በአንድ የእስር ቤት ግቢ ውስጥ ገመድ ከላይ በተሰቀለ መቀርቀሪያ ውስጥ ያልፋል። እጆቹ ከጀርባው የታሰሩ ሰው ከዚያ ገመድ ጋር ተያይዟል፤ ይጎትቱታል፤ የሰውነቱ ክብደት ሁሉ በትከሻዎቹ መገጣጠሚያ ላይ ይንጠለጠላል፤ ከዚያም ለቀው መሬት ሳይነካ ይይዙታል። ስድስት ጊዜ አደረጉት። የተንጠለጠለው ሰው አርባ ሦስት ዓመቱ ነው፤ እስከ ጥቂት ወራት በፊት የፍሎረንስ ሪፐብሊክ ደብዳቤዎችን ይጽፍ ነበር። የተያዘበት ምክንያት አንድ ብቻ ነው — መንግሥት ለመገልበጥ ባሴሩ ሰዎች ኪስ ውስጥ በተገኘ ዝርዝር ላይ ስሙ ተጽፎ ተገኘ። ከዚያ ገመድ የወረደው ሰው ወደ ትንሽ ርስት ሄዶ አንድ አስቂኝ ተውኔት ጻፈ። ተውኔቱ ሲያልቅ ማንም አልተጋለጠም፣ ማንም አልተቀጣም፤ የተታለለችው ሴት ግን የሁሉንም ሚስጥር ይዛ በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ትቆማለች። እሷ የተጠመደች ናት ወይስ አዛዥ? እናም ሰውየው ይህን ሁሉ ሲጽፍ ዓለምን እየገለጸ ነበር ወይስ መንገድ እያሳየ?
ክፍል 1 — ማታ ላይ ልብስ የሚቀይር ሰው (ሳባ)
ገመዱና መቀርቀሪያው — ገመዱ ከታሰሩት እጆች ጋር ተያይዞ ሰውየውን ከምድር ያነሳዋል፤ ከዚያ ተለቆ መሬት ሳይነካ ይያዛል፤ ትከሻው ከቦታው ይወጣል። ስድስት ጊዜ አደረጉት
ስሙ በወረቀት ላይ — ሴራውን አያውቀውም ነበር። ማንም አልጠየቀውም — ስሙ በዝርዝሩ ውስጥ መገኘቱ በቂ ነበር
ማን እንደነበረ — ኒኮሎ ማኪያቬሊ፤ ለአሥራ አራት ዓመታት የፍሎረንስ ሪፐብሊክ ሁለተኛ ጸሐፊ — የከተማዋን ደብዳቤ ይጽፍ፣ መልእክተኞቿን ይመራ፣ ስለ ጦርነትና ስለ ስምምነት የሚደረገውን ውይይት ያዘጋጅ ነበር
የሬኔሳንስ ልጅ — የተወለደው ሺህ አራት መቶ ስድሳ ዘጠኝ በፍሎረንስ ነው። ሬኔሳንስ ማለት «ዳግም ልደት» — የጥንት ግሪክና ሮም ዕውቀት ከረዥም እንቅልፍ በኋላ የተነሣበት ንቅናቄ። ላቲንን አቀላጥፎ ይጽፍና ይናገር ነበር፤ ታሪክ አጥንቷል፤ ፖለቲካ ያውቅ ነበር
ሪፐብሊክ ማለት ሰላም ማለት አይደለም — ፍሎረንስ ንጉሥ የላትም፤ ምክር ቤት ያስተዳድራታል። ሆኖም በቡድኖች ሽኩቻ ትናጥ ነበር — ወገኖች ይታገላሉ፣ ተፅዕኖ ይሻማሉ፣ ተሸናፊውን ያባርራሉ
ሥልጣኑ የእሱ አልነበረም — ውሳኔውን የሚያዘጋጀው፣ ደብዳቤውን የሚያረቀው፣ መልእክቱን የሚያደርሰው እሱ ነው፤ የሚወስነው ግን ሌላ ሰው። ወደ ውጭ አገሮች በልዑክነት ተላከ፤ በጳጳሱ ቤተ መንግሥት ውስጥም ጊዜ አሳልፏል
ጸሐፌ ትእዛዝ — ሳባ ያቀረበችው የኢትዮጵያ አቻ ቦታ፦ የንጉሡን ትእዛዝ የሚጽፍ፣ ዜና መዋዕሉን የሚመዘግብ ሰው። ዙፋን የለውም፤ ጦር አያዝም። ግን የሚጻፈው ቃል በእጁ ስለሚያልፍ ከብዙ መኳንንት የበለጠ ተፅዕኖ ነበረው — እናም ንጉሥ ሲቀየር ከሁሉ አስቀድሞ የሚነሳው እሱ ነው
ሜዲቺዎች ተመለሱ — ሺህ አምስት መቶ አሥራ ሁለት ላይ የከተማዋ እጅግ ኃያል ቤተሰብ ተመልሶ ገባ፤ ሪፐብሊኩ ወደቀ። ማኪያቬሊ ከሥራው ተባረረ፤ ከቤተ መንግሥቱ ታገደ። ከጥቂት ወራት በኋላ ዝርዝሩ ተገኘ
ያዳነው ማን ነው — ከእሱ ጋር የተጠረጠሩ ሁለት ሰዎች ተገደሉ። እሱ የተረፈው በንጽሕናው አይደለም፤ በዚያው ወራት አንድ ሜዲቺ ጳጳስ ሆኖ ሲመረጥ ለምርጫው መከበሪያ አጠቃላይ ምሕረት ታወጀ። ያፈረሰው ቤተሰብ ራሱ ነው ያዳነው፤ አንድም ሰው ስለ እሱ ልዩ ውሳኔ አልወሰነም
ወደ ከተማዋ አልተመለሰም — ከፍሎረንስ በስተደቡብ ወዳለው ትንሽ ርስቱ ሄደ። ጫካ ይሸጣል፤ ከመንገደኞች ጋር ይጫወታል፤ በመጠጥ ቤት ካርታ ይጫወታል፤ ይጨቃጨቃል። የአንድ ሪፐብሊክ የውጭ ጉዳይ ሲመራ የነበረ ሰው ቀኑን ሙሉ ስለ ማገዶ ዋጋ ይከራከራል
አምባ ገሸን — ሁለተኛው የኢትዮጵያ አቻ፦ የንጉሥ ዘሮች ወደ አንድ ተራራ ተወስደው እዚያ ይኖራሉ። ምግብ አላቸው፣ አገልጋይ አላቸው፣ መጻሕፍት አላቸው። የሌላቸው ነገር አንድ ብቻ ነው — ወደ ታች መውረድ
ሰውየውን አታጥፋው — ሳባ ዘዴውን በአንድ ዓረፍተ ነገር ትጠቀልለዋለች፦ ሥልጣንን ከሰው መለየት ማለት ሰውየውን ማጥፋት ሳይሆን ከውሳኔው ማራቅ ነው። ተራራ አልነበረም፤ ትንሽ ርስት ነበር። ውጤቱ ግን አንድ ነው
የማታው ልማድ — ስለዚህ ልማድ የምናውቀው ለወዳጁ ለፍራንቼስኮ ቬቶሪ ከጻፈው ደብዳቤ ነው። ቀኑን ሙሉ በጭቃና በአቧራ ውስጥ ይውላል፤ ሲመሽ የቆሸሸውን ልብስ አውልቆ የቤተ መንግሥት ልብስ ይለብሳል፤ ተለብሶ ወደ መጻሕፍቱ ይሄዳል
«ወደ ጥንቱ ቤተ መንግሥት እገባለሁ።» — እዚያ ይጠይቃቸዋል፤ ይመልሱለታል፤ ለአራት ሰዓት ችግሩን ሁሉ ይረሳል። አዳራሽ የለም። አድማጭ የለም። ሙት ሰዎችን ለማነጋገር የሚለበስ ልብስ ግን ያስፈልጋል
በደብዳቤው ጅራት ላይ — «ስለ ግዛቶች አንድ ትንሽ ጽሑፍ ጻፍኩ» ይላል። ያ «ትንሽ ጽሑፍ» «ዘ ፕሪንስ» — «ልዑሉ» — ነው
ተስፋው ከንቱ ሆነ — መጽሐፉን ለሜዲቺዎች አቀረበ፤ ሞገሳቸውን አግኝቶ ወደ ሥራው ለመመለስ ተስፋ አድርጎ። መጽሐፉ ደረሳቸው፤ ደራሲው አልተፈለገም። ወደ ቀድሞ ተፅዕኖው ፈጽሞ አልተመለሰም
መቅድሙ ላይ ያለው ቃል — ይህ ቀላል ጉዳይ ጥበበኛና ከባድ መስሎ ለመታየት ለሚፈልግ ሰው የማይመጥን ከሆነ ይቅርታ አድርጉለት፤ በእነዚህ ጥቃቅን ሐሳቦች መከረኛ ሕይወቱን ለማጣፈጥ እየሞከረ ነው። ሌላ አቅሙን በሌላ ሥራ ከማሳየት ስለታገደ፣ ለድካሙም ዋጋ ስለሌለ፣ ፊቱን ወዴት እንደሚያዞር አያውቅም
በዚያው ርስት ላይ የተጻፉት ሌሎቹ — ስለ ጥንቱ የሮም ሪፐብሊክ ረዥም ጥናት፣ ስለ ጦር አደረጃጀት መጽሐፍ፣ ተውኔቶች። ከዓመታት በኋላ ሜዲቺዎች የፍሎረንስን ታሪክ እንዲጽፍ ቀጠሩት — ደመወዙ አነስተኛ ነበር፤ ሥራው ግን ሥራ ነው
ሁለት ጊዜ የተቆጠረበት ችሎታ — ሜዲቺዎች ተባረው ሪፐብሊኩ ሲመለስ ወዲያው ወደ ቀድሞ ሹመቱ አመለከተ። አልተቀበሉትም፦ ለሜዲቺዎች ጽፏል፣ ከሜዲቺዎች ደመወዝ ተቀብሏል፣ ስለዚህ የሜዲቺ ሰው ነው። ሪፐብሊኩን ስላገለገለ አንዱ አባረረው፤ ሜዲቺዎችን ስላገለገለ ሌላው አልፈለገውም። ከጥቂት ሳምንታት በኋላ ሞተ
ሙያው ማሳመን ነበር — አሥራ አራት ዓመት ሙሉ የሠራው ሥራ ይህ ነው፦ አንድ ሰው የማይፈልገውን ነገር እንዲያደርግ የሚያደርገው ምንድን ነው? ምን ቢነገረው ይሰማል? ማን ቢነግረው ያምናል? ስንት ቢከፈለው ይታጠፋል? ሥራውን አጣ፤ ጥያቄዎቹ ግን አልጠፉም
ክፍል 2 — የማይሰማው ላቲን (ኢብሳ)
ተውኔቱ የቆመበት ውሸት — አንዲት ሴት ከማንድሬክ ሥር የተሠራ መጠጥ ብትጠጣ ልጅ ታረግዛለች፤ ግን ከዚያ በኋላ በመጀመሪያ ከሷ ጋር የሚተኛ ሰው ይሞታል። ኢብሳ የያዘው ጥያቄ ይህ ነው፦ ተውኔቱ እንዲሠራ ተመልካቹ አስቀድሞ ማመን የነበረበት ነገር ምንድን ነው? ተውኔቱ የሚሠራው ተመልካቹ «ይህን አምኖ የሚቀበል ሰው አለ» ብሎ ሲቀበል ብቻ ነው
ልጅ የሌለው ቤት — በአሥራ ስድስተኛው ክፍለ ዘመን ፍሎረንስ ውስጥ ልጅ አለመውለድ የግል ሐዘን ብቻ አልነበረም። ንብረት የሚተላለፍበት፣ ስም የሚቀጥልበት፣ በእርጅና የሚንከባከብ ሰው የሚገኝበት መንገድ ነበር
ሀብቱ የት ይሄዳል — ባለጸጋ ሰው ልጅ ሳይወልድ ቢሞት ሀብቱ ወደ ወንድሞቹ ልጆች፣ ወደ ሩቅ ዘመዶቹ ወይም ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳል። ቤቱ ይበተናል
ርስት — የኢትዮጵያው አቻ፦ በዘር የሚተላለፍ የመሬት መብት። መሬቱ ያንተ የሚሆነው ከአባትህ ስለወረስከው ነው። ልጅ አለመኖር ማለት መሬቱ በጎን በኩል ወደ ወንድምና ወደ ወንድም ልጅ ይንሸራተታል ማለት ነው። ልጅ አልባ ሰው በሕይወት እያለ ንብረቱ ማን ጋ እንደሚሄድ ዘመዶቹ ሲያሰሉ ያያል
ኒቻ እየቆጠረ ያለው — ስለ ስሜቱ አይደለም። ንብረቱን ነው። ስለዚህ አንድ የውጭ አገር ሐኪም «መድኃኒት አለኝ» ሲለው የሚሰማው ተስፋ የሚል ቃል የሚሰማ ሰው ሳይሆን ንብረቱ የሚያመልጥበት መንገድ የተዘጋለት ሰው ነው
የሶስትራታ ቃል — ልጄ ሆይ ተስማሚ፤ ልጅ የሌላት ሴት ቤት እንደሌላት አታይም? ባሏ ሲሞት እንደ እንስሳ ትቀራለች፤ ሁሉም ይተዋታል። ኢብሳ ይህን ማስፈራሪያ ሳይሆን ትንበያ ይለዋል — እናትየው ልጇን እያዋረደች ሳይሆን መጨረሻዋን እያሳየቻት ነው
ማንድሬክ የተፈጠረ ተክል አይደለም — በዚያ ዘመን በአውሮፓ የመድኃኒት መጻሕፍት ውስጥ የተመዘገበ ተክል ነው። ሥሩ ተሰንጥቆ ስለሚያድግ የሰው አካል ይመስላል፤ ከምድር ሲነቀል ይጮኻል የሚል አፈ ታሪክም አለ። ልጅ ለማስወለድ ይረዳል የሚለው እምነትም ከእነዚያ አንዱ ነው
የማጭበርበር መሠረታዊ ሕግ — ሙሉ በሙሉ አዲስ ውሸት ተጠራጣሪ ያደርጋል፤ በሚታወቅ እውነት ላይ የተጨመረ ትንሽ ውሸት ግን ያልፋል። ካሊማኮ ከአየር ላይ ውሸት አልፈጠረም — በእውነተኛ እምነት ላይ አንድ ሐሰተኛ ቅርንጫፍ ጨመረበት
ላቲኑ ራሱ ማረጋገጫ ሆነ — ኒቻ ላቲን አይሰማም። አለመስማቱ ግን «ይህ ሰው እኔ የማላውቀውን ስለሚያውቅ ትክክለኛ ሐኪም ነው።» ወደ ማለት ተለወጠ። ያልተማረ ሰው ትምህርትን የሚለካው በሚረዳው ነገር ሳይሆን በማይረዳው ነገር ነው
ደብተራውና ክታቡ — በቤተ ክርስቲያን ትምህርት ቤት ያለፈ፣ ግእዝ የሚያነብ ሰው። ካህን አይደለም፤ ተራ ሰውም አይደለም። አንዲት ሴት ልጅ ሳትወልድ ስትቀር ወደ እሱ ትሄዳለች፤ በብራና ላይ ይጽፍላታል፤ ክፍያውን ይቀበላል
የሚሸጠው ምንድን ነው — ዋናው ነገር ደብተራው እውነት ማወቁ አይደለም፤ እሱ ስለሚያነብና እሷ ስለማታነብ በመካከላቸው ያለው ልዩነት ራሱ ማረጋገጫ መሆኑ ነው። የሚሸጠው መድኃኒት ሳይሆን የራሱን ሚስጥራዊነት ነው። ካሊማኮ የሚሸጠውም ላቲኑን ነው
ወደ እነዚህ ሰዎች የሚሄድ ማን ነው — ተስፋ የቆረጠ ብቻ። ማጭበርበር የሚሠራው በሞኞች ላይ አይደለም፤ ምርጫ በሌላቸው ሰዎች ላይ ነው
መነኩሴው ከምን ይኖራል — በዚያ ዘመን የነበሩ አንዳንድ የመነኮሳት ማኅበራት የራሳቸው መሬት አልነበራቸውም። ገቢያቸው ከምእመናን ልገሳ ነው — ለጸሎት የሚሰጥ ገንዘብ፣ ለሟች መታሰቢያ የሚለገስ፣ በውርስ ውስጥ የሚተው ድርሻ
አማካሪና ጥገኛ አንድ ሰው ሲሆን — መነኩሴው የቤተሰቡ መንፈሳዊ አማካሪ ብቻ ሳይሆን የቤተሰቡ ጥገኛም ነው። ምክሩ ንጹሕ ሆኖ የሚቆየው በሰውየው ጥንካሬ ብቻ ነው፤ በሥርዓቱ አይደለም። ሥርዓቱ ራሱ ወደ አንድ አቅጣጫ ያዘነብላል
የተገለበጠው ጥያቄ — ማኪያቬሊ ልዩ ክፉ ሰው አልፈጠረም። ስለዚህ በተውኔቱ ውስጥ የቆመው ጥያቄ «ይህ መነኩሴ ለምን ክፉ ሆነ?» የሚል ሳይሆን «በዚህ ቦታ ላይ የተቀመጠ ሰው ጥሩ ሆኖ እንዲቀር የሚያደርገው ምንድን ነው?» የሚል ነው። ተውኔቱ መልስ አይሰጥም፤ አለመስጠቱ ራሱ መልስ ነው
ወጣት ሚስት፣ አዛውንት ባል — ጋብቻ የሁለት ቤተሰብ ስምምነት ነው። ሴት ልጅ ስታገባ ቤተሰቧ ጥሎሽ ይከፍላል፤ ወንዱ ሀብቱን አረጋግጦ ማሳየት ይጠበቅበታል። ሀብት ማከማቸት ጊዜ ስለሚወስድ ወንዶች ዘግይተው ያገባሉ፤ ሴቶች በለጋነታቸው ይዳራሉ። ውጤቱ ሰፊ የዕድሜ ልዩነት ነው
ሉክሬዚያ አልመረጠችም — ማንም አልጠየቃትም። ልጅ ካልወለደች የሚጠፋባት ነገር ሁሉ — ቤቷ፣ ደኅንነቷ፣ ቦታዋ — በአንድ ወቅት እሷ ባልመረጠችው ስምምነት ላይ የተመሠረተ ነው። ተመልካቹ ይህን ስለሚያውቀው ማኪያቬሊ ማስረዳት አላስፈለገውም
ካርኒቫል — ተውኔት የሚቀርበው በዓል ላይ ነው፤ በተለይ ከጾም በፊት ባለው ወቅት። ሰዎች ጭንብል ይለብሳሉ፣ ይጨፍራሉ፣ በባለሥልጣናት ላይ ይቀልዳሉ። ከዚያ ጾም ይገባል፤ ሁሉም ወደ ቦታው ይመለሳል። መነኩሴ ተጭበርብሮ የሚታይበት ተውኔት በዚያ ወቅት ይፈቀዳል፤ በሌላ ወቅት ቢቀርብ ጥያቄ ያስነሳ ነበር
የመንገዱ ቋንቋ — የተማሩ ሰዎች ለከበሬታ ሥራ ላቲን ይጠቀሙ ነበር። ማኪያቬሊ ግን ጣሊያንኛ መረጠ — ተመልካቹ የሚናገረውን ቋንቋ። ተውኔቱ ከፍሎረንስ ወጥቶ ወደ ሌሎች ከተሞች ተሰራጨ
የወሰደው ወግ — ስለ ተራ ሰዎች ቤት ጉዳይ የሚያወራው ኮሜዲ ከግሪካዊው ሜናንደር ተነሥቷል። ማኪያቬሊ ሜናንደርን በቀጥታ አላነበበውም፤ በሮማውያኑ በቴረንስና በፕላውተስ በኩል ነው የደረሰው
ያነሳው ክፍል — በዚያ ወግ ውስጥ ተንኮለኛው አገልጋይ ጌታውን ያታልላል፤ በመጨረሻ ግን ሁሉም ወደ ሥርዓት ይመለሳል — ትክክለኛዎቹ ሰዎች ይጋባሉ፣ የተደበቀ ማንነት ይገለጣል፣ ሥርዓቱ ይጸናል። ማኪያቬሊ ይህን የመጨረሻ ክፍል አነሳው። ተንኮሉ አለ፤ ማስተካከያው የለም
አምስት «እሺ» — ካሊማኮ ብቻውን ምንም ማድረግ አይችልም። ኒቻ፣ መነኩሴው፣ እናትየው፣ እናም በመጨረሻ ሉክሬዚያ ራሷ መስማማት አለባቸው። አምስት ሰው፤ አምስት «እሺ»፤ እያንዳንዱ በተለየ ዋጋ የተገዛ
ክፍል 3 — አምስት «እሺ» እና አንድ ቁልፍ (አበባ)
አበባ ታሪኩን በአንድ መስመር ትከተላለች፦ አንድ ወጣት ያገባች ሴት ይፈልጋል፤ በመካከላቸው አምስት ሰዎች አሉ፤ አንዱ ቢያቅማማ ተውኔቱ እዚያው ያበቃል። ስለዚህ አምስቱን «እሺ» በተራ እናያለን፤ ለእያንዳንዱ የተከፈለውን ዋጋም አብረን። ቦታው ፍሎረንስ ናት፤ ሰዓቱ አንድ ቀንና አንድ ሌሊት።
አንደኛው — ካሊማኮ
ከፓሪስ የተመለሰ ወጣት — ወላጆቹ ሲሞቱ በአሥር ዓመቱ ወደ ፓሪስ ተልኮ ሃያ ዓመት ኖረ። በእራት ጠረጴዛ ላይ የጣሊያንና የፈረንሳይ ሴቶች ሲነጻጸሩ ካሚሎ ካልፉቺ የተባለ ፍሎረንሳዊ አንዲት ዘመዱን ስም ጠራ — ማዶና ሉክሬዚያ። ሳያያት ወደዳት፤ ሁሉን ትቶ መጣ፤ አይቷትም የሰማው ወሬ ከእውነቱ አንሶ አገኘው
ተስፋው ምንም ነው — ሲሮ «ምን ተስፋ አለህ?» ሲለው መልሱ «ምንም» ነው። ሉክሬዚያ ጨዋ ናት፤ ወደ ድግስ አትሄድም፤ በቤቷ ነጋዴ አይገባም፤ በፊቷ የማይንቀጠቀጥ አገልጋይ የለም። የቀሩት ሁለት ቀዳዳዎች የኒቻ ሞኝነትና ስድስት ዓመት ልጅ አለማግኘታቸው ናቸው
እንቅፋቱ — ሉክሬዚያ ያገባች ናት። ባሏ ሜሰር ኒቻ ይባላል — ባለጠጋ፣ የሕግ ትምህርት ያለው፣ ዕድሜው የገፋ ሰው
ሊጉሪዮ — ሥራውን ጋብቻ በማሸማገል ጀምሮ ወደ ምሳና እራት ማደን የተሸጋገረ ሰው። ካሊማኮ አንድ ጥያቄ ብቻ ይዞ ወደ እሱ ይሄዳል፦ ምን ላድርግ? ቢሳካ ብዙ ገንዘብ፣ ባይሳካ ምሳና እራት — «በሁለቱም መንገድ እኔ ብቻዬን አልበላም»
ራሱን ማሳመን አላስፈለገውም — ሊጉሪዮ ዕቅዱን ሲነግረው ተቃውሞ አላቀረበም። የጠየቀው አንድ ነገር ብቻ ነው — ይሳካል?
ዋጋው፦ ተስፋ
ሁለተኛው — ኒቻ
የፈረሰው የመጀመሪያ ዕቅድ — ሊጉሪዮ አስቀድሞ ሌላ ሐሳብ አቀረበ፦ ኒቻና ሉክሬዚያ በሚመጣው ሜይ ወር ወደ ፍልውኃ ሄደው ይታጠቡ፤ እዚያ ድግስና ሽርሽር ስለሚበዛ ካሊማኮ ሊቀርባት ይችላል
ለምን ፈረሰ — ኒቻ ቤቱን ሁሉ አንስቶ መጓዝ አልፈለገም። ሊጉሪዮ ይቀልድበታል፦ «የካቴድራሉን ጉልላት ከዓይንህ ማራቅ አትችልም።» ኒቻ ይቆጣና ወደ ፒሳና ወደ ሊቮርኖ እንደሄደ፣ ባሕርም እንዳየ ይምላል። «ባሕሩ ከአርኖ ወንዝ በስንት እጥፍ ይበልጣል?» ሲባል — «አራት እጥፍ… ከስድስት እጥፍ በላይ… ከሰባት እጥፍ በላይ ያስብለኛል። ውኃ ብቻ ነው የሚታየው፤ ውኃ፣ ውኃ፣ ውኃ።»
አበባ ያነበበችው — ኒቻ ተምሯል፣ ባለጠጋ ነው፣ በከተማው ውስጥ ቦታ አለው። ስለዚህ ከከተማው ውጭ ማንም አይደለም — እናም ማንም መሆንን አይችልበትም። ማታለያው መንገድ ቤቱ ውስጥ መሆን ነበረበት
የመተዋወቂያዋ ትዕይንት — ካሊማኮ በፓሪስ የተማረ ታዋቂ ሐኪም ሆኖ ቀረበ፤ ሰላምታው በላቲን ተለዋወጠ። ሊጉሪዮ ወዲያው ገባባቸው፦ «እኔ በምረዳው ቋንቋ ተናገሩ፤ አለበለዚያ ሁለታችን ወደ ተለያየ አቅጣጫ እንሄዳለን።» ኒቻ አልሰማም። የሚያደርገው ግን መጠየቅ ሳይሆን ማድነቅ ነው — ወደ ሊጉሪዮ ዞሮ ስለ ሐኪሙ ብቃት ያወራል፤ ራሱም የሕግ ዶክተር ስለሆነ የተማረ ሰው መለየት እንደሚችል ያምናል
ሁለት ጊዜ የተመታ — አንደኛ አልተረዳም። ሁለተኛ አለመረዳቱን እንደ ማስረጃ ተጠቀመበት
ምርመራው — የሚስቱ ሽንት ይመጣል፤ ካሊማኮ «የኩላሊት ድካም ያሳያል» ብሎ በላቲን ያብራራል። ኒቻ ለራሱ የሚናገረው ይህ ነው፦ «በየዓረፍተ ነገሩ እየተሻለ ይሄዳል። ስለዚህ ጉዳይ እንዴት እንደሚናገር እዩት!» ማታ በቂ ሽፋን የላትም ሲባል — «ጥሩ አልጋ ልብስ አላት። ግን ከመተኛቷ በፊት አራት ሰዓት ተንበርክካ ጸሎት ታደርሳለች።»
ዋስትናው — ከዛሬ ዓመት በኋላ ወንድ ልጅ ካልያዘች ሁለት ሺህ ዱካት እከፍላለሁ። ኒቻ፦ «ከንስሐ አባቴ በላይ አምንሃለሁ።»
ብይኑ — ችግሩ የሚፈታ ነው። ከማንድሬክ ሥር የተሠራ መጠጥ አለ፤ ሉክሬዚያ ብትጠጣው በእርግጠኝነት ልጅ ታረግዛለች፤ የፈረንሳይ ንግሥት ራሷ ያለዚህ መካን ትሆን ነበር ይላል
ማጥመጃው — «ከመጠጡ በኋላ በመጀመሪያ ከሷ ጋር የሚተኛ ሰው በአንድ ሳምንት ውስጥ ይሞታል… ስለዚህ ሌላ ሰው መፈለግ አለብህ — መርዙን በራሱ ላይ አሳልፎ የሚሞት ሰው።»
ኒቻ ያቅማማው ስለ ውሸቱ አይደለም — ስለ ክብሩ ነው፦ «ሚስቴን ጋለሞታ፣ ራሴን ደግሞ የተዋረደ ባል ማድረግ አልፈልግም።» ካሊማኮ «የፈረንሳይ ንጉሥና የመንግሥቱ መኳንንት ሁሉ ያደረጉትን ነገር ለማድረግ ታቅማማለህ?» ሲለው ስጋቱ ወደ አፈጻጸሙ ይዛወራል። ሊጉሪዮ ፍርሃቱን በአንድ ዓረፍተ ነገር ፈታው፦ ሰውየው ማን እንደሆነ ማንም አያውቅም፤ ጨለማ ውስጥ ይሆናል፤ በኋላም ይሞታል
የሌሊቱ ዕቅድ — መጠጡ ከእራት በኋላ፤ አራቱ ተመስለው በብሉዩና በአዲሱ ገበያ ይዞራሉ፤ ያገኙትን የመጀመሪያ ወራዳ ወጣት ዓይኑን ጠፍነው በጨለማ ወደ መኝታ ክፍሉ ያስገቡታል፤ ጎህ ሳይቀድ ይሸኙታል
ሚስቱን ማን ያሳምናታል — ሊጉሪዮ፦ «ንስሐ አባቷን ተጠቀሙበት።» ካሊማኮ በሹክሹክታ፦ «ንስሐ አባቱን ደግሞ ማን ያሳምነዋል?» ሊጉሪዮ፦ «አንተ፣ እኔ፣ ገንዘብ፣ እናም የእነሱ ክፉ ጠባይ።»
ከዚያች ቅጽበት ጀምሮ — ኒቻ የሴራው ተባባሪ ነው። ሚስቱን ሊያታልል ተስማማ
ዋጋው፦ ሥልጣን — ኒቻ የተገዛው በላቲን ነው
ሦስተኛው — ፍራ ቲሞቴኦ
ለምን ወደ እሱ ሄዱ — ሉክሬዚያ ጠንካራ ሴት ናት፤ ወደ ቤተ ክርስቲያን ትሄዳለች፤ ንስሐ አባቷን ታዳምጣለች። ስለዚህ ሊጉሪዮ ወደ ንስሐ አባቷ ሄደ፤ ኒቻም አብሮት
ሁለት ዝግጅቶች — ሊጉሪዮ ከኒቻ ሃያ አምስት ዱካት ተቀበለ፤ ከዚያም ኒቻ ደንቆሮ ነው ብሎ ለመነኩሴው ነገረው። ያስቀመጠው ሕግ ይህ ነው፦ «ንግግሩን ለእኔ ተወው።»
የፈጠረው ታሪክ — ስለ ሉክሬዚያ አልነገረውም። የኒቻ ዘመድ ካሚሎ ካልፉቺ ወደ ፈረንሳይ ሲሄድ ያላገባችውን ልጁን በገዳም ትቶ ሄደ፤ አሁን የአራት ወር እርጉዝ ናት፤ ጉዳዩ ቢወጣ የሁሉም ክብር ይጠፋል፤ ሦስት መቶ ዱካት አለ። የመነኩሴው መልስ አንድ ዓረፍተ ነገር ነው፦ «ይህን በደንብ ማሰብ አለብኝ።» ሊጉሪዮ ጥቅሙን ቆጥሮለት፦ «አንድ ሥራ ለብዙዎች ጥሩ ሲሆንና ብዙዎች ሲደሰቱበት ያ ሥራ ጥሩ ነው ብዬ አምናለሁ።» ፍራ ቲሞቴኦ ተስማማ
ኒቻ ብቻውን ሲቀር — «ቀን ነው ወይስ ሌሊት? ነቅቻለሁ ወይስ አልሜያለሁ?… ሃያ አምስት ዱካት አጥቻለሁ፤ ስለ ጉዳዬ ግን ገና አልተነጋገርንም። አሁን ደግሞ እዚህ ጥለውኝ ሄዱ።»
ከዚያ እውነተኛው ጥያቄ — ልጅቷ ራሷ እንዳስወረደች ወሬ ይዞ ተመልሶ «ያ ጉዳይ አለቀ» አለ፤ ከዚያም ትክክለኛውን ጥያቄ አቀረበ፦ «ሌላ ነገር ግን አለ — ያነሰ ሸክም ያለው፣ ያነሰ አሳፋሪ፣ ለእኛ የተሻለ፣ ለአንተም የበለጠ የሚጠቅም።»
ትዕይንቷ ፈተና ናት — ሊጉሪዮ የመነኩሴውን ዋጋ እየለካ ነው። መጀመሪያ የበለጠ ከባድ ነገር ጠየቀው — ተስማማ። ስለዚህ ቀጣዩ ጥያቄ በእርግጠኝነት ያልፋል። አላስፈራራውም፤ አልደለለውም። ጠየቀው ብቻ
ተውኔቱ ሊቆም የሚችልበት ቦታ — መነኩሴው «አይሆንም» ቢል ሉክሬዚያ ፈጽሞ አትስማማም ነበር፤ ኒቻም ብቻውን ሊያሳምናት አይችልም ነበር። ሁሉም ነገር በዚህች አንዲት መልስ ላይ ተንጠልጥሎ ነበር። መነኩሴው «እሺ» አለ
ብቸኛዋ ንግግር — ሰዎቹ ከሄዱ በኋላ ማኪያቬሊ መነኩሴውን ብቻውን መድረክ ላይ አስቀረው። ንግግሩ የሚጀምረው በዚህ ነው፦ «ማን ማንን እንዳታለለ አላውቅም።» የመጀመሪያው ጥያቄ ፈተና እንደነበረ ተረድቷል። «ተታልያለሁ። ይህ ማታለል ግን ለእኔ ይጠቅመኛል።» ወደ ቀጣዩ ሥራው ሲሸጋገር — «በደግነቷ በኩል እደርስባታለሁ።»
ገጸ ባሕርዩ የተዘጋው በዚያች ንግግር ነው — ደካማ ሰው አይደለም። የተታለለ ሰውም አይደለም። ሁሉንም ያውቃል፤ ሁሉንም አስቦታል፤ እናም ወደፊት ይቀጥላል
ዋጋው፦ ገንዘብ — ገንዘቡ ብቻውን ግን አልነበረም። ራሱን የሚያሳምንበት ምክንያትም ተሰጥቶታል — ሥራው ለልጅ መወለድ ነው፤ ልጅ መወለድ ደግሞ በጎ ነገር ነው። ገንዘቡን የተቀበለው በዚያ ምክንያት ጀርባ ተደብቆ ነው
አራተኛው — ሶስትራታ
የመጀመሪያ ቃሏ — «ብልህ ሰው ከክፉ አማራጮች መካከል የተሻለውን መምረጥ እንዳለበት ሁልጊዜ ስሰማ ኖሬያለሁ። ልጅ የምታገኝበት ብቸኛው መንገድ ይህ ከሆነ፣ ሕሊናህን እስካልከበደ ድረስ ያዘው።»
ብዙ አትናገርም — የምትናገረው ግን ከሁሉም የበለጠ ክብደት አለው። ሉክሬዚያ ስታመነታ እናቷ ወደ እሷ ዞረች
ብቸኛዋ ያልዋሸች — ካሊማኮ ስለ ማንነቱ ዋሸ፣ ኒቻ ስለ ዕቅዱ፣ መነኩሴው ስለ ሕሊናው። ሶስትራታ ብቻ እውነት ተናገረች — ልጅ የሌላት መበለት በዚያ ማኅበረሰብ ውስጥ የሚደርስባትን ነገር በትክክል ገለጸችው
ጫናውን የዘጋችው እሷ ናት — «የምትፈልገውን ታደርጋለች። ዛሬ ማታ እኔ ራሴ አስተኛታለሁ።… ምን ትፈራለሽ? በዚህች ከተማ ውስጥ ለዚህ እጃቸውን ወደ ሰማይ የሚያነሡ አምሳ ሴቶች አሉ።»
ዋጋ አልነበረውም — ገንዘብ አልተቀበለችም። አልተታለለችም። ልጇ እንዳትደኸይ ፈለገች
አምስተኛው — ሉክሬዚያ
ሦስቱ ገፊዎች — ባሏ፣ እናቷ፣ ንስሐ አባቷ። በዚያ ማኅበረሰብ ውስጥ አንዲት ሴት ልታምናቸው የሚገቡት ሦስቱ ሰዎች እነሱ ናቸው። ሦስቱም አንድ ነገር እየነገሯት ነው
ለምን ትጠራጠራለች — ከዓመታት በፊት ለአርባ ቀን በሰርቪ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያውን ቅዳሴ ብትሰሚ ታረግዣለሽ ተብላ ስለት ገባች፤ ሃያ ጠዋት ሄደች፤ አንድ መነኩሴ ሲከታተላት አቆመች። ከዚያ ወዲህ — ኒቻ እንደሚለው — «ጆሮዋን እንደቀሰረ ጥንቸል ሆናለች፤ አንድ ነገር ብታቀርብላት ሺህ ተቃውሞ ታመጣለች።»
ተቃውሞዋ — ሁለት ነገር ነበር፦ አንደኛ ኃጢአት ነው፤ ሁለተኛ አንድ ሰው በዚህ ምክንያት ይሞታል። ለእናቷ፦ «ሰውነቴን ለዚህ ውርደት ማስገዛት፤ ደግሞም ስለ ውርደቴ አንድ ሰው ለሚሞትበት ምክንያት መሆን… ይህ ስቃይ ነው»
የመነኩሴው ክርክር — እርግጠኛ የሆነ በጎ ነገር አለ — ልጅ መውለድ። እርግጠኛ ያልሆነ ክፉ ነገር አለ — ያ ሰው ይሞታል የሚለው። እርግጠኛ ያልሆነውን ክፉ ነገር በመፍራት እርግጠኛ የሆነውን በጎ ነገር መተው አይገባም
ሁለተኛው ጭማሪ — ኃጢአት የሚሆነው ፈቃዱ ሲኖር ነው፤ አንቺ በፈቃድሽ አይደለም የምታደርጊው። እናም ስለ አንቺ እጸልያለሁ አላት
ክርክሩን የዘጋው — የሎጥ ልጆች ዓላማቸው ጥሩ ስለነበር ኃጢአት አልሠሩም፤ እናም «በሕሊናሽ ላይ የሚወድቀው ሸክም ረቡዕ ዕለት ሥጋ እንደ መብላት ያህል ነው — በጠበል የሚታጠብ ኃጢአት።»
ስትስማማ ደስ ብሏት አልነበረም — ያለችው ነገር ይህ ነው፦ ይህ ሁሉ ሆኖ በሕይወት እንደምቀር አልመስለኝም
ዋጋው፦ ይቅርታ — ሉክሬዚያ የተገዛችው ኃጢአቷ አስቀድሞ በተሰጣት ምሕረት ነው
አምስቱ አንድ ላይ — ካሊማኮ በተስፋ፣ ኒቻ በሥልጣን፣ መነኩሴው በገንዘብ፣ ሶስትራታ በፍርሃት፣ ሉክሬዚያ በይቅርታ። ሊጉሪዮ ለሁሉም አንድ ነገር አላቀረበም — የእያንዳንዱን ሰው የሚያንቀሳቅሰው ነገር ለይቶ አወቀ፤ ከዚያም ያንኑ አቀረበለት። ይህ ማኪያቬሊ ለአሥራ አራት ዓመታት ሲሠራበት የነበረው ችሎታ ነው
ሌሊቱ
ካሊማኮ ብቻውን — ፀሐይ ስትጠልቅ ራሱን በሁለት ተቃራኒ ነፋስ እንደሚገፋ መርከብ ይመስለዋል፦ «የኒቻ ሞኝነት ተስፋ ይሰጠኛል፤ የሉክሬዚያ ጥንካሬና ጥንቃቄ ያስፈራኛል»
መጠጡ ምንድን ነው — «ከማንድሬክ ሥር የተሠራ» የተባለው መድኃኒት በቅመምና በስኳር የተዘጋጀ የወይን ጠጅ ነው፤ በብር ጽዋ ገብቶ በጨርቅ ተሸፍኗል
ዕቅዱ ተሰነጠቀ — ካሊማኮ ከአራቱ አንዱ ከሆነ የሚያዘው እሱ አይሆንም፤ ካልሆነ ደግሞ ኒቻ ማታለያውን ያውቃል። መፍትሔው መነኩሴው ነው — ፍራ ቲሞቴኦ ድምፁን፣ ፊቱንና ልብሱን ቀይሮ የሐኪሙን ቦታ ይይዛል
የካሊማኮ ልብስ — ቀሚስ፣ በገና፣ ያልተሸፈነ ፊት፣ የተጣመመ አፍ፣ የተጨፈነ ዓይን፤ እናም ሊጉሪዮ ቤቱ ያለው የውሸት አፍንጫ
ለሌሊቱ የተሰጠው መመሪያ — ማንነትህን ንገራት፤ ማታለያውን ግለጥላት፤ ወዳጅህ ብትሆን ክብሯ ይተርፋል፣ ጠላትህ ብትሆን ይጠፋል
መያዣው
ማን ማንን እየያዘ ነው — አራት ሰዎች በሌሊት ወደ አደባባይ ወጥተዋል። ኒቻ ከጎኑ ያለው ሐኪሙ ነው ብሎ ያምናል፤ ያ ሰው መነኩሴው ነው። የሚይዙት ወራዳ ወጣት ይመስላቸዋል፤ ያ ሰው ሐኪሙ ነው
የኒቻ ልብስ — ቂጡን የማይሸፍን ኮት፣ የቀሳውስት ኮፍያ የሚመስል ነገር፣ ትንሽ ሰይፍ። «ደህና እመስላለሁ አይደል? ማን ያውቀኛል?»
ለውዙና እሬቱ — መነኩሴው ድምፁ እንዳይከዳው ሁለት ለውዝ በአፉ ይዟል። ኒቻ «ለምን አስቀድመህ አልነገርከኝም?» ብሎ ሲቆጣ ሊጉሪዮ የእሬት ኳስ ይሰጠዋል
ሠራዊቱ — ሊጉሪዮ አዛዥ፤ ካሊማኮ በቀኝ ክንፍ፤ ኒቻ በመካከል፤ ሲሮ ከኋላ። ሲሮ ሰላይ ሆኖ ተልኮ ይመለሳል፦ «ሃያ አምስት ዓመት እንኳ አልሞላውም። ብቻውን፣ ቀሚስ ለብሶ፣ በገና እየመታ ይመጣል።»
መያዙ — ሊጉሪዮ፦ «በገናህን ስጠን» ይላል። ኒቻ፦ «ራሱን ሸፍኑት። አፉን ድፈኑት።» ከዚያም፦ «ደግማችሁ አሽከርክሩት። ወደ ውስጥ አስገቡት» ይላል። መነኩሴው ራሱን አሞኛል ብሎ ይሄዳል
ኒቻ ራሱ — ካሊማኮን ይዞ ወደ ቤቱ ያስገባው እሱ ነው፤ በደብዛዛ መብራት የመረመረው እሱ ነው፤ ወደ ሚስቱ ክፍል የመራው እሱ ነው
የኒቻ ዘገባ — ከአዳራሹ ጎን ባለች ትንሽ ክፍል በደብዛዛ መብራት አስወልቆ ቁስል እንዳይኖረው መረመረው። «ሥጋው ግን — እንዲህ ያለ ሥጋ አይተህ አታውቅም።» አስተኝቶ በሩን ቆልፎ ከአማቱ ጋር ሌሊቱን ሙሉ ስለ ሉክሬዚያ ሞኝነትና ስለሚወለደው ልጅ ሲያወሩ አደረ
ሁለተኛው ጉዳት — ኒቻ ተታሏል፤ እናም — ይህ የከፋው ነው — የማታለሉ ዋና ሠራተኛ እሱ ሆኗል። ገንዘቡን የከፈለው እሱ ነው። መነኩሴውን ያገኘው እሱ ነው። በሩን የከፈተው እሱ ነው
ውሳኔዋ
በዚያች ሌሊት የተነገረው እውነት — ካሊማኮ ሐኪም አለመሆኑን፣ ስሙን፣ ለምን ያህል ጊዜ እንደፈለጋት ነገራት። ከዚያም ሁለት ነገር አቀረበ፦ የባሏ ሞኝነት ስለሚሸፍናቸው ያለ ውርደት መኖር እንደሚችሉ፤ እናም ኒቻ ቢሞት እንደሚያገባት
ሉክሬዚያ አልጮኸችም — ባሏንም አልጠራችም። ያለችው ነገር ይህ ነው፦ የአንተ ብልጠት፣ የባሌ ሞኝነት፣ የእናቴ ቀላልነት፣ የንስሐ አባቴ ክፋት — እነዚህ በራሴ ፈጽሞ የማላደርገውን ነገር እንዳደርግ አደረጉኝ። ስለዚህ ይህ ሁሉ የሆነው በሰማይ ፈቃድ ነው ብዬ ማመን አለብኝ፤ ሰማይ የሚፈልገውን ልቃወም አልችልም
ውሉን ራሷ ጻፈችው — «አንተን ጌታዬ፣ አዛዤ፣ መሪዬ አድርጌ እቀበልሃለሁ… ባሌ ለአንድ ሌሊት የፈለገውን ነገር ለዘላለም እንዲያገኘው እፈልጋለሁ። የቅርብ ወዳጁ ትሆናለህ። ዛሬ ጠዋት ወደ ቤተ ክርስቲያን ትመጣለህ… በፈለግህ ጊዜ ትገባለህ ትወጣለህ»
መድረክ ላይ ያልታየችው ትዕይንት — ማኪያቬሊ ሌሊቱን አላሳየም። የምንሰማው ጠዋት ላይ ካሊማኮ ለሊጉሪዮ ሲናገር ነው። በተውኔቱ ውስጥ ሁሉንም ነገር የቀየረችው ንግግር የተነገረችው በአንድ ክፍል ውስጥ ለሁለት ሰዎች ብቻ ነው፤ ሉክሬዚያ ራሷ ቆማ ውሳኔዋን አትናገርም
በኩራቱ ውስጥ ያለው መደነቅ — የጠበቀው አልሆነም። ሴቲቱ አልጮኸችም፤ አላለቀሰችም፤ ይቅርታ አልጠየቀችም። ተቀምጣ አሰበች፤ ከዚያም ወሰነች። እሱ አንድ ሌሊት ፈልጎ ነበር፤ እሷ ቀጣይ ዝግጅት ሰጠችው። ተጠቃሚው እሱ ይመስላል፤ ውሉን የጻፈችው ግን እሷ ናት
ጠዋቱ
እስረኛው ሲለቀቅ — ጎዳና ላይ አዙረው ለቀቁት። ካሊማኮ «በገናዬ!» አለ። ሊጉሪዮ፦ «ሂድ፣ ወራዳ! ስለዚህ ነገር አንዲት ቃል እንደተናገርክ ብሰማ አንገትህን እቆርጣለሁ።»
ኒቻ አዘነ — «ስለዚያ ምስኪን ወጣት። በዚህ ዕድሜው መሞቱ፤ ያች ሌሊትም ይህን ያህል ዋጋ ማስከፈሏ።» ሊጉሪዮ፦ «ተወው፤ ራሱ ይጨነቅበት።»
በቤተ ክርስቲያኑ በር
የተለወጠችው ሉክሬዚያ — በአጭር ቃል ትመልሳለች። ኒቻ፦ «ደፋር ሆናለች። ትናንት ማታ ግማሽ የሞተች ትመስል ነበር።» እሷ፦ «ይህ ያንተ ውለታ ነው።»
የእጅ መያያዙ — ኒቻ፦ «ዶክተር፣ የሚስቴን እጅ ያዛት» ይላል። ከዚያም፦ «ሉክሬዚያ፣ በእርጅናችን ጊዜ የሚደግፈንን ምርኩዝ የሰጠን ሰው ይህ ነው።» እሷ፦ «ዕዳ አለብኝ። እናም የቤታችን ወዳጅ መሆን አለበት።»
ቁልፉ — ኒቻ ወደ መመላለሻው የሚያስገባውን የታችኛውን በር ቁልፍ አቀረበ — በፈለጉ ጊዜ ገብተው እንዲወጡ። ማንም አልጠየቀውም። ደስ ብሎት ሰጠው። ራሱ አቀረበው
የተውኔቱ የመጨረሻ ቃል — መነኩሴው ወደ ተመልካቹ ዞሮ፦ ጸሎቱ ረዥም ነው፤ ሲወጡ ለማየት አትጠብቁ፤ እኔ እቀራለሁ፤ እነሱ በጎን በር ወደ ቤታቸው ይሄዳሉ
እያንዳንዱ የደረሰበት — ካሊማኮ የፈለገውንና ከዚያም በላይ ቋሚ ቦታ አገኘ። ኒቻ ልጅ እንደሚያገኝ አምኖ ደስተኛ ነው፤ ምንም አያውቅም። ሊጉሪዮ ምግቡንና ሞገሱን አገኘ። ፍራ ቲሞቴኦ ገንዘቡን ተቀብሎ ተመለሰ፤ አሁን ደግሞ ሁሉንም ጉዳይ የሚያውቅ ብቸኛው ቄስ ሆኗል። ሶስትራታ የልጅ ልጅ እንደምታገኝ ታምናለች። ሲሮ ጌታውን አገልግሏል። ሉክሬዚያ ፍቅረኛ፣ ባል፣ ቤት፣ እናም የሁሉንም ሚስጥር ይዛለች
የመጨረሻዋ ትዕይንት የት ናት — በቤት ውስጥ አይደለም። በአደባባይ አይደለም። በቤተ ክርስቲያን በር ላይ ነው። ተውኔቱ የጀመረው በአንድ ወጣት ምኞት ነው፤ የጨረሰው ግን በመላው ተቋማዊ ሥርዓት ቡራኬ ነው
ማንም አልተቀጣም — ማንም አላዘነም። መጋረጃው የሚወርደው ሁሉም ደስተኛ ሆነው ነው
የአበባ ሦስት ጥያቄዎች
ሉክሬዚያ የተታለለች ናት ወይስ የተማረች? — እስከ ሌሊቱ ድረስ ተታልላለች። ከሌሊቱ በኋላ ግን ሁሉንም ታውቃለች፤ እናም ካወቀች በኋላ የመረጠችው መቀጠል ነው። ንግግሯ ውስጥ አራቱን ሰዎች በስም ትዘረዝራለች፤ የእያንዳንዱን ጥፋት ትሰይማለች። ይህ የተታለለ ሰው ንግግር ሳይሆን ሒሳብ የሠራ ሰው ንግግር ነው
ፍራ ቲሞቴኦ ለምን ያስፈልጋል? — ያለ እሱ ተውኔቱ የተለመደ ቀልድ ነበር፤ ብልጥ ወጣት ሞኝ ባል አታሎ ሚስቱን አገኘ የሚለው ታሪክ ከማኪያቬሊ በፊት መቶ ጊዜ ተነግሯል። መነኩሴው የሚያመጣው ኃጢአት ሳይሆን ኃጢአትን የሚያጸድቅ ክርክር ነው። አንድ ሰው ኃጢአት ሲሠራ ማኅበረሰቡ ይቀጣዋል፤ ኃጢአቱን የሚያጸድቅ ክርክር ከተቋሙ ራሱ ሲወጣ ግን የሚቀጣ አካል የለም
የተውኔቱ ብልጥ ሰው ማን ነው? — ሊጉሪዮ ይመስላል፤ ግን በመጨረሻ ያገኘው ራት ነው። ካሊማኮ ያገኘው በሉክሬዚያ ፈቃድ ላይ የተመሠረተ ቦታ ነው — እሷ ብትፈልግ የሚቆም ቦታ። ኒቻ ቁልፉን ሲሰጥ በተውኔቱ ውስጥ ማን እንደሚያዝ ተወሰነ። ብልጥ የተባሉት ሁሉ ተጠቅመዋል፤ የተታለለችው ግን አዛዥ ሆናለች
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ትግሥት የያዘችው — ሉክሬዚያ በዚህ ተውኔት ውስጥ ብቻዋን የሆነች ናት። ሌሎቹ ሁሉ አጋር አላቸው፦ ካሊማኮ ሊጉሪዮ አለው፣ ኒቻ ካሊማኮን «ሐኪሜ» ብሎ ይዞታል፣ መነኩሴው ገንዘብ አለው፣ ሶስትራታ የልጅ ልጅ ተስፋ አላት
የዳዊት ጭማሪ — ልዩ የሚያደርገው ሦስቱ መዋሸታቸው ሳይሆን ሦስቱም የተለያየ ሥልጣን መያዛቸው ነው። ባል የቤት ሥልጣን አለው፤ እናት የደም ሥልጣን አላት፤ ንስሐ አባት የሕሊና ሥልጣን አለው። ሦስቱም አንድ ነገር ሲሉ ለመቃወም የሚቀር መሠረት የለም
ሉክሬዚያ ሞኝ አይደለችም — ትግሥት፦ ሞኝ ብትሆን ኖሮ ተውኔቱ ምንም አይሆንም ነበር። ከሁለቱ ተቃውሞዎቿ ሁለተኛው ስለ ራሷ ሳይሆን ስለ ሌላ ሰው ሕይወት ነው። በዚያ ክፍል ውስጥ ስለ ሌላ ሰው ሞት የተጨነቀ ሰው እሷ ብቻ ናት
ሦስቱ ስሞች — ዳዊት፦ ኒቻ የሚሞተውን ሰው «የሚያልፍበት ሰው» ብሎ ይጠራዋል፤ መነኩሴው «እርግጠኛ ያልሆነ ክፉ ነገር» ብሎ በክርክር ውስጥ አስቀመጠው። ሉክሬዚያ ብቻ ናት ሰው ብላ የጠራችው
ያፈረሰው ማን ነው — ትግሥት፦ ተቃውሞዋን ያፈረሰው ንስሐ አባቷ ነው። የተሸነፈችው በኃይል አይደለም፤ በክርክር ነው። ክርክሩ ደግሞ የመጣው ክርክሮችን የመመዘን ሥልጣን ከተሰጠው ሰው ነው። መጫወቻውን የያዘው ሰው ራሱ ዳኛ ነው
ስምምነት ብለን መጥራት እንችላለን? — ትግሥት፦ አልችልም። አንድ ሰው እንዲስማማ ሦስት የሥልጣን ምንጭ ተባብረው ከገፉት፣ የተገኘው «እሺ» የእሱ አይደለም
ስንስቅ የማናየው — ትግሥት፦ ስንስቅ የምናየው ኒቻን ነው — በደብዛዛ መብራት መርምሮ ሚስቱን ወደሚያታልል ሰው ሲመራ። ግን በዚያ ክፍል ውስጥ አንድ ሰው ተኝቷል፤ እናም እሷ ማን እንደሆነ አታውቅም
የዳዊት መለያያ ነጥብ — ትረካሽ እስከ ሌሊቱ ድረስ ትክክል ነው፤ ከሌሊቱ በኋላ ግን ተውኔቱ ይለወጣል፣ አንቺ ግን አልተለወጥሽም። አራቱን ሰዎች በስም ስትዘረዝር ማንንም አልሳተችም — ማለትም ሁሉንም ተረድታለች፤ እናም ከዚያ በኋላ ነው የመረጠችው። የተጭበረበረች ሴት ተረት እዚያ ላይ ያበቃል
የትግሥት መልስ — ወይስ የተጠመደች ሴት ሒሳብ እዚያ ላይ ይጀምራል። ጠዋት ላይ እውነቱን ብትናገር የምትጎዳው እሷ ናት፤ ሁሉንም ብትገልጥ ከቤቷ የምትወጣው እሷ ናት። እናቷ ትክክል ብላ ነበር። ስለዚህ ያደረገችው ጥበብ ሳይሆን ብቸኛዋ በር ናት
ሥልጣን ወይስ ማስረጃ — ትግሥት፦ ሉክሬዚያ ማንንም ማዘዝ አትችልም። ማንንም ማጋለጥ ግን ትችላለች — እናም ሁሉም ያውቁታል፤ ስለዚህ ማንም አይነካትም። ይህ አሸናፊነት ሳይሆን ታጋች ሆኖ ደኅንነት ማግኘት ነው
ዳዊት አልተስማማም — ማኪያቬሊ በዚህ ተውኔት ውስጥ ግልጽ የሆነ አእምሮ የሰጠው ለአንድ ሰው ብቻ ነው። ካሊማኮ በስሜት ይነዳል፤ ኒቻ ምንም አያይም፤ መነኩሴው ራሱን ያታልላል፤ ሊጉሪዮ ብልጥ ነው ግን አጭር ርቀት ብቻ ያያል። ሉክሬዚያ ብቻ ናት ሁኔታዋን በሙሉ አይታ የወሰነችው። ያንን ለተታለለችው ሰው መስጠቱ አጋጣሚ አይደለም
የትግሥት ገደብ — ደራሲው ግልጽ አእምሮ መስጠቱ ያ ገጸ ባሕርይ ተጠቃሚ ነው ማለት አይደለም። አንዳንድ ጊዜ በጣም በግልጽ የሚያየው ሰው በጣም የተጠመደው ሰው ነው። ማየት ማምለጫ አይደለም። ማኪያቬሊ አላዋረዳትም፤ ግን አሸናፊም አላደረጋትም
ያልተፈታው ልዩነት — ትግሥት ሉክሬዚያን የተጠመደች ትላለች፤ ዳዊት ከዚያች ሌሊት በኋላ የተጠመደች አይደለችም ይላል። ሁለቱም አቋማቸውን ይዘው ተለያዩ
ገንዘቡ ትንሹ ነገር ነው — ትግሥት፦ ገንዘብ የሚቀበል ቄስ በየዘመኑ አለ። ፍራ ቲሞቴኦ ግን ገንዘቡን ተቀብሎ ዝም አላለም — ክርክር ሠራ። ስለ እርግጠኛ በጎ ነገርና እርግጠኛ ስላልሆነ ክፉ ነገር የተናገረው ክርክር በራሱ ጤናማ ነው፤ በሌላ ሁኔታ ትክክል ሊሆን ይችላል። ያንን ጤናማ መሣሪያ ወስዶ በተሳሳተ ቦታ ተጠቀመበት። ስለዚህ ችግሩ ሙስና ሳይሆን ችሎታ ነው — መሃይም ቄስ ገንዘብ ቢቀበል ማንም አያምነውም፤ የተማረ ቄስ ሲቀበል ግን ምክንያት ማቅረብ ይችላል፣ ምክንያቱም ትክክል ይመስላል
የተገለበጠው ሥልጣን — ትግሥት፦ የንስሐ አባት ሥልጣን ትርጉም የሚኖረው ደካማውን ሲከላከል ነው — ባል ሚስቱን ሲበድል የሚገስጽ፣ ልጅ ሲገፋ የሚቆም። ፍራ ቲሞቴኦ ያንኑ ሥልጣን ወደ ተቃራኒው አዞረው
በኒቻ ላይ ስንስቅ — ትግሥት፦ የሚያስገርመኝ ማኪያቬሊ ኒቻን ክፉ አለማድረጉ ነው። ሚስቱን አይመታም፤ አያሰቃያትም፤ የሚያታልላት ልጅ እንዲኖራቸው ብሎ ነው፤ ሌላ ሴት የለውም። እናም እኛ በእሱ ላይ እንስቃለን። ዳዊት፦ በዚያ ወግ ውስጥ ሞኙ ባል ብዙውን ጊዜ ስስታም ነው፣ ወይም ጨካኝ ነው፣ ወይም ሚስቱን ቆልፎ ያስቀምጣል፤ ስለዚህ ተመልካቹ ሲስቅ ሕሊናው ንጹሕ ነው። ማኪያቬሊ ያንን ማጽደቂያ አነሳው። ትግሥት፦ ስሙ ራሱ ያንኑ ይሠራል
ስሞቹ ምን ማለት ናቸው — ትግሥት፦ ማኪያቬሊ ለገጸ ባሕርያቱ የሰጣቸው ስሞች አብዛኞቹ ግሪክ ናቸው፤ ልማዱን ከሮማውያኑ ኮሜዲ ወርሶታል። ኒቻ (Nicia) ሥሩ «ድል» የሚል የግሪክ ቃል ነው፤ ካሊማኮ (Callimaco) «መልካም ተዋጊ»፤ ቲሞቴኦ (Timoteo) «እግዚአብሔርን የሚያከብር»። ሊጉሪዮ (Ligurio) ብቻ ከላቲን ነው — ሥሩ ligurire፣ «መላስ» የሚል ግስ። ድል ተብሎ የተሰየመው ሰው ቁልፉን በገዛ እጁ ሰጠ
ትልቁ ጥያቄ — ዳዊት፦ «እየገለጸ ነበር» የሚለውን ቀላል መልስ እጠራጠራለሁ። ሊጉሪዮ የሚያደርገው በትክክል በ«ዘ ፕሪንስ» ውስጥ የተጻፈው ነው — ሰዎችን በሚፈልጉት ነገር መያዝ፣ የእያንዳንዱን ዋጋ መለካት፣ ትንሹን ጥያቄ ከትልቁ በፊት ማቅረብ። እናም ዕቅዱ ይሳካል
የትግሥት ማስረጃ — ማን ነው የፈለገውን ያገኘው? ካሊማኮ ፍቅር ፈልጎ ነበር፤ ያገኘው ባል ባለበት ቤት ውስጥ በሚስጥር የሚገባ ቦታ ነው። ኒቻ ልጅ ፈልጎ ነበር፤ ያገኘው የሌላ ሰው ልጅና ቁልፉን ለሌላ ሰው መስጠት ነው። መነኩሴው ገንዘቡን አገኘ፤ አሁን ግን በሴራ ውስጥ ተጠምዷል። ሊጉሪዮ ራት ፈልጎ ራት አገኘ። ማኪያቬሊ ራሱ ሥራውን መልሶ ማግኘት ፈልጎ ነበር፤ ያገኘው ከፍሎረንስ በስተደቡብ ሳንታንድሬያ ኢን ፐርኩሲና (Sant’Andrea in Percussina) ውስጥ ያለች ትንሽ ርስት ነው — ቤቱም አጠገቡ ያለው መጠጥ ቤትም ዛሬም እዚያ አሉ፤ ቤቱ ሙዚየም ሆኗል፣ መጠጥ ቤቱ አሁንም ይሠራል
የዳዊት ማጠቃለያ — ማሽኑ ይሠራል፤ ግን የሚያመርተው ማንም ያልፈለገውን ነገር ነው። ትግሥት፦ መንገድ አሳይ የሚል ሰው ውጤቱን አያሳፍርም። ማኪያቬሊ ግን ውጤቱን ሁሉ አሳፋሪ አድርጎ ሠርቶታል፤ ተመልካቹ ሲወጣ ማንንም ሊመስል አይፈልግም
የቀረው ጥርጣሬ — ዳዊት፦ የማይሠራ ማሽን ማንም አይጠቀምበትም፤ የሚሠራ ማሽን ግን — ባለቤቱ ባይጠቀምበትም — ይቀራል። ማኪያቬሊ የፈለገውን አላገኘም፤ በ1527 ሲሞትም በፍሎረንስ በሳንታ ክሮቼ ቤተ ክርስቲያን በቤተሰቡ መካነ መቃብር ውስጥ በተራ መቃብር ተቀበረ። ከ260 ዓመት በኋላ በዚያው ቤተ ክርስቲያን ሐውልት ቆመለት፤ ከሥሩ የተጻፈው ቃል «ለእንዲህ ላለ ስም የሚመጥን ምስጋና የለም» (Tanto nomini nullum par elogium) ይላል። የሠራው ዘዴ ግን ከእሱ በኋላ ቀረ። ትግሥት፦ ተውኔቱ ራሱ የተረፈው በቀጭን ክር ነው — ሙሉ ቃሉ የደረሰን በአንድ የእጅ ጽሑፍ ብቻ ነው፣ በ1519 የተገለበጠ፣ ዛሬም በፍሎረንስ በሜዲቺዎች ቤተ መጻሕፍት (Biblioteca Medicea Laurenziana፣ Laurenziano Redi 129) ውስጥ የሚገኝ። የመጀመሪያው ኅትመት ቦታም ቀንም የለውም፤ በላዩ ላይ ያለው ስም «ላ ማንድራጎላ» ሳይሆን «የካሊማኮና የሉክሬዚያ ኮሜዲ» (Comedia di Callimaco et di Lucretia) ነው። ታዲያ ያ የእሱ ጥፋት ነው ወይስ የእኛ? ዳዊት፦ ያንን አልመልስም
የጎደለው ነገር — ዳዊት፦ ተውኔቱ የሚናገረው ትልቁ ነገር በውስጡ ያለው ሳይሆን የጎደለው ነው። ማንም አልተጋለጠም። ማንም አልተቀጣም። ማንም አልተለወጠም። መጋረጃው ሲወርድ ሁሉም በጀመረበት ቦታ ላይ ነው — ሉክሬዚያ ብቻ ስትቀር
የመጨረሻው ምስል — በዚያ ጠዋት ኒቻ የቤቱን ቁልፍ አወጣ። ማንም አልጠየቀውም። ራሱ አቀረበው፤ ደስ ብሎትም ሰጠው። ዳዊት፦ አንድ ሰው እየሳቀ ቁልፉን ለሚያታልለው ሰው ሲያቀብል። ትግሥት የምትዘጋበት ጥያቄ፦ ቁልፉን ተቀብሎ የገባው ካሊማኮ ነው፤ በእውነት የያዘው ግን ማን ነው?
ያልተነገሩ ነገሮች
በቬኒስ የተዘጋ መድረክ። ተውኔቱ በቬኒስ ከተማ ሲቀርብ ሕዝቡ ከመብዛቱ የተነሳ ትርኢቱ ከአራተኛው ክፍል በኋላ መቀጠል አልቻለም። ሰዎቹ ገፍተው መድረኩን ዘጉት። ትግሥት እንዳለችው — ያች ሌሊት አላበቃችም።
ከሞት በኋላ የታተመ መጽሐፍ። «ዘ ፕሪንስ» በማኪያቬሊ ሕይወት ውስጥ አልታተመም፤ የታተመው ከሞተ አምስት ዓመት በኋላ ነው። ከዚያም በኋላ ቤተ ክርስቲያን የተከለከሉ መጻሕፍት ዝርዝር ስታወጣ የጻፈውን ሁሉ በዚያ ዝርዝር ውስጥ አስገባችው።
ኒቻ ያመነው ስለሞኘ ብቻ አይደለም። ማንድሬክ በዘመኑ የሕክምና መጻሕፍት ውስጥ የተመዘገበ እውነተኛ ተክል ነው።
በደብዳቤ ጅራት ላይ የተጠቀሰ መጽሐፍ። ማታ ማታ ልብሱን ቀይሮ ከጥንት ሰዎች ጋር እንደሚያወራ የጻፈው በዚያው ደብዳቤ ውስጥ ነው። በመጨረሻው ላይ በአጋጣሚ «ስለ ግዛቶች አንድ ትንሽ ጽሑፍ ጻፍኩ» ይላል። የዓለምን ታሪክ የቀየረ መጽሐፍ በደብዳቤ ጅራት ላይ ተጠቀሰ።
በሕይወት ዘመኑ የታወቀለት ሥራ። ተውኔቱን የጻፈው በጣሊያንኛ ነው፤ የተማሩ ሰዎች ለከበሬታ ሥራ ላቲን በሚጠቀሙበት ዘመን የመንገዱን ቋንቋ መረጠ። እናም በሕይወት ዘመኑ ከሁሉም ሥራዎቹ በላይ የታወቀለት ይህ ተውኔት ነው — «ዘ ፕሪንስ» አልነበረም።
ቁልፍ ጥቅሶች
«ሰውየውን አታጥፋው፤ ከውሳኔው አርቀው።»
— ሳባ«ማንም የማያየው ሰው ብቻውን ተቀምጦ ልብሱን ይቀይራል። አዳራሽ የለም። አድማጭ የለም። ሙታንን ለማነጋገር ግን የተከበረ ልብስ መልበስ ያስፈልጋል።»
— ሳባ«ይህ ይቅርታ መጠየቅ አይደለም፤ የሕይወት መግለጫ ነው።»
— ሳባ«ሰውየው ኃያሉን መሣሪያውን ይዞ ተቀመጠ፤ ሊጠቀምበት የሚችልበት መንግሥት ግን አልነበረም።»
— ሳባ«ያልተማረ ሰው ትምህርትን የሚለካው በሚረዳው ነገር ሳይሆን በማይረዳው ነገር ነው።»
— ኢብሳ«ማጭበርበር የሚሠራው በሞኞች ላይ ብቻ አይደለም፤ አማራጭ በሌላቸው ሰዎች ላይ ነው።»
— ኢብሳ«ተንኮሉ አለ፤ ማስተካከያው ግን የለም።»
— ኢብሳ«ኃጢአቱን የሚያጸድቅ ክርክር ከተቋሙ ራሱ ሲወጣ የሚቀጣ አካል አይኖርም።»
— አበባ«ብልጥ የተባሉት ሁሉ ተጠቅመዋል፤ መጀመሪያ የተታለለችው ሉክሬዚያ ግን በመጨረሻ እውነተኛ አዛዥ ሆናለች።»
— አበባ«ተውኔቱ የጀመረው በአንድ ወጣት ምኞት ነው፤ የጨረሰው ግን በመላው ተቋማዊ ሥርዓት ቡራኬ ነው።»
— አበባ«አደገኛው ሰው ሕግ የማያውቀው አይደለም፤ ሕጉን አጥንቶ የሚያጣምመው ነው።»
— ትግሥት«ሥልጣን አላት አልልም። ማስረጃ አላት እላለሁ።»
— ትግሥት«ተውኔቱ የሚያጠቃው ሃይማኖትን አይደለም፤ ሃይማኖትን መጠቀሚያ ያደረገውን ሰው ነው።»
— ትግሥት«ተውኔቱ የሚናገረው ትልቁ ነገር በውስጡ ያለው ሳይሆን የጎደለው ነው።»
— ዳዊት
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
ኒኮሎ ማኪያቬሊ — የተውኔቱ ደራሲ፤ የተወለደው ሺህ አራት መቶ ስድሳ ዘጠኝ በፍሎረንስ — ለአሥራ አራት ዓመታት የሪፐብሊኩ ሁለተኛ ጸሐፊ፣ ከዚያም የተባረረ፣ የታሰረ፣ ወደ ትንሽ ርስት የተመለሰ
ፍራንቼስኮ ቬቶሪ — ወዳጁ — ስለ ማታው ልብስ መቀየርና ስለ «ትንሽ ጽሑፍ» የሚነግረን ደብዳቤ የተጻፈለት ሰው
የሜዲቺ ቤተሰብ — የፍሎረንስ እጅግ ኃያል ቤተሰብ — ገንዘብ፣ ወታደርና ጳጳሳት ያፈራ፤ ሪፐብሊኩን የገለበጠና ማኪያቬሊን ያባረረ፤ ከዚያም በምሕረቱ ያዳነው
ሜናንደር — ስለ ተራ ሰዎች ቤት ጉዳይ የሚያወራውን ኮሜዲ የጀመረ ግሪካዊ ጸሐፊ — ማኪያቬሊ በቀጥታ አላነበበውም
ቴረንስና ፕላውተስ — ከሜናንደር ተምረው የጻፉ ሮማውያን — ወጉ በሬኔሳንስ ዘመን የደረሰው በእነሱ በኩል ነው
ገጸ ባሕሪያት
ካሊማኮ — ከፓሪስ የተመለሰ ባለጸጋ ወጣት — ሉክሬዚያን ሳያያት የወደደ፤ በሐኪም ስም የቀረበ
ሜሰር ኒቻ — የሉክሬዚያ ባል — ባለጠጋ፣ የሕግ ዶክተር፣ ዕድሜው የገፋ፤ ላቲኑን ባለመስማቱ ያመነ፤ በራሱ እጅ ቁልፉን የሰጠ
ሉክሬዚያ — የተውኔቱ ማዕከል — ሦስት የሥልጣን ምንጮች ተባብረው የገፉዋት፤ በመጨረሻ የሁሉንም ሚስጥር የያዘች
ሊጉሪዮ — በሰዎች ቤት እየተመገበ የሚኖር አሸማጋይ — ዕቅዱን ያወጣውና የእያንዳንዱን ዋጋ የለካው፤ በመጨረሻ ያገኘው ራት ነው
ፍራ ቲሞቴኦ — የሉክሬዚያ ንስሐ አባት — ገንዘቡን ተቀብሎ ኃጢአትን የሚያጸድቅ ክርክር የሠራ፤ በመጨረሻ ሁሉንም የሚያውቅ ብቸኛው ቄስ
ሶስትራታ — የሉክሬዚያ እናት — በተውኔቱ ውስጥ ብቻዋን ያልዋሸች፤ ልጇ እንዳትደኸይ የፈለገች
ሲሮ — የካሊማኮ አገልጋይ — ተውኔቱ የሚከፈተው ካሊማኮ ለእሱ ሲናገር ነው
ካሚሎ ካልፉቺ — የኒቻ ዘመድ — በፓሪስ እራት ላይ የሉክሬዚያን ስም የጠራው፤ በኋላም ሊጉሪዮ ለመነኩሴው በፈጠረው የገዳም ታሪክ ውስጥ የተጠቀሰው
ቦታዎች
ፍሎረንስ — የሬኔሳንስ ማዕከል፤ የተውኔቱ ቦታ — ንጉሥ የሌላት፣ በቡድኖች ሽኩቻ የምትናጥ ሪፐብሊክ
ትንሹ ርስት — ከፍሎረንስ በስተደቡብ ያለው የግዞት ቦታ — «ዘ ፕሪንስ»ም «ላ ማንድራጎላ»ም የተጻፉበት
ፓሪስ — ካሊማኮ ሃያ ዓመት የኖረበትና የሐኪምነት ስሙን የተሸከመበት ከተማ
ቬኒስ — ተውኔቱ ሲቀርብ ሕዝቡ በዝቶ መድረኩ የተዘጋበት ከተማ
ሳንታንድሬያ ኢን ፐርኩሲና (Sant’Andrea in Percussina) — ከፍሎረንስ በስተደቡብ ያለችው የግዞቱ መንደር — ቤቱ (l’Albergaccio) ዛሬ ሙዚየም ነው፤ አጠገቡ ያለው መጠጥ ቤትም አሁንም ይሠራል
ሳንታ ክሮቼ (Santa Croce) — የፍሎረንስ ቤተ ክርስቲያን — ማኪያቬሊ በ1527 በቤተሰቡ መካነ መቃብር የተቀበረባት፤ ሐውልቱ በ1787 የቆመባት
አምባ ገሸን — ሳባ ያቀረበችው የኢትዮጵያ አቻ — የንጉሥ ዘሮች የሚቀመጡበት ተራራ፤ የሚያጡት ወደ ታች መውረድ ብቻ ነው
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
ሬኔሳንስ — «ዳግም ልደት» — የጥንት ግሪክና ሮም ዕውቀት እንደገና የተነሣበት የባህል ንቅናቄ
ጸሐፌ ትእዛዝ — የንጉሡን ትእዛዝ የሚጽፍና ዜና መዋዕሉን የሚመዘግብ ሹም — ዙፋን የለውም፣ ጦር አያዝም፤ ንጉሥ ሲቀየር ግን ከሁሉ አስቀድሞ የሚነሳው እሱ ነው
ርስት — በዘር የሚተላለፍ የመሬት መብት — ልጅ አለመኖር መሬቱ በጎን በኩል እንዲንሸራተት ያደርጋል
ማንድሬክ — ሥሩ ተሰንጥቆ ስለሚያድግ የሰው አካል የሚመስል ተክል — በዘመኑ የመድኃኒት መጻሕፍት ውስጥ የተመዘገበ፤ ተውኔቱ ስሙን የወሰደው ከእሱ ነው
ደብተራ — በቤተ ክርስቲያን ትምህርት ቤት ያለፈ፣ ግእዝ የሚያነብ ሰው — ካህን ያልሆነ፣ ተራ ሰውም ያልሆነ
ክታብ — በብራና ላይ የሚጻፍ ጽሑፍ — ለበሽታ፣ ለጠላት፣ እናም ልጅ ለማጣት
ካርኒቫል — ከጾም በፊት ያለው የበዓል ወቅት — ሥርዓቱ ለጥቂት ቀናት የሚላላበት፤ ተውኔቱ የተጻፈለት ወቅት
ጥሎሽ — ሴት ልጅ ስታገባ ቤተሰቧ የሚከፍለው — በፍሎረንስ ውስጥ የሰፊውን የዕድሜ ልዩነት ካስከተሉት ምክንያቶች አንዱ
ዱካት — የዚያ ዘመን የወርቅ ሳንቲም — ለሊጉሪዮ ሃያ አምስት፣ ለመነኩሴው ሦስት መቶ፣ የካሊማኮ ዋስትና ሁለት ሺህ
«ዘ ፕሪንስ» — «ልዑሉ» — ስለ ሥልጣን ባሕርይና ስለ ፖለቲካ ጨካኝ ዕውነታ የሚናገር መጽሐፍ፤ በደራሲው ሕይወት ውስጥ አልታተመም
የተከለከሉ መጻሕፍት ዝርዝር — ቤተ ክርስቲያን ያወጣችው ዝርዝር — ማኪያቬሊ የጻፈው ሁሉ በውስጡ ገባ
አምስቱ ስምምነቶች — ተውኔቱ የቆመበት መዋቅር — ተስፋ፣ ሥልጣን፣ ገንዘብ፣ ፍርሃት፣ ይቅርታ
የውይይት ጥያቄዎች
የተገዛ «እሺ»። ትግሥት፦ ሦስት የሥልጣን ምንጮች ተባብረው ከገፉት የተገኘው ስምምነት የተስማሚው አይደለም። ዳዊት፦ ሉክሬዚያ የሁሉንም ጥፋት በስም ስትዘረዝር ሁሉንም ተረድታ ነው የመረጠችው። አንድ ሰው ሁሉንም አውቆ ሲወስን ግን አማራጭ ሲያጣ — ውሳኔው የማን ነው?
ማስረጃ ወይስ ሥልጣን። ሉክሬዚያ ማንንም ማዘዝ አትችልም፤ ማንንም ማጋለጥ ግን ትችላለች። ትግሥት ይህን «ታጋች ሆኖ ደኅንነት ማግኘት» ትለዋለች፤ ዳዊት ደግሞ በተውኔቱ ውስጥ ማን እንደሚያዝ ተወስኗል ይላል። እናንተ በዚያች ቤት ውስጥ ማን ሥልጣን እንዳለው ታያላችሁ?
መግለጫ ወይስ መንገድ። ዳዊት፦ መሣሪያውን የሚያሳይና መሣሪያው ሲሠራ የሚያሳይ ሰው ገላጭ ብቻ አይደለም። ትግሥት፦ ማሽኑ ሲሠራ ማንም ያልፈለገውን ስለሚያመርት መንገድ ማሳየት አይሆንም። አንድ ጸሐፊ የሠራው ነገር ከእጁ ወጥቶ ሌላ ሰው ሲያነሳው — ጥፋቱ የማን ነው?
