399 ዓ.ዓ.፣ በአቴንስ ወደብ። አንድ ሰው ወደ አንዲት አሮጌ መርከብ ጭራ ወጥቶ የአበባ ጉንጉን አስሮ ወረደ። ያደረገው ያንን ብቻ ነው። ከዚያች ቅጽበት ጀምሮ ግን መርከቧ ተመልሳ ወደብ እስክትገባ ድረስ ማንም ሰው በሕዝብ ስም አይገደልም። ስንት ቀን? የሚወስነው ነፋሱ ነው። ከወደቡ ወጣ ብሎ በአንድ የድንጋይ ሕንፃ ውስጥ አንድ አረጋዊ ተቀምጧል፤ ፍርዱ አልቋል፣ የቀረው ቀኑ ብቻ ነው፣ ቀኑን የሚወስነው ደግሞ ዳኛ አይደለም — ነፋሱ ነው። ሰውየው Socrates ይባላል፤ አንድም መጽሐፍ አልጻፈም፤ የመጨረሻው ቀኑ ግን ተጽፏል። ጥያቄው ይህ ነው፦ አንድ ሰው ያልጠየቀው ወር በእጁ ላይ ቢወድቅ ምን ያደርግበታል? የዚህኛው ሰው መልስ ወሩን ሙሉ መከራከር ነበር።
ክፍል 1 — በመርከቧ ጭራ ላይ የታሰረው ጉንጉን (ሳባ)
ጉንጉኑና ሕጉ — 399 ዓ.ዓ.፣ ማለዳ፣ የአቴንስ ወደብ። አንዲት አሮጌ መርከብ ለጉዞ ተዘጋጅታለች፤ ትንሽ ናት፤ ሠላሳ መቅዘፊያ ብቻ ናት ያላት። አንድ ሰው ወደ ጭራዋ ወጥቶ የአበባ ጉንጉን በእንጨቱ ላይ አስሮ ወረደ። ከዚያች ቅጽበት ጀምሮ መርከቧ እስክትመለስ ድረስ ከተማዋ ንጽሕት መሆን አለባት፤ ንጽሕት መሆን ማለት ደግሞ በዚያ ጊዜ ውስጥ ማንም በሕዝብ ስም አይገደልም ማለት ነው። ፍርዱ ጸንቶ ይቀመጣል፤ አፈጻጸሙ ይጠብቃል
ጉዞው ወደ ዴሎስ ነው — ዴሎስ በባሕር መካከል ያለች ትንሽ ደሴት ናት፤ አቴንስ በየዓመቱ ወደዚያ መርከብ ትልካለች፤ ጉዞው Apollo ለሚባል አምላክ የሚከበር የበዓል አካል ነው። ስንት ቀን እንደሚፈጅ ግን አስቀድሞ የሚያውቅ የለም። ነፋሱ ከፊት ለፊት ከመጣ መርከቧ አትንቀሳቀስም፤ ትጠብቃለች፤ ደሴት ላይ ትውላለች
አንድ ባዶ ማረፊያ — ጉንጉኑ ከታሰረ በኋላ በወደቡ ውስጥ አንድ ባዶ ማረፊያ ይቀራል። በየቀኑ ይታያል፤ መቼ እንደሚሞላ ግን ማንም አይናገርም
ተራ መርከብ አይደለችም — መጽሐፉ አቴንስ ወደ ዴሎስ የምትልካት መርከብ Theseus ወደ ክሬት የተሻገረባት መርከብ ናት ይላል። Theseus ጥንታዊቷ አቴንስ የመሠረቷን ታሪኮች የምትናገረው በስሙ የሆነ ሰው ነው፤ ክሬት ደግሞ በደቡብ በኩል በባሕር ማዶ ያለች ደሴት ናት
«ሁለት ጊዜ ሰባት» — ከ Theseus ጋር በዚያ ጉዞ ላይ የነበሩት ስንት እንደሆኑ ግሪክኛው የሚለው ይህን ብቻ ነው። ወንዶች ናቸው ወይስ ሴቶች፣ ልጆች ናቸው ወይስ ጎልማሶች የሚለውን አልጻፈም። በብዙ ትርጉሞች ውስጥ «ሰባት ወንዶችና ሰባት ሴቶች» ተብሎ ይገኛል፤ ያ የተርጓሚዎች ጭማሪ ነው
የተለወጡት ሳንቃዎች — ከተማዋ ያቺን መርከብ ለብዙ ትውልድ በሕይወት አቆይታለች፦ አንድ ሳንቃ ሲበሰብስ አውጥተው ጤናማ ሳንቃ ይሰኩበታል፤ ቀጣዩ ሲበሰብስ እንደገና። አንድ ሳንቃ ዘንድሮ ይወጣል፤ ሌላው ከዓመታት በኋላ። ማንም «ዛሬ አዲስ መርከብ ሠራን» ብሎ የተናገረበት ቀን የለም። ሆኖም አንድ ቀን ደረሰ፤ በዚያ ቀን Theseus የነካው እንጨት አልቀረም
Plutarch ማን አሸነፈ አላለም — ከብዙ መቶ ዓመታት በኋላ Plutarch የሚባል ጸሐፊ መርከቧ ስለ ዕድገትና ስለ መለወጥ በሚነሳው ክርክር ውስጥ ለፈላስፎች የተለመደ ምሳሌ ሆና እንደነበረች መዝግቧል። አንዳንዶቹ «ያቺው መርከብ ናት» ይላሉ፤ ሌሎቹ «አይደለችም» ይላሉ። ማን እንዳሸነፈ አልተናገረም
ሁለት የጊዜ መቁጠሪያ ተጋጩ — በዚያች ከተማ ውስጥ የፍርድ ቤትና የበዓል መቁጠሪያ ጎን ለጎን ይሠሩ ነበር። ጉንጉኑ መቼ እንደታሰረ መጽሐፉ ይነግረናል፦ ችሎቱ ከመሰየሙ አንድ ቀን በፊት። ማለትም ውሳኔው የተላለፈው ሊፈጸም በማይችልበት ወር መጀመሪያ ላይ ነው። ፍርዱ በተነበበበት ዕለት በወደቡ ውስጥ ያለው ማረፊያ ቀድሞውኑ ባዶ ነበር
ስንት ቀን ጠበቀ? — መጽሐፉ ራሱ ቁጥር አይሰጥም። «ከፍርዱ እስከ ሞቱ ድረስ በእስር ቤት ውስጥ ብዙ ጊዜ አለፈ» ይላል፤ ያ ብቻ። ሁሉም ሰው የሚደግመው ሠላሳ ቀን የሚለው ቁጥር የመጣው ከ Xenophon ነው፣ በሌላ መጽሐፍ ውስጥ። ሁለቱን ጎን ለጎን መያዝ ይሻላል፦ አንዱ ቁጥር አልሰጠም፤ ሌላው ሰጠ
እያንዳንዱ ቀን አንድ ዓይነት ነው — ጓደኞቹ በየቀኑ ማለዳ ወደ እስር ቤቱ ይመጡ ነበር፤ ደጃፉ ላይ ጠብቀው በሩ ሲከፈት ገብተው ከእርሱ ጋር ይውላሉ። ልዩነቱ አንድ ነገር ብቻ ነው፦ ከእነዚያ ቀኖች አንዱ የመጨረሻው ነው፤ የቱ እንደሆነ ግን ማንም አያውቅም
ግጥም ጻፈ — በዚያ ወር ውስጥ በሰባ ዓመት ዕድሜው አድርጎት የማያውቀውን ነገር አደረገ። ሁለት ነገር ጻፈ፦ ለ Apollo የተቀኘ የምስጋና መዝሙር፣ እና የ Aesop ተረቶች። Aesop በዚያ ዘመን በግሪክ ውስጥ በእንስሳት ተረቶቹ የሚታወቅ ሰው ነው። ተማሪዎቹ ለምን ብለው ጠየቁት
ይህን ማን ነገረን — መጽሐፉ ያንን ቀን በቀጥታ አያሳየንም፤ ዘገባ ነው። ተራኪው Phaedo ይባላል፤ አቴናዊ አይደለም፤ ከውጭ የመጣ ወጣት ተማሪ ነው፤ መጽሐፉም የተሰየመው በስሙ ነው። የሚያዳምጠው Echecrates ይባላል፤ በሌላ ከተማ የሚኖር ሰው ነው። የደረሰው ወሬ የተሟላ ስላልነበረ በዚያ ክፍል ውስጥ የነበረውን ሰው አግኝቶ ከመጀመሪያው ጠየቀው
በጽሑፍ ያላስቀመጠ ሰው — Socrates ትምህርቱን በጽሑፍ አላስቀመጠም፤ ስለ እርሱ የምናውቀው ሁሉ የሌላ ሰው ጽሑፍ ነው
ክፍል 2 — ሁለት ራስ ያለው ክስ (ኢብሳ)
ክሱ የተጻፈ ሰነድ ነው — በአደባባይ የተወራ ወሬ አይደለም፤ የተጻፈ፣ በመሐላ የቀረበ ሰነድ ነው። አልጠፋምም፦ ከብዙ መቶ ዓመታት በኋላ Diogenes Laertius የሚባል ጸሐፊ የፈላስፎችን ሕይወት ሲጽፍ ገልብጦታል። መልኩ ይህ ነው፦ የከሳሹ ስም፣ የአባቱ ስም፣ የመንደሩ ስም፤ ከዚያ ክሱ፤ ከሥሩ የተጠየቀው ቅጣት — አንድ ቃል። ሞት
ሁለት ራስ ብቻ — አንደኛ፦ ከተማዋ የምታመልካቸውን አማልክት አይቀበልም፤ በምትካቸው ሌሎች አዳዲስ መለኮታዊ ነገሮችን ያስገባል። ሁለተኛ፦ ወጣቶቹን ያበላሻል። ሦስተኛ ክስ የለም፤ በሰነዱ ውስጥ ክህደት የሚል ቃልም የለም። «በአገር ክህደትም ተከሶ ነበር» የሚለው ትክክል አይደለም — ይህ ከመጀመሪያው እስከ መጨረሻው የሃይማኖት ክስ ነው
«ስድበ መለኮት» አይደለም — ክሱ ወደ አማርኛ ሲመጣ ብዙ ጊዜ «ስድበ መለኮት» ተብሎ ይቀርባል፤ የግሪኩ ቃል የሚያመለክተው ግን አምላክን መስደብ አይደለም። የሚያመለክተው አንድ ዜጋ ለከተማው አምልኮ ያለበትን ግዴታ አለመወጣት ነው፦ የሚደረገውን ማድረግ፣ በሚደረግበት ጊዜ ማድረግ፣ ከቀሪው ሕዝብ ጋር ማድረግ። ስለ አማልክቱ በልቡ ምን ያስባል የሚል ጥያቄ አይደለም
በሕግ የተዘጋው መንገድ — ከችሎቱ ጥቂት ዓመታት ቀደም ብሎ አቴንስ ረጅም ጦርነት አልፋ ነበር። ጦርነቱ ካለቀ በኋላ ከተማዋ በመሐላ የተያዘ ስምምነት አደረገች፦ በዚያ ዘመን የተደረገው ነገር ወደ ፍርድ ቤት አይመጣም። ስለዚህ የተጠራቀመ ቂም ፖለቲካዊ ቢሆን እንኳ በፖለቲካዊ ክስ መልክ መግባት አይችልም፤ ብዙ ተመራማሪዎች እንደሚሉት ቂሙ ወደ ችሎት የገባው ሌላ ልብስ ለብሶ ነው
ይህ የተረጋገጠ ሰነድ አይደለም — ማንም ሰው «ዓላማዬ ይህ ነበር» ብሎ አልጻፈም። የሚታወቀው ሁለት ነገር ብቻ ነው፦ ስምምነቱ ነበረ፤ ክሱም የሃይማኖት ክስ ነበር። በመካከላቸው ያለውን ድልድይ የሠሩት ተመራማሪዎች ናቸው
ሦስቱ ከሳሾች — መሐላውን የፈጸመውና ስሙ በሰነዱ ራስ ላይ የተጻፈው Meletus ነው። ከጎኑ Anytus እና Lycon ቆሙ
ዳኛ የለም። ጠበቃ የለም። ይግባኝ የለም — ያለው ሸንጎ ነው፦ አምስት መቶ ገደማ ተራ ዜጎች፣ በዕጣ የተመረጡ፣ ለዋሉበት ቀን ደሞዝ የሚከፈላቸው። «ገደማ» የሚባለው በምክንያት ነው — ትክክለኛውን ቁጥር የሚናገር ጥንታዊ ሰነድ የለም፤ አምስት መቶ ነው የሚሉም አሉ፣ አምስት መቶ አንድ ነው የሚሉም። ክሱን ሰሙ፤ ሁለቱም ወገኖች ተናገሩ፤ በዚያኑ ቀን ወሰኑ። ሰውየው ራሱ በሌሎች ቦታዎች የሞት ጉዳይ በአንድ ቀን ውስጥ አይወሰንም ብሏል
ሁለት ድምፅ — የመጀመሪያው ስለ ጥፋተኝነት ነው፤ ጥፋተኛ ተባለ። ሁለተኛው የዚህ ችሎት እንግዳ ክፍል ነው፦ ሕጉ በዚያ ክስ ላይ ቅጣት ስላልወሰነ ቅጣቱን የሚያቀርቡት ተከራካሪዎቹ ራሳቸው ናቸው። ከሳሽ አንድ ያቀርባል፤ ተከሳሽ ሌላ፤ ሸንጎው ከሁለቱ አንዱን ይመርጣል። መሃል መገናኘት አይችልም፤ ሦስተኛ ቅጣት መፍጠርም አይችልም
ሁለቱ አቅርቦቶች — ከሳሾቹ ያቀረቡት ሞት ነው። እርሱ በመጀመሪያ ያቀረበው ከተማዋ በሕዝብ ወጪ እንድትመግበው ነው፤ ከዚያ ወርዶ የገንዘብ ቅጣት አቀረበ፤ ገንዘቡንም አራት ጓደኞቹ ሊያስይዙለት ተስማሙ። ተማሪው Plato በጻፈው ዘገባ ውስጥ ከእነዚያ አራት ሰዎች አንዱ Plato ራሱ ነው። ሁለተኛ ዘገባ ግን አይስማማም፦ Xenophon ሰውየው ምንም ዓይነት ቅጣት ላለማቅረብ እንደመረጠ ይናገራል — ቅጣት ማቅረብ ራሱ ጥፋተኝነትን መቀበል ነው ብሎ ስለተከራከረ
ሠላሳ ድምፅ — እርሱ ራሱ እንደተናገረው ሠላሳ ድምፅ ወደ ሌላኛው ጎን ተዘዋውሮ ቢሆን ኖሮ ነፃ ይወጣ ነበር
ዳይሞኒዮን — ለብዙ ዓመታት ተከሳሹ Socrates ስለ አንድ ነገር በአደባባይ ሲናገር ኖሯል፤ ዳይሞኒዮን ብሎ ይጠራዋል፤ ቃሉ በግሪክኛ «መለኮታዊ ነገር» ማለት ነው። ከልጅነቱ ጀምሮ አብሮት እንዳለ ይናገራል። የሚያደርገው ግን አንድ ነገር ብቻ ነው፦ ያስቆመዋል። አንድ ጊዜ እንኳ «ይህን አድርግ» ብሎት አያውቅም፤ የሚናገረው ሁልጊዜ «አታድርግ» ብቻ ነው
በዚያ ቀን አልተነሳበትም — ውሳኔው ከተላለፈ በኋላ ስለዚያው ምልክት ተናገረ፦ ዛሬ ጠዋት ከቤት ስወጣ አላስቆመኝም፤ ወደዚህ ችሎት ስገባም አላስቆመኝም፤ ስናገር በነበርኩበት ጊዜ ሁሉ አንድ ጊዜ እንኳ አልተነሳብኝም። ስለዚህ የሚሆነው ነገር መጥፎ ነገር አይደለም አለ
«ዐሥራ አንዱ» — እስር ቤቱንና የሞት ፍርድ አፈጻጸሙን የሚያንቀሳቅሱ ዐሥራ አንድ ባለሥልጣኖች አሉ፤ እነርሱም በዕጣ የተመረጡ ናቸው። መጽሐፉ ራሱ ሁለት ጊዜ በዚህ ስም ይጠራቸዋል
ዐሥራ ሁለት ድራክማ — 318 ዓ.ዓ. ላይ፣ ማለትም ከዚህ ታሪክ ከሰማንያ ዓመታት በኋላ፣ በዚያው ሕንፃ ውስጥ ሌላ አቴናዊ የሞት ፍርድ ተፈረደበት። Plutarch እንደሚነግረን መርዙን የመፍጨት ሥራ የተሰጠው የመንግሥት አገልጋይ ያለው መጠን አለቀበት፤ ሌላ ለመፍጨት ደግሞ ዐሥራ ሁለት ድራክማ ካልተከፈለው እንደማይሠራ ተናገረ። ድራክማ የዚያ ዘመን የገንዘብ አሃድ ነው። ከዚያ ነው በአቴንስ ውስጥ ሰው ሳይከፍል መሞት እንኳ አይችልም የሚለው ንግግር የተወለደው። ይህ ሁሉ የሚያሳየው የቤቱን አሠራር ነው — በእኛ ሰው ላይ የደረሰ ነገር አይደለም
መርዙ — የካሮት ዘመድ የሆነ ተክል ነው፤ ሄምሎክ ይባላል፤ በግሪክ ምድር ላይ እንደ አረም በየቦታው ይበቅላል። አሠራሩ ከእግር ተነስቶ ወደ ላይ ይወጣል፤ ሰውየው የሚሞተውም የመተንፈሻ ጡንቻዎቹ ሲቆሙ ነው። መጽሐፉ ራሱ ግን የተክሉን ስም አንድ ጊዜ እንኳ አይጠራውም፤ «መድኃኒቱ» ይላል፤ ያ ብቻ
ይህ የእስር ቤት መጽሐፍ አይደለም — በእስር ቤት ውስጥ የተጻፉ አብዛኞቹ መጻሕፍት የሚነሱት ከመታሰር ራሱ ነው — ከግድግዳው፣ ከብቸኝነቱ፣ ከመዘጋቱ። የዚህኛው መጽሐፍ ማሽን ግን ግድግዳው አይደለም፤ መርዙ ከመምጣቱ በፊት ያለው መዘግየት ነው። ማለዳ አለ፤ ጓደኞች አሉ፤ ንግግር አለ፤ ማብቂያውም አለ — ቀኑ ብቻ አልታወቀም
አንድ ክርክር እንደ ትዕይንት — Plato የጻፈው ድርሰትም ትምህርትም አይደለም፤ ውይይት ነው። ክርክሩ በትዕይንት መልክ ቀርቧል፦ ስም ያላቸው ሰዎች በአንድ ክፍል ውስጥ ተቀምጠው ይነጋገራሉ፤ ያቋርጣሉ፤ ይቃወማሉ፤ «አልገባኝም» ይላሉ። ይህ ጌጥ አይደለም፤ ውጤት አለው — ክርክር በድርሰት መልክ ሲቀርብ አንድ ድምፅ ብቻ ነው የሚሰማው፤ በውይይት መልክ ሲቀርብ ግን የተቃውሞዎቹም ድምፅ ይሰማል፣ አንዳንዴም ከመልሱ ይበልጥ ጠንክሮ
በአንድ ሰው ትውስታ ውስጥ ያለፈ ቃል — ይህኛው ውይይት አንድ ተጨማሪ ነገር ያደርጋል፦ ትዕይንቱን ያየ ሰው ላላየ ሰው ሲናገር ነው የምንሰማው። ስለዚህ በዚያ ክፍል ውስጥ የሚነገረው ቃል ወደ እኛ ከመድረሱ በፊት በአንድ ሰው ትውስታ ውስጥ አልፏል
ሰንሰለቱ ሲፈታ — ወሩ አለቀ። መርከቧ ገባች። የመጨረሻው ቀን ደረሰ። በዚያ ጠዋት በዚያ ክፍል ውስጥ የተደረገው የመጀመሪያው ነገር ክርክር አይደለም፦ አንድ ሰው ገብቶ ከእግሩ ላይ ሰንሰለቱን ፈታ
ክፍል 3 — ከሰንሰለቱ እስከ ጽዋው (አበባ)
ጠዋቱ
መርከቧ ትናንት ገብታለች — ስለዚህ ጓደኞቹ ከወትሮው ቀድመው ወደ ደጃፉ መጡ። በሩ ወዲያው አልተከፈተላቸውም፤ ቆመው ጠበቁ። ሲከፈት የተነገራቸው ነገር ይህ ነው፦ ዛሬ ነው
የመጀመሪያው ዓረፍተ ነገር ስለ እግሩ ነው — ሰንሰለቱ ሲፈታ Socrates ተቀምጦ እግሩን ማሸት ጀመረ። በዚያ ቀን የተናገረው የመጀመሪያ ነገር ስለ ነፍስም ስለ ሞትም አይደለም፦ ሰዎች ደስታና ሕመም ተቃራኒ ናቸው ይላሉ አለ፤ ሆኖም ሁለቱ በአንድ ራስ የተያያዙ ናቸው፤ አንዱ የመጣበት ሰው ሌላውም ይከተለዋል። Aesop ይህን አስተውሎ ቢሆን ኖሮ ተረት ይሠራበት ነበር አለ
በክፍሉ ውስጥ የነበሩት — «መጽሐፉ ራሱ ይዘረዝራቸዋል።» ከአቴንስ፦ Apollodorus፤ Critobulus እና አባቱ፤ Hermogenes፤ Epigenes፤ Aeschines፤ Antisthenes፤ Ctesippus፤ Menexenus። ከቴብስ የመጡ ሦስት እንግዶች፦ Simmias፣ Cebes እና Phaedondes። ከሜጋራ ሁለት፦ Euclides እና Terpsion። እና Crito፣ ከልጁ ጋር። ሁለት ሰዎች ኤጊና ውስጥ ስለነበሩ አልመጡም፦ Aristippus እና Cleombrotus
ከዝርዝሩ በኋላ የሚመጣው ዓረፍተ ነገር — «Plato ግን፣ እኔ እንደማስበው፣ ታምሞ ነበር።»
Xanthippe — በክፍሉ ውስጥ ከወንዶቹ ሌላ ሰው አለ፦ ሚስቱ፣ ትንሹን ልጃቸውን ይዛ ተቀምጣለች። ወንዶቹ ሲገቡ ጮኸች፦ ይህ የመጨረሻው ቀን ነው፤ ከዛሬ በኋላ አታዩትም። Socrates ወደ Crito — የቅርብ ጓደኛው፣ ተግባራዊ ጉዳዮችን የሚያዘጋጅለት ሰው — ዞሮ አንድ ሰው ወደ ቤት ይውሰዳት አለው። ወሰዷትም
ሕልሙ — ተማሪዎቹ ስለ ግጥሞቹ ጠየቁት፤ መልሱ ሕልም ነው። ዕድሜውን ሙሉ በተለያየ ጊዜና በተለያየ መልክ ይመጣበታል፤ የሚናገረው ግን ሁልጊዜ አንድ ነገር ነው፦ «Socrates፣ ሙሲኬ ሥራ፤ በእርሱም ላይ ትጋ።» ሙሲኬ ከዜማ ይሰፋል፤ ግጥምንና የጥበብ ሥራዎችን ሁሉ ይይዛል። እስከ ዛሬ ድረስ ሕልሙን የተረጎመው «እየሠራሁት ያለውን ቀጥል» እያለኝ ነው ብሎ ነው — ከሙሲኬ ሁሉ የሚበልጠው ፍልስፍና ነው ብሎ ስለሚያምን። አሁን ግን በዓሉ ሞቱን አዘግይቶለታል፤ ስለዚህ ሕልሙ ተራውን ሙዚቃ ማለቱ ቢሆንስ ብሎ አሰበ፤ ሁለቱንም መንገድ መያዙ የሚያስተማምን መስሎ ታየው። መጀመሪያ ለ Apollo የምስጋና መዝሙር ጻፈ — Apollo ያ በዓል የእርሱ የሆነ አምላክ ነው። ከዚያ ግጥም የሚሠራ ሰው ታሪክ ስለሚያስፈልገውና የራሱ ታሪክ ስለሌለው የ Aesop ተረቶችን ወስዶ ወደ ግጥም ቀየራቸው
ለምን ተረጋግተሃል? — Crito ጠየቀ። መልሱ ይህ ነው፦ ዕድሜውን ሙሉ በዚህ ሥራ ላይ የቆየ ሰው ለዚህ ቀን ሲለማመድ ነው የኖረው
ታዲያ ራሱን ለምን አይገድልም? — Cebes ተከታይ ጥያቄ አለው፤ ከቴብስ ከመጡት እንግዶች አንዱ ነው፤ በዚያ ቀን ከሁሉ የሚጠይቀው እርሱ ነው። Socrates ሁለት መልስ ሰጠ፤ ከሁለቱ አንዱን አልመረጠም። አንደኛው በምስጢር የሚነገር የቆየ አባባል ነው፦ ሰዎች በ«ፍሩራ» ውስጥ ተቀምጠዋል። ሁለተኛው፦ ጠባቂዎቻችን አማልክት ናቸው፤ እኛም ከንብረቶቻቸው መካከል ነን። ብዙ ቁጥር ነው የተጠቀመው። አንድ አምላክ አላለም
ስዋኖች — ሰዎች ስዋን በሕይወቱ መጨረሻ የሚዘምረው ከሐዘን የተነሳ ነው ብለው ያስባሉ አለ። እኔ ግን አላስብም አለ። ስዋኖች የ Apollo ወፎች ናቸው፤ የሚመጣውን ስለሚያዩ ነው የሚዘምሩት
ከክፍሉ ውስጥ ያሉ ነገሮች
ክርክሩ የሚጀምረው ከ Cebes ጥያቄ ነው፦ ነፍስ ከሰውነት ከወጣች በኋላ አለች ብለን በምን እናውቃለን? መልሱ ከረቂቅ ነገር የተሠራ አይደለም — በዚያ ክፍል ውስጥ ካሉት ተራ ነገሮች ነው።
መተኛትና መንቃት — ተቃራኒ ያለው ነገር ሁሉ የሚመጣው ከተቃራኒው ነው። ትልቁ ከትንሹ፤ ጠንካራው ከደካማው፤ መንቃት ከመተኛት፤ መተኛትም ከመንቃት። እነዚህ ሁለት አቅጣጫ አላቸው፦ ወደዚያ የሚወስድ መንገድ ካለ ወደዚህ የሚመልስም መንገድ አለ። ስለዚህ ሕይወት ከሞት ይመጣል፤ ሞትም ከሕይወት። መንገዱ ወደ አንድ አቅጣጫ ብቻ ቢሆን ኖሮ ነገሮች ሁሉ ከረጅም ጊዜ በፊት በአንዱ ጎን ተከምረው ይቀሩ ነበር
ሁለት እኩል እንጨቶች — ሁለት እንጨት ወይም ሁለት ድንጋይ አንሱ። እኩል ይመስላሉ፤ ፍጹም እኩል ግን አይደሉም። ስንመለከታቸው «ከእኩልነት ጎድለዋል» እንላለን። ጎድለዋል ማለት ደግሞ የሚጎድሉበት ልክ በእጃችን አለ ማለት ነው። ያ ልክ ከእንጨቶቹ አልመጣም — እንጨቶቹ ፍጹም እኩል ሆነው አያውቁም። ስለዚህ ልኩን ይዘን ነው ወደ እነርሱ የመጣነው፤ ካየናቸው በፊት ነበረን፤ ከመወለዳችንም በፊት ነበረን
ነፋስና ጪስ — Cebes ፍርሃቱን በምስል አቀረበ፦ ነፍስ ከሰውነት ስትወጣ እንደ ነፋስ፣ እንደ ጪስ ትበተን ይሆናል፤ ወጥታ ብትበተን ደግሞ ከዚያ በኋላ የትም የለችም። መልሱ፦ የሚበታተኑት ነገሮች የተገጣጠሙ ናቸው፤ ክፍል የሌለው ነገር ግን የሚበታተንበት ነገር የለውም። ከዚያ ሁለት ዓይነት ነገሮችን ለያየ፦ በዓይን የሚታዩት ይለወጣሉ፣ በአእምሮ ብቻ የሚያዙት ግን አይለወጡም። እኩልነት ራሱ ትናንት ትንሽ ዛሬ ብዙ አይሆንም
አህዮች፣ ተኩላዎችና ንቦች — በዚያው ክርክር ውስጥ ነፍሳት ወደ ምን እንደሚመለሱ የሚናገር ምንባብ አለ። ሆዳምና ዓመፀኛ የነበሩ ወደ አህዮችና ወደ መሰሎቻቸው ይመለሳሉ፤ ግፈኞችና በኃይል የገዙ ወደ ተኩላዎችና ወደ ጭልፊቶች። መልካም የነበሩ ሰዎች ደግሞ አሉ፤ መልካምነታቸው ግን ከልማድ የመጣ እንጂ ከማሰብ ያልመጣ ነው — እነዚያ ወደ ንቦችና ወደ ጉንዳኖች ይመለሳሉ፣ ወይም እንደገና ሰው ይሆናሉ
ሁለት ተቃውሞ
በገናውና ውጥረቱ — Simmias ተናገረ፤ ከቴብስ የመጣው ሌላኛው እንግዳ ነው። በገና አስቡ አለ — በእንጨትና በክር የተሠራ የሙዚቃ መሣሪያ። እንጨቱ ይታያል፤ ክሩ ይታያል፤ ቅኝቱ ግን አይታይም። ቅኝት ውብ ነው፤ አካል የለውም፤ በእጅ አይያዝም። አሁን በገናውን ስበሩት፦ ቅኝቱ ወዴት ሄደ? የትም አልሄደም። ቆመ። ታዲያ ነፍስ የሰውነት ቅኝት ብትሆንስ — ከሰውነት የተሻለች፣ የማትታይና ውብ የሆነች፣ ሆኖም ሰውነቱ ሲሰበር አብራ የምትቆም?
ሸማኔውና መጎናጸፊያዎቹ — Cebes የራሱን ምስል አቀረበ። አንድ ሸማኔ ብዙ መጎናጸፊያ ሠርቷል፤ ብዙም አልብሶ አልቅቋል፤ አንዱ ሲያልቅ ሌላ ይሠራል፤ ስለዚህ ሸማኔው ከመጎናጸፊያዎቹ ይረዝማል። ግን አንድ ቀን ሸማኔው ይሞታል፤ በዚያን ጊዜ የመጨረሻው መጎናጸፊያ ከእርሱ ተርፎ ይቀራል። ነፍስ ብዙ ሰውነት ብትለብስና ብታልቅም እንኳ የመጨረሻው ሰውነት እርሷን ተርፎ እንደማይቀር ምን ማረጋገጫ አለ?
ተራኪው ሲቋረጥ — እዚህ ጋር ታሪኩ ተቋረጠ፤ የሚያዳምጠው Echecrates ጣልቃ ገባ፦ ያ የበገና ሐሳብ እኔንም ሁልጊዜ ይይዘኛል፤ ታዲያ Socrates እንዴት ተቀበለው? Phaedo የመለሰው በክርክር አይደለም። ትዕይንት ነው፦ Socrates ከእርሱ ከፍ ብሎ ተቀምጦ ነበር፤ እጁን ዘርግቶ የ Phaedoን ጸጉር ያዘው። ነገ ይህን ጸጉር ትቆርጠዋለህ አለው። ምናልባትም ሁለታችንም እንቆርጠዋለን። ከዚያ ክርክሩን ላለመተው አስማለው
ክርክርን መጥላት — ቀጥሎ የተናገረው ስለ አደጋ ነው፤ አደጋው ግን መሳሳት አይደለም። ሰው ክርክርን መጥላት ይጀምራል አለ። ከሰዎች ጋር እንደሚሆነው ነው፦ አንድን ሰው ሙሉ በሙሉ ታምነዋለህ፤ ያሳፍርሃል። ደግመህ ሌላውን ታምናለህ፤ እርሱም ያሳፍርሃል። በመጨረሻ ሰው ሁሉ የማይታመን ነው ትላለህ። በክርክርም ላይ ያው ይሆናል፦ ጠንካራ የመሰለ ክርክር ይሰበራል፤ ሁለተኛውም ይሰበራል፤ ከዚያ ሰውየው ጥፋቱን በራሱ ላይ ሳይሆን በማሰብ ላይ ይጥለዋል
በረዶና እሳት
የመጨረሻው ሙከራ — በረዶ ወደ ሙቀት ተለውጦ አያውቅም፤ ሙቀት ሲመጣ በረዶ ይቀልጣል ወይም ይሸሻል፤ ሙቅ በረዶ የሚባል ነገር ግን የለም። እሳትም እንዲሁ ነው — ቀዝቃዛ እሳት የለም። ሦስት የሚለው ቁጥርም ጎዶሎ አይሆንም
ስለዚህ — አንዳንድ ነገሮች አንድ ነገር ይዘው ይመጣሉ፤ ያንን ይዘው እስካሉ ድረስ የዚያን ተቃራኒ አይቀበሉም። ነፍስ ወደ ሰውነት ስትገባ ሕይወት ይዛ ትገባለች፤ ስለዚህ የሕይወት ተቃራኒ የሆነውን ሞትን አትቀበልም። አታናቶን ናት አለ፤ ማለትም የማትሞት
ቀዳዳውን የከፈተው ተማሪ አይደለም — Socrates ራሱ ነው፦ «የማይሞት ነገር ሞት ሲመጣ ዞር ብሎ ቢሄድስ? ማን ይከለክለዋል?» ብሎ በራሱ ላይ አነሳው። Cebes ግን ተጨማሪ ክርክር አያስፈልግም አለ
እንደገና መታየት ያለበት
Simmias ተነሳና የምጠራጠርበት ነገር አልቀረኝም አለ። ሆኖም ጉዳዩ ትልቅ ነው፤ የሰው ጉልበት ደግሞ ደካማ ነው፤ ስለዚህ በውስጤ የቀረ ጥርጣሬ አለ አለ
Socrates አላጽናናውም። ትክክል ነህ አለው። ከዚያ ጨመረበት፦ የተነሳንባቸው የመጀመሪያዎቹ መነሻዎች እንደገና በጥሞና መታየት አለባቸው
ፍርዱ
አራት ዕጣ — የመጀመሪያዎቹ በመልካምም በክፉም ያልኖሩ ሰዎች ናቸው፤ ይነጻሉ፣ ይለቀቃሉ። ሁለተኛዎቹ ፈውስ የሌላቸው ናቸው፤ ወደ ጥልቅ ተጥለው አይወጡም። ሦስተኛዎቹ ፈውስ ያላቸው ናቸው፦ በንዴት ወላጁን የመታ ሰው፣ በዚያው ዓይነት ስሜት ነፍስ ያጠፋ ሰው፣ ከዚያም ሕይወቱን ሙሉ ሲጸጸት የኖረ። እነዚያ ወደ አንድ ሐይቅ ይወሰዳሉ፤ ከዚያ ሆነው የበደሏቸውን ሰዎች በስም ይጠራሉ፣ ይለምናሉ፣ አውጡን ይላሉ። የሚወጡት ግን የበደሏቸው ሰዎች ሲፈቅዱ ብቻ ነው፤ ካልፈቀዱ ይመለሳሉ፣ በሌላ ጊዜ እንደገና ይጠራሉ። አራተኛዎቹ በተለየ መልኩ በመልካም የኖሩ ናቸው፤ ፈጽሞ ይለቀቃሉ፤ ከእነርሱም መካከል በፍልስፍና ራሳቸውን ያነጹት ከዚያ በኋላ ያለ ሰውነት ይኖራሉ
ሁለት ዓረፍተ ነገር ተከታትለው መጡ — የመጀመሪያው «ሽልማቱ መልካም ነው፤ ተስፋውም ታላቅ ነው።» ነው፤ ይህኛው በሁሉም ቦታ ይጠቀሳል። ሁለተኛው ወዲያው ይከተላል፤ ይህኛው ግን ብዙም አይጠቀስም፦ «አደጋው መልካም ነውና፤ ሰውም እንዲህ ያለውን ነገር እንደ አስማት ቃል ለራሱ ይዘምረው።» የግሪኩ ቃል ኪንዲኖስ ነው — አደጋ፤ ስጋት፤ ዕድል መሞከር
የመጨረሻው ሰዓት
ታጠበ — ተነስቶ ወደ ሌላ ክፍል ሄደና ታጠበ። ምክንያቱን ራሱ ተናገረ፦ ከሞተ በኋላ ሴቶች አስከሬን እንዳያጥቡ
ልጆቹና የቤቱ ሴቶች — ሁለት ትንንሽና አንድ ትልቅ ልጆች ገቡ፤ የቤቱ ሴቶችም ገቡ። ተነጋገረ፤ የሚፈልገውን አዘዘ፤ ከዚያ Crito እንዲያስወጣቸው ነገረው። አወጣቸውም
የ«ዐሥራ አንዱ» አገልጋይ — የፀሐይ መጥለቅ ሲቀርብ አንድ ሰው ገባ፦ እስር ቤቱን የሚያስተዳድሩት ባለሥልጣኖች ሠራተኛ። እኔ በአንተ ላይ ቅሬታ የለኝም አለ። እዚህ የሚመጡት ሌሎች ሰዎች ትዕዛዙን ሳመጣ ይሰድቡኛል፣ ይረግሙኛል፤ አንተ ግን ወደዚህ ቤት ከመጡት ሁሉ የተሻልህ ሰው ነህ። ከዚያ አለቀሰና ዞሮ ወጣ። Socrates ወደ ጓደኞቹ ተመለከተ፦ ይህ ሰው በዚህ ወር ሁሉ ደግ ነበረልኝ አለ
ጽዋው — ሌላ ሰው በእጁ ጽዋ ይዞ ገባና መመሪያውን ሰጠው፦ ጠጣው፤ ከዚያ ተነስተህ ተመላለስ፤ እግርህ ሲከብድ ተኛ፤ ራሱ ይሠራል
አትቸኩል — Crito ቆም እንዲል ለመነው፦ ፀሐይ ገና ተራራው ላይ ናት፤ ሌሎች ሰዎች ትዕዛዙን ከተቀበሉ በኋላ ይበላሉ፣ ይጠጣሉ፣ ከሚወዷቸው ሰዎች ጋር ይቆያሉ። እምቢ አለ፦ እነዚያ ሰዎች ያንን ሲያደርጉ የሚያተርፉት ነገር አለ ብለው ነው፤ እኔ ግን የማተርፈው ነገር የለም
ጠጣው — ጽዋውን ተቀብሎ ጠጣው። ሳይንቀጠቀጥ፤ ሳይለዋወጥ። እዚያ ላይ ክፍሉ ተሰበረ፦ እስከዚያ ራሳቸውን ይዘው የነበሩት ሰዎች አለቀሱ፤ አንዱ ተነስቶ ወጥቶ ጮኸ። Socrates ገሠጻቸው፦ ይህ ምንድን ነው? ሴቶቹን ያስወጣኋቸው ለዚህ ነው። ሰው በዝምታ ነው መሞት ያለበት። ጸጥ በሉ፤ ታገሡ
ብርዱ — ተነስቶ ተመላለሰ፤ እግሩ ሲከብድበት ተኛ። ጽዋውን ያመጣው ሰው እግሩን ነካውና ይሰማሃል ወይ ብሎ ጠየቀው፤ አይሰማኝም አለ። ወደ ላይ ወጥቶ ቅልጥሙን ተጫነው። ብርዱ እየወጣ ሲሄድ ለሌሎቹ አሳያቸው፦ ብርዱ ወደ ልቡ ሲደርስ ያበቃል አለ
የመጨረሻ ቃሉ — ፊቱን ተሸፍኖ ነበር። ብርዱ ወደ ሆዱ ሲደርስ ፊቱን ገልጦ ተናገረ፦ «Crito፣ ለ Asclepius ዶሮ ዕዳ አለን። ክፈሉት፤ አትዘንጉት።» Asclepius ሰዎች ሲታመሙ የሚጸልዩለት አምላክ ነው
አፉ፣ ከዚያ ዓይኖቹ — Crito ሌላ የምትለው ነገር አለ ወይ ብሎ ጠየቀው፤ መልስ አልመጣም። ጥቂት ቆይቶ ተንቀሳቀሰ፤ ሰውየው ፊቱን ገለጠለት፤ ዓይኖቹ ጸንተው ቆመዋል። Crito አፉን ዘጋው። ከዚያ ዓይኖቹን ዘጋቸው
Phaedo ታሪኩን የሚዘጋው በዚህ ነው — «የወዳጃችን መጨረሻ እንዲህ ነበር። እኛ እንደምንለው፣ በዚያ ዘመን ከምናውቃቸው ሰዎች ሁሉ የተሻለው፣ ከሁሉ የጠበበውና ከሁሉ የቀናው ሰው።»
አራት ጥያቄዎች
እግሩን ሲያሻሽ — በዚያ ቀን የተናገረው የመጀመሪያ ነገር ደስታና ሕመም በአንድ ራስ ተያይዘው ይመጣሉ የሚል ነው። ቀኑን ሙሉ የተከራከረበት ነገር ያቺው ምልከታ ተለጥጣ ናት ወይ? — አበባ የምትለው፦ አዎ። የመጀመሪያው ክርክር ያው ነው፤ ተቃራኒዎች እርስ በርስ ይወልዳሉ የሚለው። ደግሞም ከሁሉ የደከመው ክርክር እርሱ ነው። መጽሐፉ የሚከፍተው ማንም ሊክደው በማይችል ትንሽ ምሳሌ ነው፤ ቀሪውን ቀን የሚያሳልፈው ደግሞ ያንን ትንሽ ምሳሌ ሞትና ሕይወት እስኪሸከም ድረስ ለመለጠጥ ሲሞክር ነው። አልተለጠጠም
የ Phaedoን ጸጉር ሲይዝ — ክርክሩ በሁለት ተቃውሞ ሲሰበር የሚጠበቀው ነገር መልስ ነው፤ እርሱ ግን ወዲያው መልስ አልሰጠም። የመታጠፊያው ነጥብ ለምን ቀልድ ሆነ? — አበባ የምትለው፦ ምክንያቱም ቀጥሎ አደጋ ብሎ የሰየመው ነገር መሳሳት አይደለም፤ ክርክርን መጥላት ነው። ይህ መጽሐፍ ስለ ነፍስ ብቻ አይደለም — አንድ ሰው ተደግፎበት የነበረው ማስረጃ ከሥሩ ሲወጣ ምን ያደርጋል የሚለውን ይጠይቃል። መልሱ ደግሞ በክርክር መልክ አልቀረበም። በእጅ ነው የቀረበው
ሴቶቹን ሲያስወጣ — ሚስቱን ጠዋት አስወጣት፤ የቤቱን ሴቶች ማታ አስወጣቸው፤ ከዚያ ወንዶቹ ሲያለቅሱ ገሠጻቸው። ይህ የፈላስፋ መረጋጋት ነው ወይስ ክፍሉን የሚያስተዳድር ሰው ሥራ? — አበባ የምትለው፦ ሁለቱም ነው፤ የበለጠው ግን ሁለተኛው። በዚያ ክፍል ውስጥ ራሱን የያዘ አንድ ሰው አለ፣ ሌሎቹ ሁሉ ተሰብረዋል፤ ያ ሰው ደግሞ የሚሞተው ነው። ስሜታቸውን እንዳያወጡ የተከለከሉት የሚያዝኑት ሰዎች ናቸው፤ ጸጥታውን የሚያስከብረው ግን የሚያዝኑበት ሰው ራሱ ነው
ዓይኑን ሲጨፍንለት — በዚህ መጽሐፍ ውስጥ የመጨረሻው የተደረገ ነገር ማስረጃ አይደለም፤ ቃልም አይደለም። አንድ ሰው የሞተውን ሰው አፍ ዘግቶ ከዚያ ዓይኑን መዝጋቱ ነው። የመጨረሻው ተግባር በክርክሩ ላይ ምን ያደርጋል? — አበባ የምትለው፦ ቀኑን ሙሉ የተነገረው ነገር ሰውየው ሰውነቱ አይደለም የሚል ነው፤ ሆኖም መጽሐፉ የሚዘጋው በሰውነት ላይ በተደረገ እንክብካቤ ነው። ሁለቱ ይጋጫሉ ወይስ አንዱ ሌላውን ይሸከማል የሚለውን አልፈታውም አለች። ትታዋለች
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
አምስቱ ቃላት
ዳዊት ከመጨረሻው ይጀምራል። ከዚህ መጽሐፍ ውስጥ አብዛኛው ሰው የሚያውቀው አምስት ቃል ብቻ ነው፦ «Crito፣ ለ Asclepius ዶሮ ዕዳ አለን። ክፈሉት፤ አትዘንጉት።» ያ ዓረፍተ ነገር የመጽሐፉ ሐሳብ በአምስት ቃል ተጠቅልሎ የተቀመጠ ይመስለዋል።
ትግሥት አራት ንባቦችን ታስቀምጣለች — አንደኛ፦ Asclepius የፈውስ አምላክ ነው፤ ሞት ደግሞ ከሰውነት መፈወስ ከሆነ የመጨረሻው ቃል የመጽሐፉ መደምደሚያ ነው። ሁለተኛ፦ በቤቱ ውስጥ አንድ የታመመ ሰው ነበር፣ ተሽሎት ነበር፣ ስለዚህ ዕዳ አለ — የሚሞት ሰው ሒሳቡን እየዘጋ ነው። ሦስተኛ፦ የከተማዋን አማልክት አላከበረም ተብሎ የተፈረደበት ሰው የመጨረሻ እስትንፋሱን ከአንዱ አምላክ ጋር ሒሳብ በመዝጋት ያሳልፋል — ይህ ወይ በጥንት ሥነ ጽሑፍ ውስጥ ካሉት ሁሉ የደረቀው ቀልድ ነው፣ ወይም ለክሱ የተሰጠው ግልጽ መልስ ነው። አራተኛ፦ የሚሞት ሰው የተናገረው ቃል ነው፤ ትርጉም መፈለጉ የእኛ ሥራ እንጂ የእርሱ አይደለም
ከአራቱ የቱን ትይዣለሽ? — አንዱንም — ትግሥት የምትለው ያ ዓረፍተ ነገር በአየር ላይ የተነገረ አለመሆኑን ነው። ተነጥሎ ሲነበብ አራት ትርጉም አለው፤ በቦታው ሲነበብ ግን አንድ ሰው ለጓደኛው የሰጠው የመጨረሻ ትዕዛዝ ነው። ከ Crito ሥራዎች አንዱ ነው
ዳዊት ትዕዛዝ ብቻ አይደለም ይላል። ትግሥት «ብቻ» አላልኩም ትላለች፦ ያልኩት የመጨረሻው ትዕዛዝ ነው፤ ያ ደግሞ ትንሽ ነገር አይደለም
በዚያ ክፍል ውስጥ ማን ነበረ
ዳዊት፦ አበባ የክፍሉን ሰዎች ስትዘረዝር በመጨረሻ አንድ ዓረፍተ ነገር አለ — «Plato ግን፣ እኔ እንደማስበው፣ ታምሞ ነበር።» Plato የ Socrates ተማሪ ነው፤ ይህን መጽሐፍ የጻፈው እርሱ ነው። ማለትም ደራሲው ራሱን ከትዕይንቱ አውጥቷል።
ትግሥት፦ ያ ፊርማ ነው — መጽሐፉ አንድ ሙሉ የፍጹም መለኪያዎች ንድፈ ሐሳብ በአንድ ሰው አፍ ውስጥ ያስቀምጣል፤ ያ ሰው ደግሞ በተመዘገበው ታሪኩ ውስጥ የያዘው አቋም «አላውቅም» የሚል ብቻ ነው። ደግሞም በጥንት ሥነ ጽሑፍ ውስጥ ደራሲው በሁለተኛው አንቀጽ ላይ «እኔ አልነበርኩም» ብሎ የሚያሳውቅበት ሌላ የሞት ትዕይንት አላውቅም ትላለች። ያ «ይህ ክፍል የእኔ ነው» የሚል ማስታወሻ ነው
ዳዊት፦ አለመኖር ፊርማ አይደለም — አንድ ሰው ትዕይንት ሲፈጥር ራሱን አያወጣም። ደግሞም በተቃራኒው በኩል የሚከብድ ማስረጃ አለ፦ ኢብሳ የገለጸው የገንዘብ ቅጣት ገንዘብ ያስያዙት አራት ጓደኞች ናቸው፤ Plato ያንን ችሎት ሲጽፍ ከአራቱ አንዱ አድርጎ ራሱን በስም ጠቅሷል። ስለዚህ ደራሲው በችሎቱ ውስጥ አለ፤ በሞቱ ውስጥ ግን የለም
ማንም አልመለሰውም — ትግሥት ያ ጥያቄውን ያከብደዋል እንጂ አይመልሰውም ትላለች። ሁለቱም አልመለሱትም። «እንደዚያው ተንጠልጥሎ ይቁም።»
በገናውና ሸማኔው
ዳዊት በአእምሮው የቀሩት ሁለቱ ተቃውሞዎች ናቸው — የ Simmias የበገና ቅኝትና የ Cebes ሸማኔ። ሁለቱም ከመልሶቹ ይበልጥ ይታወሳሉ፤ ማሸነፍ የሚፈልግ ደራሲ የተቃዋሚውን ክርክር እንዲህ አድርጎ አይጽፍም ይላል
ትግሥት በተቃራኒው — ማሸነፍ የሚፈልግ ደራሲ በትክክል እንዲህ አድርጎ ይጽፈዋል፤ ከዚያም ይመልሰዋል። ማሸነፍ ማለት ያ ነው
መልሶታል ብለሽ ታምኛለሽ? — ይህ የትግሥት ዋና ነጥብ ነው፦ ለጠንካራው ተቃውሞ የተሰጠው ምላሽ ክርክር አይደለም። አበባ እንደነገረችን Socrates ያደረገው የልጁን ጸጉር መያዝ ነው፤ ከዚያም ክርክርን ስለ መጥላት ማስጠንቀቅ። ማለትም ስለ ክርክሩ ሳይሆን ስለ አድማጩ ባሕርይ ተናገረ። ጥበብ ነው ትል ይሆናል፤ እርሷ ርዕስ መቀየር ነው ትላለች። አልወሰነችም
ዳዊት በዚያ ክፍል ውስጥ አንድ ተራ ነገር እየሆነ መሆኑን ያስቀምጣል፦ የሚሞተው ሰው ሌሎቹን ሁሉ ይዞ ማቆየቱ ነው። እንዲህ ያለ ክፍል ደግሞ ብርቅ አይደለም
አደጋው መልካም ነው
ትግሥት ማስተካከያ — ሰዎች ይህን መጽሐፍ ሲያጠቃልሉ «በእምነት ደመደመ» ይላሉ፤ መጽሐፉ በዚያ ቃል አልደመደመም። አበባ ሁለቱን ዓረፍተ ነገሮች በተከታታይ ሰጥታናለች፦ «ሽልማቱ መልካም ነው፤ ተስፋውም ታላቅ ነው።» በሁሉም ቦታ ይጠቀሳል፤ ወዲያው የሚከተለው «አደጋው መልካም ነውና» ግን አይጠቀስም። አደጋ የውርርድ ቃል ነው። «አምናለሁ» እና «ውርርዴን በዚህ ላይ አደረግሁ» ሁለት የተለያዩ ነገሮች ናቸው
ዳዊት፦ ከዚያ የሚቀጥለው የበለጠ እንግዳ ነው — ከአደጋው ጋር የተያያዘው መመሪያ «እመኑ» አይደለም፤ «ለራሳችሁ ዘምሩት» ነው። እንደ አስማት ቃል። ማለትም በሕልሙ ሙዚቃ ሥራ የተባለ ሰው መጽሐፉን የሚዘጋው ጓደኞቹን ታሪኩን እንደ ዜማ ያዙት ብሎ ነው
ትግሥት አንድ መረጃ ትጨምራለች — ኢብሳ የመርዙን ተክል ስም ነግሮናል፤ መጽሐፉ ራሱ ግን አንድ ጊዜ እንኳ አልጠራውም — ዘጠኝ ጊዜ «መድኃኒቱ» ብሎ ያልፈዋል። ስለዚያ ተክል የምናውቀው ሁሉ ከመጽሐፉ ውጭ ነው
እውነት ነው ወይስ በእጃቸው የሚይዙት ነገር? — ትግሥት ሁለቱ የሚለያዩበት ቦታ የት እንደሆነ አላውቅም ትላለች
ዳዊት አንድ ቦታ ያስቀምጣል — አንድ ሰው አረጋዊ እናቱን በሌላ ሰው እንክብካቤ ሥር ለማስገባት ወስኗል፤ ክርክሩ ሁሉ ተደርጓል፣ ከወዲያም ከወዲህም፣ አንዱም ጉዳዩን አልቆረጠውም። ሆኖም ከምሽቱ በፊት ተቀምጦ ምክንያቶቹን በሙሉ እንደገና ያልፋቸዋል። ወደ መደምደሚያ ለመድረስ አይደለም — መደምደሚያ የለም። ጠዋት ላይ ምክንያቶቹ በአፉ ውስጥ እንዲኖሩ ነው። ትግሥት፦ «ያ ንባብ ነው። ግን ጥሩ ንባብ ነው።»
Crito የቀረበት ሥራ
ዳዊት፦ Crito ተግባራዊ ሰው ነው። ሚስቱን ወደ ቤት ወሰደ፤ ልጆቹንና ሴቶቹን አስወጣ፤ መጨረሻ ላይ ዶሮ እንዲከፍል ተነገረው። እነዚያ ሁሉ ትናንሽ ሥራዎች ናቸው። ሁለቱ ግን በዚያ ቀን በተደረገው ክርክር ተነጥቀውበታል።
አንደኛው፦ ቀብሩ — ቀኑ ሳያልቅ Crito እንዴት እንቅበርህ ብሎ ጠየቀ። መልሱ ቀልድ ነበር፦ «ብትይዙኝና ካላመለጥኳችሁ እንደፈለጋችሁ ቅበሩኝ።» ከዚያ ወደ ሌሎቹ ዞሮ Critoን ማሳመን አልቻልኩም አለ — አሁን የሚናገረው ሰው እኔ እንደሆንኩ፣ ትንሽ ቆይቶ የሚተኛው ሬሳ ግን እኔ እንዳልሆንኩ አላመነልኝም። ስለዚህ Crito የሚቀብረው ነገር ምንድን ነው? ቀኑን ሙሉ ሰውየው አይደለም ተብሎ የተከራከረበትን ነገር
ሁለተኛው፦ ዕዳው — Crito በአማልክቱ ላይ በደለ ተብሎ ለተገደለ ሰው ወክሎ ለአንድ አምላክ ዕዳ ይከፍላል። ማንም ግን ዶሮው መከፈሉን አልመዘገበም። መጽሐፉ ሲዘጋ ዕዳው ክፍት ነው
ተመሳሳይ ቅሌት፣ ተቃራኒ መልስ — ዳዊት ከዚያው ምዕተ ዓመታት አካባቢ በቻይና ውስጥ Zhuangzi የሚባል መጽሐፍ ያመጣል። በአንዱ ምዕራፍ ውስጥ አንድ ሰው ሚስቱ ከሞተች በኋላ እግሮቹን ዘርግቶ ተቀምጦ በሸክላ ጋን ላይ እየመታ ሲዘምር ተገኘ። Huizi የሚባለው ጓደኛው ተቆጣው፦ ከአንተ ጋር ኖረች፣ ልጆችህን አሳደገች፣ አብራህ አረጀች፤ አለማልቀስህ በራሱ በቂ ነበር፣ ይህ ግን ይበዛል። መልሱ፦ የመጣችበትን መንገድ ተመልሳ ሄደች። ከሕይወቷ በፊት ጊዜ ነበረ፤ ከሰውነቷ በፊትም ጊዜ ነበረ፤ ከዚያ በፊት እስትንፋስ እንኳ ያልነበረበት ጊዜ ነበረ። አሁን ወደኋላ አለፈችበት፣ ዓመት በወቅቶቹ ውስጥ እንደሚያልፍ። ልዩነቱ ይህ ነው፦ አንድ ነገር ተርፎ ይኖራል አላለም፤ መጀመሪያውኑ መትረፍ የሚያስፈልገው ነገር አልነበረም አለ
የትግሥት ማስተካከያ — ያ ምዕራፍ ከኋለኞቹ አንዱ ነው፤ ተመራማሪዎች የሚሰጡት ለሰውየው ራሱ ሳይሆን ለተከታዮቹ ነው። ደግሞም ጋን ነው፣ ከበሮ አይደለም። ዳዊት፦ ጋን መሆኑ ትዕይንቱን ይለውጠዋል — ሰውየው መሣሪያ አልያዘም፤ በእጁ የነበረው የቤት ዕቃ ነው
ያልተነገሩ ነገሮች
895፣ ቁስጥንጥንያ — በሕይወት የተረፈው ጥንታዊው የዚህ መጽሐፍ ቅጂ የተገለበጠው በ895፣ በቁስጥንጥንያ ነው። ገልባጩ John ይባላል፤ «ውብ ጸሐፊው» ተብሎ ይታወቅ ነበር። ዋጋውንም እናውቃለን — ያሠራው ሰው ጽፎታል፦ ሃያ አንድ የወርቅ ሳንቲም፣ ለገልባጩና ለብራናው። የዚያ ሰው ስም Arethas ነው፤ ቆይቶ ጳጳስ ሆነ፤ የመጽሐፉንም ጠርዞች በጥቃቅን ጽሑፍ በራሱ ማስታወሻ ሞላቸው። መጽሐፉ ሃያ አራት ውይይቶችን ይዟል። Clarke የሚባል እንግሊዛዊ በ1801 ፓትሞስ በምትባል ደሴት ገዳም ውስጥ አገኘው። ዛሬ ኦክስፎርድ ውስጥ ነው ያለው
Callimachus እና Cleombrotus — Callimachus የሚባል ገጣሚ ስለ አንድ ወጣት አራት መስመር ግጥም ጻፈ። ወጣቱ ከምዕራብ ግሪክ ከምትገኝ ከተማ ነው፤ «ደህና ሁን፣ ፀሐይ» ብሎ ራሱን ከረጅም ግንብ ላይ ወረወረ። በሕይወቱ ውስጥ ሊሞትለት የሚገባ ነገር አላየም ነበር። ያነበበው አንድ የ Plato ጽሑፍ ነው፤ ስለ ነፍስ የሚናገረው። የወጣቱም ስም Cleombrotus ነው — አበባ ካነበበችው ዝርዝር ውስጥ ነው፤ በዚያ ቀን ኤጊና ውስጥ ስለነበሩ ካልመጡት ሁለት ተማሪዎች አንዱ። ግጥሙ ወጣቱን ነው የሚያሽሟጥጠው ወይስ መጽሐፉን ወይስ አንዱንም የሚለው ለመቶ ዓመታት ተከራክረውበታል፤ አልፈቱትም። ከሁለት ሺህ ዓመታት በኋላ Milton የሚባል ገጣሚ ወጣቱን Paradise Lost በተባለው ረጅም ግጥሙ ውስጥ አስገባው፤ ግንቡን ግን ወደ ባሕር ቀየረው
ላቲን የሚያነበው አውሮፓ — ለስምንት መቶ ዓመት ገደማ Plato ጨርሶ አልነበረውም፤ የነበረው የአንድ ሌላ ውይይት የመጀመሪያው ሲሶ ትርጉም ብቻ ነው። ያንን የሰበረው ሰው በሲሲሊ በካታኒያ ሊቀ ዲያቆን የነበረ Henricus Aristippus ይባላል። ይህን መጽሐፍ ወደ ላቲን መተርጎም የጀመረው በ1156 ላይ በአንድ ከበባ ውስጥ ሆኖ ነው፤ የጨረሰው ደግሞ ፓሌርሞ ውስጥ ነው። ከስድስት ዓመት በኋላ በእስር ቤት ውስጥ ሞተ። ከትርጉሙ ዐሥራ አንድ ቅጂ በሕይወት አለ፤ ከእነርሱ አንዱን Petrarch የሚባል ጣሊያናዊ ገጣሚ ይዞት ነበር
Phädon፣ በርሊን 1767 — በበርሊን አንድ ሰው Phädon የሚል መጽሐፍ አሳተመ። ተጽፎ የወጣ መጽሐፍ ነው፦ ያው ክፍል፣ ያው ቀን፣ ያው ሰዎች — ክርክሮቹ ግን አዲስ ናቸው። የ Platoን ክርክሮች አውጥቶ የራሱን ምዕተ ዓመት ፍልስፍና አስገብቷል። በአምስት ዓመት ውስጥ ሦስት ጊዜ ታተመ፤ ከዚያም እየተደጋገመ ታተመ፤ ደራሲው በሕይወት እያለ ወደ ብዙ የአውሮፓ ቋንቋዎች ተተረጎመ። ከዚያ በኋላ ሰዎች «የጀርመኑ Socrates» ብለው መጥራት ጀመሩት። ስሙ Moses Mendelssohn ነው
ሥዕሉ፣ ፓሪስ 1787 — የዚህ ትዕይንት ከሁሉ የታወቀው ሥዕል የተሳለው በፓሪስ ውስጥ በ1787 ነው፤ ሠዓሊው Jacques-Louis David ይባላል፤ ሥዕሉ ዛሬ ኒው ዮርክ ውስጥ ተሰቅሏል። በሥዕሉ ውስጥ አንድ አረጋዊ ከአልጋው እግር ጫፍ ላይ ተቀምጧል፤ ጀርባውን ለሚሞተው ሰው ሰጥቷል። ያ ማን እንደሆነ የሙዚየሙ ማብራሪያ ራሱ ይናገራል፦ Plato ነው። የተቀመጠውም ሆን ተብሎ ነው — ወደ ደራሲው ለመጠቆም። ስለዚህ በሁለት በኩል ተሳስቷል፦ መጽሐፉ አልነበረም ይላል፤ ደግሞም በዚያ ጊዜ በሃያዎቹ ዕድሜ ውስጥ ነበር
ተክሉ — ለረጅም ጊዜ ሐኪሞች ይህ ሞት እንዲህ ሊሆን አይችልም ይሉ ነበር፦ ተክሉ መንቀጥቀጥና ማስመለስ ያመጣል፣ Plato ትዕይንቱን አጽድቶታል። ከዚያ Enid Bloch የምትባል ተመራማሪ ተቃውሞው የተሳሳተ ተክል ይዟል አለች — መንቀጥቀጡ የሌላ አረም ነው፣ ያም አረም በዚያው ስም ይጠራል፣ ግራ መጋባቱም በ1679 ላይ ከታተመ መጽሐፍ ይነሳል። እውነተኛውን ምስል የገነባችው በ1845 ኤዲንብራ ውስጥ ከተከሰተ ሞት ነው፦ ልጆቹ የሚበላ ቅጠል መስሏቸው ያመጡለት አንድ ልብስ ሰፊ ከእግሩ ጀምሮ ወደ ላይ ሞተ፤ አእምሮው እስከ መጨረሻው ንጹሕ ነበር። ጽሑፏ የወጣው በ2001 ነው። ክርክሩን ግን አልዘጋውም — Plato አስቀያሚውን ክፍል አውጥቶታል የሚሉ ሰዎች እስከ ዛሬ አሉ
መዝጊያ
ትግሥት የቀረውን ነገር ታነሳለች፦ በዚያ መጽሐፍ ውስጥ የመጨረሻው የተደረገ ነገር ክርክር አይደለም። Crito የሞተውን ሰው አፍ ዘጋ። ከዚያ ዓይኖቹን ዘጋ። በዚያ ቅደም ተከተል። ቀኑን ሙሉ የተከራከረው ሰው ቀብር እንዴት እንደሚደረግ ሲጠየቅ ቀልድ መለሰ፤ ቀብሩን የሚያከናውነው ሰው ግን ጥያቄውን አልተወውም። መጽሐፉ ለዚያ እጅ የሚሰጠው አንድ አጭር ሐረግ ብቻ ነው። ለእርሷ የመጨረሻው ነገር ያ ነው። ዶሮውም እስከ መጨረሻው አልተከፈለም፤ ማንም ሲከፍለው አልመዘገበም
ዳዊት ግን አሁንም አምስቱን ቃላት ይዞ ነው የሚወጣው። እጆቹ የመጡት ከዚያ በኋላ ናቸው
ቁልፍ ጥቅሶች
«አንዳንድ ጊዜ ተቃራኒ ነፋስ ይይዛቸዋል፤ ያኔ ጉዞው ብዙ ጊዜ ይወስዳል።» — ወደ ዴሎስ ስለሚደረገው ጉዞ
«ከፍርዱ እስከ ሞቱ ድረስ በእስር ቤት ውስጥ ብዙ ጊዜ አለፈ» — ስለ ወሩ ርዝመት መጽሐፉ የሚለው ሁሉ፤ ቁጥር አይሰጥም
«ሁለት ጊዜ ሰባት» — ከ Theseus ጋር የተሻገሩት ስንት እንደሆኑ ግሪክኛው የሚለው
«Plato ግን፣ እኔ እንደማስበው፣ ታምሞ ነበር።» — መጽሐፉ የክፍሉን ሰዎች ከዘረዘረ በኋላ የሚጨምረው ዓረፍተ ነገር
«Socrates፣ ሙሲኬ ሥራ፤ በእርሱም ላይ ትጋ።» — ዕድሜውን ሙሉ የመጣበት ሕልም
«ከእኩልነት ጎድለዋል» — ሁለቱን እኩል ያልሆኑ እንጨቶች ስንመለከት የምንለው
«የማይሞት ነገር ሞት ሲመጣ ዞር ብሎ ቢሄድስ? ማን ይከለክለዋል?» — ቀዳዳውን በራሱ ላይ ያነሳው Socrates ራሱ ነው
«ሽልማቱ መልካም ነው፤ ተስፋውም ታላቅ ነው።» — በሁሉም ቦታ የሚጠቀሰው
«አደጋው መልካም ነውና፤ ሰውም እንዲህ ያለውን ነገር እንደ አስማት ቃል ለራሱ ይዘምረው።» — ወዲያው የሚከተለውና ብዙም የማይጠቀሰው
«ብትይዙኝና ካላመለጥኳችሁ እንደፈለጋችሁ ቅበሩኝ።» — እንዴት እንቅበርህ ለሚለው የ Crito ጥያቄ የተሰጠ መልስ
«Crito፣ ለ Asclepius ዶሮ ዕዳ አለን። ክፈሉት፤ አትዘንጉት።» — በዚያ ቀን የመጨረሻ ቃሉ
«የወዳጃችን መጨረሻ እንዲህ ነበር። እኛ እንደምንለው፣ በዚያ ዘመን ከምናውቃቸው ሰዎች ሁሉ የተሻለው፣ ከሁሉ የጠበበውና ከሁሉ የቀናው ሰው።» — Phaedo ታሪኩን የሚዘጋበት ዓረፍተ ነገር
«ደህና ሁን፣ ፀሐይ» — በ Callimachus ግጥም ውስጥ የወጣቱ የመጨረሻ ቃል
«ውብ ጸሐፊው» — በ895 ቅጂውን የገለበጠው John የሚታወቅበት ስም
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
Socrates — በአቴንስ ውስጥ ዕድሜውን ሙሉ የኖረ፤ ሰዎችን እያቆመ ፍትሕ ማለት ምን ማለት ነው፣ አምላክን ማክበር ማለት ምን ማለት ነው፣ መልካም አስተዳደር ማለት ምን ማለት ነው እያለ የሚጠይቅ ሰው። አንድም መጽሐፍ አልጻፈም። በሰባ ዓመቱ በሁለት ራስ ባለው የሃይማኖት ክስ ተፈረደበት፤ ፍርዱ የተፈጸመው ግን ወሩ አልቆ መርከቧ ከዴሎስ ስትመለስ ነው
Plato — ተማሪው፤ ይህን መጽሐፍ የጻፈው። መጽሐፉ ራሱ ከትዕይንቱ አውጥቶታል — «Plato ግን፣ እኔ እንደማስበው፣ ታምሞ ነበር።» — በችሎቱ ዘገባ ውስጥ ግን ገንዘብ ካስያዙት አራት ጓደኞች አንዱ አድርጎ ራሱን በስም ጠቅሷል
Phaedo — ተራኪው፤ አቴናዊ ያልሆነ ወጣት ተማሪ። መጽሐፉ የተሰየመው በስሙ ነው። ስለ ራሱ ስሜት አዘንኩ አይልም — የተሰማኝ ደስታና ሐዘን በአንድ ላይ የተቀላቀለ ነበር ይላል
Echecrates — በሌላ ከተማ የሚኖርና በዚያ ቀን ያልነበረ ሰው፤ ተራኪውን አግኝቶ ከመጀመሪያው የጠየቀው። የበገናውን ሐሳብ ሲሰማ ታሪኩን አቋርጦ ጣልቃ ገባ
Crito — የቅርብ ጓደኛው፤ ተግባራዊ ጉዳዮችን የሚያዘጋጅለት። ሚስቱን ወደ ቤት ወሰደ፤ ልጆቹንና ሴቶቹን አስወጣ፤ ቀብሩን ጠየቀ፤ ጽዋውን እንዲያዘገይ ለመነ፤ በመጨረሻም አፉንና ዓይኖቹን ዘጋ። ዶሮውን እንዲከፍል የተነገረው ሰው
Xanthippe — ሚስቱ፤ ትንሹን ልጃቸውን ይዛ በክፍሉ ውስጥ ተቀምጣ የነበረች። ወንዶቹ ሲገቡ ጮኸች
Cebes — ከቴብስ ከመጡት እንግዶች አንዱ፤ በዚያ ቀን ከሁሉ የሚጠይቀው። ክርክሩ የሚጀምረው ከጥያቄው ነው፤ የነፋሱና የጪሱ ፍርሃት እንዲሁም የሸማኔው ተቃውሞ የእርሱ ናቸው
Simmias — ከቴብስ የመጣው ሌላኛው እንግዳ፤ የበገናው ቅኝት ተቃውሞ የእርሱ ነው። በመጨረሻም በውስጤ የቀረ ጥርጣሬ አለ ብሎ የተናገረ
Apollodorus፣ Critobulus እና አባቱ፣ Hermogenes፣ Epigenes፣ Aeschines፣ Antisthenes፣ Ctesippus፣ Menexenus — መጽሐፉ ራሱ ከሚዘረዝራቸው ውስጥ ከአቴንስ የነበሩት
Phaedondes — ከቴብስ ከመጡት ሦስት እንግዶች ሦስተኛው
Euclides እና Terpsion — ከሜጋራ የመጡት ሁለቱ
Aristippus እና Cleombrotus — ኤጊና ውስጥ ስለነበሩ ያልመጡት ሁለቱ። Cleombrotus በኋላ በ Callimachus ግጥም ውስጥ ተመልሶ ይመጣል
Theseus — ጥንታዊቷ አቴንስ የመሠረቷን ታሪኮች የምትናገረው በስሙ የሆነ ሰው፤ ወደ ክሬት የተሻገረው በዚያች መርከብ ነው ተብሎ ይነገራል
Aesop — በዚያ ዘመን በግሪክ ውስጥ በእንስሳት ተረቶቹ የሚታወቅ ሰው። ተረቶቹ በእስር ቤቱ ውስጥ ወደ ግጥም ተቀየሩ
Apollo — ወደ ዴሎስ የሚደረገው ዓመታዊ ጉዞ የበዓሉ አካል የሆነለት አምላክ። ስዋኖችም የእርሱ ወፎች ናቸው
Asclepius — ሰዎች ሲታመሙ የሚጸልዩለት አምላክ፤ የፈውስ አምላክ። ዶሮው ዕዳ የሆነበት
Meletus — መሐላውን የፈጸመውና ስሙ በክሱ ሰነድ ራስ ላይ የተጻፈው
Anytus እና Lycon — ከከሳሹ ጎን የቆሙት ሁለት ሰዎች
Diogenes Laertius — የፈላስፎችን ሕይወት ሲጽፍ ክሱን ቃል በቃል የገለበጠ ጸሐፊ
Xenophon — ሠላሳ ቀን የሚለውን ቁጥር የሰጠው ጸሐፊ፤ ሰውየው ምንም ቅጣት ላለማቅረብ እንደመረጠም ይናገራል
Plutarch — ስለ መርከቧ ክርክር የመዘገበ ጸሐፊ፤ ከሰማንያ ዓመታት በኋላ ስለተከሰተው የዐሥራ ሁለት ድራክማ ጉዳይም የነገረን እርሱ ነው
John — በ895 ቅጂውን የገለበጠው፤ «ውብ ጸሐፊው» ተብሎ ይታወቅ ነበር
Arethas — ቅጂውን ያሠራው ሰው፤ ሃያ አንድ የወርቅ ሳንቲም ከፍሏል፤ ቆይቶ ጳጳስ ሆነ፤ የመጽሐፉን ጠርዞች በጥቃቅን ማስታወሻ ሞላቸው
Clarke — በ1801 በፓትሞስ ገዳም ውስጥ ቅጂውን ያገኘ እንግሊዛዊ
Callimachus — ስለ አንድ ወጣት አራት መስመር ግጥም የጻፈ ገጣሚ
Milton — ገጣሚ፤ ወጣቱን Paradise Lost በተባለው ረጅም ግጥሙ ውስጥ አስገባው፤ ግንቡን ግን ወደ ባሕር ቀየረው
Henricus Aristippus — በሲሲሊ በካታኒያ ሊቀ ዲያቆን የነበረ፤ በ1156 በአንድ ከበባ ውስጥ ሆኖ መጽሐፉን ወደ ላቲን መተርጎም የጀመረ፤ በፓሌርሞ የጨረሰው። ከስድስት ዓመት በኋላ በእስር ቤት ውስጥ ሞተ
Petrarch — ጣሊያናዊ ገጣሚ፤ ከትርጉሙ ዐሥራ አንድ ቅጂዎች አንዱን ይዞት የነበረ
Moses Mendelssohn — በ1767 በበርሊን Phädon የሚል መጽሐፍ ያሳተመ። ከዚያ በኋላ «የጀርመኑ Socrates» ተባለ
Jacques-Louis David — በ1787 በፓሪስ የዚህን ትዕይንት ከሁሉ የታወቀ ሥዕል የሳለ ሠዓሊ
Enid Bloch — የሐኪሞቹ ተቃውሞ የተሳሳተ ተክል ይዟል ያለች ተመራማሪ፤ ጽሑፏ የወጣው በ2001 ነው
Huizi — በ Zhuangzi ምዕራፍ ውስጥ ሚስቱ ከሞተች በኋላ በጋን ላይ እየመታ የሚዘምረውን ሰው የተቆጣው ጓደኛ
ቦታዎች
አቴንስ — ወደቧ፣ ችሎቷና የድንጋይ ሕንፃዋ የታሪኩ ቦታ የሆኑ ከተማ
ዴሎስ — በባሕር መካከል ያለች ትንሽ ደሴት፤ አቴንስ በየዓመቱ መርከብ የምትልክባት
ክሬት — በደቡብ በኩል በባሕር ማዶ ያለች ደሴት፤ Theseus የተሻገረባት
ቴብስ — Simmias፣ Cebes እና Phaedondes የመጡባት
ሜጋራ — Euclides እና Terpsion የመጡባት
ኤጊና — Aristippus እና Cleombrotus በዚያ ቀን የነበሩባትና ስለዚህ ያልመጡባት
ቁስጥንጥንያ — በሕይወት የተረፈው ጥንታዊው ቅጂ በ895 የተገለበጠባት
ፓትሞስ — Clarke በ1801 ቅጂውን በገዳሟ ውስጥ ያገኘባት ደሴት
ኦክስፎርድ — ያ ቅጂ ዛሬ ያለበት
ሲሲሊ / ካታኒያ — Henricus Aristippus ሊቀ ዲያቆን የነበረበት
ፓሌርሞ — የላቲኑን ትርጉም የጨረሰበት
በርሊን — Phädon በ1767 የታተመባት
ፓሪስ — ሥዕሉ በ1787 የተሳለባት
ኒው ዮርክ — ሥዕሉ ዛሬ የተሰቀለበት
ኤዲንብራ — Enid Bloch እውነተኛውን ምስል የገነባችበት የ1845 ሞት የተከሰተባት
ቻይና — የ Zhuangzi መጽሐፍ የመጣበት
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
ንጽሕት ከተማ — መርከቧ ወደ ዴሎስ ሄዳ እስክትመለስ ድረስ ማንም ሰው በሕዝብ ስም አይገደልም። ፍርዱ ጸንቶ ይቀመጣል፤ አፈጻጸሙ ይጠብቃል
የ Theseus መርከብ — ከተማዋ የበሰበሰውን ሳንቃ እያወጣች ጤናማ ሳንቃ ስትሰካ ኖራ አንድ ቀን Theseus የነካው እንጨት አልቀረም። ስለ ዕድገትና ስለ መለወጥ በሚነሳው ክርክር ውስጥ ለፈላስፎች የተለመደ ምሳሌ ሆነች
ዳይሞኒዮን — በግሪክኛ «መለኮታዊ ነገር»። ከልጅነቱ ጀምሮ አብሮት ያለ ምልክት፤ የሚያደርገው አንድ ነገር ብቻ ነው — ያስቆመዋል። «ይህን አድርግ» ብሎ አያውቅም
ሸንጎ — አምስት መቶ ገደማ ተራ ዜጎች፣ በዕጣ የተመረጡ፣ ለዋሉበት ቀን ደሞዝ የሚከፈላቸው። ዳኛ የለም፤ ጠበቃ የለም፤ ይግባኝ የለም
ሁለቱ ድምፆች — የመጀመሪያው ስለ ጥፋተኝነት፤ ሁለተኛው ስለ ቅጣት። ሕጉ በዚያ ክስ ላይ ቅጣት ስላልወሰነ ተከራካሪዎቹ ራሳቸው ያቀርባሉ፤ ሸንጎው ከሁለቱ አንዱን ይመርጣል። መሃል መገናኘት አይችልም
«ዐሥራ አንዱ» — እስር ቤቱንና የሞት ፍርድ አፈጻጸሙን የሚያንቀሳቅሱ በዕጣ የተመረጡ ዐሥራ አንድ ባለሥልጣኖች። መጽሐፉ ራሱ ሁለት ጊዜ በዚህ ስም ይጠራቸዋል
ድራክማ — የዚያ ዘመን የገንዘብ አሃድ
ሄምሎክ — የካሮት ዘመድ የሆነ ተክል፤ በግሪክ ምድር ላይ እንደ አረም በየቦታው ይበቅላል። አሠራሩ ከእግር ተነስቶ ወደ ላይ ይወጣል፤ ሞቱ የመተንፈሻ ጡንቻዎች ሲቆሙ ነው
«መድኃኒቱ» — መጽሐፉ ለመርዙ የሚሰጠው ብቸኛ ስም፤ ዘጠኝ ጊዜ። የተክሉን ስም አንድ ጊዜ እንኳ አይጠራውም
ሙሲኬ — ከዜማ የሚሰፋ የግሪክ ቃል፤ ግጥምንና የጥበብ ሥራዎችን ሁሉ ይይዛል። የሕልሙ ትዕዛዝ ቃል
ፍሩራ — ሁለት ነገር የሚይዝ የግሪክ ቃል፦ ጠባቂ የቆመበት ቦታ፣ ትቶት መሄድ የማይፈቀድ፤ እና ሰው የሚታሰርበት ቤት፣ ሰብሮ መውጣት የማይፈቀድበት
አታናቶን — የማትሞት። ነፍስ ሕይወት ይዛ ስለምትገባ የሕይወትን ተቃራኒ አትቀበልም የሚለው መደምደሚያ
ኪንዲኖስ — አደጋ፤ ስጋት፤ ዕድል መሞከር። መጽሐፉ የሚዘጋበት ዓረፍተ ነገር ውስጥ ያለው የግሪክ ቃል
ውይይት እንደ ቅርጽ — ክርክር በድርሰት መልክ ሲቀርብ አንድ ድምፅ ብቻ ይሰማል፤ በውይይት መልክ ሲቀርብ የተቃውሞዎቹም ድምፅ ይሰማል፣ አንዳንዴም ከመልሱ ይበልጥ ጠንክሮ
Phädon — Moses Mendelssohn በ1767 ያሳተመው መጽሐፍ፦ ያው ክፍል፣ ያው ቀን፣ ያው ሰዎች፤ ክርክሮቹ ግን አዲስ ናቸው
Paradise Lost — Milton ወጣቱን ያስገባበት ረጅም ግጥሙ
Zhuangzi — ከዚያው ምዕተ ዓመታት አካባቢ በቻይና ውስጥ ያለ መጽሐፍ። የጋኑ ምዕራፍ ከኋለኞቹ አንዱ ነው፤ ተመራማሪዎች የሚሰጡት ለተከታዮቹ ነው
የውይይት ጥያቄዎች
አምስቱ ቃላት። ትግሥት አራቱን ንባቦች ዘርዝራ አንዱንም አልያዘችም — ተነጥሎ ሲነበብ አራት ትርጉም አለው፣ በቦታው ሲነበብ ግን አንድ ሰው ለጓደኛው የሰጠው የመጨረሻ ትዕዛዝ ነው ትላለች። ዳዊት ግን አሁንም አምስቱን ቃላት ይዞ ነው የሚወጣው። አንድ ዓረፍተ ነገር ከቦታው ተነጥሎ ሲነበብ የሚያገኘው ትርጉም የማን ነው — የተናጋሪው ወይስ የአንባቢው?
የደራሲው ስም። ትግሥት «Plato ግን፣ እኔ እንደማስበው፣ ታምሞ ነበር።» የሚለውን ዓረፍተ ነገር ፊርማ ትለዋለች፤ ዳዊት አለመኖር ፊርማ አይደለም ይላል፣ ደግሞም በችሎቱ ዘገባ ውስጥ ራሱን በስም ጠቅሷል። ሁለቱም አልመለሱትም። አንድ ደራሲ ራሱን ከትዕይንቱ ሲያወጣ ትሕትና ነው ወይስ የባለቤትነት ምልክት?
መልስ ወይስ ርዕስ መቀየር። ለጠንካራው ተቃውሞ የተሰጠው ምላሽ ክርክር አልነበረም፤ የልጁን ጸጉር መያዝና ስለ ክርክር መጥላት ማስጠንቀቅ ነበር። ትግሥት ጥበብ ነው ትል ይሆናል፣ እኔ ግን ርዕስ መቀየር ነው እላለሁ ትላለች — አልወሰነችም። አንድ ተቃውሞ ሳይመለስ ሲቀር የአድማጩን ባሕርይ ማነጋገር ማምለጫ ነው ወይስ ትክክለኛው መልስ?
ክርክሩና እጆቹ። ቀኑን ሙሉ የተነገረው ሰውየው ሰውነቱ አይደለም የሚል ነው፤ መጽሐፉ የሚዘጋው ግን በሰውነት ላይ በተደረገ እንክብካቤ ነው — አፉ ተዘጋ፣ ከዚያ ዓይኖቹ። አበባ ሁለቱ ይጋጫሉ ወይስ አንዱ ሌላውን ይሸከማል የሚለውን አልፈታችውም። አንድ ሰው በሚያምንበት ነገር ላይ ሲከራከር ኖሮ የቀብሩ ሥርዓት በሌላ ሰው እጅ ላይ ሲወድቅ፣ የቱ ነው ስለ እርሱ የበለጠ የሚናገረው?
