እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ሺህ ስምንት መቶ ዘጠና፣ እንግሊዝ ውስጥ Shropshire በሚባል የገጠር አውራጃ። Aldenham በተባለ ትልቅ ቤት ውስጥ ሰዎች ከክፍል ወደ ክፍል እየተዘዋወሩ መጻሕፍት ይቆጥራሉ፤ የመጽሐፉን ስም፣ የታተመበትን ቦታና ዓመቱን ደብተር ላይ ይመዘግባሉ። መጻሕፍቱ ሰባ ሺህ ገደማ ናቸው። ለጌጥ አልተደረደሩም — ጠርዛቸው ላይ በእርሳስ የተጻፈ ጥያቄና ተቃውሞ አለ፤ ከብዙዎቹ ደግሞ ትንንሽ የወረቀት ቁራጮች ተሰክተው ይታያሉ፤ እያንዳንዱ ቁራጭ አንድ ገጽ ያመለክታል። መጻሕፍቱ እየተቆጠሩ ያሉት ለጨረታ ነው፤ አንድ የለንደን የጨረታ ቤት ሁለት ሺህ አራት መቶ የሽያጭ ጥቅሎች ያሉበትን የካታሎጉን የመጀመሪያ ክፍል አሳትሟል። ባለቤቱ ሃምሳ ስድስት ዓመቱ ነው፤ መኳንንት ነው፤ ከቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር ጋር ይጻጻፋል። እነዚያን ሁሉ መጻሕፍት የገዛው ግን ለንባብ ብቻ አይደለም — አንድ መጽሐፍ ሊጽፍ ነው፤ ለዚያ መጽሐፍ ሲሰበስብ አርባ ዓመት ሆኖታል፤ እስከዚያች ቀን ድረስ ደግሞ ከዚያ መጽሐፍ አንድም ምዕራፍ አልተጻፈም። ጥያቄያችንም ይህ ነው፦ አንድ ሰው ያልጻፈው መጽሐፍ የሱ ሥራ ሊባል ይችላል? ካልተባለስ ስሙ ከመቶ ዓመታት በኋላ ለምን ይነሣል?
ክፍል 1 — ከመጻሕፍት የወጡ የወረቀት ምላሶች (ሳባ)
የመጽሐፉ ስም ይታወቃል፤ መጽሐፉ ግን የለም — «The History of Liberty»፤ የነጻነት ታሪክ ማለት ነው። ደራሲው John Emerich Edward Dalberg-Acton ይባላል፤ ዓለም ግን በአጭሩ Lord Acton ብሎ ነው የሚያውቀው
ሦስት አገር የተሳሰረ ቤተሰብ — የተወለደው ሺህ ስምንት መቶ ሠላሳ አራት ላይ ነው፤ የተወለደበት ቦታ ግን እንግሊዝ አይደለም — Naples ነው። በዚያን ጊዜ ጣሊያን ገና አንድ አገር አልነበረችም፤ Naples ራሱን የቻለ መንግሥት ነበር። አባቱ እንግሊዛዊ መኳንንት ነው፤ እናቱ የጀርመን ቤተሰብ ልጅ ናት፤ የቤተሰቧ ስም Dalberg ይባላል። የ Dalberg ስም በልጁ ስም ውስጥ የገባው በዚህ ምክንያት ነው
ካቶሊክ ሆኖ በእንግሊዝ መኖር ማለት ምን ማለት ነበር — ከሦስት መቶ ዓመታት በፊት፣ ሺህ አምስት መቶ ሠላሳ አራት አካባቢ፣ የእንግሊዝ ንጉሥ Henry ስምንተኛ ከሮም ቤተ ክርስቲያን ተለያየ፤ የራሱን ቤተ ክርስቲያን አቋቁሞ ራሱም መሪዋ ሆነ። ከዚያ ቀን ጀምሮ በእንግሊዝ ውስጥ ሁለት ክርስትና ሆነ። ከሮም ጋር የቀሩት ሰዎች ለሦስት መቶ ዓመታት ቅጣት ውስጥ ኖሩ — ግብር ተጣለባቸው፣ ከሥራ ተከለከሉ፣ ምክር ቤት መግባት አልቻሉም፣ አንዳንድ ጊዜ ተገድለዋልም
አንድ በር ብቻ አልተከፈተም — ሺህ ስምንት መቶ ሃያ ዘጠኝ ላይ ያ ሕግ በአብዛኛው ተነሣ፤ ካቶሊኮች ምክር ቤት መግባት ቻሉ። ዩኒቨርሲቲ ግን ተዘግቶ ቀረ
ከመንግሥቱ ውጭ ያለ እምነት፣ ከመንግሥቱ ውስጥ ያለ አሳዳጊ — አባቱ ገና ሦስት ዓመቱ ሳለ ሞተ። እናቱ ከዓመታት በኋላ Lord Granville የተባለ ሰው አገባች — የብሪታንያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የነበረና በሊበራል ፓርቲ ውስጥ ከፍተኛ ቦታ የያዘ ፖለቲከኛ ነው፤ ካቶሊክ አይደለም። ስለዚህ ልጁ ያደገው እራት ጠረጴዛው ላይ አገሪቱን የሚያስተዳድሩ ሰዎች በሚቀመጡበት ቤት ውስጥ ነው። ያ ቤት ለሕይወቱ አንድ ነገር ሰጠው — የፖለቲካ ሰዎችን በቅርብ ማወቅ
Oscott — ፓሪስ ውስጥ አንድ ትምህርት ቤት ለአጭር ጊዜ ከቆየ በኋላ ዘጠኝ ዓመቱ ላይ የገባበት የእንግሊዝ የካቶሊክ ኮሌጅ። የኮሌጁ ኃላፊ Nicholas Wiseman ይባላል፤ በኋላ የእንግሊዝ ካቶሊኮች ከፍተኛ መሪ የሆነ ቄስ ነው
ሦስት ጊዜ የተዘጋ በር — በዚያ ዘመን እንግሊዝ ውስጥ የቆዩትና የከበሩት ዩኒቨርሲቲዎች ሁለት ብቻ ነበሩ — Oxford እና Cambridge፤ ወደ መንግሥት፣ ወደ ሕግ፣ ወደ ቤተ ክርስቲያን፣ ወደ ማንኛውም ከፍተኛ ሥራ የሚያደርሰው መንገድ በእነዚያ ሁለት በሮች ውስጥ ያልፍ ነበር። Cambridge ደግሞ አንድ ተቋም ሳይሆን የብዙ ኮሌጆች ስብስብ ነው፤ ተማሪው የሚያመለክተው ለአንድ ኮሌጅ ነው። አንድ ኮሌጅ አመለከተ — አልተቀበሉትም። ሌላ አመለከተ — አልተቀበሉትም። ሦስተኛ አመለከተ — አልተቀበሉትም። ችሎታ አልነበረም ጉዳዩ፤ ካቶሊክ ስለሆነ ነው
Munich — እናቱ ሌላ መንገድ ፈለገች፤ ወደ ጀርመን ላከችው። የተላከበት ሰው Johann Ignaz von Döllinger ይባላል፤ ቄስ ነው፣ በ Munich ዩኒቨርሲቲ የሥነ መለኮት መምህር ነው፣ ደግሞም የቤተ ክርስቲያን ታሪክ ጸሐፊ ነው። የሄደው ሺህ ስምንት መቶ ሃምሳ ላይ ነው፤ ዕድሜው ዐሥራ ስድስት
ወረቀት ማመንን የተማረበት ዘዴ — እስከዚያ ጊዜ ድረስ ታሪክ የሚጻፈው በአብዛኛው ከቀድሞ የታሪክ መጻሕፍት ላይ ነበር፤ አንድ ጸሐፊ ከሌላ ይገለብጣል፣ ስህተትም ካለ ከትውልድ ወደ ትውልድ ይተላለፋል። የ Döllinger ትውልድ ያንን ቀየረው፦ ወደ መዛግብት ሂድ፣ የመንግሥት ሰነድ አውጣ፣ ደብዳቤ አንብብ፣ የስብሰባ ቃለ ጉባኤ ፈልግ። አንድ ነገር እውነት ነው ማለት የምትችለው ወረቀት ካሳየኸኝ ብቻ ነው። ከዚያ በኋላ በሕይወቱ ውስጥ ማንንም — ቤተ ክርስቲያኑንም ጨምሮ — ያለ ሰነድ አላመነም
ስምንት ዓመት፣ ዲግሪ ግን የለም — ከመምህሩ ጋር ወደ አውሮፓ ከተሞች ተጓዘ፤ መዛግብት አዩ፤ ምሁራንን አገኙ። ዲግሪ ግን አልያዘም፤ በሕይወቱ ሙሉ ተምሮ ያገኘው ዲግሪ የለም። መጻሕፍት መሰብሰብ የጀመረውም እዚያ ነው
«liberty» — ከባርያዎቹ ልጆች የተለዩት — ሥሩ ላቲን ነው፤ liber ማለት ነጻ ማለት ነው። በዚያው ላቲን ውስጥ ግን liberi የሚል ሌላ ቃል አለ፤ ትርጉሙ ልጆች ማለት ነው። ምክንያቱ ይህ ነው፦ በዚያ ኅብረተሰብ ውስጥ በአንድ ቤት ጣሪያ ሥር ሁለት ዓይነት ሕፃን ይኖራል — የጌታው ልጆችና የባሪያዎቹ ልጆች። «Liberi» የሚባሉት የመጀመሪያዎቹ ናቸው
«freedom» — ከወዳጅ ጋር አንድ ሥር — ከጀርመንኛ ወገን የመጣ ነው፤ ያ ሥር «friend» የሚለውንም ቃል ወልዷል። በዚያ ጥንታዊ ማኅበረሰብ ውስጥ ነጻ ማለት የቤተሰቡ አካል መሆን ማለት ነው — ባሪያ የቤቱ ንብረት ነው፤ ነጻ ሰው ደግሞ የቤቱ ወገን ነው። ስለዚህ ሁለቱም ቃላት የተወለዱት በአንድ ቦታ ላይ ነው፦ ባርነት ባለበት ቤት ውስጥ
ጋዜጠኝነትና የተዘጋ መጽሔት — ወደ እንግሊዝ ተመልሶ ካቶሊኮች የሚያነቡትን መጽሔት ተረከበ፤ ከዚያ ራሱ ሌላ አቋቋመ። ዓላማው አንድ ነበር — ካቶሊክ መሆንና የዘመኑን ሐሳብ መቀበል አይጣረሱም ብሎ ማሳመን፤ ሳይንስን መፍራት አያስፈልግም ይል ነበር። ሮም በዚያ አልተደሰተችም፤ ማስጠንቀቂያ መጣ። ሺህ ስምንት መቶ ስድሳ አራት ላይ መጽሔቱን ራሱ ዘጋው — እንዳይወገዝ ቀድሞ አጠፋው
ማዕረጉ የመጣው በሺህ ስምንት መቶ ስድሳ ዘጠኝ ነው — የምክር ቤት አባል ሆኖ ተመርጦ ስድስት ዓመት ገደማ ተቀመጠ። ከዚያ የዚያን ጊዜው ጠቅላይ ሚኒስትር William Gladstone ወደ ላይኛው ምክር ቤት አሳደገው። ከዚያ ቀን ጀምሮ Lord Acton ተባለ
እነዚያን ዓመታት በሙሉ ሲያሰላ የነበረው አንድ ነገር — አንድ መጽሐፍ። ስለ ነጻነት ታሪክ። ከመጀመሪያዋ ቀን እስከ ዛሬ
ክፍል 2 — በሁለት አህጉር ላይ የተሸነፈ ሰው (ኢብሳ)
ፖፑ ንጉሥም ነበር — በዚያ ዘመን የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን የበላይ መሪ — በተለምዶ ፖፕ የሚባለው ሰው — የመንፈሳዊ አባት ብቻ አልነበረም። ለአሥራ አንድ መቶ ዓመታት ገደማ የጣሊያን መካከለኛ ክፍል በፖፑ ሥር ነበር። እውነተኛ መንግሥት ነው፦ ድንበር አለው፣ ግብር ይሰበስባል፣ ሠራዊት አለው፣ እስር ቤት አለው። ዋና ከተማው ሮም ናት፤ «የፖፑ ግዛቶች» ተብሎ ይጠራል
እየተጨመቀ የጠነከረ ፖፕ — በ Acton ዘመን ጣሊያን አንድ አገር ለመሆን እየተንቀሳቀሰች ነበር፤ ግዛቶቹ አንድ በአንድ ወደቁ፤ በመጨረሻ ለፖፑ የቀሩት ሮምና ዙሪያዋ ብቻ ሆኑ፤ እነሱም የቆሙት የፈረንሳይ ወታደሮች ሮም ውስጥ ስለሰፈሩ ነው። የዚያን ጊዜው ፖፕ Pius ዘጠነኛ ይባላል፤ ረጅም ዘመን የገዛ ሰው ነው
ሺህ ስምንት መቶ ስድሳ አራት ላይ የወጣው ሰነድ — የተወገዙ ሐሳቦች ተዘርዝረውበታል፤ ዝርዝሩ የሚያበቃው በአንድ ዓረፍተ ነገር ላይ ነው፦ ፖፑ ከዘመናዊነትና ከእድገት ጋር ራሱን ማስማማት አለበት የሚል ሐሳብ ተወግዟል። Acton ሕይወቱን ሙሉ ሲከራከር የነበረው ተቃራኒውን ነው — ቤተ ክርስቲያኒቱ አምባገነን መንግሥታትን መደገፍ ማቆም አለባት፣ ሕዝብ የሚመርጣቸውን ትደግፍ፣ ሳይንስንም አትፍራ
«conscience» — አብሮ ማወቅ — ከላቲን የመጣ ነው፤ ሁለት ቁራጭ አለው። «Con» ማለት አብሮ ማለት ነው፤ «Scire» ማለት ማወቅ ማለት ነው። መጀመሪያ ላይ ትርጉሙ ከሌላ ሰው ጋር የምትጋራው ምስጢራዊ እውቀት ነበር — ሁለት ሰው አንድ ነገር ያውቃል፣ ሦስተኛው አያውቀውም። ከዚያ ትርጉሙ ወደ ውስጥ ተመለሰ፦ ከራስህ ጋር የምትጋራው እውቀት፣ በውስጥህ የተቀመጠ ምስክር
ነጻነት የሕሊና መንግሥት ነው — Acton ነጻነትን የገለጸው በዚያ ቃል ነው። እያንዳንዱ ሰው በሕሊናው መሠረት መሥራት ሲችል ብቻ ዓለም ነጻ ትሆናለች አለ። ስለዚህ የተማረ ሕሊና ለእሱ ትልቁ ጥበቃ ነው — ሕግ አይደለም፣ ሠራዊት አይደለም
ጉባኤ ማለት ምን ማለት ነው — የመላው ቤተ ክርስቲያን ጳጳሳት በአንድ ቦታ ተሰብስበው ትምህርት የሚወስኑበት ስብሰባ። ተራ ነገር አይደለም — ከዚያ በፊት እንዲህ ያለ ጉባኤ ተካሂዶ የነበረው ከሦስት መቶ ዓመታት በፊት ነው። ፖፑ የጠራው ሺህ ስምንት መቶ ስድሳ ዘጠኝ መጨረሻ ላይ ነው፤ ወደ ሰባት መቶ የሚጠጉ ጳጳሳት ወደ ሮም መጡ
«infallible» — የማይስት — ሥሩ ላቲን ነው። «Fallere» ማለት መሳት ወይም ማሳት ማለት ነው፤ «In» ደግሞ አይደለም ማለት ነው። ከዚያው ሥር «fail» እና «false» የሚሉት ተራ የእንግሊዝኛ ቃላት ወጥተዋል። በጉባኤው የተነሣው ጥያቄ ይህ ነበር፦ ፖፑ ከመንበሩ ሆኖ በእምነትና በሥነ ምግባር ጉዳይ ለመላዋ ቤተ ክርስቲያን ትምህርትን በይፋ ሲወስን አይሳሳትም የሚል ትምህርት ይጽደቅ ወይስ አይጽደቅ?
ድምጽ የሌለው ተሳታፊ — Acton ወደ ሮም ሄደ፤ ድምጽ ግን አልነበረውም — ጳጳስ አይደለም፣ ቄስም አይደለም፣ ተራ ምእመን ነው። ስለዚህ ትምህርቱን የተቃወሙትን ጳጳሳት አገናኘ፣ የአውሮፓ መንግሥታት አምባሳደሮችን አነጋገረ፣ ደግሞም ጻፈ
«Quirinus» — ከሮም ወደ Munich ለመምህሩ ረጃጅም ደብዳቤዎች ይልክ ነበር፤ የሰዎቹን ስም በምስጢራዊ ኮድ እየደበቀ። Döllinger እነዚያን ደብዳቤዎች ከሌሎች ሰዎች ደብዳቤዎች ጋር እያጣመረ በአንድ የጀርመን ጋዜጣ ላይ ያሳትማቸው ነበር፤ የብዕር ስሙ «Quirinus» ነው። ውጤቱ ይህ ነው፦ በዝግ በር የሚካሄድ ስብሰባ ነው፣ ተሳታፊዎቹ ስለ ውስጡ እንዳይናገሩ ተከልክለዋል፣ ሆኖም ከዲሴምበር ጀምሮ ጋዜጣው የስብሰባውን ውስጥ በየጊዜው እየዘገበ ወጣ፤ ሮም ውስጥ ያሉት ሰዎች ስለ ራሳቸው ስብሰባ ከጋዜጣው ያነብቡ ነበር
ቁጥሩ የሚያሳስት ነው — የመጨረሻው ድምጽ የተሰጠው ሺህ ስምንት መቶ ሰባ ላይ፣ ጁላይ ወር ነው። አምስት መቶ ሠላሳ ሦስት ደግፈው ተናገሩ፤ ሁለት ብቻ ተቃወሙ። ከአምስት ቀን በፊት በተደረገው የሙከራ ድምጽ ግን ሰማንያ ስምንት ጳጳሳት አይሆንም ብለው ነበር — ወደ ስድሳ የሚጠጉት የመጨረሻው ድምጽ ከመሰጠቱ በፊት ከከተማዋ ወጡ። መቃወም አልፈለጉም፤ መደገፍም አልፈለጉም፤ ስለዚህ ሄዱ
ኢብሳ የሚያስቀምጠው ትዕይንት — ውሳኔው ከመድረሱ በፊት ተወስኗል፤ አሁን የቀረው ስምምነቱ ሙሉ እንዲመስል መፈረም ብቻ ነው። ትልልቆቹ ቀድመው ፈርመዋል፤ አንተ የመጨረሻው ነህ። Acton ከዚያ ጉባኤ ይዞ የወጣው ያንን ነው፦ ትምህርቱን በአደባባይ የተቃወሙ ሰዎች ወሳኙ ቀን ሲደርስ አልፎ እንዲሄድ ፈቀዱለት
አንድ ሰማይ፣ ሁለት ንባብ — በዚያች ቀን ድምጹ በሚሰጥበት ሰዓት በከተማዋ ላይ ከባድ ዝናብና መብረቅ መጣ፤ ሰማዩ ጨለመ፤ እኩለ ቀን ላይ ሻማ ማብራት አስፈለገ፤ ፖፑ ወረቀቱን ለማንበብ ትልቅ ሻማ ወደ ፊቱ ቀረበለት፤ ነጎድጓድ የጳጳሳቱን ድምጽ ይውጠው ነበር፤ አንድ የመስኮት ብርጭቆ ተሰበረ። ጳጳሳቱ ሲወጡ ተነጋገሩ — አንዳንዶቹ የሰማይ ማጽደቅ ነው አሉ፣ ሌሎቹ የሰማይ ማስጠንቀቂያ ነው አሉ
በአንድ የበጋ ወቅት ውስጥ ሁለት ነገር — ከሁለት ወር በኋላ የጣሊያን ሠራዊት ወደ ሮም ገባ፤ ፖፑ የገዛበት መሬት በሙሉ አለቀ። ማለትም ፖፑ ትምህርትን በይፋ ሲወስን የማይስት እንደሆነ ታወጀ፤ ደግሞም ንጉሥ መሆኑ አበቃ
መምህሩ ተወገዘ፤ ተማሪው ቀጠለ — Döllinger ውሳኔውን አልቀበልም አለ፤ ሺህ ስምንት መቶ ሰባ አንድ ላይ የ Munich ሊቀ ጳጳስ አወገዘው። ከቤተ ክርስቲያኑ ውጭ ሆነ፤ የቤተ ክርስቲያን ሹመቶቹንም ለቀቀ፤ ዕድሜው በሰባዎቹ ውስጥ ነበር። Acton አልተወገዘም — ሁለት ምክንያት ይሰጣል፦ ቄስ አለመሆኑና ማን መሆኑ። መኳንንት ነው፤ የብሪታንያ መንግሥት ውስጥ ወዳጆች አሉት፤ እሱን ማውገዝ ፖለቲካዊ ውጣ ውረድ ያመጣል
አልካደም፤ አልተቀበለም — የእንግሊዝ ካቶሊኮች መሪ የነበረውና በጉባኤው ላይ ትምህርቱ እንዲጸድቅ ግንባር ቀደም ሆነው ከገፉት አንዱ የሆነው ሊቀ ጳጳስ Henry Manning ጠየቀው። Acton በቀጥታ አልካደም፣ በቀጥታም አልተቀበለም — መንገዱን አለፈ። እስከ ሞቱ ካቶሊክ ሆኖ ቀረ፤ በቤተ ክርስቲያኒቱ ጉዳይ ውስጥ ግን ከዚያ በኋላ አልገባም
«federal» — መተሳሰር እንጂ መቀላቀል አይደለም — ሥሩ ላቲን ነው፤ foedus ማለት ውል ወይም ቃል ኪዳን ማለት ነው። ትርጉሙ ይህ ነው፦ አንድ ላይ የተሰበሰቡ ወገኖች ራሳቸው ሆነው እየቀጠሉ በአንድ ውል ይያያዛሉ። አሜሪካ በዚያን ጊዜ ገና ወጣት አገር ናት፤ አንድ ማዕከላዊ መንግሥት አለ፣ ከሥሩ ግን እያንዳንዳቸው የራሳቸው ሕግ፣ ፍርድ ቤትና ምክር ቤት ያላቸው ግዛቶች አሉ
የፈራው ከንጉሥ አይደለም — Acton ያንን አወቃቀር ይወደው ነበር። አብዛኛው ሰው ከአምባገነን ንጉሥ ይፈራል፤ እሱ የፈራው ከአብላጫ ድምጽ ነው። አንድ አገር ውስጥ ሕዝብ የፈለገውን ማድረግ ከቻለና በላዩ ላይ የሚቆም ምንም ነገር ከሌለ፣ ያ አገር ወደ ውጭ ወራሪ፣ ወደ ውስጥ አምባገነን ይሆናል ይል ነበር። ያ ፍርሃት ግን ወደ ስህተት ወሰደው
አራት ሚሊዮን ሰው — ሺህ ስምንት መቶ ስድሳ ላይ በአሜሪካ ደቡባዊ ግዛቶች ውስጥ አራት ሚሊዮን ገደማ ሰዎች በባርነት ውስጥ ነበሩ፤ ንብረት ተብለው ይመዘገባሉ፣ ይሸጣሉ፣ ይወረሳሉ። የሚያመርቱት ጥጥ ደግሞ ወደ ብሪታንያ ፋብሪካዎች ይላካል። ሺህ ስምንት መቶ ስድሳ አንድ ላይ ዐሥራ አንድ ግዛቶች ተለያዩ፤ ጦርነት ተጀመረ
የብሪታንያ ስሌት — መንግሥቱ ባርነትን አልደገፈም፤ ሆኖም ልቡ ወደ ደቡቦቹ ያዘነብል ነበር። ምክንያቱ ጥጥ ነው፤ ደግሞም አሜሪካ ብትሰነጠቅ ተቀናቃኝ ትንሽ ትሆናለች የሚል ስሌት ነበር
Acton ግን ከዚያ አለፈ — ለመንግሥቱና በዚያን ጊዜ የገንዘብ ሚኒስትር ለነበረው Gladstone ጽሑፎች አዘጋጀ። ክርክሩ ይህ ነበር፦ ግዛቶቹ ራሳቸውን የማስተዳደር መብት ካላቸው ብቻ ነው አገሪቱ ከአብላጫ ድምጽ አምባገነንነት የምትድነው፤ ስለዚህ ደቡቦቹ ሲለያዩ ነጻነትን እየታደጉ ነው። ስለ ባርነቱ? ክፉ ነው ብሎ ያምናል፤ ደቡቦቹ ራሳቸው በጊዜ ሒደት ያስወግዱታል ብሎ ግን ጻፈ
ደቡቦቹ ስለ ራሳቸው የተናገሩት ተመዝግቧል — ጦርነቱ በተጀመረበት ዓመት የአዲሱ መንግሥት ምክትል መሪ Alexander Stephens Savannah በምትባል ከተማ ውስጥ ቆሞ ተናገረ፦ አዲሱ መንግሥት የቆመበት የማዕዘን ድንጋይ ባርነትና የዘር አለመመጣጠን ነው አለ። ያንን የተናገረው በአደባባይ ነው። ስለዚህ Acton ስለ ደቡቦቹ የጻፈው ነገር በራሳቸው ቃል ተመልሶ ተመታ
ሺህ ስምንት መቶ ስድሳ አምስት — የደቡቦቹ ዋና ከተማ Richmond ወደቀች፤ ከጥቂት ቀናት በኋላ ሠራዊታቸው እጅ ሰጠ፤ በዚያው ዓመት መጨረሻ ላይ ባርነት በሕግ ተሰረዘ
ደብዳቤው — ከዓመት ተኩል በኋላ ለ Robert E. Lee — የደቡቦቹ ሠራዊት ዋና አዛዥ ለነበረው ሰው — ጻፈ። መገንጠሉ በተስፋ እንደሞላው ጻፈ፤ «እንደ ዲሞክራሲ ጥፋት ሳይሆን እንደ ዲሞክራሲ መዳን።» ጥቂት መስመሮች ቆይቶ ደግሞ እስከ ዛሬ የሚጠቀሰውን ዓረፍተ ነገር ጻፈ። Waterloo ደግሞ ከዚያ ደብዳቤ ሃምሳ ዓመታት ገደማ በፊት፣ ቤልጅየም ውስጥ የፈረንሳይ መሪ Napoleon የመጨረሻ ሽንፈቱን የተሸነፈበት ቦታ ነው፤ እንግሊዞች ያንን ቀን የአውሮፓ ነጻነት የዳነበት ቀን አድርገው ይቆጥሩታል። ማለትም Acton ያለው ይህ ነው፦ Napoleon የተሸነፈበት ቀን ትልቅ ደስታ ነው፤ ደቡቦቹ የተሸነፉበት ቀን ግን ከዚያ ደስታ የሚበልጥ ሐዘን ነው
ሁለቱ ሰዎች ተስማሙ — Lee መልስ ጻፈለት፤ ለግዛቶቹና ለሕዝቡ የተጠበቀው መብት የነጻ መንግሥት መቀጠያ ዋስትና ነው አለ፤ ግዛቶቹ ወደ አንድ ግዙፍ ሪፐብሊክ ከተጠቃለሉ ግን ያ ሪፐብሊክ «ወደ ውጭ ወራሪ፣ ወደ ውስጥ አምባገነን» መሆኑ አይቀርም አለ። የ Acton ፍርሃት በ Lee ብዕር ተመልሶ መጣ፤ ከሞላ ጎደል በዚያው ቃል። አራት ሚሊዮን ሰዎች ደግሞ ነጻ ወጡ
ክፍል 3 — አራት ወረቀትና ያልተጻፈው መጽሐፍ (አበባ)
መጽሐፉ ስለሌለ አበባ የምትሠራው በሌላ መንገድ ነው። ሰውየው መጽሐፉን ባይጽፍም ንግግር፣ ጽሑፍና ደብዳቤ ጽፏል፤ እነዚያ ተበታትነው ቀርተዋል። አራት ወረቀት ትከፍታለች — በአንድ አዳራሽ የተነበቡ ሁለት ንግግሮች፣ አንድ የመጽሔት ጽሑፍ፣ አንድ የግል ደብዳቤ፣ አንድ የመክፈቻ ትምህርት። ከዚያ ወደ ሳጥኖቹ ትመለሳለች።
አራቱ ወረቀቶች
አንደኛው ወረቀት — በ Bridgnorth የተነበቡ ሁለት ንግግሮች (ሺህ ስምንት መቶ ሰባ ሰባት) — Bridgnorth ከ Acton ቤት አጠገብ ያለች ትንሽ የገበያ ከተማ ናት፤ አዳራሹ የግብርና አዳራሽ ይባላል፤ ንግግሮቹ የተዘጋጁት Bridgnorth Institution ለሚባለው የከተማዋ ሰዎች ማኅበር አባላት ነው። ሁለት ንግግር አቀረበላቸው — አንዱ በፌብሩዋሪ፣ ሌላው በሜይ። ስማቸው «The History of Freedom in Antiquity» እና «The History of Freedom in Christianity» ይላል። ቆይተው በታተሙበት መጽሐፍ ውስጥ ሁለቱ አንድ ላይ ስድሳ ገጽ ገደማ ይሞላሉ። ከሃያ አምስት ዓመታት በላይ ሲዘጋጅበት የነበረው ሥራ በአደባባይ የወጣው በእነዚያ ገጾች ውስጥ ብቻ ነው
በዚያ ንግግር ውስጥ የተቀመጡት ሦስት ነገሮች — የመክፈቻው ዓረፍተ ነገር፤ የነጻነት ትርጓሜ፤ እናም የአናሳዎቹ መለኪያ
ወደ ጥንታዊ ግሪክ የሄደው ክፍል — አቴንስ ውስጥ ሕዝቡ ራሱን ከነገሥታት ነጻ አወጣ፤ ከዚያ ግን በሕዝቡ ጉባኤ ላይ የሚቆም ምንም ነገር አልቀረም — ሕጉን የሚያወጣው ጉባኤው ነው፣ ፍርዱን የሚሰጠው ጉባኤው ነው፣ ጦርነት የሚያውጀው ጉባኤው ነው። «በአናሳዎች መጨቆን መጥፎ ነው፤ በብዙኃን መጨቆን ግን የባሰ ነው» አለ፤ «ከመላው ሕዝብ ፍጹም ፈቃድ ግን ይግባኝ የለም፤ መዳን የለም፤ ከክህደት በቀር መሸሸጊያ የለም» አለ። ስለዚህ ከንጉሡ የተወሰደው ፍጹም ሥልጣን ወደ ሕዝቡ ተላለፈ እንጂ አልጠፋም ብሎ ደመደመ
ሁለተኛው ንግግር ወደ ክርስትና ገባ — ካስቀመጣቸው ነጥቦች አንዱ ይህ ነው፦ በአንድ አገር ውስጥ ከመንግሥቱ ውጭ ሌላ ሥልጣን ያለው ተቋም ሲኖርና ሁለቱ ሲፎካከሩ፣ በዚያ ክፍተት ውስጥ ለሰው ልጅ ቦታ ይፈጠራል። በመካከለኛው ዘመን በቤተ ክርስቲያን መሪዎችና በነገሥታት መካከል ስለነበረው ትግል ደግሞ እንዲህ አለ፦ «ለዚያ የአራት መቶ ዓመት ግጭት የሕዝባዊ ነጻነትን መነሣት ባለ ዕዳ ነን።»
ሁለተኛው ወረቀት — «Nationality» (ሺህ ስምንት መቶ ስድሳ ሁለት) — በራሱ መጽሔት ላይ ያወጣው ረጅም ጽሑፍ ነው። በዚያ ዘመን አውሮፓ ውስጥ ትልቁ ሐሳብ አንድ ብሔር አንድ መንግሥት ሊኖረው ይገባል የሚል ነበር፤ ጣሊያን በዚያ ሐሳብ ስም እየተዋሐደች ነበር፣ ጀርመን ደግሞ ልትዋሐድ ነው፣ አብዛኛው የዘመኑ ተራማጅ ሰው ያንን እድገት ብሎ ይጠራው ነበር። Acton ተቃወመው
የጽሑፉ ክርክር — አንድ መንግሥት ከአንድ ብሔር ጋር እኩል እንዲሆን ከተሠራ፣ በውስጡ የተገኙትን ሌሎች ሕዝቦች ከገዢው ብሔር ጋር እኩል ሊያደርጋቸው አይችልም፤ ካደረጋቸው መንግሥቱ ብሔራዊ መሆኑ ያከትማል። ስለዚህ እንደ ገዢው ብሔር የሥልጣኔ መጠን ሌሎቹ ይጠፋሉ፣ ወይም ለባርነት ይዳረጋሉ፣ ወይም ከሕግ ጥበቃ ውጭ ይጣላሉ፣ ወይም ጥገኛ ሆነው ይኖራሉ። እጅግ ፍጹም የሆኑት መንግሥታት ደግሞ ብዙ የተለያዩ ብሔሮችን ሳይጨቁኑ በውስጣቸው የያዙት ናቸው አለ፤ ምሳሌ አድርጎ የጠራቸው የብሪታንያንና የኦስትሪያን ግዛቶች ነው። ስለ ወደፊቱ ደግሞ አንድ መስመር ጨመረ — የዚህ ሐሳብ መንገድ በቁሳዊም በሞራልም ውድመት የተመዘገበ ይሆናል
ሦስተኛው ወረቀት — ለ Mandell Creighton የተጻፈ ደብዳቤ (ሺህ ስምንት መቶ ሰማንያ ሰባት) — Creighton የእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን ቄስ ነው፤ በኋላ ጳጳስ ሆነ፤ ደግሞም የታሪክ ጸሐፊ ነው። በዚያ ወቅት ስለ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን የበላይ መሪዎች ታሪክ ብዙ ጥራዝ እየጻፈ ነበር፤ አዲሶቹ ጥራዞች ሲወጡ Acton ግምገማ ጻፈባቸው፤ ግምገማው የሚወጣው Creighton ራሱ በሚያዘጋጀው የታሪክ መጽሔት ላይ ነበር። Acton በዚያ ጊዜ ሃምሳ ሦስት ዓመቱ ነው
የተከራከሩበት ነጥብ — Creighton የያዘው አቋም ይህ ነው፦ የቀድሞ ገዢዎችን ስንዳኝ በዘመናቸው መስፈሪያ ልንዳኛቸው ይገባል፤ በእጃቸው በነበረው ሥልጣንም ልንረዳቸው ይገባል። Acton በደብዳቤው ተቃወመው። ስለ ግድያም እንዲህ ጻፈ፦ «ግድያ በሕጋዊ መንገድ፣ በሚያሳምንና በሚያተርፍ ጦርነት፣ በስም ማጥፋትም ሊፈጸም ይችላል፤ በመርዝ ወይም በጩቤ ብቻ አይደለም።» አንድ የመንግሥት ሰው በሚዳኝበት መስፈሪያና ተራ ዜጋ በሚዳኝበት መስፈሪያ መካከል ልዩነት አለ ብሎ አላመነም
በዚያው ደብዳቤ ውስጥ ሁለት ተከታታይ ዓረፍተ ነገር — አንደኛው በዓለም ዙሪያ ይታወቃል፤ ሁለተኛው ብዙም አይጠቀስም። ሁለቱ ሰዎች ከዚያ በኋላም መጻጻፋቸውን ቀጠሉ። Creighton በኋላ የለንደን ጳጳስ ሆነ፤ የሞተውም ከ Acton ቀድሞ ነው
አራተኛው ወረቀት — በ Cambridge የተነበበ የመክፈቻ ትምህርት (ሺህ ስምንት መቶ ዘጠና አምስት) — የብሪታንያ መንግሥት በ Cambridge ዩኒቨርሲቲ የዘመናዊ ታሪክ ከፍተኛ መምህር አድርጎ ሾመው። ያ ወንበር በንጉሣዊ ሹመት የሚሰጥ ነው፤ ስሙም «Regius» ይባላል — በላቲን ንጉሣዊ ማለት ነው። ወደዚያች ዩኒቨርሲቲ የገባው በዚያ በር ነው — ሦስት ጊዜ በተማሪነት አመልክቶ ተመላሽ የሆነባት ዩኒቨርሲቲ ናት። ስድሳ አንድ ዓመቱ ነበር
በዚያ ትምህርት ውስጥ ለተማሪዎቹ የነገራቸው — ጁን ወር ላይ ያነበበው ትምህርት ነው። መዛግብት አሁን እየተከፈቱ መሆናቸውን፤ ዘመናት ሳይሆን ጥያቄዎችን አጥኑ ማለቱን፤ ከክፋት ይልቅ ሥልጣንን ጠርጥሩ ማለቱን፤ ደግሞም ታሪክ አንድ ሙሉ ነገር እንደሆነ። ከዚያ በኋላ ስድስት ዓመት ገደማ በዚያ ወንበር ላይ ቀጠለ፤ ስለ ፈረንሳይ አብዮት አስተማረ
ያልተጻፈው መጽሐፍ
መሠረቱ አንድ ሐሳብ ነው — ታሪክን የሚሠሩት ሐሳቦች ናቸው፤ ትልልቅ ሰዎችም፣ ትልልቅ ክስተቶችም፣ የኢኮኖሚና የማኅበረሰብ ኃይሎችም ሁሉም በሐሳብ ተቀርጸዋል፤ ከሐሳቦቹ ሁሉ ትልቁ ደግሞ ነጻነት ነው። የነጻነትን ታሪክ ከመጀመሪያዋ ቀን እስከ ዘመኑ ድረስ ሊከታተል አስቦ ነበር
ሰባ ሺህ ገደማ ጥራዝና በመቶዎች የሚቆጠሩ ሳጥኖች — መጻሕፍቱ የተሰበሰቡት ለዚያ መጽሐፍ ነው። ብዙዎቹን አነበበ፤ ጠርዛቸው ላይ ጻፈ፤ አንድ ገጽ ሲፈልግ የወረቀት ቁራጭ ሰክቶ ምልክት አደረገ። ማስታወሻውን ደግሞ በትንንሽ ወረቀቶች ላይ ጻፈ — አንድ ወረቀት አንድ ጉዳይ፤ በሳጥኖች ውስጥ ተከማቹ። ዛሬ Cambridge ውስጥ የሥራ ማስታወሻዎቹ ብቻ ወደ ስድስት መቶ የሚጠጉ የመዝገብ ቁጥሮች ይዘዋል
ለሁለት ሰዎች የሰጠው ምክንያት — Mary Gladstone የጠቅላይ ሚኒስትሩ የ William Gladstone ልጅ ናት፤ ለዓመታት ይጻጻፉ ነበር። ለእሷ የነገራት ይህ ነው፦ ነጻነት ምንድን ነው በሚለው ላይ ማንም ከእኔ ጋር አይስማማም፤ የሞራል ፍርድ በታሪክ ውስጥ አስፈላጊ ነው በሚለውም ላይ ማንም አይስማማም። ለቀድሞ መምህሩ Döllinger ደግሞ የጻፈው ይህ ነው፦ አንተም ራስህ በዚያ የሞራል ፍርድ ጉዳይ ላይ ከእኔ ጋር አትስማማም
ገንዘቡ አለቀ — ሺህ ስምንት መቶ ዘጠና ላይ ቤተ መጻሕፍቱ ለጨረታ ተዘጋጀ፤ በዚያው ዓመት ጃንዋሪ ላይ የቀድሞ መምህሩ Döllinger ሞቶ ነበር፤ እስከ መጨረሻው ከቤተ ክርስቲያኑ ውጭ ነበር። የ Mary አባት William Gladstone ጣልቃ ገባ፤ ገዢ ተገኘ። ገዢው Andrew Carnegie ይባላል፤ በአሜሪካ ብረት ሠርቶ የበለጸገ የስኮትላንድ ተወላጅ ነው። መጻሕፍቱን በሙሉ ገዛቸው፤ ከዚያ ግን አልወሰዳቸውም — Acton እስከሚሞት ድረስ እየተጠቀመባቸው እንዲኖር ተወው። ስለዚህ ሰውየው በራሱ ቤት ውስጥ በሌላ ሰው መጻሕፍት መካከል ኖረ
መጨረሻው — ሺህ ዘጠኝ መቶ አንድ ላይ ሽባ የሚያደርግ ስትሮክ መታው፤ ከዚያ በኋላ ለወራት ታሞ ቆየ። ሺህ ዘጠኝ መቶ ሁለት ላይ ሞተ፤ የሞተው Tegernsee በምትባል የጀርመን ቦታ ላይ ነው፤ የሚስቱ ቤተሰብ ቤት እዚያ ነው። ዕድሜው ስድሳ ስምንት ነበር። የነጻነት ታሪክ አልተጻፈም
ሦስት ጥያቄዎች
ስለ ቃሉ — «ነጻነት» ሲል ምን ማለቱ ነው? — በትርጓሜው ውስጥ አራት ነገሮች ተዘርዝረዋል፦ ሥልጣን፣ አብላጫ ድምጽ፣ ልማድ፣ የሕዝብ አስተያየት። ከእነዚያ አራት ውስጥ አንዱ ብቻ ነው መንግሥት፤ ሦስቱ አይደሉም። ማለትም ሰውየው መንግሥትን ብቻ አልፈራም — ጎረቤቱንም ፈርቷል፤ አንድ ሰው ወደ ወህኒ ሳይገባ ሕይወቱ ሊጠፋ እንደሚችል ያውቃል። እናም ትርጓሜው ወደ አንድ ሰው ያዘነብላል፦ ጥበቃ የሚያስፈልገው ብዙኃኑ አይደለም፤ የተረታው ሰው ነው። ስለዚህ የእሱ ነጻነት የአሸናፊው ሳይሆን የተሸናፊው ጉዳይ ነው — መለኪያውም ያንን ይከተላል
ስለ ሳጥኖቹ — ለምን አልጻፈውም? — ሦስት መልስ በእጃችን አለ። የመጀመሪያው የራሱ ነው፦ ማንም አልተስማማኝም። ይህ ግን ደካማ ነው — አለመስማማት የመጻፍ ምክንያት እንጂ የመተው ምክንያት አይደለም። ሁለተኛው ሰነፍነት ነው፤ በማስረጃ ይወድቃል — ያን ያህል መጽሐፍ ሰብስቦ ጠርዛቸው ላይ የጻፈ ሰው ሰነፍ አልነበረም። ሦስተኛው የአበባ ነው፦ ችግሩ በዘዴው ውስጥ ነው። Munich ውስጥ የተማረው ልማድ አንድ ነው — ወረቀት ካላሳየኸኝ አላምንም። ያ ለአንድ ጥናት ጥሩ ነው፤ ለሁለት ሺህ ዓመታት ታሪክ ግን እያንዳንዱ ዓረፍተ ነገር ሰነድ ይፈልጋል፣ እያንዳንዱ ሰነድ ደግሞ በአንድ መዝገብ ቤት ውስጥ ተቆልፎ አለ። ስለ ፈረንሳይ አብዮት ሲያስተምር እንኳ «በብዙ ዝርዝር ጥያቄዎች ላይ ወሳኝ ማስረጃ እንደሌለኝ ልነግራችሁ እገደዳለሁ» ብሏል። ማለትም መጽሐፉን የገደለው መስፈሪያው ራሱ ነው — መስፈሪያውን ዝቅ ቢያደርግ ኖሮ መጽሐፉ ይኖረን ነበር፤ ዝቅ ቢያደርግ ኖሮ ግን የእሱ መጽሐፍ አይሆንም ነበር
ስለ መስፈሪያው — ለ Creighton የጻፈው ደንብ ምን ያስከፍላል? — ደንቡ ቀላል ይመስላል፦ አንድ የሞራል መስፈሪያ ለሁሉም ሰው። ውጤቱ ግን ቀላል አይደለም — አንዴ ያንን ከተቀበልክ የታሪክን ግማሽ ትከሳለህ፤ ግዛት የገነቡ ሰዎች ሁሉ ወደ ተከሳሽ ወንበር ይመጣሉ። እዚያ ላይ ነው ሁለት ዓይነት የታሪክ ጸሐፊ የሚለያዩት፦ Creighton ሰዎቹን በዘመናቸው ልማድ ተረዷቸው ይላል፤ Acton ልማድ ሰበብ ነው ይላል። አበባ የምትጨምረው ሁለት ነገር አለ፦ ያ ጥያቄ ታሪክን ወደ ችሎት ይለውጠዋል፣ የታሪክ ጸሐፊውም ዳኛ ይሆናል። ደግሞም ያ ደንብ ወደ ጻፈው ሰው ይመለሳል — አንድ ሰው ንጉሦችን በአንድ ሚዛን የሚመዝን ደንብ ከጻፈ፣ ያው ሚዛን በአንድ ቀን በእሱ ላይ ይቀመጣል። ያንን ግን አበባ አልፈታችውም
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ውይይቱ የሚጀምረው በአንድ ደንብ ነው። ዳዊት ሁሉም ሰው የሚደግመው ዓረፍተ ነገር እስከ መጨረሻው ድረስ እንዳይነካ ደንብ አስቀመጠ — ብዙ ጊዜ ስለተባለ አልቋል፣ ሰው ሲሰማው ራሱን ይነቀንቃል እንጂ አያስብበትም አለ። ትግሥት ደንቡን በመጀመሪያ መስመሯ ጣሰችው። ከየትኛው እንጀምራለን ስትል ደግሞ መልሱ «ካልተጻፈው መጽሐፍ አይደለም። ከተጻፈው መስመር ነው።» የሚል ሆነ። ሁለቱ ትልልቅ ክርክሮች እስከ መጨረሻው ክፍት ሆነው ቀርተዋል።
የራሱ ፈተና
የዳዊት መነሻ — የአናሳዎቹን መለኪያ የጻፈው ሰው አራት ሚሊዮን ሰዎችን በንብረትነት የያዘውን ወገን ደግፎ ነበር
የትግሥት ማስተካከያ — ደግፎ ብቻ አይደለም፤ ተሸነፉ ብሎም አዘነ። ደብዳቤው በእጃችን አለ
መከላከያው — ባርነትን አልደገፍኩም ይላል፤ የደገፍኩት የግዛቶቹን መብት ነው ይላል፤ ደቡቦቹ ራሳቸው ባርነትን በጊዜ ሒደት ያስወግዱታል ብዬ አምን ነበር ይላል
የማይሠራበት ምክንያት ከውጭ አልመጣም — ጦርነቱ በተጀመረበት ዓመት የዚያ መንግሥት ምክትል መሪ በአደባባይ ተናግሯል፤ ያ ወረቀት ላይ አለ። ትግሥት፦ ይህ ሰው ማንንም ያለ ወረቀት አላመነም — ፖፑን አላመነም፣ ቤተ ክርስቲያኑን አላመነም፣ መምህሩንም አላመነም። እነዚያ ሰዎች ግን ስለ ራሳቸው በጻፉት ወረቀት ላይ አላመናቸውም፤ ተቃራኒውን ገመተላቸው
ቦታው የተመረጠ ይመስላል — ስለ ሮማ ቤተ ክርስቲያን ሲናገር ዘዴውን በራሱ ላይ ነው የሚያሠራው፤ ስለ አሜሪካ ሲናገር ደግሞ በራሱ ላይ አይደለም። አራት ሚሊዮን ሰዎች የሚከፍሉት ዋጋ ወደ እሱ ቤት አይደርስም
ዳዊት የሚስማማበትና የሚቸገርበት — ይስማማል፤ አይከራከርም። የሚያስቸግረው ሌላ ቦታ ላይ ነው፦ ፈተናውን ማን ጻፈው? እሱ ጻፈው። ማንም አላስገደደውም። ከዚያ በዚያው መስፈሪያ ወደቀ
የክርክሩ እምብርት — ዳዊት፦ መስፈሪያው ጸሐፊውን ሲጥለው መስፈሪያውም አብሮ ይወድቃል ወይስ ይቆማል? ትግሥት፦ መስፈሪያው ይቆማል፤ ሰውየው ይወድቃል። ዳዊት፦ ሰዎች መስፈሪያውን ሲጥሉ የሚጠቀሙበት ምክንያት ያ ነው — «ያንን የጻፈው ሰው ራሱ አልኖረበትም» ይላሉ፣ ከዚያም መስፈሪያውን ጭምር ይጥሉታል
ትግሥት አንድ ነገር እንዳያልፍ ትይዘዋለች — «አንተ ስለ መስፈሪያው እያወራህ ነው። እኔ ስለ ሰዎቹ ነው። አራት ሚሊዮን።» ዳዊት፦ «አላልፈውም።»
አንድ መምህርና አንድ ተማሪ
የትግሥት ጭማሪ — ስለ ሕሊና በጣም የተናገረው ሰው ይህ ነው፤ የሕሊና ዋጋ የከፈለው ግን እሱ አይደለም። Döllinger ነው
ልዩነቱ ሐሳብ አይደለም — ጉባኤው ካለቀ በኋላ ሁለቱም አልቀበልም አሉ። አንዱ ቄስ ነው፤ ሌላው መኳንንት ነው። አንዱ ክብሩም ሹመቱም ከቤተ ክርስቲያኒቱ ይመጣል፤ ሌላው መሬት አለው፣ ማዕረግ አለው፣ በመንግሥት ውስጥ ወዳጆች አሉት። ዳዊት፦ ተመሳሳይ ሕሊና ሁለት ዋጋ ነበረው
ያ ልዩነት በሁሉም ስብሰባ ውስጥ አለ — በተወሰነው ክፍል ውስጥ ተቃውሞ የሚያስከፍለው ዋጋ ለሁሉም ሰው እኩል አይደለም። አንዱ ስሙ ብቻ ይነካል፤ ሌላው ደግሞ ልጆቹ የሚበሉት ይነካል
ዳዊት ሒሳቡን ያወሳስበዋል — Döllingerን ያወገዘው የ Munich ሊቀ ጳጳስ Gregor von Scherr የራሱ የቀድሞ ተማሪ ነበር፤ ዩኒቨርሲቲው ደግሞ ከውግዘቱ ብዙም ሳይቆይ ሬክተር አደረገው። «ተማሪው አስወጣው፤ ባልደረቦቹ ከፍ አደረጉት።» ትግሥት፦ «ለቄስ የቱ ይበልጣል? የዩኒቨርሲቲው ወንበር ወይስ መሠዊያው?» ወንበሩ ቀረለት፤ ቤተ ክርስቲያኑን ግን አጣ
ትግሥት አትፈርድባቸውም — ስለወጡት ጳጳሳት፦ «ማን እንደሆኑ አላውቅም። ደመወዛቸው ከየት እንደሚመጣ አላውቅም።» Acton ግን ፈርዶባቸዋል፤ ራሱ ግን ጥያቄው ሲደርስበት በቀጥታ አልመለሰም
ብልጠት ወይስ ፍርሃት? — ትግሥት ሦስተኛ አማራጭ ትሰጣለች፦ ካቶሊክ ሆኖ መቅረት የፈለገ ሰው ነው። አልፈልግም ብሎ ቢሄድ ኖሮ ሌላ ሰው ይሆን ነበር
መጽሐፍ ያልጻፈ ሰው
የዳዊት ሒሳብ — ሰባ ሺህ ገደማ መጽሐፍ፣ በመቶዎች የሚቆጠሩ ሳጥኖች፣ አርባ ዓመት። ውጤቱ ደግሞ ስድሳ ገጽ ገደማ ንግግር፣ አንድ የመጽሔት ጽሑፍ፣ አንድ ደብዳቤና አንድ የመክፈቻ ትምህርት። «ያልተጻፈ መጽሐፍ ሥራ አይደለም። ዕቅድ ነው።»
ትግሥት በሌላ ነገር ትለካለች — ያ ሰው ካልጻፈ ስሙ ለምን እስከ ዛሬ ይነሣል? ካልጻፈማ መጥፋት ነበረበት፤ ሌላ ሺህ ሰው ጠፍቷል
መጽሐፍ ሳይሆን መስፈሪያ — «መጽሐፍ ትነብበዋለህ፤ ትደረድረዋለህ። መስፈሪያ ግን ትጠቀምበታለህ።» ዛሬ ስለ አንድ መንግሥት ስንናገር «አናሳዎቹ ምን ደረሱ?» ብለን የምንጠይቀው ከዚያ ሰው በኋላ ነው
ዳዊት ይገድባታል — ያ ከእሱ ብቻ አልመጣም። ትግሥት፦ ከእሱ ብቻ አልመጣም፤ በዚያ ቅርጽ ግን እሱ ጻፈው
«The Madonna of the Future» — ያልተጻፈውን መጽሐፍ ዕቅድ ብቻ ነው ያለው ዳዊት የመጀመሪያው አይደለም። የጠቅላይ ሚኒስትሩ ልጅ Mary Gladstone ስም አውጥታለት ነበር፤ አሜሪካዊው ደራሲ Henry James የጻፈው አጭር ታሪክ ርዕስ ነው። በታሪኩ ውስጥ ፍሎረንስ የሚኖር አንድ ሠዓሊ ፍጹም የሆነ የድንግል ማርያም ሥዕል ለመሳል ሃያ ዓመት ይዘጋጃል፤ በመጨረሻ ተራኪው ሸራውን ሲያይ ባዶ ነው። Acton ግን ስሙን ተቀበለው — ሺህ ስምንት መቶ ሰማንያ ሁለት ላይ ለእሷ በጻፈው ደብዳቤ የራሱን መጽሐፍ በዚያው ስም ጠራው
ግማሽ ብቻ — ዳዊት ሰውየው ራሱ ሸራው ባዶ እንደሆነ ያውቅ ነበር ሲል ትግሥት አትቀበልም፦ «ሸራው ባዶ አልነበረም ነው የምለው፤ ግማሹ ተጽፏል።» ሌላው ግማሽ በእውነት ጠፍቷል። «ስለ አንድ ሰው የምናውቀው በጻፈው ብቻ ከሆነ፣ ያልጻፈው ሰው በሙሉ ጠፍቷል ማለት ነው።»
የዳዊት ተቃራኒ ንባብ — አንድ ሰው ሳይጽፍ ስሙ ከቀጠለ፣ ቀጥሎ ያለው ስሙ እንጂ ሐሳቡ አይደለም። ስም ደግሞ ባዶ ዕቃ ነው፤ ማንም የፈለገውን ይሞላዋል። በዚያ ላይ ወደ አንድ አልመጡም
ብሔር የሚለው ቃል
ትግሥት ሁለተኛውን ወረቀት ታነሣለች — በሺህ ስምንት መቶ ስድሳ ሁለት ብሔርተኝነት የተራማጆች ሐሳብ ነበር፤ ሕዝቦች ከግዛት ነጻ ወጥተው የራሳቸውን አገር የሚመሠርቱበት ሐሳብ። እሱ ተቃወመው፤ ምክንያቱንም ግልጽ አድርጎ ጻፈ፦ በአንድ ብሔር መንግሥት ውስጥ ያሉት ሌሎች ሕዝቦች አራት ዕጣ ይጠብቃቸዋል — መጥፋት፣ ባርነት፣ ከሕግ ውጭ መጣል፣ ወይም ጥገኝነት
የምትስማማበት ነገር — በትንበያው ላይ አትከራከርም
የሚያስቸግራት ነገር — በዚያው ጽሑፍ ውስጥ እጅግ ፍጹም ብሎ ምሳሌ ያደረጋቸው የብሪታንያንና የኦስትሪያን ግዛቶች ነው፤ ያንን የጻፈው ደግሞ የዚያው የብሪታንያ ፓርላማ አባል ሆኖ ተቀምጦ ነው። «ብሔርተኝነት አደገኛ ነው» የሚለው ዓረፍተ ነገር ከግዛቱ ማዕከል ሲነገርና ከጫፉ ሲነገር አንድ አይሆንም
ዳዊት ያጠቃልላል — ትክክል ነው፤ ግን ከትክክለኛው ወንበር አልተናገረም። ትግሥት፦ ትንበያው ትክክል ሆኖ ተናጋሪው በዚያ ትንበያ ውስጥ ምንም ዋጋ የማይከፍል ሰው ሲሆን ብዙ ጊዜ ይከሰታል
ያልተነገሩ ነገሮች
ዳዊት አንድ ወረቀት ይዞ አምስት ነገር በተራ ያነባል፤ ትግሥት ደግሞ አንድ ነገር ብቻ ትላለች — ይህ ስለ ነጻነት በሚጻፍ መጽሐፍ ውስጥ ይገባል ወይስ አይገባም።
አንድ አጭር ንግግርና ሁለት ጥያቄ — በብሪታንያ የታችኛው ምክር ቤት ውስጥ ለዓመታት ተቀምጧል፤ በዚያ ሁሉ ጊዜ ያደረገው አንድ አጭር ንግግር ብቻ ነው፤ ሁለት ጥያቄም አቅርቧል። ስለ ነጻነት ዕድሜ ልኩን የጻፈ ሰው፣ ንግግር በሚደረግበት ቦታ ላይ ዝም አለ ማለት ይቻላል። ትግሥት፦ ይገባል። በመግቢያው ላይ
ስም እንዳይታወቅ የተሰጠ ትእዛዝ — በሕይወቱ መጨረሻ አካባቢ አንድ ትልቅ የታሪክ ሥራ አዘጋጀ፤ ራሱ አልጻፈውም — ጸሐፊዎቹን መረጠ፣ መመሪያ ጻፈላቸው። በመመሪያው ውስጥ አንድ ያልተለመደ ትእዛዝ አለ፦ አንባቢው የደራሲዎቹን ዝርዝር ካላየ በስተቀር አንዱ ጸሐፊ ብዕሩን የት እንዳስቀመጠና ሌላው የት እንዳነሣው ማወቅ የማይችልበት መንገድ ጻፉ አላቸው። የመጀመሪያው ጥራዝ ሲወጣ እሱ በሕይወት አልነበረም። ትግሥት፦ አይገባም። ግን ሁሉንም ስም ማጥፋት የፈለገ ሰው ነው ራሱ ስሙ ጠፍቶ ያዘነው?
Carnegie የገዛበት መንገድ — መጻሕፍቱን የገዛው በአሜሪካ ብረት የበለጸገው Andrew Carnegie ነው። በእሱ ገንዘብ ከሁለት ሺህ አምስት መቶ በላይ ቤተ መጻሕፍት ተሠርተዋል፤ ይህን አንዱን ግን በምሥጢር ገዛው፤ ለሕዝብ አልከፈተውም፤ ባለበት ለአንድ አንባቢ ተወው። ትግሥት፦ በጨዋታው ሕግ አይገባም። ግን ያንን ምሥጢር እወደዋለሁ
መጻሕፍቱ የደረሱበት ቦታ — Acton ከሞተ በኋላ Carnegie መጻሕፍቱን ለአንድ አማካሪው ሰጣቸው፤ ያ አማካሪ ደግሞ ለአንድ ዩኒቨርሲቲ ለገሳቸው። ዩኒቨርሲቲው Cambridge ነው — ካቶሊክ ስለሆነ ሦስት ጊዜ በሩን የዘጋችበት። መጻሕፍቱ አሁን በዚያ ናቸው። ትግሥት፦ ይገባል። እናም በመዝጊያው ላይ
ስለ አሜሪካ የሰጠው ፍርድ — አሜሪካ ገና ወጣት አገር ስትሆን እንግሊዝ ውስጥ አብዛኛው ሰው በንቀት ይመለከታት ነበር። Acton ግን ተቃራኒውን ጻፈ — አሜሪካ ትልቅ የፖለቲካ ጽሑፍ አፍርታለች አለ፤ ስሙንም ጠራው፦ «The Federalist Papers»። ትግሥት፦ ይገባል። እናም ከሌሎቹ ሁሉ የበለጠ ስለ እሱ ይናገራል — ስለ አንድ አገር ጽሑፍ ትክክለኛውን ፍርድ ሰጥቷል፤ ስለዚያች አገር ጦርነት ግን ተሳስቷል
መዝጊያ
ዳዊት ደንቡን ጠብቆ ወደ ዓረፍተ ነገሩ ተመለሰ — ወደ ሁለተኛው ግማሽ፣ ማንም ወደማይደግመው። ጥያቄውም አንድ ብቻ ነው፦ ያንን ሲጽፍ ማንን እያሰበ ነበር?
ትግሥት አንድ መልስ ትሰጣለች፤ ዳዊት ሌላ። ትግሥት ደብዳቤው ስለ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን የበላይ መሪዎች ታሪክ በተጻፈ መጽሐፍ ላይ የተሰጠ አስተያየት መሆኑን፣ የጻፈውም በሮም የተሸነፈ ሰው መሆኑን ታስታውሳለች — ከዐሥራ ሰባት ዓመታት በፊት በዚያ ጉባኤ ወቅት ሮም ሆኖ ትምህርቱን ሲቃወም የነበረ። ዳዊት ደግሞ ደብዳቤው የተጻፈው ስለ ታሪክ ጸሐፊው ነው ይላል — ቅሬታው ስለ ሥልጣኑ ሳይሆን ስለ ብዕሩ ነው፤ አንድ ሰው ተቀምጦ ስለ ኃያላን ሰዎች ሲጽፍ እጁ ይለሰልሳል፤ ያ ሰው ሥልጣን የለውም፤ ሆኖም ሥልጣንን ይቅር ይላል። ስለ Creighton ብቻ አይደለም ይላል — ስለ ኃያላን ሰዎች ስለሚጽፍ ሰው ሁሉ ነው፤ ስለ ራሱም ጭምር። ትግሥት አልተቀበለችውም፤ ዳዊት ደግሞ «አውቃለሁ።» አለ።
ከዚያ ትግሥት ዓረፍተ ነገሩን በራሱ ላይ ልታነብበው ጠየቀች፦ ታላቅ ሰው ነው ወይስ አይደለም? ዳዊት «አላውቅም። መጽሐፉን አልጻፈውም።» አለ። ትግሥት «ስለዚህ ፈተናውን አላለፈም።» አለች። ዳዊት «ወይም ደግሞ ራሱን ስለ ፈተነው ሌላ ማንም ሊፈትነው አልቻለም።» አለ።
ከዚያ ትግሥት አራተኛውን ያልተነገረ ነገር አስታወሰችው። ሳባ በጀመረችበት ቀን መጻሕፍቱ ሰባ ሺህ ገደማ ነበሩ፤ ስለ ጨረታው የሚናገሩት ጽሑፎች እንደዚያ ይላሉ። Cambridge ዛሬ ስድሳ ሺህ ገደማ ይላል፤ የዩኒቨርሲቲው ቤተ መጻሕፍት የራሱ ማስታወሻ ደግሞ የተሰጠው የቤተ መጻሕፍቱ «አብዛኛው ክፍል» ነው ይላል። ቀሪው የት እንደደረሰ ቁጥሩ አይነግረንም። Aldenham ዛሬም ቆሟል፤ ሰዎች እዚያ ሠርግ ይደግሳሉ፤ Acton ያሠራው የቤተ መጻሕፍት ሕንፃ ግን ፈርሷል። Cambridge የደረሱት መጻሕፍት ጠርዝ ላይ ግን የእርሳስ ጽሑፉ አሁንም አለ፤ የወረቀት ቁራጮቹም ገና ገጽ እያመለከቱ ናቸው። የትኛውን ገጽ ለምን እንዳመለከተ ግን አልጻፈም። መጽሐፉ የሚጻፈው እዚያ ላይ ነበር።
ቁልፍ ጥቅሶች
«ነጻነት ስል ማለቴ ይህ ነው፦ እያንዳንዱ ሰው ግዴታዬ ነው ብሎ ያመነበትን ሲያደርግ ከሥልጣን፣ ከአብላጫ ድምጽ፣ ከልማድና ከሕዝብ አስተያየት ተጠብቆ መኖሩን ማረጋገጥ።» — “The History of Freedom in Antiquity”፣ Bridgnorth
«ነጻነት ከሃይማኖት ቀጥሎ የመልካም ሥራዎች ምክንያትና የወንጀሎች የተለመደ ሽፋን ሆኖ ኖሯል።» — የመጀመሪያው ንግግር መክፈቻ
«አንዲት አገር በእውነት ነጻ ናት ወይስ አይደለችም የምንለውን የምንፈርድበት እጅግ አስተማማኝ ፈተና በውስጧ ያሉት አናሳዎች የሚያገኙት ጥበቃ መጠን ነው።» — የአናሳዎቹ መለኪያ
«ከመላው ሕዝብ ፍጹም ፈቃድ ግን ይግባኝ የለም፤ መዳን የለም፤ ከክህደት በቀር መሸሸጊያ የለም» — ስለ ጥንታዊ አቴንስ፣ የመጀመሪያው ንግግር
«ለዚያ የአራት መቶ ዓመት ግጭት የሕዝባዊ ነጻነትን መነሣት ባለ ዕዳ ነን።» — “The History of Freedom in Christianity”
ብሔርተኝነት ነጻነትንም ብልጽግናንም አይፈልግም። ሁለቱንም ለአንድ ግዴታ ይሰዋቸዋል — ብሔሩ የመንግሥቱ ቅርጽና መስፈሪያ እንዲሆን ለማድረግ። — “Nationality”፣ ሺህ ስምንት መቶ ስድሳ ሁለት
«ፖፕንና ንጉሥን ከሌላው ሰው በተለየ መንገድ፣ ክፉ አላደረጉም በሚል ጥሩ ግምት እንድንዳኝ የሚለውን ደንብህን መቀበል አልችልም። ግምት የሚኖር ከሆነ በተቃራኒው ነው — በሥልጣን ያዢዎቹ ላይ፣ ሥልጣኑ እየጨመረ ሲሄድ ግምቱም እየጨመረ ይሄዳል።» — ለ Creighton የተጻፈ ደብዳቤ
«ግድያ በሕጋዊ መንገድ፣ በሚያሳምንና በሚያተርፍ ጦርነት፣ በስም ማጥፋትም ሊፈጸም ይችላል፤ በመርዝ ወይም በጩቤ ብቻ አይደለም።» — በዚያው ደብዳቤ
«ሥልጣን ወደ መበላሸት ያዘነብላል፤ ፍጹም ሥልጣን ደግሞ ፍጹም ያበላሻል። ታላላቅ ሰዎች በአብዛኛው መጥፎ ሰዎች ናቸው — ሥልጣን ሳይሆን ተጽዕኖ ብቻ ሲይዙም እንኳ፤ በሥልጣን የመበላሸት ዕድል ሲጨመርበት ደግሞ ይብስ።» — በዚያው ደብዳቤ ውስጥ ተከታትለው የተጻፉት ሁለት ዓረፍተ ነገሮች
«በግዛቶቹ መብት ውስጥ አየሁ የገዢውን ፈቃድ ፍጹምነት የሚገታ ብቸኛውን ነገር፤ መገንጠሉም በተስፋ ሞላኝ፤ እንደ ዲሞክራሲ ጥፋት ሳይሆን እንደ ዲሞክራሲ መዳን።» — ለ Robert E. Lee የተጻፈ ደብዳቤ
«እናም Richmond ላይ ለጠፋው ነገር የማዝነው Waterloo ላይ ስለዳነው ነገር ከምደሰተው በላይ ነው።» — በዚያው ደብዳቤ፣ ጥቂት መስመሮች ቆይቶ
«ወደ ውጭ ወራሪ፣ ወደ ውስጥ አምባገነን» — Lee በመልሱ፣ ግዛቶቹ ወደ አንድ ግዙፍ ሪፐብሊክ ቢጠቃለሉ
«የሞራልን ገንዘብ አታርክሱ፤ የቅንነትን መስፈሪያ ዝቅ አታድርጉ። ሌሎችን ራሳችሁ በምትኖሩበት የመጨረሻ ደንብ ፈትኗቸው።» — የ Cambridge የመክፈቻ ትምህርት፣ ወደ መጨረሻው አካባቢ
«መስፈሪያው ይቆማል። ሰውየው ይወድቃል።» — ትግሥት
«ያ የሰዎቹ ስንፍና ነው። የመስፈሪያው ስህተት አይደለም።» — ትግሥት
«ተመሳሳይ ሕሊና ሁለት ዋጋ ነበረው።» — ዳዊት፣ ስለ መምህሩና ስለ ተማሪው
«አንዱ ስሙ ብቻ ይነካል። ሌላው ደግሞ ልጆቹ የሚበሉት ይነካል።» — ትግሥት፣ ስለ ተቃውሞ ዋጋ
«ያልተጻፈ መጽሐፍ ሥራ አይደለም። ዕቅድ ነው። ዕቅድ ደግሞ ሁላችንም አለን።» — ዳዊት
«መጽሐፍ ትነብበዋለህ፤ ትደረድረዋለህ። መስፈሪያ ግን ትጠቀምበታለህ።» — ትግሥት
«ሸራው ባዶ አልነበረም ነው የምለው፤ ግማሹ ተጽፏል።» — ትግሥት፣ ስለ «The Madonna of the Future»
«ስም ደግሞ ባዶ ዕቃ ነው። ማንም የፈለገውን ይሞላዋል።» — ዳዊት
«ትንበያው ትክክል ሆኖ ተናጋሪው በዚያ ትንበያ ውስጥ ምንም ዋጋ የማይከፍል ሰው ሲሆን።» — ትግሥት፣ ስለ ብሔርተኝነቱ ጽሑፍ
«አላውቅም። መጽሐፉን አልጻፈውም።» — ዳዊት፣ የመጨረሻው መልስ
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
John Emerich Edward Dalberg-Acton (1834–1902) — Naples ውስጥ የተወለደ፣ በእንግሊዝ ያደገ ካቶሊክ መኳንንት፤ ጋዜጠኛ፣ የምክር ቤት አባል፣ በኋላም የ Cambridge የዘመናዊ ታሪክ መምህር። ሰባ ሺህ ገደማ መጽሐፍ ሰብስቦ የነጻነትን ታሪክ ሊጽፍ አስቦ ከመጽሐፉ አንድም ምዕራፍ ሳይጽፍ የሞተ። ዓለም Lord Acton ብሎ ይጠራዋል
Johann Ignaz von Döllinger — ቄስ፣ በ Munich ዩኒቨርሲቲ የሥነ መለኮት መምህርና የቤተ ክርስቲያን ታሪክ ጸሐፊ፤ የ Acton መምህር። ወረቀት ማመንን ያስተማረው ሰው። ከጉባኤው በኋላ ውሳኔውን ባለመቀበሉ ተወግዞ የቤተ ክርስቲያን ሹመቶቹን ለቀቀ፤ ዩኒቨርሲቲው ግን ብዙም ሳይቆይ ሬክተር አደረገው። በሺህ ስምንት መቶ ዘጠና ጃንዋሪ ላይ ከቤተ ክርስቲያኑ ውጭ እንደሆነ ሞተ
Lord Granville — የ Acton እናት ያገባችው ፖለቲከኛ፤ የብሪታንያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የነበረና በሊበራል ፓርቲ ውስጥ ከፍተኛ ቦታ የያዘ። ካቶሊክ አልነበረም
Nicholas Wiseman — የ Oscott ኮሌጅ ኃላፊ የነበረ ቄስ፤ በኋላ የእንግሊዝ ካቶሊኮች ከፍተኛ መሪ የሆነ
Pius ዘጠነኛ — በ Acton ዘመን የነበረው ፖፕ፤ ረጅም ዘመን የገዛ። ሺህ ስምንት መቶ ስድሳ አራት ላይ የተወገዙ ሐሳቦችን ዘርዝሮ ያወጣውና ጉባኤውን የጠራው
Henry Manning — የእንግሊዝ ካቶሊኮች መሪ የነበረ ሊቀ ጳጳስ፤ በጉባኤው ላይ ትምህርቱ እንዲጸድቅ ግንባር ቀደም ሆነው ከገፉት አንዱ፤ ስለ ጉባኤው ውሳኔ Actonን የጠየቀው። መልሱ አለመካድና አለመቀበል ነበር
William Gladstone — የብሪታንያ ጠቅላይ ሚኒስትር፤ በአሜሪካው ጦርነት ዘመን የገንዘብ ሚኒስትር ነበር። ሺህ ስምንት መቶ ስድሳ ዘጠኝ ላይ Actonን ወደ ላይኛው ምክር ቤት ያሳደገው፤ የ Mary Gladstone አባት፤ ቤተ መጻሕፍቱ ለጨረታ ሲዘጋጅ ጣልቃ የገባ
Mary Gladstone — የጠቅላይ ሚኒስትሩ ልጅ፤ ከ Acton ጋር ለዓመታት ተጻጽፋለች። መጽሐፉ ያልተጻፈበትን ምክንያት ከተነገራቸው ሁለት ሰዎች አንዷ፤ ላልተጻፈው መጽሐፍ «The Madonna of the Future» የሚል ስም ያወጣችለት
Mandell Creighton — የእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን ቄስና የታሪክ ጸሐፊ፤ በኋላ ጳጳስ ሆነ። ስለ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን የበላይ መሪዎች ታሪክ ብዙ ጥራዝ የጻፈ፤ Acton ግምገማውን ያወጣው Creighton ራሱ በሚያዘጋጀው የታሪክ መጽሔት ላይ ነው። የደብዳቤው ተቀባይ፤ በኋላ የለንደን ጳጳስ ሆነ፤ ከ Acton ቀድሞ ሞተ
Robert E. Lee — የደቡቦቹ ሠራዊት ዋና አዛዥ፤ ጦርነቱ ካለቀ በኋላ Acton የጻፈለትና መልስ የሰጠው፤ በመልሱ የ Acton ፍርሃት ከሞላ ጎደል በዚያው ቃል ተመልሶ መጣ
Alexander Stephens — የደቡቦቹ አዲስ መንግሥት ምክትል መሪ፤ ጦርነቱ በተጀመረበት ዓመት Savannah ውስጥ ቆሞ አዲሱ መንግሥት የቆመበት የማዕዘን ድንጋይ ባርነትና የዘር አለመመጣጠን መሆኑን በአደባባይ የተናገረ
Andrew Carnegie — በአሜሪካ ብረት ሠርቶ የበለጸገ የስኮትላንድ ተወላጅ፤ በገንዘቡ ከሁለት ሺህ አምስት መቶ በላይ ቤተ መጻሕፍት ተሠርተዋል። የ Actonን መጻሕፍት በምሥጢር ገዝቶ ሳይወስዳቸው Acton እስከሚሞት እንዲጠቀምባቸው የተወ፤ ከዚያ ለአንድ አማካሪው የሰጣቸው
Gregor von Scherr — Döllingerን በሺህ ስምንት መቶ ሰባ አንድ ያወገዘው የ Munich ሊቀ ጳጳስ፤ የ Döllinger የቀድሞ ተማሪ
Henry James — አሜሪካዊ ደራሲ፤ «The Madonna of the Future» የሚለውን አጭር ታሪክ የጻፈ
Henry ስምንተኛ — ከሦስት መቶ ዓመታት በፊት ከሮም ቤተ ክርስቲያን ተለይቶ የራሱን ቤተ ክርስቲያን ያቋቋመ የእንግሊዝ ንጉሥ
Napoleon — Waterloo ላይ የመጨረሻ ሽንፈቱን የተሸነፈ የፈረንሳይ መሪ
ቦታዎች
Naples — Acton የተወለደባት ከተማ፤ በዚያን ጊዜ ራሱን የቻለ መንግሥት ነበር
Aldenham / Shropshire — በእንግሊዝ የገጠር አውራጃ ውስጥ ያለው ቤቱ፤ ሰባ ሺህ ገደማ መጻሕፍቱ ለጨረታ የተቆጠሩበት። ዛሬም ቆሟል፤ ሰዎች እዚያ ሠርግ ይደግሳሉ፤ Acton ያሠራው የቤተ መጻሕፍት ሕንፃ ግን ፈርሷል
ፓሪስ — ወደ Oscott ከመሄዱ በፊት ለአጭር ጊዜ የተማረባት ከተማ
Oscott — ዘጠኝ ዓመቱ ላይ የገባበት የእንግሊዝ የካቶሊክ ኮሌጅ
Cambridge — ሦስት ጊዜ በተማሪነት አመልክቶ ተመላሽ የሆነባትና ከዓመታት በኋላ በመምህርነት የገባባት ዩኒቨርሲቲ፤ መጻሕፍቱም በመጨረሻ የደረሱባት። ዛሬ ስድሳ ሺህ ገደማ ይላል፤ የሥራ ማስታወሻዎቹ ብቻ ወደ ስድስት መቶ የሚጠጉ የመዝገብ ቁጥሮች ይዘዋል
Munich — በ Acton ዘመን የካቶሊክ ዓለም የሐሳብ ማዕከል፤ ከ Döllinger ጋር ስምንት ዓመት ገደማ ያሳለፈባት
ሮም — የፖፑ ግዛቶች ዋና ከተማ፤ ጉባኤው የተካሄደባትና ከሁለት ወር በኋላ የጣሊያን ሠራዊት የገባባት
St Peter’s — ጳጳሳቱ ተሰብስበው የመጨረሻውን ድምጽ የሰጡበት ትልቅ ቤተ ክርስቲያን
Bridgnorth — ከ Acton ቤት አጠገብ ያለች ትንሽ የገበያ ከተማ፤ ሁለቱ ንግግሮች ለ Bridgnorth Institution አባላት የተነበቡበት የግብርና አዳራሽ ያለባት
አቴንስ — ሕዝቡ ራሱን ከነገሥታት ነጻ አውጥቶ ጉባኤው ላይ የሚቆም ነገር ያልቀረባት የግሪክ ከተማ
Savannah — Alexander Stephens ንግግሩን ያደረገባት ከተማ
Richmond — የደቡቦቹ ዋና ከተማ፤ በሺህ ስምንት መቶ ስድሳ አምስት የወደቀች
Waterloo — ቤልጅየም ውስጥ Napoleon የመጨረሻ ሽንፈቱን የተሸነፈበት ቦታ፤ እንግሊዞች የአውሮፓ ነጻነት የዳነበት ቀን አድርገው ይቆጥሩታል
Tegernsee — በጀርመን ውስጥ ያለ የሚስቱ ቤተሰብ ቦታ፤ የሞተባት
ፍሎረንስ — በ Henry James ታሪክ ውስጥ ሠዓሊው ባዶ ሸራ ይዞ የሚኖርባት ከተማ
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
liberty / liber / liberi — ሥሩ ላቲን ነው፤ liber ማለት ነጻ ማለት ነው። በዚያው ቋንቋ ውስጥ liberi ማለት ልጆች ማለት ነው — በዚያ ኅብረተሰብ ውስጥ በአንድ ቤት ጣሪያ ሥር የጌታው ልጆችና የባሪያዎቹ ልጆች ይኖራሉ፤ «Liberi» የሚባሉት የመጀመሪያዎቹ ናቸው
freedom / friend — ከጀርመንኛ ወገን የመጣ ሥር፤ «friend» የሚለውንም ወልዷል። በዚያ ጥንታዊ ማኅበረሰብ ውስጥ ነጻ ማለት የቤተሰቡ አካል መሆን ማለት ነው። ሁለቱም ቃላት የተወለዱት ባርነት ባለበት ቤት ውስጥ ነው
conscience / ሕሊና — ከላቲን፤ «Con» (አብሮ) + «Scire» (ማወቅ) = አብሮ ማወቅ። መጀመሪያ ከሌላ ሰው ጋር የሚጋሩት ምስጢራዊ እውቀት ነበር፤ ከዚያ ወደ ውስጥ ተመልሶ ከራስ ጋር የሚጋሩት እውቀት ሆነ። Acton ነጻነትን የገለጸው በዚያ ቃል ነው
infallible — «In» (አይደለም) + «Fallere» (መሳት ወይም ማሳት) = የማይስት። ከዚያው ሥር «fail» እና «false» ወጥተዋል። ጉባኤው ያጸደቀው ትምህርት ፖፑ ከመንበሩ ሆኖ በእምነትና በሥነ ምግባር ጉዳይ ለመላዋ ቤተ ክርስቲያን ትምህርትን በይፋ ሲወስን አይሳሳትም የሚል ነው
federal / foedus — foedus ማለት ውል ወይም ቃል ኪዳን ማለት ነው። አንድ ላይ የተሰበሰቡ ወገኖች ራሳቸው ሆነው እየቀጠሉ በአንድ ውል ይያያዛሉ — መቀላቀል አይደለም፣ መተሳሰር ነው
ጉባኤ — የመላው ቤተ ክርስቲያን ጳጳሳት በአንድ ቦታ ተሰብስበው ትምህርት የሚወስኑበት ስብሰባ። ተራ ነገር አይደለም — ከዚያ በፊት እንዲህ ያለ ጉባኤ ተካሂዶ የነበረው ከሦስት መቶ ዓመታት በፊት ነው
የፖፑ ግዛቶች — ለአሥራ አንድ መቶ ዓመታት ገደማ የጣሊያን መካከለኛ ክፍልን ያስተዳደረው መንግሥት፤ ድንበር፣ ግብር፣ ሠራዊትና እስር ቤት ነበረው። ዋና ከተማው ሮም ናት
«Quirinus» — Acton ከሮም የሚልካቸው ደብዳቤዎች ከሌሎች ሰዎች ደብዳቤዎች ጋር ተጣምረው በጀርመን ጋዜጣ ላይ ሲወጡ የተጠቀሙበት የብዕር ስም። በዝግ በር የሚካሄደው ጉባኤ ከዲሴምበር ጀምሮ በየጊዜው የተዘገበው በዚያ ስም ነው
«The History of Liberty» — ያልተጻፈው መጽሐፍ ስም። የነጻነትን ታሪክ ከመጀመሪያዋ ቀን እስከ ዘመኑ ድረስ ሊከታተል ታስቦ ነበር
«The History of Freedom in Antiquity» / «The History of Freedom in Christianity» — በ Bridgnorth የተነበቡት ሁለት ንግግሮች፤ ቆይተው በታተሙበት መጽሐፍ ውስጥ አንድ ላይ ስድሳ ገጽ ገደማ ይሞላሉ። ለሃያ አምስት ዓመታት የተዘጋጀበት ሥራ በአደባባይ የወጣው በእነዚያ ገጾች ውስጥ ብቻ ነው
«Nationality» — በሺህ ስምንት መቶ ስድሳ ሁለት በራሱ መጽሔት ላይ ያወጣው ረጅም ጽሑፍ፤ ብሔርተኝነትን የተቃወመበት። በአንድ ብሔር መንግሥት ውስጥ ላሉት ሌሎች ሕዝቦች አራት ዕጣ ያስቀመጠበትና የብሪታንያንና የኦስትሪያን ግዛቶች እጅግ ፍጹም ብሎ ምሳሌ ያደረገበት
«The Federalist Papers» — Acton አሜሪካ ያፈራችው ትልቅ የፖለቲካ ጽሑፍ ብሎ በስም የጠራው። ኢብሳ የገለጸው የ«federal» አወቃቀር ሲጸድቅ ሕዝቡ እንዲቀበለው ለማሳመን የተጻፉ ጽሑፎች ናቸው
የአናሳዎቹ መለኪያ — አንዲት አገር ነጻ ናት ወይስ አይደለችም የሚለውን ለመፍረድ Acton ያስቀመጠው ፈተና፦ በውስጧ ያሉት አናሳዎች የሚያገኙት ጥበቃ መጠን። የክፍል አራት የመክፈቻ ክርክር የቆመው በዚያ መስመር ላይ ነው
የዘመናዊ ታሪክ ወንበር — በንጉሣዊ ሹመት የሚሰጥ የ Cambridge ሹመት፤ ስሙ «Regius» ነው — በላቲን ንጉሣዊ ማለት ነው። Acton በሺህ ስምንት መቶ ዘጠና አምስት የተሾመበት
«The Madonna of the Future» — Henry James የጻፈው አጭር ታሪክ፤ ፍሎረንስ የሚኖር ሠዓሊ ፍጹም የሆነ የድንግል ማርያም ሥዕል ለመሳል ሃያ ዓመት ተዘጋጅቶ ባዶ ሸራ ይተዋል። Mary Gladstone ላልተጻፈው መጽሐፍ ያወጣችለት ስም፤ Acton ራሱም በሺህ ስምንት መቶ ሰማንያ ሁለት በጻፈላት ደብዳቤ የራሱን መጽሐፍ በዚያው ስም ጠርቶታል
ሬክተር — የዩኒቨርሲቲ የበላይ ኃላፊ፤ Döllinger ከውግዘቱ ብዙም ሳይቆይ የተሰጠው ሹመት
የውይይት ጥያቄዎች
መስፈሪያውና ጸሐፊው። ትግሥት «መስፈሪያው ይቆማል። ሰውየው ይወድቃል።» ትላለች፤ ዳዊት ደግሞ ሰዎች መስፈሪያውን የሚጥሉት ጸሐፊው በዚያ መስፈሪያ ስለወደቀ ነው ይላል። አንድ ደንብ ያወጣው ሰው ደንቡን ሲጥስ ደንቡ ኃይሉን ያጣል ወይስ ኃይሉ ከሰውየው ጋር ምንም ግንኙነት የለውም?
አንድ ሕሊና፣ ሁለት ዋጋ። መምህሩና ተማሪው ተመሳሳይ አቋም ይዘው አንዱ ቤተ ክርስቲያኑን ሲያጣ ሌላው ምንም አላጣም፤ ትግሥት ልዩነቱ ሐሳብ ሳይሆን መሬትና ማዕረግ ነው ትላለች፤ ዳዊት ደግሞ ወንበሩ ለ Döllinger እንደቀረለት ያስታውሳል። ትግሥት ስለወጡት ጳጳሳት «አልፈርድባቸውም።» ስትል Acton ደግሞ ፈርዶባቸዋል። አንድ አቋም የሚያስከፍለው ዋጋ ለሁሉም እኩል በማይሆንበት ክፍል ውስጥ ማን ላይ መፍረድ ይቻላል?
መጽሐፉ ወይስ መስፈሪያው? ዳዊት አንድ ሰው ሥራው መኖር አለበት ይላል — ያልተጻፈ መጽሐፍ ዕቅድ እንጂ ሥራ አይደለም። ትግሥት ደግሞ የተወው ነገር መጽሐፍ ሳይሆን መስፈሪያ ነው ትላለች — መጽሐፍ ይነበባል፣ መስፈሪያ ግን ይሠራበታል። አንድ ሰው በሠራው ሥራ ብቻ ይለካል ወይስ በሌሎች ሰዎች እጅ ውስጥ በቀጠለው መሣሪያ?
