ከአቴና በስተሰሜን፣ በፓርኔስ ተራራ ጎን፣ ፉሌ በምትባል መንደር ውስጥ አንድ ዋሻ አለ። ዛሬም ድረስ አለ፤ ሰው ተጉዞ ያየዋል። በበዓል ቀን ድንጋይ የሚያርሱ ገበሬዎች ወደዚያ ወጥተው በግ ያርዳሉ፣ ወይን ይጠጣሉ፣ ሌሊቱን ሙሉ ይጨፍራሉ። ከዋሻው ጥቂት ራቅ ብሎ በዚያው ቁልቁለት ላይ የገበሬ ቤት አለ፤ በሩ ተዘግቷል። ከኋላው የሚኖረው ሰው በሕይወቱ ሙሉ በፈቃዱ ለማንም ጥሩ ቃል ተናግሮ አያውቅም ይባልለታል፤ ያ በር ከአምስቱ ምዕራፎች በአራቱ አይከፈትም። መጨረሻ ላይ ይከፈታል — በንግግር ሳይሆን በአንድ ባልዲ፤ ሰውየውም ወደ በዓሉ የሚደርሰው በእግሩ ሳይሆን በሰዎች ትከሻ ላይ ነው። ታዲያ ያ አዛውንት ተለውጧል ወይስ ተሸክመውት ነው የሄዱት? እናም ሁሉንም የሚያስተካክል ተውኔት የመወሰን ኃይሏን ላጣች ከተማ መድኃኒት ነው ወይስ ማደንዘዣ?
ክፍል 1 — በወደብ ላይ የተቀመጠ ጦር፣ በኮረብታ ላይ የተዘጋ በር (ሳባ)
ሁለት በሮች በአንድ ቁልቁለት — በዋሻው ውስጥ ኒምፎችና ፓን ይመለኩ ነበር፤ ጥቂት ራቅ ብሎ የተዘጋ የገበሬ በር አለ። ተውኔቱ በሙሉ በእነዚያ ሁለት በሮች መካከል ያለው ርቀት ነው
ዲስኮሎስ — የተውኔቱ የግሪክኛ ስም፤ ትርጉሙም አብሮ ለመኖር የሚያስቸግር፣ ጠባዩ የከረረ፣ በምንም የማይስማማ ሰው ማለት ነው
ጥንታውያን የሰጡት ደረጃ — ሜናንደርን ከተነሱት ቀልደኛ ጸሐፊዎች ሁሉ የላቀው ብለው ይቆጥሩታል። ከተረፈው ጽሑፉ ውስጥ ግን አንድም ፖለቲከኛ በስሙ አልተጠቀሰም — አሪስቶፋነስ የአቴናን እጅግ ኃያል ሰው ፊት ለፊት ጠርቶ ያፌዝበት ነበር
ሁለት መልስ፣ አንዱ ተመረጠ — ዝምታው ከሰውየው ጠባይ መጣ የሚል መልስ አለ፤ ሌላው በከተማዋ ላይ ስለተቀመጠ የባዕድ ሠራዊት ይናገራል። ክፍሉ ሁለተኛውን ይከተላል
ሃያ ሰባት ዓመት ጦርነት — ከልደቱ በፊት አቴናና ስፓርታ ተዋግተዋል። ለጦርነት ከሚደርሱ አቴናውያን ወጣቶች ከአራት አንዱ ሞተ፤ በስፓርታ ከሁለት አንዱ። ወረርሽኝም ተከትሎ መጣ
የተተወው እምነት — ከጦርነቱ በፊት ለአገር መሞት ከሁሉም የሚበልጥ ክብር ነበር፤ የአደባባይ ቃል ብቻ ሳይሆን ጥልቅ እምነት። በኋላ ሁለቱም ወገኖች ትተውት ሄዱ
ግዛቷን መልሳ አገኘች፣ ውስጧ ተቀየረ — ደመወዝ የሚከፈለው ቋሚ ሠራዊት ተቋቋመ፤ ጦርነት የዜጋ ግዴታ ሳይሆን የባለሙያ ሥራ ሆነ
አዲሶቹ ፖለቲከኞች — ሕዝቡ ክብርንና ጀግንነትን ሳይሆን ሚዛናዊ በጀትንና የግብር ቅናሽን እንደሚፈልግ ጠንቅቀው የሚያውቁ ባለሙያዎች ከተማዋን ያስተዳድሯት ጀመሩ
የልደት ዓመቱ — በሦስት መቶ አርባ ሁለት ገደማ። ስለ ግል ሕይወቱ የሚታወቀው እጅግ ጥቂት ነው፤ የሚታወቀው ስለ ዘመኑ ነው
ኬሮኒያ — በአራት ዓመቱ ገደማ የመቄዶንያው ፊሊጶስ ግሪኮችን ድል አደረገ። ከዚያ ቀን በኋላ አቴና በራሷ ጉዳይ የመወሰን ሙሉ መብቷን አላገኘችም
ሙኒኪያ — በሃያ ዓመቱ ገደማ፣ በሦስት መቶ ሃያ ሁለት፣ አቴና ተሸነፈች። አንቲጳጥሮስ በፒሬየስ ምሽግ ጦር አስቀመጠ፤ ድሃ ዜጎች ድምፃቸውን ተነጠቁ፤ ዲሞስቴንስ ራሱን ገደለ
መጻፍ የጀመረበት ጊዜ — ከዚያ በኋላ ነው። የጻፈውን ሁሉ የጻፈው ወደብዋን የሚቆጣጠር የባዕድ ጦር ባለበት ከተማ ውስጥ ነው
ቴዎፍራስጦስ — መምህሩ፤ የአርስቶትል ወራሽ። «ባሕርያት» የተባለው መጽሐፉ ሠላሳ አጫጭር ሥዕሎች ናቸው፤ አንዱ በትክክል ጠባዩ የከረረውን ሰው ይገልጻል
ደሜጥሮስ የፋሌሮን ሰው — የዚያው ትምህርት ቤት ተማሪ። በሦስት መቶ ዐሥራ ሰባት ተሹሞ ለዐሥር ዓመታት ገዛ። ገበያዋና ፍርድ ቤቷ እንዳሉ ነበሩ፤ ውሳኔው ግን ከኮረብታው ይመጣ ነበር
ወዳጅነት እንደ ክስ — በሦስት መቶ ሰባት ሌላ ሠራዊት ገባ፤ ደሜጥሮስ ሸሸ። ሜናንደር ወደ ፍርድ ሊቀርብ ደረሰ፤ ክሱ ወዳጅነት ብቻ ነበር። አንድ ሰው ለምኖ አስለቀቀው
ሐረር በግብፅ ጦር ሥር — ከሺህ ስምንት መቶ ሰባ አምስት እስከ ሺህ ስምንት መቶ ሰማንያ አምስት፤ ገበያዋንና ቋንቋዋን አልተነጠቀችም፤ ከላይ ግን የግብፅ ገዥ ተቀምጦ ነበር
ትናንት ብልህነት፣ ዛሬ ክስ — ግብፃውያን ሲወጡ በዚያ ሥር ያገለገሉ የከተማዋ ሰዎች ችግር ውስጥ ገቡ። ሜናንደር ፍርድ ቤት ደጃፍ የቆመው በዚያው ምክንያት ነው
የሉዋ ክፍል — በሲዳማ ሥርዓት ወጣቱ የሚገባው በአባቱ ደረጃ ልክ ነው፤ ማንነቱም የሚለካው አብሮት በተንቀሳቀሰው ክፍል ነው። ክኔሞን ምንም ዓይነት ክፍል የለውም
ኤፒኩሪያውያን — ለሰው ልጅ ታላቁ ክፋት በፖለቲካ መሳተፍ ነው አሉ። እንደ ትምህርት ደፋር ሐሳብ ነው፤ እንደ የአየር ሁኔታ ዘገባ ግን ስለ ከተማዋ የተነገረ ቃል ነው
ጥበቡም ተለወጠ — ከከተማይቱ ክብር ወደ ተራው ሰው። ዓላማውም አእምሮን ማነቃቃት ብቻ ሳይሆን ልብን ማንቀሳቀስ ሆነ
የመጀመሪያው ጥያቄ መልስ — የአሪስቶፋነስ ተመልካቾች በጉባኤ ተቀምጠው ይወስኑ ነበር፤ የሜናንደር ተመልካቾች የሚወስኑት ነገር አልነበራቸውም
ውሳኔ ወደቀረበት ቦታ — ሜናንደር ወደ አንድ ቤት፣ አንድ እርሻ፣ አንድ ጋብቻ፣ አንድ ጎረቤት ሄደ። ሽግግሩን አላወገዘውም፤ ተጠቅሞበታል
ክፍል 2 — በጽሑፉ ላይ የቀረ ባዶ ቦታ (ኢብሳ)
ዘማሪው ተናገረ፣ ከዚያ ዝም አለ — በአሪስቶፋነስ ዘንድ ገጸ ባሕርይ ነው፤ ይናገራል፣ ይከራከራል፣ ወደ ተመልካቹ ዞሮ ያወራል። በሜናንደር ዘንድ አለ፤ ግን አይናገርም
አምስት ጊዜ የተጻፈ አንድ ቃል — በተገኘው ጥንታዊ ቅጂ በአምስት ቦታ «የዘማሪዎች» የሚል ብቻ ተጽፎ ይገኛል። ግጥም የለም፤ መመሪያ ብቻ ነው
ከዚያ የተወለደው ነገር — በቀጥታ መናገር ካልቻለ ሁሉንም በታሪኩ ውስጥ ያስቀምጣል። የዘመናዊው ድራማ አጻጻፍ ከዚያ ተነሳ
አምስቱ ምዕራፎች — ዘማሪው አምስት ጊዜ ገብቶ ከወጣ ተውኔቱ በአምስት ተከፍሏል። ተመልካቹ ይተነፍሳል፤ ታሪኩ ይዘላል። የግሪክ ተውኔት እንዲህ ተቆራርጦ አያውቅም ነበር
የማስታወቂያው እረፍት — በተከታታይ ድራማ ውስጥ ታሪኩ ይቆማል፣ ሌላ ይመጣል፣ ተመልሶ ይቀጥላል፤ ጸሐፊውም ተመልካቹ እንዲጠብቅ አድርጎ ያቆማል
አርባ ጭንብል — ጥንታዊ ምንጭ ለአዲሱ ኮሜዲ አርባ ያህል ይዘረዝራል — ጨካኙ አዛውንት፣ ልቡ የለሰለሰው አዛውንት፣ ፍቅረኛው ወጣት፣ ሮጦ የሚመጣው ባሪያ፣ ወታደሩ፣ ወጥ ቤቱ
ሜናንደር ተቃራኒውን ያደርጋል — ጭንብሉ የሚነግረንን ማፍረስ ነው ሥራው። ጨካኙ አዛውንት ወጥቶ ተመልካቹ ይስቃል፤ ከዚያ ያ ሰው ረጅሙን ቁም ነገር ይናገራል
ከመምህሩ የተወሰደው — «ባሕርያት» በትርጓሜ ጀምሮ ተግባራትን ይዘረዝራል፤ መልስ አልባ ዝርዝር ነው። ሜናንደር ዝርዝሩን ወሰደ፤ የጨመረው «ለምን» የሚለውን ነው
ሦስቱ በሮች — መድረኩ ከኋላው ግንብ ነበረው፤ በላዩ ብዙውን ጊዜ ሦስት በር። ሦስት በር ማለት ሦስት ቤት ማለት ነው፤ ስለዚህ ከሦስት በላይ ቤተሰብ አይመጣም
በዚህ ተውኔት ሦስቱም ተይዘዋል — የክኔሞን ቤት፣ የጎርጊያስ ቤት፣ መካከል ላይ የፓን ዋሻ
ከሆሜሮስ ቀጥሎ — በጥንቱ ዓለም ከሁሉም በላይ ይጠቀስ የነበረ ጸሐፊ። ሰዎች እርሱን ሳያውቁ ቃሉን ይናገሩ ነበር
መልሱ ስለ ትምህርት ቤት ነው — የሚተርፈው የሚገለበጠው ብቻ ነው፤ የሚገለበጠው ደግሞ በትምህርት ቤት የሚነበበው። የቢዛንታይን መምህራን ዝርዝራቸውን ሲያጠቡ አሪስቶፋነስ ገባ፣ ሜናንደር ቀረ
የተበረዘው ስብስብ — አጫጭር ቃላቱ ተለቅመው ብሒል ሆነው ተገለበጡ፤ ተውኔቶቹ አልተገለበጡም። ሌሎች መስመር ጨመሩበት፤ ዛሬ የትኞቹ የእርሱ እንደሆኑ አይታወቅም
ተውኔት ወደ ንግድ — እስክንድር ከሞተ በኋላ ግሪክኛ እስከ ግብፅና ሶርያ ተስፋፋ፤ በከተሞቹ መድረክ ተሠራ፤ ተዋንያንም ማኅበር መሥርተው ተዘዋወሩ
በአንጾኪያ የማይሠራ ቀልድ — በስም የሚጠራ የአቴና ፖለቲከኛ በሌላ ከተማ አይታወቅም። አባትና ልጅ የተጣሉበት ታሪክ ግን በየትኛውም ከተማ ይሠራል
ትርፍም ኪሳራም — ፖለቲካ ማውጣቱ ተውኔቱን አቅልሎ ወደ ሌላ አገር እንዲሄድ አደረገው። ሁለቱም በአንድ ጊዜ ናቸው
ከግብፅ አሸዋ የወጣ ቅጂ — በሃያኛው ክፍለ ዘመን አንድ ተውኔት ሙሉ ለሙሉ ማለት በሚቻል ሁኔታ ተጽፎ ተገኘ። ዛሬ የምናየው ከመቶ በላይ ተውኔቶች ውስጥ አንዱን ብቻ ነው
ለምን ወደዚያ መጡ — የሶስትራቶስ እናት ሕልም አለማች፤ መሥዋዕት ማቅረብ ነበረባት። ቤተሰቡ በግ ይዞ፣ ወጥ ቤት ቀጥሮ፣ ማዕድ ይዞ ወጣ
የሼክ ሁሴን ወቅት — በባሌ ያለው ቦታ በተለመደው ጊዜ ጸጥ ያለ ነው፤ በወቅቱ ግን ሰው ይሞላል፣ ነጋዴ ይመጣል፣ እንስሳ ይታረዳል። አካባቢው ራሱ ለጥቂት ቀናት ይለወጣል
በዓል ማለት ሰው መምጣት ማለት ነው — ይህን ካልያዝን ወጥ ቤቱና ባሪያው ድስት ለመዋስ የሚያንኳኩበት ትዕይንት አይገባንም። የመጡት ለጠብ ሳይሆን ለሥራ ነው
ደቦና ውብር — ጎርጊያስ እንደሚነግረን ክኔሞን መሬቱን ብቻውን ያርሳል፤ ከእርሱ ጋር ያለችው አሮጊት አገልጋይ ብቻ ናት። በኛ አገር አጨዳ ሲደርስ ገበሬው ጎረቤቶቹን ይጠራል፤ ተጠርቶም የመሄድ ግዴታ አለበት
ብቸኝነት ከጠባይ በፊት ሒሳብ ነው — ከደቦ ውጪ የቀረ ሰው መሬቱን በአንድ ሰው ፍጥነት ያርሳል፤ አዝመራው ይዘገያል፣ ዝናብ ይቀድመዋል። እናም ባልዲ ወደ ጉድጓድ ሲወድቅ የሚልከው ሰው የለውም
ክፍል 3 — አምስት ማንኳኳትና አንድ ጉድጓድ (አበባ)
ተውኔቱ በአንድ ቀን፣ በአንድ ኮረብታ ላይ፣ በሦስት በሮች ፊት ለፊት ይካሄዳል፤ ሁሉም ትዕይንት ወደ አንዱ በር መቅረብ ነው። ኢብሳ የጠየቀው ጥያቄ ይህ ነው፦ ወደዚያ በር የሄደ ሁሉ ተባርሯል፤ ታዲያ በመጨረሻ ያንን በር የከፈተው ምንድን ነው?
ምዕራፍ አንድ — አምላኩ በሩን ይገልጽልናል
የሚከፍተው ፓን ነው — ተውኔቱ ሲጀምር ወደ መድረኩ የሚወጣው ሰው አይደለም። ፓን ከዋሻው ወጥቶ ማን ማን እንደሆነ ይነግረናል
ስለ ክኔሞን የተባለው ቃል — ድንጋያማ መሬት የሚያርስ አዛውንት ነው። በሕይወቱ ሙሉ ለማንም በፈቃዱ ጥሩ ቃል ተናግሮ አያውቅም፤ አልፎ አልፎ ለፓን ራሱ ግን ሰላምታ ይሰጣል፣ ጎረቤቱ ስለሆነ
በቤቱ ውስጥ ያሉት — ልጁና ሲሚኬ የተባለች አሮጊት አገልጋይ
ሚስቱ የለችም — አስመርሯት ወጥታለች፤ ስትወጣ ከቀድሞ ባሏ የወለደችው ጎርጊያስ አብሮአት ወጣ
ልዩነቱን ቁልጭ አድርገን እንያዘው — ጎርጊያስ የክኔሞን ልጅ አይደለም፤ የሚስቱ ልጅ ነው። መጨረሻ ላይ የሚሆነው ሁሉ በዚህ ልዩነት ላይ ተንጠልጥሏል
የፓን ድርሻ — የክኔሞን ልጅ ወደ ዋሻው እየመጣች ኒምፎቹን ታከብራለች፤ ስለዚህ ፓን ሶስትራቶስ የተባለ ሀብታም ወጣት እርሷን እንዲወድ አደረገ። ተናግሮ ገባ፤ ተውኔቱን የሚጨርሱት ሰዎች ናቸው
«ተዋት» የሚል ምክር — የሶስትራቶስ ጓደኛ የሰጠው ምክር ግልጽ ነው፤ ምክንያቱ ፍቅር ሳይሆን ደረጃ ነው — ልጅቷ ከታወቀ ቤተሰብ አይደለችም
የመጀመሪያው እንቅፋት — የክኔሞን ጠባይ አይደለም፤ ማኅበራዊ ደረጃ ነው። ያ እንቅፋት እስከ መጨረሻው ምዕራፍ ድረስ አይጠፋም
መጀመሪያው ማንኳኳት — ፒሪያስ የተባለው አገልጋይ ተላከ። አዛውንቱን በእርሻው አግኝቶ ጨዋ ሰላምታ ሰጠው፤ ሦስት ጊዜ ጠራው፤ አራተኛው ላይ ዞረ — ከዞረ በኋላ ግን ጭቃ አነሳ
ማሳደዱ — ከጭቃው በኋላ ድንጋይ፣ ከዚያ አንድ ፍሬ፤ እየወረወረም «ሌባ! ሌባ!» ይጮኻል። ፒሪያስ ሸሸ፤ አዛውንቱ ኮረብታውን አቋርጦ አሳደደው። ለጌታው የሚናገረው ቃል፦ ወደዚያ ቤት አትሂድ
ሁለተኛው ማንኳኳት — ሶስትራቶስ ራሱ ሄደ። ክኔሞን ወጣ፤ አላናገረውም። በራሴ መሬት ላይ ብቻዬን መሆን አልቻልኩም እያለ አጉረመረመ፤ ሥራ ፈት ብሎ ገምቶ ቃሉን ሳይሰማ አባረረው
ምዕራፍ ሁለት — በሩን የመክፈት ዕቅድ
በሩ ተከፈተ፣ ግን ለሌላ ምክንያት — ሲሚኬ ባልዲዋን ወደ ጉድጓዱ ጣለች። የክኔሞን ልጅ ውኃ ልታመጣ ወደ ምንጩ ወጣች፤ ሶስትራቶስ እንስራዋን ተቀብሎ ሞላላት
ስም ያለውና ስም የሌለው — ሜናንደር ወጥ ቤቱን፣ ባሪያውንና አሮጊቷን በስም ይጠራል። ተውኔቱ በሙሉ ስለ ጋብቻዋ የሆነችውን ልጃገረድ ግን አልጠራትም፤ የምትናገራቸው መስመሮች ከዐሥር ጥቂት የሚበልጡ ናቸው
የጎርጊያስ ክርክር — ስድብ ሳይሆን ጠንካራ ክርክር ነው፦ አንተ ብዙ ስላለህ ዛሬ የፈለግኸውን ብታደርግ ነገ ትረሳዋለህ፤ እኛ ግን የተደረገብንን መርሳት አንችልም። ድሃ ሰው ያለው ክብሩና ስሙ ብቻ ነው
የሥራ ምክር — ሶስትራቶስ ጋብቻ እንደሚፈልግ ነገረው፤ ጎርጊያስ አመነው። ያ ሰው ሀብትን አያከብርም፣ ሥራን ያከብራል — አብረኸን ና፣ መሬቱን ቆፍር፣ ካየህ ይለሰልሳል
ሙሉ ጠዋት መቆፈር — የከተማ ልብሱን አውልቆ ዶማ ተቀብሎ ወረደ። ጠዋቱን ሙሉ ቆፈረ፤ ጀርባው ተሰበረ፣ እጆቹ አበጡ። በሕይወቱ እንዲህ ሠርቶ አያውቅም
ማንም አላየውም — ክኔሞን ጠዋቱን ሙሉ አልወጣም። ዕቅዱ በሙሉ ምንም አላመጣም
ምዕራፍ ሦስት — ማንኳኳቱ ቀጠለ
ከከተማ የመጡት ደረሱ — ከእናትየው ጋር በግ፣ ሲኮን የተባለ ወጥ ቤትና ጌታስ የተባለ ባሪያ አሉ። አንድ ነገር ግን ረስተዋል — ድስት
ሦስተኛው ማንኳኳት — ጌታስ ድስት ሊዋስ አንኳኳ። መልሱ ስድብ ነው፦ «በሬ አለኝ? ወጥ አለኝ? ወደዚህ ደጅ ደግሞ ማን ላከህ?»
የሲኮን ንድፈ ሐሳብ — ችግሩ ሰውየው ሳይሆን አጠያየቅህ ነው ይላል። ስም ጠርተህ ሰላምታ ስጠው፤ ማንም ቢሆን በአነጋገር ይለሰልሳል
አራተኛውና አምስተኛው — ሲኮን ሁሉንም እንደተናገረው አደረገ። ክኔሞን ዱላ ይዞ ወጣ፤ ሲኮን የተመለሰው እየሮጠ ነው። ንድፈ ሐሳቡ በአንድ በር ላይ ወደቀ
አምስት መንገድ፣ አምስት ውድቀት — እያንዳንዱ መቅረብ የተለየ መንገድ ሞክሯል — ትዕዛዝ፣ ፍቅር፣ ጉልበት፣ ትሕትና፣ ሙያ። ሁሉም ወደቁ
ምዕራፍ አራት — በሩ ሳይሆን ጉድጓዱ
ባልዲውና ዶማው — ባልዲውን ልታወጣ ሲሚኬ ዶማ ወሰደች፤ ዶማውም ወደቀ። ለዚያ ቤት ትንሽ ነገር አይደሉም — ውኃ የሚያመጣበትና መሬት የሚያርስበት ናቸው
የሚልከው ሰው የለውም — ጎረቤት የለውም፤ ሠራተኛ የለውም፤ ልጁ ልጃገረድ ናት፤ አገልጋይዋ አሮጊት ናት። ወደ ጉድጓድ መውረድ የሚችል አንድ ሰው ብቻ አለ
በሁኔታ የተሸነፈ ሰው — ተውኔቱ በሙሉ ወደዚህ ቅጽበት ሲመጣ ነበር። ራስን መቻል ሊፈተን የቻለው ራስን መቻል በማይሠራበት ቦታ ላይ ብቻ ነው። ራሱ ገመድ አስሮ ወረደ፤ እናም ወደቀ
ማን እንደወረደ — ሲሚኬ እየጮኸች ወጣች፤ ጎርጊያስ ድምፅዋን ሰምቶ ወደ ጉድጓዱ ወረደ፤ ሶስትራቶስ ከላይ ገመዱን ያዘ
የሶስትራቶስ ኑዛዜ — አዛውንቱን ሲያወጡ ልጅቷ ከጎኑ ቆማ ታለቅስ ነበር፤ እርሷን እያየ ገመዱን ሊለቅ ትንሽ ቀርቶት እንደነበር በኋላ ተናግሯል
ረጅሙ ንግግር — አውጥተው አልጋ ላይ አስተኙት፤ ደክሞታል፣ ቆስሏል። ከዚያ ተነስቶ ተናገረ። በተውኔቱ ውስጥ ረጅሙና ከሁሉም የከበደው ንግግር ይህ ነው
የተናገረውን በጥንቃቄ እንያዘው — ሰዎች ጥሩ ናቸው አላለም። ራሴን ችያለሁ ብዬ አስብ ነበር አለ፤ ማንም አያስፈልገኝም ብዬ አስብ ነበር። ብቻዬን ማድረግ ያልቻልኩት ብቸኛው ነገር ራሴን ማውጣት ሆነ
ንስሐው ሙሉ አልሆነም — ሰዎች ለራሳቸው ትርፍ ብቻ ይንቀሳቀሳሉ ብዬ ማመኔ ሙሉ በሙሉ ስሕተት አልነበረም ይላል፤ አንድ ሰው ግን አገኘሁ። ግምቱን አልቀየረም፤ የቀየረው አንድ ስሌት ብቻ ነው
ማን እንደወረደለት አስተውሎታል — የወረደው እርሱ ከቤቱ ያስወጣው የሚስቱ ልጅ ነው። ከሁሉም ሰው በላይ ዕዳ የሌለበት ሰው
ወረቀት እንጂ ስሜት አይደለም — ጎርጊያስን በሕግ ልጁ አድርጎ ተቀበለው፤ በምስክሮች ፊት ንብረቱንና እኅቱን የመዳር ሥልጣን ሰጠው። ጎርጊያስም ወዲያውኑ እኅቱን ለሶስትራቶስ ዳራት
ምዕራፍ አምስት — በሩ ወደ ውጪ ተከፈተ
አባትየው ደረሰ — የሶስትራቶስ አባት ሲሰማ ሁለቱንም ጋብቻ ተቃወመ — ሀብታም ከድሃ ጋር ለምን ይዋለዳል ብሎ
ክርክሩ ስለ ሀብት ነው — ሀብት የሚቆየው በእጅህ አይደለም፤ ዛሬ ካንተ ነው፣ ነገ ከሌላ። በእጅህ እያለ ግን ወዳጅ ማፍራት ትችላለህ። ገንዘቡን ለሚጠብቅልህ ከመስጠት ላንተ ለሚቆምልህ ስጥ
ሁለት ሰርግ በአንድ ቀን — አባትየው ተስማማ። ሶስትራቶስ የክኔሞንን ልጅ አገባ፤ ጎርጊያስ ደግሞ የሶስትራቶስን እኅት አገባ
እንቅፋቱ አልተረሳም — በመጀመሪያ ጓደኛው ያለውን ሐሳብ በአባቱ አፍ መልሰን ሰማነው። ተውኔቱ እስከ መጨረሻው ይዞት መጥቶ እዚያ ላይ ሰበረው
አልጋ ላይ የቀረው ሰው — ሰርጉ በዋሻው ውስጥ ነው፤ ዋሽንትና ዘፈን አለ። ክኔሞን ቆስሎ ተኝቷል፤ አልመጣም፤ ማንም እንዲረብሸው አልፈለገም
ጌታስና ሲኮን ተመለሱ — ያ የተባረረው ባሪያና ያ ዱላ የተነሳበት ወጥ ቤት። አላንኳኩም፤ ገብተው ቀሰቀሱት
የመጨረሻው ጨዋታ — እርሱ የተጠቀመበትን አነጋገር ተጠቅመው ተራ በተራ ይለምኑታል — ድስት አውሰኝ፣ ምንጣፍ አውሰኝ — በተሰበረ ወገቡ እየተነሳ ሲመልስ ደግሞ ይሳለቁበታል። ዋሽንቱን ተከትሎ እንዲንቀሳቀስ አስገደዱት
አነሱት — በመጨረሻ ተሸነፈ፤ ወደዚያ ሄዶ መታገሱ ይሻለኝ ይሆናል አለ። ተሸክመው ወሰዱት። ተውኔቱ የሚያበቃው በዚያ ነው — በደስታ ብቻ ሳይሆን በመሸከም
የአበባ ሦስት ጥያቄዎች
ሙሉ ጠዋት ያለ ውጤት መቆፈሩ ለምን አስፈለገ? — ወደዚያ በር በሐሳብ የቀረበ ሁሉ ተመልሷል፤ ሶስትራቶስ ከሁሉም በላይ ደክሞ ምንም አላመጣም። መቆፈሩ ቢሠራ ኖሮ ተውኔቱ ስለ ብቃት ይሆን ነበር። አልሠራም። ሜናንደር ያንን ምዕራፍ የጻፈው ልንረሳው ሳይሆን በኋላ ላይ የሁኔታዎችን አጋጣሚ እንድናስተውል ነው
ልጅቷ ለምን ስም አጣች? — አንደኛው ጎን ቅርጹ ነው፤ በዚያ ዘመን ያላገባች ልጅ በመድረክ ላይ ብዙ አትታይም። ሁለተኛው ጎን ግን ይቀራል — ወጥ ቤቱ፣ ባሪያውና አሮጊቷ ስም አላቸው። እርሷን የሚመለከት ውሳኔ ሁሉ በአባቷ ከዚያም በወንድሟ አፍ ነው የሚነገረው። ተውኔቱ አንድ ነገር ብቻ ይሰጣታል፦ ከዚያ ቤት ወደ ዋሻው የምትወጣ ብቻዋን እርሷ ናት
ክኔሞንን ያዳነው ፍቅር ነው ወይስ አጋጣሚ? — ሁለቱም፤ ቅደም ተከተሉ ግን ይለያል። ወደ ጉድጓዱ የጣለው አጋጣሚ ነው — አንድ ባልዲ፣ አንድ ዶማ፣ አንዲት አሮጊት እጅ። ፍቅር ሶስትራቶስን በኮረብታው ላይ አቆየው። ወደ ውስጥ የወረደው ግን ጎርጊያስ ነው፤ እርሱም የሚያገኘው ምንም አልነበረም
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ትግሥት የያዘችው ትዕይንት — ተውኔቱ አልቋል ብዬ ስል ሜናንደር አላበቃም ስላለ ነው። አዛውንቱ ተለውጧል፣ ንግግሩን አድርጓል፣ ወረቀቱን ፈርሟል፤ ሜናንደር ግን ሌላ ትዕይንት ጨመረ
የዳዊት ማስረጃ — ረጅሙ ንግግር የክኔሞን ነው፤ ከዚያም አልፎ ተግባር አለ። ስሜት ብቻ ቢሆን ኖሮ ወረቀት ባልፈረመ ነበር
የትግሥት ቅደም ተከተል — ጎርጊያስን የተቀበለው ከጉድጓድ እንደወጣ፣ ገና እየተንቀጠቀጠ ነው። ከዚያ ወደ ቤቱ ገባ፣ በሩን ዘጋ፣ ወደ ሰርጉ አልሄደም። ልጁ ትዳሯን ትይዛለች፤ እርሱ ውስጥ ተኝቷል
ቁስሉ ሰበብ አልተደረገም — ዳዊት ቆስሏል ይላል፤ ትግሥት ሁሉም ሰው ወደ ሰርግ ሲሄድ አዛውንቱ ራሱን አገለለ ትላለች። ሁለቱ ሠራተኞች ራሳቸው ለውጡ እንዳልበቃ ያውቃሉ
መሸከም እንደ መልስ — ዳዊት፦ ሰውን ሲሸከሙት የደረሰ አይደለም ማለት አይደለም። ብቻውን ማድረግ ያልቻለው ልክ ያ ነው። ተውኔቱ ስለ ራሱን ስለሚያወጣ ሰው አይደለም
ያልተፈታ ልዩነት — ትግሥት፦ ከጉድጓድ ሲያወጡት ፈቅዷል፤ ወደ ሰርጉ ሲወስዱት አልፈቀደም። ሜናንደር ሁለቱን ጎን ለጎን አስቀምጦ አንዱን አልመረጠም
ሽምግልናና ጉርሻ — ዳዊት፦ ሽምግልና ሲያልቅ ተጣይዎቹ ስሜታቸው ጋብ እስኪል አይጠበቁም፤ በምስክሮች ፊት ከአንድ ወጪት ይበላሉ። ከዚያ በኋላ ማኅበረሰቡ ጉዳዩን እንደተዘጋ ይቆጥረዋል
ትግሥት ንጽጽሩን ወደ ራሷ ትወስደዋለች — ሽምግልናው የሚሠራው ስሜቱን ስለቀየረው ሳይሆን ስሜቱን ሳይጠብቅ ስለሚያልፍ ነው። ጉርሻው ዕርቅ የሚባልበት ምልክት ነው
ማምለጫ ነው ወይ — ትግሥት በከፊል ትስማማለች፦ በፒሬየስ የባዕድ ጦር አለ፣ ውሳኔው ከከተማዋ ውጪ ነው። እንዲህ ያለ ሕዝብ በአንድ ቀን የሚፈታ ችግር ይፈልጋል
የዳዊት መልስ — ከተማዋ ስለ ጦርነትና ስለ ሰላም መወሰን አትችልም፤ አንድ አዛውንት ግን ከጎረቤቶቹ ጋር መታረቅ ይችላል። እነዚያ በዚያ ወቅት እውነተኛ የቀሩ ብቸኛዎቹ ናቸው
አለመስማማቱ ቀጥሏል — ትግሥት፦ «የቀረው ልክ» የሚለው ሐረግ ራሱ አደገኛ ነው። ዳዊት፦ ትልቁን መጠየቅ ሲያቅተው በትንሹ ላይ ይሠራል፤ ትልቁ ሲመለስ የሠራው ይኖረዋል
ትራጄዲና ኮሜዲ — ትራጄዲ የአቴና ዲሞክራሲ ራሷን የገለጸችበት ጥበብ ነበረች። ትራጄዲ የሚነግረን መውደቅ አለ ነው፤ ኮሜዲው የሚነግረን የማይፈታ ችግር የለም ነው
ሦስቱ የሚተላለፉ ነገሮች — ትግሥት፦ ዕርቅ ሁልጊዜ ይቻላል፤ ቤተሰብ ተበታትኖም ይመለሳል፤ ከውጪ የመጣው ወደ ውስጥ ይገባል። ሁለቱ መልካም ናቸው፤ ሦስተኛው ግን ሁልጊዜ አይደለም
የመጀመሪያውም ችግር አለበት — «ዕርቅ ሁልጊዜ ይቻላል» ዕርቅ ማድረግ በማይገባበት ቦታ ሲደርስ ጎጂ ይሆናል። አንዳንድ ጉዳት ይቅርታ አይገባውም። በተውኔቱ ዓለም ውስጥ ግን ወደ ቤት የማይመለስ ሰው የለም
የመጠን ምርጫ — ዳዊት፦ ክኔሞን ማንንም አልደበደበም፤ ያደረገው ማስመረር ነው። ሜናንደር ተውኔቱን የገነባው ይቅርታ በሚቻልበት መጠን ላይ ነው። ትግሥት፦ ያ ቅንነት ነው ወይስ ብልጠት?
ጥላቻ ሳይሆን ፍርሃት — ትግሥት፦ ጥላቻ ቢሆን ኖሮ ጠሎት የነበረው ሰው ማዳኑ ጥላቻውን ያጠናክር ነበር። የፈረሰው ፍርሃት ነው — ከሞት ፊት ከቆመ በኋላ ፍርሃቱ ትርጉም አጣ
ብቸኝነት ገንዘብ ይጠይቃል — ዳዊት፦ ክኔሞን ብቻውን መኖር የቻለው መሬትና አገልጋይ ስለነበሩት ነው። ደቦ የሌለው ሰው ተከራይ ወይም ቀን ሠራተኛ ነው፤ ለብዙዎቹ ተመልካቾቹ ያ ምርጫ እንኳ አልነበረም
ሞጋሳ — ዳዊት፦ በኦሮሞ ባህል ውስጥ ከውጪ የመጣ ሰው በሥርዓት ወደ ጎሳው ይገባል፤ ስም ይሰጠዋል፤ መብቱ ይለወጣል። ጎርጊያስ ትናንት የተባረረች ሴት ልጅ ነበር፤ ዛሬ የዚያ ቤት ወራሽ ነው
በጣም የተረሱት ሁለቱ — ትግሥት፦ አዛውንቱን አንስተው የወሰዱት ጌታስና ሲኮን ናቸው። ከሰርጉ ምንም የማያገኙት እነርሱ ናቸው፤ ወደ ግብዣው የሚገቡት በእንግድነት ሳይሆን በሥራ ነው። ሜናንደር ተውኔቱን የሚዘጋው በአባት ወይም በሙሽራ ሳይሆን በሁለት ሠራተኞች ነው
ለምን እንደሄዱ — ትግሥት፦ ተበቅሎ ለመሳቅ ነው። ዳዊት፦ ወይም አብሮ ለመኖር። ጌታው ተለወጠ አልተለወጠ የሚለውን ጥያቄ የሚያነሳው ከእርሱ ጋር በየቀኑ የሚኖረው ሰው ነው፤ ሀብታሙ አባት ሰርጉን ፈቅዶ ወደ ከተማ ይመለሳል
በዘመናችን ቁጡ — ትግሥት፦ ድንጋይ አይወረውርም፤ ያ ብቻ ነው ልዩነቱ። ማኅበራዊ ገጽ ላይ ሺህ ጓደኛ ኖሮት ከጎረቤቱ ጋር ላይነጋገር ይችላል። በሩ አልተዘጋም፤ በሩ ተከፍቷል፣ ማንም ግን አይገባም
ማስተካከያ፦ ማግለል ሁሉ አንድ አይደለም — ትግሥት፦ ሰው ከሰፊው ዓለም ቢርቅም በቤተሰብ፣ በማኅበር ወይም በአንድ እውነተኛ ወዳጅነት ውስጥ ጠንካራ ትስስር ካለው ሊኖር ይችላል። የክኔሞን ሕመም ከሁሉም መቆረጡ ነው። ልጁ በአጠገቡ ኖራ ብቻውን ነበር
ሁለቱም ወደ መሃል መጡ — ዳዊት፦ የተለወጠው ክኔሞን ብቻ አይደለም። ሶስትራቶስ ቆፍሯል፤ ማንም አላየውም፣ የፈለገውንም ወዲያው አላመጣም፣ ግን እጆቹ አበጡ። ከዚያ ቀን በኋላ ተመሳሳይ ሰው አይደለም
የመቀየር ዋጋ — ትግሥት፦ «ተሳስቻለሁ» ማለት ሕይወትህን ሙሉ ስትከራከርለት የነበረውን ማጠፍ ማለት ነው። ብዙ ሰው ሐሳቡን የማይለውጠው መቀየር የሚያስከፍለው ስለሚበዛበት ነው
ያልተነገሩ ነገሮች
አንድ መቶ ስምንት ተውኔት፣ ስምንት ድል። በአቴና ትልቁ ውድድር ላይ ያሸነፈው ስምንት ጊዜ ብቻ ነው፤ አብዛኛውን ጊዜ የሚያሸንፈው ፊሌሞን የተባለ ተቀናቃኙ ነበር። ጥንታዊ ጸሐፊ የሚያስተላልፈው ንግግር አለ፦ «ለመሆኑ ፊሌሞን፣ እኔን ስታሸንፍ አታፍርምን?»
የደረሰን ብቸኛው ተውኔት የወጣትነት ሥራ ነው። «ቁጡው» በዚያ ውድድር አንደኛ ወጥቷል፤ ዘመኑ በእርግጠኝነት ከሚታወቁት ተውኔቶቹ ሁሉ ቀዳሚው ነው። ሲጽፈው ሃያ ስድስት ዓመቱ ገደማ ነበር።
ሮማውያን ፊቱን ደጋግመው ቀርጸውታል። ከሰባ በላይ የሮማ ዘመን የፊት ምስሎቹ ቅጂዎች ተርፈዋል — ከየትኛውም ግሪካዊ ገጣሚ የበለጠ። በሮማ ጥበብ የሚታወቁት የኮሜዲ ትዕይንቶች በሙሉ ከተውኔቶቹ የተወሰዱ ናቸው።
ሥዕሉ አለ፤ ተውኔቱ የለም። በሌዝቦስ ደሴት በሚቲሌኒ አንድ የመመገቢያ ክፍል ወለል ላይ ከዐሥራ አንድ ተውኔቶቹ የተወሰዱ ትዕይንቶች ተሥለዋል፤ ከላይም የተውኔቱ ስም፣ የምዕራፉ ቁጥርና የተዋንያኑ ስሞች ተጽፈዋል። ከእነዚያ ውስጥ አሥሩ የሉንም።
ብዙ ኢትዮጵያውያን ሳያውቁት አንድ የሜናንደር መስመር ያውቃሉ። ጳውሎስ ወደ ቆሮንቶስ ሰዎች በጻፈው መልእክቱ ውስጥ «ክፉ ባልንጀርነት መልካሙን አመል ያጠፋል» የሚል ቃል አለ። ያ ከሜናንደር ከጠፋ ተውኔት የተወሰደ መስመር ነው፤ ከጻፋቸው ሁሉ በዓለም ላይ በብዛት የሚነበበው ይህ ነው።
የንጉሡን ግብዣ አልተቀበለም። የግብፅ ንጉሥ ጵጦለሜዎስ ወደ እስክንድርያ ቤተ መንግሥቱ ጋብዞት ነበር። ጥንታዊ ዘገባ የሚነግረን አልሄደም ነው፤ በፒሬየስ አካባቢ መቀመጥን መረጠ።
የተገኘበት መንገድ ራሱ ታሪክ ነው። ከክርስቶስ ልደት በኋላ በሦስተኛው ክፍለ ዘመን ገደማ በግብፅ የተጻፈ ቅጂ ነው። በሺህ ዘጠኝ መቶ ሃምሳ ስምንት ቪክቶር ማርቲን በተባለ ምሁር ታትሞ ወጣ፤ በሺህ ዘጠኝ መቶ ሃምሳ ዘጠኝ በዘመናችን ለመጀመሪያ ጊዜ በመድረክ ቀረበ። ከዚያ በፊት ከሺህ ዓመት በላይ ማንም አላነበበውም።
ቁልፍ ጥቅሶች
«ኃያሉን ገዥ በስሙ መጥራት በአሪስቶፋነስ ዘመን አደገኛም ጠቃሚም ነበር። በሜናንደር ዘመን ግን አደገኛ ብቻ ሆነ።»
— ሳባ«ጸሐፊ የሚጽፈው ስለሚያምንበት ብቻ ሳይሆን በዘመኑ ስለሚቻለውም ጭምር ነው።»
— ሳባ«በሺህ የሚቆጠሩ የሜናንደር የተበታተኑ ጥቅሶች አሉ፤ አንድም የተሟላ የሜናንደር ተውኔት ግን አልነበረም።»
— ኢብሳ«ሜናንደር የጠፋው ተውኔቱ ስለተጠላ አልነበረም፤ ከትምህርት ሥርዓቱ መርሐ ግብር ውጪ ስለሆነ ብቻ ነው።»
— ኢብሳ«ስለዚህ የክኔሞን ብቸኝነት ከጠባይ መጥፎነት በፊት የኢኮኖሚ ሒሳብ ውድቀት ነው።»
— ኢብሳ«ሜናንደር አዛውንቱን በክርክር አላሸነፈውም፤ በተጨባጭ ሁኔታ ነው ያሸነፈው።»
— አበባ«ይህ ባዶ ስሜት አይደለም፤ ሕጋዊ ሰነድ ነው።»
— አበባ«ተውኔቱ በሙሉ የተነሳው ከእርሷ ነው፤ በታሪኩ ውስጥ ግን ድምፅ የላትም።»
— አበባ«አንዱ ሕይወት ማዳን ነው፤ ሌላኛው ግን ማስገደድ ነው።»
— ትግሥት«በሩ በአካል አልተዘጋም፤ በሩ ክፍት ነው፤ ማንም ግን ወደ ውስጥ አይገባም።»
— ትግሥት«ሁለቱም ጥበባዊ እይታዎች ናቸው። ጥያቄው በየትኛው ጥበባዊ እይታ ውስጥ ሆኖ መኖር ለነፍስ ይሻላል የሚለው ነው።»
— ዳዊት«ለሶስትራቶስ መቆፈር ጊዜያዊ የፍቅር ፈተና ነው፤ ለጎርጊያስ ግን የዕለት ተዕለት ኑሮ ነው።»
— ዳዊት
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
ሜናንደር — የተውኔቱ ጸሐፊ፤ በሦስት መቶ አርባ ሁለት ገደማ የተወለደ — በአምሳ ዓመቱ ገደማ በፒሬየስ ወደብ ውኃ ውስጥ እየዋኘ ሰጠመ
ቴዎፍራስጦስ — መምህሩ፤ የአርስቶትል ወራሽ — «ባሕርያት» የተባለው መጽሐፉ ሠላሳ አጫጭር የጠባይ ሥዕሎችን ይይዛል
ደሜጥሮስ የፋሌሮን ሰው — የዚያው ትምህርት ቤት ተማሪ — አቴናን ለዐሥር ዓመታት ገዛ፤ ሲወድቅ የሜናንደር ወዳጅነት ራሱ ክስ ሆነ
አሪስቶፋነስ — ሁለት ትውልድ የቀደመው ቀልደኛ ጸሐፊ — በቢዛንታይን የንባብ ዝርዝር ውስጥ ገብቶ የተረፈው እርሱ ነው
አንቲጳጥሮስ — አቴናን ያሸነፈው መቄዶንያዊ — በፒሬየስ ምሽግ ጦር አስቀመጠ፤ ንብረት የሌላቸውን ዜጎች ድምፅ ገፈፈ
ፊሌሞን — የሜናንደር ተቀናቃኝ — በውድድሮቹ ላይ አብዛኛውን ጊዜ የሚያሸንፈው እርሱ ነበር
ቪክቶር ማርቲን — «ቁጡው»ን አሳትሞ ያወጣ ምሁር — ከሺህ ዓመት በላይ ማንም ያላነበበውን ጽሑፍ የመለሰ
ገጸ ባሕሪያት
ክኔሞን — በሕይወቱ ሙሉ በፈቃዱ ለማንም ጥሩ ቃል ተናግሮ የማያውቅ አዛውንት — ወደ ጉድጓድ ወድቆ ወጥቶ ረጅሙን ንግግር ይናገራል
ጎርጊያስ — የክኔሞን ሚስት ከቀድሞ ባሏ የወለደችው ልጅ — ወደ ጉድጓድ የወረደው እርሱ ነው፤ በዚያው ቀን የቤቱ ወራሽ ሆነ
ሶስትራቶስ — ከከተማ የመጣ ሀብታም ወጣት — ጠዋቱን ሙሉ ማንም ሳያየው ቆፍሮ ምንም አላመጣም
የክኔሞን ልጅ — ተውኔቱ በሙሉ ስለ ጋብቻዋ የሆነችው ልጃገረድ — ስም የላትም፤ ከዚያ ቤት ወደ ዋሻው የምትወጣ ብቻዋን እርሷ ናት
ሲሚኬ — በክኔሞን ቤት ውስጥ ያለች አሮጊት አገልጋይ — ባልዲውንም ዶማውንም ወደ ጉድጓድ የጣለች እጅ
ሲኮንና ጌታስ — ለበዓሉ የተቀጠረው ወጥ ቤትና ባሪያው — ተባረሩ፤ በመጨረሻው ትዕይንት አዛውንቱን ተሸክመው ወሰዱት
ፓን — የእረኞችና የበረሃ አምላክ፤ የዋሻው ባለቤት — ተውኔቱን ከፍቶ ወደ ዋሻው ገባ፤ ከዚያ በኋላ አልተመለሰም
ቦታዎች
ፉሌ — በፓርኔስ ተራራ ጎን ያለች ትንሽ መንደር — ተውኔቱ በሙሉ በዚያ ቁልቁለት ላይ ይካሄዳል
የፓን ዋሻ — የኒምፎችና የፓን መመለኪያ — በመድረኩ ላይ ከሦስቱ በሮች መካከለኛው፤ ሰርጉም በውስጡ ነው
ፒሬየስ — የአቴና ወደብ — የመቄዶንያ ጦር የተቀመጠበት፤ ሜናንደር የንጉሡን ግብዣ ትቶ የቀረበትና በውኃው የሞተበት
ሚቲሌኒ — በሌዝቦስ ደሴት ያለች ቦታ — ከዐሥራ አንድ የሜናንደር ተውኔቶች ትዕይንቶች የተሣሉበት ወለል ሞዛይክ ያለባት
ሐረር — በግብፅ ሠራዊት ሥር የነበረች — ገበያዋና ፍርድ ቤቷ እንዳሉ ሆነው ከላይ ግን የባዕድ ገዥ የተቀመጠባት
የሼክ ሁሴን — በባሌ የሚገኝ ቦታ — በተለመደው ጊዜ ጸጥ ያለ፣ በዓመቱ ወቅት ግን በተጓዥና በነጋዴ የሚሞላ
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
ዲስኮሎስ — የተውኔቱ የግሪክኛ ስም — አብሮ ለመኖር የሚያስቸግር፣ ጠባዩ የከረረ ሰው ማለት ነው
ዘማሪው — በአሪስቶፋነስ ዘንድ የሚናገር ገጸ ባሕርይ፤ በሜናንደር ዘንድ ዝም ያለ — በቅጂው በአምስት ቦታ ስሙ ብቻ ተጽፎ ይገኛል
አምስቱ ምዕራፎች — ከዚያ ዝምታ የተወለደ ቅርጽ — ወደ ሮማውያን፣ ወደ አውሮፓና ወደ ዘመናዊው መድረክ ተላለፈ
ጭንብል — ለአዲሱ ኮሜዲ አርባ ያህል ዓይነት ተዘጋጅቷል — የሜናንደር ሥራ ጭንብሉ የነገረውን ማፍረስ ነው
ሦስቱ በሮች — በመድረኩ ጀርባ የተሠሩ መክፈቻዎች — ሦስት በር ሦስት ቤት ማለት ስለሆነ ታሪኩ ከሦስት በላይ ቤተሰብ አያመጣም
«ባሕርያት» — የቴዎፍራስጦስ መጽሐፍ — ተግባራትን የሚዘረዝር መልስ አልባ ዝርዝር፤ «ለምን» የሚለውን የጨመረው ሜናንደር ነው
ደቦ / ውብር — የጋራ የእርሻ ሥራ ልማድ — ጎረቤትን መጥራትና ተጠርቶ የመሄድ ግዴታ፤ ከውጪ የቀረ ሰው ወደ ኋላ ይቀራል
ሉዋ — በሲዳማ ሥርዓት ውስጥ ያለ የደረጃ ሥርዓት — ማንነት የሚለካው አብሮ በተንቀሳቀሰው ክፍል ነው
ሞጋሳ — በኦሮሞ ባህል ከውጪ የመጣ ሰው በሥርዓት ወደ ጎሳው የሚገባበት — ስም ይሰጠዋል፤ መብቱ ይለወጣል
የውይይት ጥያቄዎች
ተለወጠ ወይስ ተሸከሙት። ክኔሞን ንግግሩን ተናግሮ ወረቀቱን ፈረመ፤ ወደ በዓሉ ግን የደረሰው በሌሎች ትከሻ ላይ ነው። ዳዊት ያንን እንደ ማጠቃለያ ያነብበዋል፤ ትግሥት ደግሞ ንግግሩ ብቻውን እንዳልበቃ የሚያሳይ ማስተባበያ ነው ትላለች። ተውኔቱን ስታስታውሱ የሚቀርባችሁ ንግግሩ ነው ወይስ መሸከሙ?
በየትኛው እይታ ውስጥ። ትራጄዲ መውደቅ አለ ትላለች፤ ኮሜዲው የማይፈታ ችግር የለም ይላል። ዳዊት ሁለቱም ጥበባዊ እይታዎች ናቸው ብሎ ጥያቄው በየትኛው ውስጥ መኖር ይሻላል የሚለው ነው ይላል፤ ትግሥት ደግሞ በትንሹ መርካት ትልቁን መጠየቅን ያስቀራል ትላለች። ለተሰበረች ከተማ የትኛው ይበልጥ ይሠራል?
ማን ወደ ውስጥ ይገባል። ተውኔቱ ጎርጊያስን ወደ ቤቱ አስገባ፣ የደረጃውን ግድግዳ በሁለት ሰርግ ሰበረ — ጌታስንና ሲኮንን ግን በሥራ ብቻ ወደ ግብዣው አስገባቸው። ወደ ውስጥ የገቡት እነማን ናቸው፣ የመጨረሻውን ትዕይንት የሠሩት ደግሞ እነማን?
