በ1952 በዋሽንግተን፣ በአሜሪካ ብሔራዊ መዝገብ ቤት ውስጥ፣ አንድ ባለሙያ የድሮ ፎቶግራፍ የመስታወት ሰሌዳ ያሰፋል። የሚታየው ባርኔጣ ነው፤ ባርኔጣ፣ ከዚያም ባርኔጣ። ከባርኔጣዎቹ መሐል፣ በአንድ የእንጨት መድረክ ላይ፣ አንድ ራስ ባርኔጣ የለውም። ያ ራስ የአሜሪካ ፕሬዝዳንት አብርሃም ሊንከን ነው፤ ፎቶግራፉ የተነሣው ኖቬምበር 19 ቀን 1863፣ ከመናገሩ ሦስት ሰዓት በፊት ነው፤ ዘጠና ዓመት ማንም ሳያውቀው ቆየ። ቀኑ የተሠራው ለሌላ ሰው የሁለት ሰዓት ንግግር ነው፤ ፕሬዝዳንቱ የተጠየቀው «ጥቂት ተገቢ ቃላት» ብቻ ነው። የተናገረው ዐሥር ዓረፍተ ነገር ነው፤ ሁለት ደቂቃ ገደማ። እነዚያ ዐሥራ አምስት ሺህ ሰዎች ወደዚያ ኮረብታ የመጡት ምን ሊሰሙ ነው፤ እንዲወስኑ የተጠየቁትስ ምን ነበር? በአራት ክፍሎች እነዚያን ዐሥር ዓረፍተ ነገሮችና የተነገሩበትን ቀን እንመረምራለን።
ክፍል 1 — በመስታወት ላይ የተገኘ አንድ ራስ (ሳባ)
የመስታወት ሰሌዳው — በ1952 በዋሽንግተን ብሔራዊ መዝገብ ቤት ውስጥ፣ ከአንድ ፎቶግራፍ አንሺ ስብስብ የወጣ ኔጋቲቭ። መግለጫው አጭር ነው፦ ጌቲስበርግ በምትባል ከተማ አጠገብ፣ በአንድ ኮረብታ ላይ የተሰበሰበ ሕዝብ። ፎቶግራፉ የተነሣው ኖቬምበር 19 ቀን 1863 እኩለ ቀን ገደማ ነው፤ በዚያ ቀን ስለ ፕሬዝዳንቱ የተረጋገጠ ፎቶግራፍ ይህ ብቻ ነው
ሦስቱ ዋና ነጥቦች — አንደኛ፦ ቀኑ የተሠራው ለሁለት ሰዓት ንግግር ነው፤ ፕሬዝዳንቱ የተጠየቀው ከዚያ በኋላ፣ በደብዳቤ ነው፤ የታተመው መርሐ ግብር የሌላውን ሰው ድርሻ «ንግግር»፣ የእርሱን ደግሞ «ቃላት» ብሎ ጠርቶታል። ሁለተኛ፦ ዐሥር ዓረፍተ ነገር ናቸው፤ ሦስት ነገር ይሰጣሉ — ሐሳብ፣ መሬት፣ ሥራ — መካከለኛውን ደግሞ መስጠት አንችልም ይላሉ። ሦስተኛ፦ ንግግሩ በተናጋሪው እጅ አምስት ጊዜ ተጽፎ ደርሶናል፤ አምስቱ እርስ በርሳቸው አይስማሙም
ከጁላይ በኋላ — ከጁላይ 1 እስከ 3 ቀን በዚያው ኮረብታና በዙሪያው ሦስት ቀን የፈጀ ውጊያ ተካሄደ። ጦርነቱ የአንድ አገር የውስጥ ጦርነት ነው፤ ደቡባዊዎቹ ግዛቶች ከኅብረቱ ተገንጥለው የራሳቸውን መንግሥት አቋቁመዋል። ጌቲስበርግ 2,400 ነዋሪ ነበራት፤ በእነዚያ ቀናት ማብቂያ ላይ 14,000 የቆሰሉ የኅብረቱ ወታደሮችና 8,000 የተገንጣዮቹ ምርኮኞች በእጇ ላይ ነበሩ
የወደቁበት ቦታ — የሞቱት የተቀበሩት በወደቁበት ቦታ ነው፤ በእርሻ ውስጥ፣ በአጥር ሥር፣ በመንገድ ዳር። ጉድጓዶቹ ጥልቀት አልነበራቸውም፤ አንዳንዶቹ ጨርሶ አልተቀበሩም። መሬቱ የመንግሥት ሳይሆን የአንድ ገበሬ ማሳ ነው
ጠበቃው — ዴቪድ ዊልስ፣ በዚያች ከተማ የሚኖር የ32 ዓመት ጠበቃ። ውጊያው ካበቃ ከሦስት ሳምንት በኋላ፣ ጁላይ 24 ቀን፣ ለፔንስልቬንያ ግዛት ገዥ ሐሳብ አቀረበ፦ የተበታተነውን ሁሉ ሰብስቦ፣ በዚያ ኮረብታ ላይ፣ በግዛቶቹ ወጪ አንድ ብሔራዊ የመቃብር ቦታ መሥራት። ገዥው ተቀብሎ ዊልስን የግዛቱ ወኪል አድርጎ ሾመው። እያንዳንዱ ግዛት ለራሱ ሰዎች ወጪ አዋጣ፤ መሬቱ የተገዛው ኦገስት 14 ቀን ነው
መሬቱን የሳለው ሰው — ዊልያም ሳንደርስ፣ መሬትን ነድፎ የማስዋብ ባለሙያ። የሳለው አንዱ በሌላው ውስጥ የሚያልፍ የግማሽ ክብ ቅስት ነው፤ እያንዳንዱ ቅስት አንድ ረድፍ መቃብር ነው። ቅስቶቹ በ18 ክፍል ይከፈላሉ፤ ለእያንዳንዱ ግዛት አንድ። ቦታውን የሚወስነው ዕድሜ፣ ማዕረግ ወይም የሞቱበት ቀን ሳይሆን የላከው ግዛት ነው። ከዐሥራ ስምንቱ ውጪ ዐሥራ ዘጠነኛ ክፍል ለመደበኛው ሠራዊት ሰዎች፣ ሦስት ክፍል ደግሞ ስማቸው ላልታወቀ
ሲሦ የሞላ መሬት — ቁፋሮው ኦክቶበር 17 ቀን ተጀመረ። ከሥነ ሥርዓቱ አምስት ቀን በኋላ በአዲሱ መሬት ውስጥ የነበሩት 1,188 ናቸው፤ 582ቱ ስም አልነበራቸውም። የመጨረሻዎቹ የገቡት በሚቀጥለው ማርች ነው፤ በአጠቃላይ 3,512፣ በሦስቱ የስም አልባዎች ክፍል ብቻ 979። በዚያ ኖቬምበር ቀን «የመጨረሻ ማረፊያ» ተብሎ የተለየው መሬት ሲሦ ብቻ የሞላ ነበር
ሁለት ሰዓት የሚያስፈልገው ሰው — ዋናው ተናጋሪ ኤድዋርድ ኤቨረት መጀመሪያ ተጠራ፤ የማሳቹሴትስ ግዛት ገዥ፣ ሴናተር፣ የአገሪቱ የውጭ ጉዳይ ኃላፊና የሃርቫርድ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዝዳንት የነበረ ሰው። ቀኑ መጀመሪያ ለኦክቶበር 23 ተይዞ ነበር፤ ኤቨረት ለመዘጋጀት ጊዜ ስለጠየቀ ወደ ኖቬምበር 19 ተዛወረ። ንግግሩ ሁለት ሰዓት፣ 13,607 ቃል ነው፤ ወረቀት ሳይዝ፣ በቃሉ አጥንቶ
ጥቂት ተገቢ ቃላት — ፕሬዝዳንቱ የተጠየቀው ከዚያ በኋላ፣ ከዴቪድ ዊልስ በተላከ ደብዳቤ ነው። ሁሉም ሐሳቡን አልወደዱትም፤ አንዳንዶች አወዛጋቢ ሰው ነው፣ ጥሩ ተናጋሪም አይደለም ብለው አስበው ነበር
መርሐ ግብሩ — ሙዚቃ፤ ጸሎት፤ ሙዚቃ፤ «ንግግር፣ በክቡር ኤድዋርድ ኤቨረት።» መዝሙር፤ «የመለየት ቃላት፣ በአሜሪካ ፕሬዝዳንት።» የሐዘን ዜማ፤ ቡራኬ። ንግግር፣ ከዚያ ቃላት — ወረቀቱ ራሱ ሁለቱን ሰዎች እንደዚያ ለያቸው
ኖቬምበር 18 — ባቡሩ ጌቲስበርግ የደረሰው ከሥነ ሥርዓቱ አንድ ቀን ቀደም ብሎ፣ ከምሽቱ ስድስት ሰዓት ላይ፣ ጨለማ ሲጀምር ነው። ሊንከን ያደረው በዴቪድ ዊልስ ቤት ነው፤ የሚናገረውን ቃል የመጨረሻ ቅጂ የጻፈው እዚያ ነው። ማታ ሕዝብ እየዘመረ መጣ፤ ወጥቶ በአጭሩ ተናገረ፤ የተዘጋጀ ንግግር ግን አላደረገም
መድረኩ — ጠዋቱ ደመናማ ነበር፤ በጸሎቱ ጊዜ ፀሐይ ወጣች። መድረኩ የቆመው በአዲሱ መሬት ላይ ሳይሆን ከጎኑ፣ በከተማዋ የቆየ መቃብር ውስጥ ነው፤ ፊቱን ያዞረው ከአዲሶቹ መቃብሮች ዞር ብሎ ወደ ሕዝቡ ነው። በዚያ ቀን የሚናገር ሰው ሁሉ ጀርባውን ለመቃብሩ ሰጥቶ ነው የተናገረው
ክፍል 2 — ሁለት ወረቀትና አምስት ቅጂ (ኢብሳ)
ሁለት ወረቀት — አሜሪካ ከመቶ ዓመት ያነሰ ዕድሜ ያላት አገር ናት፤ የተመሠረተችበት ወረቀት ግን ሁለት ነው። የመጀመሪያው በ1776 የወጣው የነጻነት መግለጫ ነው፦ «ሰዎች ሁሉ እኩል ሆነው ተፈጥረዋል።» አምላክንም አራት ጊዜ ይጠራል — የተፈጥሮ አምላክ፣ ፈጣሪ፣ የዓለም የበላይ ዳኛ፣ መለኮታዊ መግቦት። ሁለተኛው ከ11 ዓመት በኋላ፣ በሴፕቴምበር 1787 የተፈረመው ሕገ መንግሥቱ ነው
ስሙ ያልተጠራው — በሕገ መንግሥቱ ውስጥ «ባሪያ» የሚል ቃል የለም፤ ሆኖም ስለ ባርነት በቀጥታ የሚናገሩ ቢያንስ አምስት አንቀጾች አሉት። በባርነት የተያዙትን የሚጠራበት ሐረግ፦ «በአገልግሎት ወይም በጉልበት ሥራ የተያዘ ሰው።» አንዱ ወረቀት ሰዎች ሁሉ እኩል ናቸው ይላል፤ ሕግ ግን አይደለም። ሌላው ሕግ ነው፤ በባርነት የተያዘን ሰው ግን በስሙ አይጠራም። ኢብሳ ወረቀቶቹ የሚሉትን ብቻ ያስቀምጣል፤ የመምህሩን ፍርድ ለውይይቱ ይተዋል
አንድ ቋንቋ፣ አንድ መጽሐፍ፣ አንድ አምላክ — ደቡባዊዎቹ ግዛቶች ተገንጥለው የራሳቸውን መንግሥት አቋቋሙ፤ ሰሜኑ ኅብረቱን ይዞ ቀረ። ሁለቱ ወገኖች አንድ ቋንቋ ይናገራሉ፤ አንድ ዓይነት መጻሕፍት ያነብባሉ፤ ወደ አንድ አምላክ ይጸልያሉ፤ ሁለቱም ድሉን ከዚያው አምላክ ይጠብቁ ነበር። የተዋጉት አንድ ሕዝብ ለሁለት ተከፍሎ ነው
ከጦርነቱ በታች ያለው ጥያቄ — አንድ ሰው በመጀመሪያ የግዛቱ ዜጋ ነው ወይስ የአገሪቱ? መምህሩ እንደሚለው ጦርነቱ በመጨረሻ የወሰነው ያንን ነው፦ አሜሪካውያን ከሁሉ አስቀድሞ የአሜሪካ ዜጎች ናቸው
ዘጠና ቀን — ኤፕሪል 1861። በደቡብ ካሮላይና ግዛት ወደብ ውስጥ ያለ የማዕከላዊው መንግሥት ምሽግ ኤፕሪል 12 ቀን ተመታ፤ በ13ኛው እጅ ሰጠ። መምህሩ ይህን ቅጽበት «ደቡቡ ለሊንከን የጦርነት ምክንያት የሰጠበት» ይለዋል። ኤፕሪል 15 ሊንከን 75,000 የግዛቶች ሚሊሻ ለ90 ቀን ጠራ። ጥሪው የሚዘምቱበትን ከተማ አልሰየመም፤ ባርነትን ስለማስቀረትም ምንም አላለም። ወዲያው ባርነት የሚፈቀድባቸው አራት ተጨማሪ ግዛቶች ተገንጥለው ወደ ደቡቡ ገቡ
ዓላማው ሲለወጥ — ባርነትን ማስቀረት የጦርነቱ ዓላማ የሆነው ጃንዋሪ 1 ቀን 1863 ነው፤ ከውጊያው ስድስት ወር፣ ከንግግሩ ዐሥር ወር በፊት። ጦርነቱ የተጻፈ ዓላማውን የቀየረው መቃብሩ ከመገዛቱ በፊት ነው
የመምህሩ ማዕቀፍ — ሁለት ዓረፍተ ነገር፦ ጦርነት የዲሞክራሲ ወይም የአምባገነንነት ጥያቄ አይደለም፤ ታላላቅ የዲሞክራሲ መሪዎች፣ የላቀ መልካም ነገር ይገኝበታል ብለው በማመን፣ ሕዝባቸውን ወደ ጦርነት መርተዋል
አራት ምልክት — መምህሩ የአገር መሪን ከተራ ፖለቲከኛ የሚለይባቸው፦ መሠረት (የሕዝብ አስተያየትን ለማስደሰት የማይለወጥ የመርሆች መሠረት)፤ አቅጣጫ ጠቋሚ (የሞራል ኮምፓስ፤ ፍጹም ትክክልና ፍጹም ስሕተት እንዳለ ማወቅ)፤ ራእይ (አገሩን ለዓለም ሁሉ ምሳሌ አድርጎ ማየት)፤ ችሎታ (ለዚያ ራእይ ሕዝቡን በተነገረ ቃል ማስማማት)። ኢብሳ የሚያቀርበው የመምህሩን ንባብ ነው፤ የራሱን ፍርድ አይደለም
ፔሪክለስ — መምህሩ ሊንከንን ከጥንቷ አቴንስ የጦር መሪ ጋር ጎን ለጎን ያስቀምጠዋል፤ እርሱም በእርስ በርስ ጦርነት በሞቱ ሰዎች ላይ ቆሞ ስለተናገረ። ኢብሳ በዚያ አንድ ዓረፍተ ነገር ይተወዋል
መስፈርቱ የማን ቃል ነው — መምህሩ ዲሞክራሲን «የሕዝብ የሆነ፣ በሕዝብ የሚካሄድ፣ ለሕዝብ የቆመ መንግሥት» ብሎ ይተረጉመዋል። ሐረጉ የመምህሩ አይደለም፤ በዚያ ኮረብታ ላይ የተነገረው ንግግር የመጨረሻ ዓረፍተ ነገር ነው። መምህሩ ሰውየውን የሚለካበት መስፈርት ሰውየው ራሱ የተናገረው ቃል ነው
አምስት እጅ ጽሑፍ — ንግግሩ በተናጋሪው እጅ አምስት ጊዜ ተጽፏል፤ አምስቱም እስከ ዛሬ አሉ። ሁለቱ የተጻፉት በዚያው ቀን አካባቢ ነው፤ አንዱ ለአንደኛው ጸሐፊው፣ ሌላው ለሁለተኛው ጸሐፊው። ሦስቱ በኋላ፣ ሰዎች በጠየቁት ጊዜ ተጽፈዋል። ቃላትና ሥርዓተ ነጥብ ተለውጠዋል
«በእግዚአብሔር ሥር» — ከሁሉ የሚታየው ልዩነት እነዚህ ሁለት ቃላት ናቸው፤ በሁለቱ ቀዳሚ ቅጂዎች ውስጥ የሉም፤ በሦስቱ በኋለኞቹ ውስጥ አሉ። በዚያ ምሽት ጋዜጠኞች በቴሌግራፍ የላኩት ጽሑፍ ውስጥ ደግሞ አሉ። ከሁሉ የቀደመው ወረቀትና ከሁሉ የቀደመው ጆሮ አይስማሙም
አንድ ፊርማ — ከአምስቱ የመጨረሻው ተናጋሪው የፈረመበት፣ ቀን የጻፈበትና ርእስ የሰጠው ነው፤ ፊርማና ቀን ያለው እርሱ ብቻ ነው። ኢብሳ አይፈርድም፤ የሚያስቀምጠው አምስት ወረቀት፣ አንድ ቴሌግራፍ፣ አንድ ፊርማ ነው
ክፍል 3 — ሐሳብ፣ መሬት፣ ሥራ (አበባ)
ንግግሩ ዐሥር ዓረፍተ ነገር ነው። አንድ ግስ ስድስት ጊዜ ይመለሳል፤ በእንግሊዝኛ «ዴዲኬት» — አንድን ነገር ለአንድ ዓላማ መስጠት፣ መለየት፣ መሠዋት። ያ ግስ ሦስት ነገር ይሰጣል፤ አበባ ንግግሩን በዚያው ሦስት ትከፍለዋለች። ከታች ያሉት ሦስቱ ክፍሎች የንግግሩ ትረካ ናቸው፤ የአበባ የራሷ ንባብ ያለው በመጨረሻው «ሦስት ጥያቄዎች» ስር ብቻ ነው።
ለአንድ ሐሳብ
ከእርሱ በፊት የተባለው — ኤቨረት የጀመረው በሰማይ ነው፦ «በዚህ ጸጥ ያለ ሰማይ ሥር»፣ «በእነዚህ ሰፊ ሜዳዎች ላይ»። ተራሮቹን ጠቀሰ፤ ወደ ጥንቷ አቴንስ ሄደ፤ ወደ ሦስቱ የውጊያ ቀናት ተመልሶ ቀን በቀን ተረከ። ሌላውን ወገን ዓመፅ ብሎ ጠራው፤ የጦር መሪዎቹን በስማቸው ጠራቸው። ሁለት ሰዓት፤ ከዚያ ተቀመጠ
ሰማንያ ሰባት ዓመት በፊት — «ከሰማንያ ሰባት ዓመት በፊት አባቶቻችን በዚህ አህጉር ላይ አዲስ ሕዝብ ወለዱ፤ በነጻነት የተጸነሰ፣ ሰዎች ሁሉ እኩል ሆነው ተፈጥረዋል ለሚለው ሐሳብ የተሰጠ።» ሰማንያ ሰባት ዓመት ወደ ኋላ ሲቆጠር 1776 ላይ ይደርሳል — የነጻነት መግለጫው ዓመት። ቃላቱ የመውለድ ቃላት ናቸው፦ መጸነስ፣ መውለድ
አሁን — «አሁን ታላቅ የእርስ በርስ ጦርነት ውስጥ ገብተናል፤ ያ ሕዝብ፣ ወይም እንዲሁ የተጸነሰና እንዲሁ የተሰጠ ማንኛውም ሕዝብ፣ ረጅም ጊዜ መቆየት ይችል እንደሆነ የሚፈትን ጦርነት።» «ሐሳብ» ተብሎ የተተረጎመው የእንግሊዝኛ ቃል «ፕሮፖዚሽን» ነው፤ ገና ያልተረጋገጠ፣ መረጋገጥ የሚጠብቅ ነገር
ለአንድ መሬት
ታላቅ የጦር ሜዳ — «የዚያ ጦርነት ታላቅ የጦር ሜዳ ላይ ተገናኝተናል።» ሜዳው ከመድረኩ ዙሪያ ያለው፣ ከጁላይ 1 እስከ 3 ውጊያ የተካሄደበት መሬት ነው
የዚያ ሜዳ ክፍል — «ከዚያ ሜዳ አንድ ክፍል ለመለየት መጥተናል፤ ሕይወታቸውን እዚህ ላይ ለሰጡ ሰዎች የመጨረሻ ማረፊያ እንዲሆን — ያ ሕዝብ በሕይወት እንዲኖር ብለው ለሰጡ።» ክፍሉ ከመድረኩ ጀርባ ነው፤ በዚያ ቀን በሳንደርስ ቅስቶች ውስጥ የገባው ሲሦው ብቻ ነው
ተገቢ ነው — «ይህን ማድረጋችን ሙሉ በሙሉ ተገቢና ትክክል ነው።» ደብዳቤው የሰጠውን ሥራ አምስተኛው ዓረፍተ ነገር ተገቢ ነው ይለዋል
አንችልም — «ነገር ግን፣ በሰፊው ትርጉም፣ ይህን መሬት ልንለየው አንችልም፤ ልንቀድሰው አንችልም፤ ልናከብረው አንችልም።» ሦስት ግስ፣ ሦስቱም በአሉታ። ቦታውን «እንዲለዩት» በደብዳቤ የተጠየቀው ሰው፦ ልንለየው አንችልም
እነርሱ ቀድሰውታል — «እዚህ የታገሉት ጀግኖች — በሕይወት ያሉትም የሞቱትም — ቀድሰውታል፤ እኛ ልንጨምርበት ወይም ልንቀንስበት ከምንችለው አቅም በላይ።» «እኛ» የማንችለውን «እነርሱ» አድርገውታል
ዓለም አያስተውለውም — ስምንተኛው ዓረፍተ ነገር፣ ሳባ ክፍሏን የከፈተችበት። ከጎኑ አበባ የኤቨረትን የመዝጊያ ዓረፍተ ነገር ታስቀምጣለች፦ በአገሪቱ ታሪክ መዝገብ ውስጥ «የጌቲስበርግን ውጊያዎች ከሚተርከው ገጽ የበለጠ የሚያበራ ገጽ አይኖርም።» ሌላ ነገር አትጨምርም
ለአንድ ሥራ
ለእኛ ለሕያዋን — «ይልቁንም እኛ በሕይወት ያለን ሰዎች እዚህ ላይ ልንሰጥ የሚገባን፣ እዚህ የተዋጉት ሰዎች እስከ አሁን በክብር ላሳደጉት ላላለቀው ሥራ ነው።» ከሦስተኛው እስከ ስምንተኛው ዓረፍተ ነገር ንግግሩ ስለ መሬቱ ነበር፤ በዘጠነኛው ወደ «እኛ» ይዞራል — መድረኩ ፊት ወደቆሙት ሕያዋን። መምህሩም ይህን መዞር ያስተውለዋል
ከምድር ገጽ አይጠፋም — ዐሥረኛው፣ ከሁሉ ረጅሙ ዓረፍተ ነገር፦ «ይልቁንም እኛ እዚህ ላይ ራሳችንን ልንሰጥ የሚገባን ከፊታችን ለቀረው ታላቅ ተግባር ነው፦ ከእነዚህ የተከበሩ ሙታን፣ እነርሱ የመጨረሻውን ሙሉ የመሰጠት መጠን ለሰጡለት ዓላማ፣ እኛ የጨመረ መሰጠት እንወስዳለን፤ እዚህ ላይ አጥብቀን እንወስናለን፦ እነዚህ ሙታን በከንቱ እንዳልሞቱ፣ ይህ ሕዝብ በእግዚአብሔር ሥር አዲስ የነጻነት ልደት እንዲኖረው፣ የሕዝብ የሆነ፣ በሕዝብ የሚካሄድ፣ ለሕዝብ የቆመ መንግሥትም ከምድር ላይ እንዳይጠፋ።»
በዐሥረኛው ውስጥ — «አዲስ ልደት» ሁለተኛው ልደት ነው፤ የመጀመሪያው በመክፈቻው «ወለዱ» ውስጥ ነው። «በእግዚአብሔር ሥር» በሁለቱ ቀዳሚ ቅጂዎች ውስጥ የሌሉት፣ ጋዜጠኞቹ ግን የሰሙት ቃላት ናቸው። በመጀመሪያው ዓረፍተ ነገር «ነጻነት» የተባለው «ሊበርቲ» ነው፤ በዐሥረኛው «ፍሪደም» ነው — ሁለት የእንግሊዝኛ ቃላት፣ በአማርኛ አንድ
ሁለት ሰዓትና ሁለት ደቂቃ — ኤቨረት ሁለት ሰዓት ተናገረ፤ ፕሬዝዳንቱ ሁለት ደቂቃ ገደማ። ከፊታቸው ዐሥራ አምስት ሺህ ሰው ነበር
ከዚያ በኋላ — ቁፋሮው ቀጠለ፤ የመጨረሻዎቹ አስከሬኖች የገቡት በማርች 1864 ነው። ኤቨረት ከዚያ ቀን 14 ወር በኋላ፣ በጃንዋሪ 1865፣ ቦስተን ውስጥ ሞተ፤ ሊንከን በዚያው ዓመት ኤፕሪል ሞተ። የዊልስና የሳንደርስ ቅስቶች ዛሬም በዚያ ኮረብታ ላይ አሉ፤ በአዲሱ መሬት ውስጥ በ1869 የተመረቀ ሐውልት አለ
ሦስት ጥያቄዎች
ሁለት ሰዓት — ቀኑ ለምን ሁለቱን ደቂቃ ይዞ ሁለቱን ሰዓት ጣለ? አበባ የምትለው፦ የኤቨረት ንግግር በዚህ ሜዳ ላይ ታስሯል — ተራሮቹ፣ ሦስቱ ቀናት፣ ሌላው ወገንና የጦር መሪዎቹ በስም። በአጭሩ ንግግር ውስጥ ቦታ፣ ግዛት፣ ወገን፣ ጠላት የለም፤ ጌቲስበርግ የሚል ቃል እንኳ የለም፤ ከተቀበሩት አንዳቸውም በስም አልተጠሩም። ረጅሙ የሚነበበው በዚህ መቃብር ላይ ብቻ ነው፤ አጭሩ በማንኛውም መቃብር ላይ
ሁለት ደቂቃ — ከሊበርቲ ወደ ፍሪደም የተደረገው ጉዞ ምንድን ነው? መምህሩ መስፋት ይሰማዋል፦ ሊበርቲ የፖለቲካ ነጻነት፣ ፍሪደም የመላው የሰው ዘር እውነተኛ ነጻነት። አበባ የምትለው፦ ችግሯ የተርጓሚ ችግር ነው፤ በአማርኛ ያ መስፋት በቃሉ ውስጥ ሊገባ አይችልም፤ ካለ፣ በዙሪያው ባለው ዓረፍተ ነገር ይሸከማል — «አዲስ ልደት»፣ «ከምድር ላይ»። ተናጋሪው አስቦት እንደሆነ ማንም አያውቅም
ሰማንያ ሰባት ዓመት — ለምን ከነጻነት መግለጫው ተቆጠረ፤ ከሕገ መንግሥቱ ሳይሆን? መምህሩ ሕገ መንግሥቱ ጉድለት ነበረበት፣ ንግግሩም ያንን እየተናገረ ነው ይላል። አበባ የምትለው፦ ሰማንያ ሰባት ዓመት ሲቆጠር ንግግሩ ከሁለቱ ወረቀቶች የትኛው አገሪቱ እንደሆነ ይመርጣል፤ አንዱን በመምረጡም ሌላው የት እንደሚያንስ ይናገራል
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
አራቱ ምልክቶች። ዳዊት የመምህሩን አራት ምልክት በተሳሳተው ሰው ላይ — በኤድዋርድ ኤቨረት ላይ — ሞከራቸው፤ አራቱንም አለፈ፦ መርሆ (ገዥ፣ ሴናተር፣ የውጭ ጉዳይ ኃላፊ፣ የዩኒቨርሲቲ ፕሬዝዳንት)፣ አቅጣጫ ጠቋሚ (ሌላውን ወገን ዓመፅ ብሎ ጠራው)፣ ራእይ (ከዚያ ገጽ የበለጠ የሚያበራ ገጽ አይኖርም)፣ ቃል (ሁለት ሰዓት፣ 13,607 ቃል፣ ቀኑ እርሱን ጠብቆ ተዛወረ)።
ትግሥት — ዝርዝሩ የተሠራው ንግግርን ከንግግር ለመለየት አይደለም፤ የአገር መሪን ከፖለቲከኛ ለመለየት ነው። የሚያገኘው ሙያን ነው፤ ንግግርን አይደለም
ዳዊት — ስለዚህ ቀኑ ሁለቱን ደቂቃ ይዞ ሁለቱን ሰዓት የጣለበት ምክንያት በዝርዝሩ ውስጥ የለም፤ ዝርዝሩ ተናጋሪውን ይለካል እንጂ ንግግሩን አይለካም። ንግግሩን ምን ይለካዋል? «አላውቅም።»
የትኛው ወረቀት። ቁጥሩ — ሰማንያ ሰባት ዓመት — የሚያርፈው በ1776 ላይ ነው፤ በ1787 ላይ አይደለም።
ትግሥት — ሊንከን በሥራው ሲገባ የማለው ለሕገ መንግሥቱ ነው፤ ከመድረኩ ላይ ግን አገሪቱን የቆጠረው ሕግ ከሌለበት ወረቀት ነው። ያ አንድ ወረቀት በሌላ ወረቀት መተካት ነው፤ ከመድረክ ላይ፣ ማንም ድምፅ ሳይሰጥበት
ዳዊት — «ሰዎች ሁሉ እኩል ሆነው ተፈጥረዋል» ያለበት ወረቀት አንድ ብቻ ነው፤ ሁለተኛው «ባሪያ» የሚለውን ቃል ሳይጽፍ ባርነትን ይይዛል። አገር ማለት ከወረቀቶቿ ሁሉ ሰዎች ሊሞቱለት የሚፈቅዱት ወረቀት ነው
ትግሥት — አገር ማለት ሰዎች የሚገዙበት ወረቀት ነው፤ ሕግ ያለው፣ ፍርድ ቤት የሚያነበው
የጋብቻው ቀን — ዳዊት አንድ ቤት ያቀርባል፦ ባልና ሚስት በዓላቸውን የሚቆጥሩት ቃል ከተገባበት ምሽት ነው፤ ወደ መዝገብ ቤት ከሄዱበት ቀን አይደለም። ልጆቹ «መቼ ተጋባችሁ?» ቢሉ የትኛውን ይንገሯቸው? ትግሥት፦ የመዝገብ ቤቱን — ልጆቹ አንድ ቀን ያ ወረቀት ያስፈልጋቸዋል። ዳዊት፦ ልጆቹ የሚያምኑት ምሽቱን ነው። ትግሥት፦ «አንተ በአንዱ በር ትገባለህ፤ እኔ በሌላው። በዚህ ላይ አልገናኝም።»
ማን ሰማው። መምህሩ ሦስቱን ግሶች — መለየት፣ መቀደስ፣ ማክበር — የሃይማኖት ቃላት ይላቸዋል፤ ወታደሮቹን ሌሎች እንዲኖሩ የሞቱ፣ እንደ ክርስቶስ የተሳሉ ያያቸዋል፤ የመጨረሻውን ቃል — «እንዳይጠፋ» — ወደ ዮሐንስ ወንጌል ይወስደዋል፤ አድማጮቹ በአብዛኛው ክርስቲያኖች ስለነበሩ ማሚቶውን ይሰሙት ነበር ይላል። አንዳንድ ታሪክ ጸሐፊዎች ደግሞ «ሰማንያ ሰባት ዓመት» በእንግሊዝኛ የተባለበትን የቆየ አነጋገር — አራት ሃያና ሰባት — በመዝሙረ ዳዊት የሰው ዕድሜ ከሚቆጠርበት አነጋገር ጋር ያገናኙታል፤ ሰባ ዓመት፣ ጠንካራ ከሆነም ሰማንያ። መምህሩ ራሱ ሰውየውን ሃይማኖቱን በአደባባይ የማያሳይ ሰው ይለዋል።
ዳዊት — ንባቦቹን ያቀርባል፤ የራሱን ፍርድ አይሰጥም
ትግሥት — ሦስት ነገር፣ ሁሉም ከመዝገብ፦ «ከምድር ላይ ይጠፋል» የሚለው አነጋገር በዚያው የእንግሊዝኛ መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በኢዮብና በኤርምያስ መጽሐፍም አለ — የአንድ ጥቅስ ሳይሆን የመጽሐፉ ሁሉ አነጋገር ነው። «በእግዚአብሔር ሥር» በሁለቱ ቀዳሚ ቅጂዎች ውስጥ የሉም፤ ያሉት በጋዜጠኞቹ ቴሌግራፍ ውስጥ ነው — ሕዝቡ ምን እንደሰማ ማስረጃ ነው፤ ሰውየው ምን እንዳሰበ ማስረጃ አይደለም። ሦስተኛው ጥያቄ ነው፦ ማሚቶ ያለው በተናጋሪው አፍ ውስጥ ነው ወይስ በአድማጩ ጆሮ ውስጥ? ጽሑፉ አይነግረንም
ያልተፈታው — ዳዊት፦ ማሚቶው በጆሮ ውስጥ ብቻ ቢሆን እንኳ፣ ዐሥራ አምስት ሺህ ጆሮ ነበር። ትግሥት፦ እና አምስት ወረቀት፤ ሁለቱ ያለ እነዚያ ቃላት
ዘጠና ቀን፣ ዐሥር ዓረፍተ ነገር። የመምህሩ ሁለተኛ ዓረፍተ ነገር — መሪዎች የላቀ መልካም ነገር ይገኝበታል ብለው ሕዝባቸውን ወደ ጦርነት መርተዋል — የላቀው መልካም ነገር ጦርነቱ ሲጀመር ይታወቅ እንደነበር ያስባል።
ትግሥት — ቀኖቹ፦ ኤፕሪል 1861፣ 75,000 ሰው ለ90 ቀን፣ ባርነት ሳይጠቀስ፤ ጃንዋሪ 1863፣ ባርነትን ማስቀረት ዓላማ ሆነ፤ ኖቬምበር 1863፣ «አዲስ የነጻነት ልደት»። የላቀው መልካም ነገር ሲጀመር አልነበረም፤ በመንገድ ላይ ተጻፈ
ዳዊት — ስለዚህ ዐሥሩ ዓረፍተ ነገሮች የጦርነቱ ዓላማ ከመድረክ ላይ እንደገና የሚጻፍበት ቦታ ናቸው። መምህሩ «ሊንከን ለሕዝቡ ጦርነቱ ስለ ምን እንደሆነ ነገራቸው» ይላል፤ ለኖቬምበር 1863 ልክ ነው፤ ለኤፕሪል 1861 ግን አይደለም
ፔሪክለስ — ትግሥት የመምህሩን ሌላ ዓረፍተ ነገር ታመጣለች፦ ሁለቱም ንግግሮች ሰው ሊያደርገው ከሚችለው ሁሉ የላቀው ለአገሩ መሞት ነው ብለዋል። ዳዊት፦ በዐሥሩ ዓረፍተ ነገሮች ውስጥ «የላቀ» የሚል ቃል የለም፤ «የመጨረሻውን ሙሉ የመሰጠት መጠን» የሚል አለ። ሁለቱ አንድ ናቸው ወይስ አይደሉም — አሁን አይዘጋውም
መድረኩ ወደየት ዞሮ ነበር። መድረኩ ጀርባውን ለሲሦ የሞላው መቃብር ሰጥቷል።
ዳዊት — «እዚህ» የሚለው ቃል ደጋግሞ ይመለሳል፤ እዚህ የሰጡ፣ እዚህ የታገሉ፣ እዚህ የተዋጉ፣ እዚህ ልንሰጥ። በተነገረ ቁጥር የሚጠቁመው ተናጋሪው ጀርባውን የሰጠውን መሬት ነው
ትግሥት — ከፊቱ ዐሥራ አምስት ሺህ ሰው አለ፤ ዘጠነኛውና ዐሥረኛው ዓረፍተ ነገር «እኛ» የሚሉት እነርሱን ነው። «ያላለቀ ሥራ» በዚያ ኮረብታ ላይ በቀላሉ ትርጉሙም ነበር፤ ቁፋሮው እስከ ማርች ዘለቀ። «ሁለቱ አንድ ናቸው አላልኩም። ጎን ለጎን ናቸው አልኩ።»
ዳዊት — ጦርነቱም እንደዚያው ነው፤ የተጻፈ ዓላማውን በመንገድ ላይ ቀየረ፤ መቃብሩም በመንገድ ላይ ተሞላ
ያልተነገሩ ነገሮች
የከተማዋ ስም (ለሳባ) — ከተማዋ ስሟን ያገኘችው ከአንድ የመጠጥ ቤት ባለቤት ነው፤ ሳሙኤል ጌቲስ በ1760 እዚያ ሰፈረ። ልጁ ጄምስ ጌቲስ በ1786 መሬቱን 220 ቦታ ከፍሎ ሸጠው
የኮረብታው ዋጋ (ለሳባ) — በሰነዱ ላይ ያለው ዋጋ $2,475.87 ነው
የሌላኛው ወገን ሙታን (ለኢብሳ) — በእርሻዎቹ ውስጥ ቀሩ፤ ወደ ኮረብታው አልተወሰዱም። ከጦርነቱ በኋላ አንድ የሴቶች መታሰቢያ ማኅበር 2,935ቱን ወደ ሪችመንድ፣ ወደ አንድ የመቃብር ቦታ አዛወራቸው
የሐረጉ ቀደምቶች (ለኢብሳ) — ሴናተሩ ዳንኤል ዌብስተር በ1830፦ «ለሕዝብ የተሠራ፣ በሕዝብ የተሠራ፣ ለሕዝብም ተጠያቂ የሆነ።» ሰባኪው ቴዎዶር ፓርከር፦ «በሕዝብ ሁሉ ላይ፣ ለሕዝብ ሁሉ፣ በሕዝብ ሁሉ»
የኤቨረት ደብዳቤ (ለአበባ) — በማግስቱ ለሊንከን፦ «እኔ በሁለት ሰዓት ውስጥ የዕለቱን ዋና ሐሳብ አንተ በሁለት ደቂቃ ውስጥ እንደቀረብከው ያህል ቀርቤያለሁ ብዬ ራሴን ማሞኘት ብችል ደስ ባለኝ ነበር።»
ግድግዳውና ወረቀቱ (ለአበባ) — አምስተኛው ቅጂ — የፈረመበት፣ ቀን የጻፈበትና ርእስ የሰጠው — በዋሽንግተን በአንድ መታሰቢያ ግድግዳ ላይ ተቀርጿል፤ ወረቀቱ ራሱ እስከ ዛሬ ፕሬዝዳንቱ በሚኖርበት ቤት ውስጥ ይገኛል
መዝጊያ
ትግሥት ወደ ሳባ ሰሌዳ ትመለሳለች፦ በዚያ ቀን የተረጋገጠው ብቸኛ ፎቶግራፍ ሰውየውን ተቀምጦ ያሳያል፤ የሁለቱ ደቂቃ ፎቶግራፍ አንድም አይታወቅም። ዳዊት፦ ንግግሩ ምስል የለውም፤ ያለው እርስ በርሳቸው የማይስማሙ አምስት ወረቀቶችና አንዱን የመረጠ ግድግዳ ነው። ትግሥት፦ በንግግሩ ውስጥ ያለችው አገርም እንደዚያው ናት — እርስ በርሳቸው የማይስማሙ ሁለት የመሠረት ወረቀቶችና አንዱን የመረጠ ፕሬዝዳንት፤ ግድግዳው የፈረመበትን የመጨረሻ ቅጂ ወሰደ፣ እርሱ ደግሞ ሕግ የሌለበትን የመጀመሪያ ወረቀት ወሰደ። ዳዊት እርሱ የመረጠውን ወረቀት ይይዛል፤ ትግሥት የተወውን። ሰሌዳው ላይ ግን ገና ተቀምጧል፤ ሁለቱ ደቂቃ ገና አልደረሱም።
ቁልፍ ጥቅሶች
«ከንግግሩ በኋላ እርስዎ፣ የአገሪቱ ዋና ሥራ አስፈጻሚ እንደመሆንዎ፣ በጥቂት ተገቢ ቃላት ይህን ቦታ ለተቀደሰ አገልግሎቱ እንዲለዩት እንመኛለን።» — ዴቪድ ዊልስ ለፕሬዝዳንቱ የላከው ግብዣ
«ከሰማንያ ሰባት ዓመት በፊት አባቶቻችን በዚህ አህጉር ላይ አዲስ ሕዝብ ወለዱ፤ በነጻነት የተጸነሰ፣ ሰዎች ሁሉ እኩል ሆነው ተፈጥረዋል ለሚለው ሐሳብ የተሰጠ።» — ሊንከን፣ የመጀመሪያው ዓረፍተ ነገር
«አሁን ታላቅ የእርስ በርስ ጦርነት ውስጥ ገብተናል፤ ያ ሕዝብ፣ ወይም እንዲሁ የተጸነሰና እንዲሁ የተሰጠ ማንኛውም ሕዝብ፣ ረጅም ጊዜ መቆየት ይችል እንደሆነ የሚፈትን ጦርነት።» — ሊንከን
«ነገር ግን፣ በሰፊው ትርጉም፣ ይህን መሬት ልንለየው አንችልም፤ ልንቀድሰው አንችልም፤ ልናከብረው አንችልም።» — ሊንከን፣ ስድስተኛው ዓረፍተ ነገር
«እዚህ የታገሉት ጀግኖች — በሕይወት ያሉትም የሞቱትም — ቀድሰውታል፤ እኛ ልንጨምርበት ወይም ልንቀንስበት ከምንችለው አቅም በላይ።» — ሊንከን
«የምንለው ነገር ዓለም ብዙ አያስተውለውም፤ ብዙም አያስታውሰውም። እነርሱ ያደረጉትን ግን ፈጽሞ አይረሳውም።» — ሊንከን፣ ስምንተኛው ዓረፍተ ነገር
«ይልቁንም እኛ በሕይወት ያለን ሰዎች እዚህ ላይ ልንሰጥ የሚገባን፣ እዚህ የተዋጉት ሰዎች እስከ አሁን በክብር ላሳደጉት ላላለቀው ሥራ ነው።» — ሊንከን፣ ዘጠነኛው ዓረፍተ ነገር
«ይልቁንም እኛ እዚህ ላይ ራሳችንን ልንሰጥ የሚገባን ከፊታችን ለቀረው ታላቅ ተግባር ነው፦ ከእነዚህ የተከበሩ ሙታን፣ እነርሱ የመጨረሻውን ሙሉ የመሰጠት መጠን ለሰጡለት ዓላማ፣ እኛ የጨመረ መሰጠት እንወስዳለን፤ እዚህ ላይ አጥብቀን እንወስናለን፦ እነዚህ ሙታን በከንቱ እንዳልሞቱ፣ ይህ ሕዝብ በእግዚአብሔር ሥር አዲስ የነጻነት ልደት እንዲኖረው፣ የሕዝብ የሆነ፣ በሕዝብ የሚካሄድ፣ ለሕዝብ የቆመ መንግሥትም ከምድር ላይ እንዳይጠፋ።» — ሊንከን፣ ዐሥረኛው ዓረፍተ ነገር
«እኔ በሁለት ሰዓት ውስጥ የዕለቱን ዋና ሐሳብ አንተ በሁለት ደቂቃ ውስጥ እንደቀረብከው ያህል ቀርቤያለሁ ብዬ ራሴን ማሞኘት ብችል ደስ ባለኝ ነበር።» — ኤድዋርድ ኤቨረት ለሊንከን፣ በማግስቱ
«ለሕዝብ የተሠራ፣ በሕዝብ የተሠራ፣ ለሕዝብም ተጠያቂ የሆነ።» — ዳንኤል ዌብስተር፣ 1830
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
አብርሃም ሊንከን (ሞተ ኤፕሪል 1865) — በሦስተኛው የጦርነት ዓመት ላይ ያለ የአሜሪካ ፕሬዝዳንት። በኤፕሪል 1861 75,000 ሚሊሻ ለ90 ቀን ጠራ፤ ከጃንዋሪ 1 ቀን 1863 ጀምሮ ባርነትን ማስቀረት የጦርነቱ ዓላማ ሆነ። ወደ ኮረብታው የተጠየቀው ከኤቨረት በኋላ፣ በደብዳቤ፣ «ጥቂት ተገቢ ቃላት» እንዲናገር ነው። በዴቪድ ዊልስ ቤት አድሮ የመጨረሻ ቅጂውን እዚያ ጻፈ። ንግግሩን በእጁ አምስት ጊዜ ጽፎታል
ኤድዋርድ ኤቨረት (ሞተ ጃንዋሪ 1865) — የዕለቱ ዋና ተናጋሪ፤ የማሳቹሴትስ ገዥ፣ ሴናተር፣ የውጭ ጉዳይ ኃላፊና የሃርቫርድ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዝዳንት የነበረ። ቀኑ እርሱን ጠብቆ ከኦክቶበር 23 ወደ ኖቬምበር 19 ተዛወረ። ሁለት ሰዓት፣ 13,607 ቃል፣ በቃሉ ተናገረ፤ በማግስቱ ለሊንከን ደብዳቤ ጻፈ። ከ14 ወር በኋላ ቦስተን ውስጥ ሞተ
ዴቪድ ዊልስ — በጌቲስበርግ የሚኖር የ32 ዓመት ጠበቃ፤ የብሔራዊ መቃብሩን ሐሳብ ጁላይ 24 ቀን ለፔንስልቬንያ ገዥ ያቀረበ፣ የግዛቱ ወኪል ሆኖ የተሾመ፣ ለፕሬዝዳንቱ ግብዣውን የላከ። ሊንከን ያደረው በእርሱ ቤት ነው
ዊልያም ሳንደርስ — መሬትን ነድፎ የማስዋብ ባለሙያ፤ የመቃብሩን የግማሽ ክብ ቅስቶችና የግዛት ክፍሎች የሳለ። ቅስቶቹ ዛሬም አሉ
ፔሪክለስ — የጥንቷ አቴንስ የጦር መሪ፤ መምህሩ ሊንከንን ከእርሱ ጋር ጎን ለጎን የሚያስቀምጠው፣ እርሱም በእርስ በርስ ጦርነት በሞቱ ሰዎች ላይ ቆሞ ስለተናገረ
ሳሙኤል ጌቲስ — በ1760 እዚያ የሰፈረ የመጠጥ ቤት ባለቤት፤ ከተማዋ ስሟን ያገኘችው ከቤተሰቡ ነው
ጄምስ ጌቲስ — የሳሙኤል ልጅ፤ በ1786 መሬቱን 220 ቦታ ከፍሎ የሸጠ
ዳንኤል ዌብስተር — በ1830 «ለሕዝብ የተሠራ፣ በሕዝብ የተሠራ፣ ለሕዝብም ተጠያቂ የሆነ።» ያለ ሴናተር
ቴዎዶር ፓርከር — «በሕዝብ ሁሉ ላይ፣ ለሕዝብ ሁሉ፣ በሕዝብ ሁሉ» ያለ ሰባኪ
መምህሩ — ይህን ንግግር የሚያስተምር መምህር፤ አራቱን ምልክቶችና የጦርነትን ሁለት ዓረፍተ ነገሮች ያቀረበ፣ በንግግሩ ውስጥ የሃይማኖት ማሚቶ የሚሰማ
ቦታዎች
ጌቲስበርግ — በፔንስልቬንያ ግዛት ያለች 2,400 ነዋሪ የነበራት ትንሽ የገበያ ከተማ። ከጁላይ 1 እስከ 3 በዙሪያዋ ውጊያ ተካሄደ። ስሟ በአጭሩ ንግግር ውስጥ አንድም ጊዜ የለም
የብሔራዊ መቃብሩ ኮረብታ — በ18 የግዛት ክፍሎች፣ በመደበኛው ሠራዊት ክፍልና በሦስት የስም አልባዎች ክፍሎች የተከፈለ፤ በመጨረሻ 3,512 ሰዎች ያረፉበት፤ በ1869 የተመረቀ ሐውልት ያለበት
ፔንስልቬንያ — ጌቲስበርግ የምትገኝበት ግዛት፤ ገዥው የዊልስን ሐሳብ የተቀበለበት
ዋሽንግተን — የአሜሪካ ዋና ከተማ፤ የመስታወት ሰሌዳው በ1952 የተገኘበት ብሔራዊ መዝገብ ቤትና አምስተኛው ቅጂ የተቀረጸበት መታሰቢያ ግድግዳ ያሉባት
ደቡብ ካሮላይና — በወደቧ ውስጥ ያለው ምሽግ ኤፕሪል 12 ቀን 1861 የተመታበት ግዛት
ሪችመንድ — በኋላ የሌላው ወገን ዋና ከተማ የሆነች፤ 2,935 የሌላኛው ወገን ሙታን የተዛወሩባት
ማሳቹሴትስ — ኤቨረት ገዥ የነበረበት ግዛት
ቦስተን — ኤቨረት በጃንዋሪ 1865 የሞተባት ከተማ
አቴንስ — ኤቨረት በንግግሩ ወደ ጥንቷ ከተማ የሄደባት፤ የፔሪክለስ ከተማ
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
ኅብረቱና ተገንጣዮቹ — ሰሜኑ የያዘው የግዛቶች ኅብረት፤ ተገንጥለው የራሳቸውን መንግሥት ያቋቋሙት ደቡባዊዎቹ ግዛቶች
ሚሊሻ — ቋሚ ወታደር ሳይሆን ለጊዜው የሚጠራ የግዛት ታጣቂ
የነጻነት መግለጫ — በ1776 አገሪቱ ነጻ መሆኗን ያወጀችበት ወረቀት፤ «ሰዎች ሁሉ እኩል ሆነው ተፈጥረዋል» የሚለው ዓረፍተ ነገር ያለበት። ሰማንያ ሰባት ዓመት የሚቆጠረው ከእርሱ ነው
ሕገ መንግሥቱ — በሴፕቴምበር 1787 የተፈረመው የአገሪቱ ሕግ፤ «ባሪያ» የሚል ቃል ሳይጽፍ ቢያንስ በአምስት አንቀጾች ባርነትን የሚይዝ
ዴዲኬት — ንግግሩ ስድስት ጊዜ የሚመልሰው ግስ፤ ለአንድ ዓላማ መስጠት፣ መለየት፣ መሠዋት
ፕሮፖዚሽን — «ሐሳብ» ተብሎ የተተረጎመው ቃል፤ ገና ያልተረጋገጠ፣ መረጋገጥ የሚጠብቅ ነገር
ሊበርቲና ፍሪደም — በአማርኛ ሁለቱም «ነጻነት» የሚባሉ ሁለት የእንግሊዝኛ ቃላት፤ የመጀመሪያው በመክፈቻው፣ ሁለተኛው በዐሥረኛው ዓረፍተ ነገር
«በእግዚአብሔር ሥር» — በሁለቱ ቀዳሚ ቅጂዎች ውስጥ የሌሉ፣ በሦስቱ በኋለኞቹና በጋዜጠኞቹ ቴሌግራፍ ውስጥ ያሉ ሁለት ቃላት
አምስቱ ቅጂዎች — ንግግሩ በተናጋሪው እጅ የተጻፈባቸው አምስት ወረቀቶች፤ ሁለቱ ለሁለቱ ጸሐፊዎቹ፣ ሦስቱ በኋላ በጥያቄ። የመጨረሻው ብቻ ፊርማ፣ ቀንና ርእስ አለው
ቴሌግራፍ — በሽቦ የሚላክ የጽሑፍ መልእክት፤ ጋዜጠኞች ንግግሩን በዚያ ምሽት የላኩበት
ኔጋቲቭ — ብርሃኑ ጨለማ፣ ጨለማው ብርሃን ሆኖ የሚታይበት የድሮ ፎቶግራፍ ሰሌዳ
አራቱ ምልክቶች — መሠረት፣ አቅጣጫ ጠቋሚ፣ ራእይ፣ ችሎታ፤ መምህሩ የአገር መሪን ከፖለቲከኛ የሚለይባቸው
አራት ሃያና ሰባት — «ሰማንያ ሰባት ዓመት» በእንግሊዝኛ የተባለበት የቆየ አነጋገር፤ አንዳንድ ታሪክ ጸሐፊዎች ከመዝሙረ ዳዊት የዕድሜ አቆጣጠር ጋር ያገናኙታል
«የሕዝብ የሆነ፣ በሕዝብ የሚካሄድ፣ ለሕዝብ የቆመ መንግሥት» — የንግግሩ የመጨረሻ ሐረግ፤ መምህሩ ዲሞክራሲን የሚተረጉምበት
የውይይት ጥያቄዎች
የትኛው ወረቀት ነው አገሪቱ? ንግግሩ ከ1776 ይቆጥራል፤ ከ1787 አይደለም። ዳዊት አገር ሰዎች ሊሞቱለት የሚፈቅዱት ወረቀት ነው ይላል፤ ትግሥት ደግሞ ሰዎች የሚገዙበት፣ ፍርድ ቤት የሚያነበው ወረቀት ነው ትላለች። አንድ ፕሬዝዳንት ከመድረክ ላይ የአገሪቱን መነሻ መቁጠር ይችላል?
ማሚቶው የማን ነው? «በእግዚአብሔር ሥር» በሁለቱ ቀዳሚ ቅጂዎች ውስጥ የለም፤ ጋዜጠኞቹ ግን ሰምተውታል። የሃይማኖት ማሚቶ ያለው በተናጋሪው አፍ ውስጥ ነው ወይስ በአድማጩ ጆሮ ውስጥ — እና ልዩነቱ ለንግግሩ ትርጉም ይጠቅማል?
ሁለት ሰዓት ወይስ ሁለት ደቂቃ? አራቱ ምልክቶች ኤቨረትን ያሳልፉታል፤ ዝርዝሩ ግን ተናጋሪውን ይለካል እንጂ ንግግሩን አይለካም። ቀኑ ሁለቱን ደቂቃ ይዞ ሁለቱን ሰዓት የጣለው ንግግሩ ስም፣ ቦታና ጠላት ስለሌለው ነው? ንግግርን ምን ይለካዋል?
