውሳል። ዳዊት «እዚህ ላይ እንተወው።» ይላል፤ ትግሥት «ይቆይ።» ትላለች። ቤተሰቡ ምን ያጣል?
ሐቀኛ ወይስ ተሰብሯል? — Tolstoy ከሁለት አጫጭር ታሪኮች በቀር የራሱን የኪነ ጥበብ ሥራዎች በሙሉ በመጥፎ ኪነ ጥበብ ምድብ አስቀመጠ። ዳዊት ስለ Faust የተሳሳተ ሚዛን ስለ ሌላውም ሊሳሳት ይችላል ይላል፤ ትግሥት ከአንድ ሚዛን ከሐቀኝነት በላይ አልጠይቅም ትላለች፤ Walden ደግሞ የታላላቅ ባለቅኔዎችን ሥራዎች ሊያነቡ የሚችሉት ታላላቅ ባለቅኔዎች ብቻ ናቸው ይላል። ከአንድ ሚዛን ምን ያህል መጠየቅ አለብን?
ሦስት፣ አራት፣ አንድ — Confucius ሦስት ይዘረዝራል፤ የግሪኩ ዝርዝር አራት ነው፤ Book of Job አንድ ብቻ ነው። አበባ «አላውቅም» ትላለች፤ ዳዊት የሚደጋገሙት ጥያቄዎቹ ናቸው፣ ፍርሃትና ጽናት ደግሞ ሁለት የተለያዩ ነገሮች ናቸው ይላል፤ ትግሥት መልሱ የሚለያየው በቃላት ብቻ ነው ትላለች። መልካም ጠባዮቹ በእርግጥ ይደጋገማሉ?
የማይሰበሰበው መልስ — ንጉሡ Thamus በጽሕፈት ላይ ያቀረበው ቅሬታ እስከ ዛሬ የደረሰው አንድ ሰው ስለ ጻፈው ብቻ ነው። Plutarch የAlexanderን መልስ ጻፈ፤ ከወዳጆቹ መልሶች አንዱንም አላስቀመጠም። Cacciaguida ከDante ግጥም ውጭ በሁለት ሰነዶች ብቻ ይጠቀሳል። አንድ መዝገብ አንዱን ቃል ሲያስቀር ሌላውን ሲጥል፣ አንባቢው ስለ ተጣለው ምን ማወቅ ይችላል?
