ምሽት እየገባ ነው፤ ቦታው ከአቴንስ ወደ ወደቧ ወደ ፒሬየስ የሚወርደው መንገድ ነው። ከበዓሉ በኋላ ወደ ከተማዋ ለመመለስ የዞረውን Socratesን አንድ ወጣት ከኋላ ሮጦ ደርሶ ቀሚሱን ይይዘዋል፤ አይለቀውም። ቀጥሎ ጌታው Polemarchus ከጓደኞቹ ጋር ይደርሳል፦ «እኛ ስንት እንደሆንን ታያላችሁ?» ጨዋታ ነው። ስለ ፍትሕ የሚናገር መጽሐፍ ግን የሚከፈተው አንድ ቡድን አንድን ሰው ብዙ ስለሆኑ ብቻ በጉልበት እንዲቀር ሲያደርግ ነው፤ ቀልዱ ውስጥ የመጽሐፉ ጥያቄ ሙሉ በሙሉ ተቀምጧል። ንግግሩ የሚካሄደው ጋሻ በሚሠራ ቤት ውስጥ ነው፤ ከተማዋ በጦርነት ውስጥ ናት፤ የቤቱ ባለቤት ደግሞ በዚያች ከተማ የመምረጥ መብት የለውም። በዚያ ምሽት Thrasymachus የተባለ የንግግር ጥበብ አስተማሪ ፍትሕ የበረቱት ጥቅም ነው ይላል። ይህ የአንድ ተቆጪ ሰው አስተያየት ነው? ወይስ ከተማዋ ራሷ ከውጭ አገሮች ጋር የምትሠራበት ሕግ? ያንን ዓረፍተ ነገር ውድቅ ለማድረግ Plato አሥር መጽሐፍ ወስዶበታል — በመጨረሻ ግን የገባውን ቃል ጠብቋል?
ክፍል 1 — ከኋላ የመጣው እጅ (ሳባ)
ምሽቱና በዓሉ
መንገዱ — ከአቴንስ ከተማ ወደ ወደቧ ወደ ፒሬየስ የሚወርደው መንገድ፤ ከከተማዋ የአንድ ሰዓት የእግር መንገድ ወርዶ ባሕሩ ዳር። በመንገዱ ግራና ቀኝ ከተማዋንና ወደቧን ያስተሳሰሩ ሁለት ረጃጅም ቅጥሮች ተዘርግተዋል
ከኋላ የመጣው እጅ — በዚያ ቀን በወደቡ በዓል ነበር። ሕዝቡ ወደ ከተማዋ ሲወጣ ሁለት ሰዎች ለመመለስ ዞረዋል፤ ከሁለቱ አንደኛው Socrates ነው። አንድ ቤተሰብ የሚያገለግል ወጣት ሮጦ ደርሶ የ Socratesን ቀሚስ ከኋላ ያዘ፤ አልለቀቀውም፦ «ጌታዬ ጠብቀው ብሏል»
ሦስቱ ዋና ነጥቦች — መጽሐፉ የሚጀምረው በክርክር ሳይሆን በጉዞ ነው፤ የመጀመሪያው ቃሉ «ወረድኩ» ነው። ንግግሩ የተካሄደው ጋሻ በሚሠራ ቤት ውስጥ ነው፤ ባለቤቱ በዚያች ከተማ የመምረጥ መብት አልነበረውም። በክፍሉ ያሉት ሁሉ ፍትሕ ጥሩ ነገር እንደሆነ ይስማማሉ፤ አንዳቸውም ግን ምን እንደሆነ መናገር አልቻሉም
አዲስ አምላክ ለወደቡ — ሰዎቹ ወደ ፒሬየስ የወረዱት ለጸሎትና ለበዓል ነው። በዓሉ የ Bendis ነበር፤ ግሪካዊት አምላክ አይደለችም፤ የመጣችው ከሰሜን ካለው ትሬስ ከሚባል አገር ነው። የትሬስ ሰዎች — ነጋዴዎች፣ መርከበኞች፣ ቅጥር ወታደሮች — በወደቡ ሰፍረው ይኖሩ ነበር፤ ከተማዋ ለዚያች እንግዳ አምላክ በዓል እንዲወጣላት ፈቅዳ ነበር
ሁለት ሠልፍ — የአቴንስ ሰዎች ሠልፍና የትሬስ ሰዎች ሠልፍ፤ Socrates ሁለቱንም አይቷል። በዓሉ ሲወጣ የመጀመሪያ ጊዜ ስለነበር ብዙ ሰው ወርዶ ነበር
ችቦ በፈረስ ላይ — ማታ ላይ በዚያች ከተማ ማንም አይቶት የማያውቅ ነገር ሊደረግ ነው፦ በፈረስ ላይ ሆነው የሚሮጡ ወጣቶች የበራ ችቦ እርስ በርስ ይቀባበላሉ። ወጣቶቹ Socratesን የያዙት ይህን እንዲያይ ነው
«ወይ ከእኛ በርቱ፣ ወይ ቆዩ»
አምስት መስመር — Polemarchus ከጓደኞቹ ጋር ደርሶ ለሁለቱ ሰዎች፦ «እናንተ ሁለታችሁ ወደ ከተማ ልትሄዱ የተነሣችሁ ይመስለኛል።» … «እኛ ስንት እንደሆንን ታያላችሁ?» … «እንግዲያውስ ወይ ከእኛ በርቱ፣ ወይ እዚሁ ቆዩ።»
ሦስተኛው መንገድ — Socrates «ሌላ ዕድል ይቀራል» አለ፦ «እንድትለቁን ብናሳምናችሁስ?» መልሱ፦ «የማንሰማችሁ ከሆነ ልታሳምኑን ትችላላችሁ?» — «በፍጹም አንችልም።» — «እንግዲያውስ እንደማንሰማችሁ ቁጠሩት።»
ጨዋታ ነው — ወጣቶች ከእነርሱ በዕድሜ የሚበልጥ ሰው ማታውን ከእነርሱ ጋር እንዲያሳልፍ የተጫወቱት ጨዋታ። ሳባ እንደምትለው ግን በክፍሉ ያሉት ሁሉ ይህን እንደ ቀልድ ይቆጥሩታል፤ ቀልዱ ውስጥ የመጽሐፉ ጥያቄ ሙሉ በሙሉ ተቀምጧል
«ወረድኩ» — ተራኪው Socrates ራሱ ነው፤ የዚያን ቀን ውሎውን ይተርካል። ወደ ወደቡ ወረድኩ ብሎ ይጀምራል፤ ወደ ላይ ሲመለስ በጉልበት ተይዞ ቀረ
ጋሻ የሚሠራው ቤት
ቤቱ — የ Polemarchus ቤት፣ ፒሬየስ ውስጥ። አባቱ Cephalus ትራስ በተነጠፈለት ወንበር ላይ ተቀምጧል፤ መሥዋዕት አቅርቦ ስለመጣ ጭንቅላቱ ላይ የአበባ አክሊል አለ። Socratesን ሲያየው ደስ አለው፤ «ወደ እኛ አትወርድም» ብሎ ወቀሰው — አረጋውያን ወደ ከተማ መውጣት ስለሚያቅታቸው ወጣቶቹ መውረድ አለባቸው አለ
ሜቲክ — Cephalus አቴናዊ አይደለም፤ የመጣው ሲራኩስ ከምትባል የሌላ አገር ከተማ ነው። በአቴንስ ሕግ የእርሱ ዓይነት ሰው «ሜቲክ» ይባላል፦ ግብር የሚከፍል፣ ጦርነት ሲነሣ ከከተማዋ ጋር ዘምቶ የሚዋጋ፣ ግን መሬት ማፍራትም በጉባኤ ድምፅ መስጠትም የማይችል ነዋሪ የውጭ ሰው
ጋሻው — ገንዘቡን ያገኘው ጋሻ ከሚሠራበት የእጅ ሥራ ቤት ነው፤ አቴንስ ደግሞ በዚያን ጊዜ ለዓመታት ጦርነት ውስጥ ነበረች
ስለዚህ — ይህ ረጅም የፍትሕ ንግግር የተካሄደው ጦርነት ውስጥ ባለች ከተማ፣ ለጦርነቱ መሣሪያ በሚሠራ ቤት፣ በዚያች ከተማ ምንም የፖለቲካ ድምፅ በሌለው ሰው እንግድነት ነው
በክፍሉ ውስጥ ያሉት
Cephalus — ሽማግሌው የጋሻ ሠሪ
Polemarchus — የ Cephalus ትልቁ ልጅና የቤቱ ወራሽ
Lysias — ሁለተኛው ልጅ፤ ቆይቶ በዚያች ከተማ በጣም የታወቀ የፍርድ ቤት ንግግር ጸሐፊ ይሆናል
Thrasymachus — ካልኬዶን ከምትባል ከተማ የመጣ የንግግር ጥበብ አስተማሪ፤ ሰዎች በአደባባይ ተነሥተው እንዴት እንደሚናገሩ ገንዘብ ተቀብሎ ያስተምራል
Glaucon እና Adeimantus — ሁለት ወንድማማች ወጣቶች፤ ከተናጋሪዎቹ ሁሉ በጣም የሚገፉት እነርሱ ናቸው
Socrates — አቴናዊ። ትምህርት ቤት አልከፈተም፤ ከተማሪ ገንዘብ አልተቀበለም። ሕይወቱን ሙሉ ያደረገው አንድ ነገር ነው፦ በአደባባይ ሰዎችን አቁሞ የተናገሩትን ቃል ምን ማለት እንደሆነ ይጠይቃል — ፍትሐዊ ሰው ማን ነው? ትርጉሙ አስቀድሞ ካልተሰጠ በኋላ የሚለዋወጡት ቃል ሁሉ ዋጋ የለውም ይላል። ከተማዋ ስትዋጋ ግን ጋሻ አንግቦ በእግረኛ ወታደርነት ሦስት ጊዜ ዘምቷል
ያንን ምሽት የጻፈው ሰው
Plato — በዚያ ክበብ ውስጥ ከነበሩት ወጣቶች አንዱ፤ ከዓመታት በኋላ ተቀምጦ እነዚያን ንግግሮች ጻፋቸው። መጽሐፉን የጻፈው በ380ዎቹ ዓ.ዓ. ሳይሆን አይቀርም — እርግጠኛ የሚያደርገን ማስረጃ የለም
ራሱ አይታይም — Plato በመጽሐፉ ውስጥ አንድም ቦታ ላይ አይታይም፤ ሐሳቡን ሁሉ ለመምህሩ ሰጥቶታል። አሥር መጽሐፍ ሙሉ የሚናገረው Socrates ነው
በሁለት ደረጃ — አንድ ሰው በአንድ ምሽት የሆነውን ነገር ለሌላ ሰው ይተርካል። ያ ሁለተኛ ሰው ማን እንደሆነ መጽሐፉ ፈጽሞ አይነግረንም — እኛ ነን ልንል እንችላለን፤ መጽሐፉ ግን አያረጋግጥልንም
ጥያቄው ራሱ
ሁሉም ይስማማሉ — ፍትሕ መልካም ነገር ነው፤ ማንም አልተቃወመም። ንግግሩ ሲጀምር ግን አንዳቸውም ፍትሕ ምንድን ነው የሚለውን ጥያቄ ሊመልሱ አልቻሉም፦ አረጋዊው መልስ ሰጠ፤ ተሰበረ። ልጁ መልስ ሰጠ፤ ተሰበረ። አስተማሪው መልስ ሰጠ፤ እርሱ ደግሞ ተቆጣ
Thrasymachus — ሳባ እንደምታቀርበው፦ ፍትሕ የሚባል ነገር የለም፤ ያለው ኃይል ብቻ ነው፤ ሕግ ደግሞ የበረቱት ለራሳቸው ጥቅም የሚጽፉት ጽሑፍ ነው
ለኢብሳ የተተወው — ይህ የአንድ ተቆጪ ሰው የግል አስተያየት ነው? ወይስ ከተማዋ ራሷ ከውጭ ካሉ አገሮች ጋር የምትሠራበት ሕግ? መልሱ ወደ አንዲት ትንሽ ደሴት ይወስዳል፤ ደሴቷ ያንኑ ዓረፍተ ነገር በአቴንስ መልእክተኞች አፍ ሰምታዋለች
ክፍል 2 — ሜሎስና ሁለቱ ክፍሎች (ኢብሳ)
ወግኑ ወይም ትወግናላችሁ
የሳባ ጥያቄ — Thrasymachus ፍትሕ የሚባል ነገር የለም፤ ያለው የበረቱት ጥቅም ብቻ ነው ይላል። ይህ የአንድ ሰው ግርድፍ አስተያየት ነው? ወይስ በዚያ ዘመን በዚያች ከተማ የነበረ የመንግሥት አሠራር? መልሱን ለማግኘት ከቤቱ ወጥቶ ወደ ባሕሩ መሄድ ያስፈልጋል
ሁለት ኃያላን — አቴንስና ስፓርታ ለዓመታት ተዋግተዋል። በመካከላቸው ላሉ ትንንሽ ቦታዎች የቀረበው ምርጫ አንድ ብቻ ነው፦ ወግኑ፤ አለበለዚያ ትወግናላችሁ። ገለልተኝነት የሚባል ሦስተኛ ቦታ በዚያ ጦርነት ውስጥ አልነበረም
Thucydides — ያንን ጦርነት የመዘገበ አቴናዊ ጸሐፊ። ከመዘገባቸው ንግግሮች አንዱ በዚያ ዘመን ስለ ፍትሕ የተባለውን ሁሉ በአጭሩ ይሰበስበዋል
ሜሎስ፣ 416 ዓ.ዓ.
ደሴቷ — ሜሎስ ትንሽ ደሴት ናት። ሰዎቿ ከጥንት ጀምሮ ከስፓርታ የወረዱ ናቸው፤ በጦርነቱ መጀመሪያ ላይ ግን ከማንም አልወገኑም፤ ከሁለቱም ራሳቸውን አግልለው ቆዩ
መልእክተኞቹ — የአቴንስ መርከቦች መጡ፤ ወታደሮች አረፉ፤ ከዚያ በፊት ግን መልእክተኞች ተላኩ። የሜሎስ ባለሥልጣኖች መልእክተኞቹ በሕዝብ ጉባኤ ፊት እንዲናገሩ አልፈቀዱም — ንግግሩ የተካሄደው በጥቂት ሰዎች ፊት፣ በዝግ ክፍል ውስጥ ነው
ንግግሩን በውይይት መልክ የጻፈው Thucydides ነው — እርሱ ራሱ እንደሚለው ንግግሮችን ቃል በቃል ማስታወስ ስለሚከብድ፣ የተናገሩትን አጠቃላይ ሐሳብ እየተከተለ በራሱ አገላለጽ ጻፋቸው
የሜሎስ ክርክር — በፍትሕ ስም ተከራከሩ፦ ምንም አላደረግንባችሁም፤ ገለልተኞች ነን፤ ትክክል የሆነው ነገር ይህ ነው
የአቴንስ መልስ — ፍትሕ የሚባለው ነገር በእኩል ኃይል ባላቸው ወገኖች መካከል ብቻ የሚነሣ ጥያቄ ነው። ከዚያም ዓረፍተ ነገሩ፦ «የበረቱት የሚችሉትን ያደርጋሉ፤ የደከሙት የሚደርስባቸውን ይቀበላሉ።»
ሦስቱ ተስፋዎች — የሜሎስ ሰዎች ተስፋ አለን አሉ፤ ንጹሐን ስለሆንን አማልክት ከእኛ ጋር ናቸው አሉ፤ ስፓርታም ትደርስልናለች አሉ
አቴንስ የመለሰችው — ስለ አማልክት የምናምነው፣ ስለ ሰዎች ደግሞ የምናውቀው አንድ ነው፦ እያንዳንዱ በሚችልበት ቦታ ሁሉ ይገዛል። ይህን ሕግ የሠራነው እኛ አይደለንም፤ ሆኖ አግኝተነው ተጠቀምንበት፤ ከእኛም በኋላ የሚጠቀሙበት ይኖራሉ
ከዚያ በኋላ የተደረገው
ከበባ — ደሴቷ በድንገተኛ ጥቃት አልተያዘችም። የአቴንስ ሠራዊት ከበባት፤ ክረምቱን ሙሉ ተቀመጠባት። የሜሎስ ሰዎች ሁኔታ ሳያስቀምጡ፣ ውል ሳይዙ እጃቸውን ሰጡ
ውሳኔው — መሣሪያ ማንሣት የሚችሉት ወንዶች ሁሉ ተገደሉ፤ ሴቶቹና ልጆቹ ተሸጡ፤ አቴንስ 500 ሰፋሪዎችን ልካ በደሴቷ ላይ አስቀመጠች
በግለት አይደለም — ከበባው አልፎ፣ እጅ ከተሰጠ በኋላ፣ በእርጋታ የተወሰነ ውሳኔ ነው
ሁለቱ ክፍሎች
ጎን ለጎን — በአንድ ክፍል ውስጥ Thrasymachus ፍትሕ የበረቱት ጥቅም ነው ይላል፤ በሌላ ክፍል ውስጥ የአቴንስ መልእክተኞች ለሜሎስ ሰዎች ተመሳሳይ ዓረፍተ ነገር ይነግሯቸዋል። ክፍሎቹ የተለያዩ ናቸው፤ ዘመኑ ግን አንድ ነው — መርከቦቹ ወደ ሜሎስ ሲጓዙ በ Cephalus ቤት የተቀመጡት ሰዎች በሕይወት ነበሩ
ኢብሳ የሚለው፦ ፖሊሲ ነበር — በዚያ ዘመን የአቴንስ የውጭ ግንኙነት የቆመው ኃይል ያለው ትክክል ነው በሚል እምነት ላይ ነበር፤ የአንድ ጦርነት አጋጣሚ አልነበረም። ሜሎስ የዚያ ፖሊሲ ግልጽ ምሳሌ ናት፤ ምክንያቱም አቴንስ ምክንያት ለመፈለግ እንኳ አልደከመችም — በደል አድርሳችሁብናል ብላ አላስመሰለችም፤ ደካሞች ናችሁ አለች፤ ያ ይበቃል አለች
Thrasymachus አዲስ ሐሳብ አላመጣም — ኢብሳ እንደሚለው አቴንስ ለአንድ ልዑክ የሰጠችውን መልስ ወስዶ በአንድ ክፍል ውስጥ በተራ ንግግር ተናገረው። መንግሥት በአደባባይ የሚሠራበትን ነገር ተራ ሰው በክፍል ውስጥ ሲናገረው ግን ጭካኔ ይመስላል
መጽሐፉ የሚነሣው ከዚያ ነው — Plato ያንን ዓረፍተ ነገር ውድቅ ማድረግ ይፈልጋል፤ ውድቅ ለማድረግ ደግሞ አሥር መጽሐፍ ወስዶበታል
ለምን በንግግር መልክ ተጻፈ
ጥናት ነው፤ መልኩ ግን የጥናት አይደለም — ስለ ፖለቲካና ስለ ሥነ ምግባር የተጻፈ ጥናት ነው፤ የቀረበው ግን በዚህ መልክ ነው፦ አንድ ምሽት፣ አንድ አድራሻ፣ ሁሉም ሰው ከሚቀበለው አንድ ዓረፍተ ነገር የሚነሣ ንግግር
ውጤቱ — በችኮላ አይነበብም። መደምደሚያውን ብቻ ለማየት ወደ መጨረሻው ገጽ መሄድ አይሠራም፤ የተለየ መደምደሚያ የለውምና። አንድ ሐሳብ ትክክል መሆኑን ለማወቅ አንባቢው ክርክሩን ራሱ መከታተል አለበት
መጽሐፉ እኛ ጋ የደረሰበት መንገድ
ከላቲን አውሮፓ ጠፍቶ — ሮም ከወደቀች በኋላ በምዕራብ አውሮፓ የሚነበበው ቋንቋ ላቲን ነበር፤ በዚያ ቋንቋ ይህ መጽሐፍ አልነበረም። የደረሳቸው የመጨረሻው ገጹ ማሚቶ ብቻ ነው፤ Macrobius የሚባል የላቲን ጸሐፊ Cicero ስለ አንድ ሕልም በጻፈው ምዕራፍ ላይ ማብራሪያ ሲጽፍ፣ ሕልሙን ከዚህ መጽሐፍ የመጨረሻ ተረት ጋር አነጻጽሮ ጀመረ። በመካከለኛው ዘመን በሰፊው የተነበበው ያ ማብራሪያ ነው
በአረብኛ ተነበበ — በእስልምና ዓለም የነበሩ ፈላስፎች መጽሐፉን ለብዙ መቶ ዓመታት አጥንተውታል
al-Farabi — የ Plato ከተማን ወስዶ እንደገና ገነባት፤ በአዲሱ ሥሪት የከተማዋ መሪ ፈላስፋም ነቢይም ነው
Averroes — ኮርዶባ በምትባል ከተማ የኖረ፤ በመጽሐፉ ላይ በአረብኛ ሰፊ ማብራሪያ ጻፈ። ያ የአረብኛ ጽሑፍ ዛሬ የለም፤ ጠፍቷል
የተረፈው በዕብራይስጥ ነው — በማርሴይ የኖረ አንድ አይሁዳዊ ተርጓሚ ማብራሪያውን በ1320 ወደ ዕብራይስጥ መልሶት ነበር፤ ማብራሪያው ዛሬ ያለው በዚያ ትርጉም ውስጥ ብቻ ነው። ከዕብራይስጥም ቆይቶ ሁለት ጊዜ ወደ ላቲን ተመልሷል
ወደ ላቲን — Republic ራሱ ወደ ላቲን የተመለሰው በ1400ዎቹ ነው፤ የ Plato ጽሑፎች በሙሉ በላቲን ተሰብስበው የወጡት በ1484 ነው
በሦስት ቋንቋ — ስለ ፍትሕ የተጻፈ መጽሐፍ ከላቲን አውሮፓ ጠፋ፤ በሌላ ቋንቋ ተነበበ፤ በላዩ የተጻፈው ማብራሪያ ደግሞ የተረፈው በሦስተኛ ቋንቋ ነው
ለአበባ የተተወው — ያ የሜሎስ ዓረፍተ ነገር በዚያ ቤት ውስጥ መልስ ያገኛል? ኢብሳ ማብራሪያ ሳይሰጥ አንድ ነገር ብቻ ይነግራል፦ ይህ ክርክር ወደ ላይ ከመውጣቱ በፊት ወደ ታች ይወርዳል
ክፍል 3 — ወደ ታች፣ ወደ ላይ (አበባ)
አበባ አሥሩን መጽሐፍ በአንድ መንገድ ትከተላለች፦ የመጽሐፉ የመጀመሪያ ቃል «ወረድኩ» ስለሆነ፣ በእያንዳንዱ ክፍል መጀመሪያ ላይ ክርክሩ ወደ ታች ወይስ ወደ ላይ እያመራ እንደሆነ ትናገራለች። ትዕይንቱ ያው ቤት ነው፦ ማታ፣ መብራት፣ ሽማግሌው ወንበሩ ላይ፣ ወጣቶቹ ዙሪያውን። ንግግሩ አሥር መጽሐፍ ይሆናል፤ የተነገረው ግን በአንድ ሌሊት ውስጥ ነው። የሚቀጥሉት ሰባቱ ክፍሎች ትረካ ናቸው፤ የአበባ ትርጓሜ የሚመጣው በመጨረሻው «ሁለት ጥያቄዎች» ውስጥ ብቻ ነው።
ወደ ታች — ወደ ወደቡ የወረደው ንግግር
Cephalus — Socrates ጠየቀው፦ ብዙ ዓመት ኖረሃል፤ ገንዘብም አለህ፤ ዕድሜው ምን ይመስላል? ብዙ ሰዎች እርጅናን እንደ ሸክም ይቆጥሩታል፤ እርሱ ግን ዕረፍት ሆኖ አግኝቶታል — ምኞቶቹ ለቀውታል
Sophocles — Cephalus በቦታው ሆኖ የሰማውን የአረጋዊውን ገጣሚ ቃል አነሣ። አንድ ሰው ገጣሚውን «አሁንም ከሴት ጋር መተኛት ትችላለህ?» ብሎ ሲጠይቀው፦ «ዝም በል፤ እባክህ። ከዚያ ነገር እንደ ተለቀቅሁ እንደ አንድ አረመኔና እብድ ጌታ እጅ ወጥቼ ያመለጥሁ ያህል ደስ ብሎኛል።»
ገንዘብ ምን ይጠቅማል? — ሰው ዕድሜው ሲገፋ ስለ ሞት ማሰብ ይጀምራል፤ ብድር ሳይከፍል፣ ለአምላክ የገባውን መሥዋዕት ሳያቀርብ፣ ማንንም ሳያታልል መሞት መቻል ትልቅ እፎይታ ነው። ስለዚህ Cephalus እንደሚለው ፍትሕ ማለት እውነት መናገርና የተበደሩትን መመለስ ነው
አእምሮውን የሳተው ጓደኛ — Socrates ምሳሌ አቀረበ፦ ጓደኛህ መሣሪያውን አስቀምጦልህ ሄዶ አእምሮውን ስቶ ቢመለስና መሣሪያውን ቢጠይቅህ ትሰጠዋለህ? የተበደሩትን መመለስ ፍትሕ ከሆነ መስጠት አለብህ — ግን አይደለም
Cephalus ወጣ — ሳቀ፤ «ክርክሩ የአንተ ነው» አለው ልጁን Polemarchusን፤ ተነሥቶ ወደ መሥዋዕቱ ወጣ። ወደዚያ ክፍል ተመልሶ አልገባም፤ በመጽሐፉ ውስጥ ከዚያ በኋላ አንድም ቃል አልተናገረም
Polemarchus — መልሱን ከገጣሚው Simonides ወሰደ፦ ፍትሕ ለእያንዳንዱ የሚገባውን መስጠት ነው፤ ለወዳጆች መልካም፣ ለጠላቶች ክፉ
ፍትሐዊው ሌባ — Socrates አሽከረከረው፦ ፍትሐዊው ሰው በጣም የሚጠቅምህ ገንዘብህን ሲጠብቅልህ ነው፤ ማለትም ገንዘብ በማይሠራበት ጊዜ። የሚጠብቅ ሰው ደግሞ መስረቅም ያውቅበታል፤ «ፍትሐዊው ሰው ጥሩ ሌባ ሆነ።»
ጠላትን መጉዳት — አንድን ሰው መጉዳት እንደ ሰው ያሳንሰዋል፤ ሰዎችን ማሳነስ የፍትሕ ሥራ ሊሆን አይችልም፤ ስለዚህ ጠላትን መጉዳት ፍትሕ አይደለም
የቤቱ መጨረሻ — አበባ በዚህ ቦታ ስለ ቤቱ አንድ ነገር ትናገራለች፦ ከዓመታት በኋላ በዚያች ከተማ ሥልጣን የያዙ ሰዎች ወደ ቤቱ መጥተው የጋሻውን መሥሪያ ቤት ወሰዱ። Polemarchusን ምንም ዓይነት ችሎት ሳያቀርቡ መርዝ ጠጣ ብለው አዘዙት፤ ጠጣ። ወንድሙ Lysias በጓሮ በር አምልጦ ወጣ
Thrasymachus እንደ አውሬ — ጣልቃ ሊገባ ደጋግሞ ሞክሮ ነበር፤ ሰዎቹ ግን ይዘውት ነበር። ሲለቀቅ መጽሐፉ እንደሚለው እንደ አውሬ ተነሥቶ መጣባቸው
የእርሱ ትርጉም — ፍትሕ የበረቱት ጥቅም ነው፤ ሕግ እያንዳንዱ መንግሥት ለራሱ ጥቅም የሚያወጣው ደንብ ነው። ምስሉ፦ እረኞች በጎቹን የሚያወፍሩት ለበጎቹ ጥቅም ብለው አይደለም። መደምደሚያው፦ «በጣም ትንሽ የሚሰርቅ ሌባ ይቀጣል፤ ከተማ በሙሉ የሚወስድ ሰው ግን ደስተኛ ተብሎ ይጠራል።»
ሁለተኛው የተያዘ ሰው — ተናግሮ ሲጨርስ ሊወጣ ተነሣ፤ ክፍሉ አልለቀቀውም። በዚያ ምሽት አንድ ሰው ሊሄድ ተነሥቶ ሲያዝ ይህ ሁለተኛ ጊዜ ነው
Socrates የመለሰው — ግፍ ጠላት ይፈጥራል፤ ጠላቶች ደግሞ ይሰባሰባሉ፤ ስለዚህ ለበረታውም ቢሆን አይከፍልም። ክርክሩ አላሳመነም። የተመዘገበው ግን ይህ ነው፦ Thrasymachus ፊቱ ቀላ፤ ከዚያ በኋላ በመጽሐፉ ውስጥ የተናገረው በጣም ጥቂት ነው
አሁንም ወደ ታች፣ ሆን ተብሎ — ጉድጓድ ውስጥ የተገኘ ቀለበት
Glaucon — ያ ድል በጣም ርካሽ ነው አለ። Thrasymachusን አላመነውም፤ የ Socrates ክርክር ግን አላሳመነውም። ስለዚህ Thrasymachus ያለውን በሙሉ ጉልበቱ ራሱ ሊናገረው፣ Socrates ደግሞ እንዲያፈርሰው ጠየቀ
ውሉ — ፍትሕን አወድሰው፤ ግን ብቻውን። ሽልማቱን አንሣ፤ ውጤቱን አንሣ፤ ከሁሉም በላይ ስሙን አንሣ። ፍትሐዊ በመሆኑ ምንም ሳያገኝ፣ ማንም ሳያውቅለት፣ ፍትሕ በራሱ የሚያስገኘውን ጥቅም አሳየኝ
የልድያው እረኛ — የንጉሡን መንጋ የሚጠብቅ እረኛ። ብርቱ ዝናብና የመሬት መንቀጥቀጥ መጥቶ መሬቱ ተሰነጠቀ፤ በስንጥቁ ውስጥ ትንንሽ በሮች ያሉት ባዶ የናስ ፈረስ አገኘ። ውስጡ ከሰው የሚበልጥ አካል ተኝቷል፤ ከወርቅ ቀለበት በስተቀር ምንም አልለበሰም። ቀለበቱን አውልቆ ወጣ
የቀለበቱ ድንጋይ — በወሩ የእረኞች ስብሰባ ላይ ድንጋዩን ወደ መዳፉ በኩል አዞረው፤ አጠገቡ ያሉት እዚያ እንደሌለ አድርገው ስለ እርሱ ማውራት ጀመሩ። መልሶ አዞረው፤ ታየ። ደግሞ ሞከረው፤ ገባው
ከዚያ በኋላ — ወደ ንጉሡ በሚላከው ልዑክ ውስጥ ገባ፤ ንግሥቲቱን አማለለ፤ በእርሷ እርዳታ ንጉሡን ገደለ፤ መንግሥቱን ያዘ
የ Glaucon ጥያቄ — ሁለት እንዲህ ያለ ቀለበት ሠርተን አንዱን ለፍትሐዊው አንዱን ለበደለኛው ብንሰጥ ልዩነት ይኖራል? ማንም አያየኝም ብሎ እያወቀ እጁን የሚሰበስብ ሰው አለ? «ሰውየው ከብረት ካልተሠራ በስተቀር።»
ሁለቱ ሥዕሎች — በደለኛው ሁሉንም ግፍ ይሠራል፤ ግን በጣም የተዋጣለት ስለሆነ ማንም አያውቅበትም፤ ስሙ ንጹሕ ነው፤ ክብርና ወዳጆች አሉት። ፍትሐዊው ምንም ግፍ አልሠራም፤ ስሙ ግን በሁሉም ዘንድ ተገልብጧል፤ ይገረፋል፣ ይታሠራል፣ ዓይኑ በእሳት ይጠፋል፣ በመጨረሻም በእንጨት ላይ ይቸነከራል
Adeimantus የጨመረው — አባቶች ልጆቻቸውን ፍትሐዊ ሁን ብለው ሲመክሩ የሚናገሩት ስለ ፍትሕ ሳይሆን ስለ ዋጋው ነው — ስም፣ ሥራ፣ ትዳር። በየመንደሩ የሚዞሩ ሰዎችም የሠራኸውን በደል በመሥዋዕት እናስተሰርይልሃለን ይላሉ
ጥያቄው ተጠይቋል
ወደ ላይ — ትልቅ ፊደል
ትልቁና ትንሹ ፊደል — ፍትሕ የአንድ ሰው ብቻ ሳይሆን የአንዲት ከተማም ነገር ነው፤ ከተማ ደግሞ ከአንድ ሰው ትበልጣለች። ትንሽ ፊደል በሩቁ እንድታነብ ብትጠየቅና ያው ጽሑፍ በትልቅ ፊደል ቢገኝ አስቀድመህ ትልቁን ታነባለህ። ከተማ እንሥራ፤ ፍትሕ ስትወለድ እናያታለን
ጤናማዋ ከተማ — ሰው ብቻውን አይበቃም፤ አራት ወይም አምስት ሰዎች ያስፈልጋሉ፦ አራሽ፣ ቤት ሠሪ፣ ሸማኔ፣ ጫማ ሰፊ። ከዚያ አንጥረኛ፣ እረኛ፣ ነጋዴ፣ መርከበኛ። Socrates እውነተኛዋና ጤናማዋ ከተማ ይላታል
«የአሳማ ከተማ» — Glaucon አልተቀበለውም፦ ሰዎቹ የሚበሉት ጨው፣ ወይራ፣ አይብ ነው፤ መደገፊያ የላቸውም፤ ጣፋጭ የላቸውም
የተነፋችው ከተማ — ወንበርና ጠረጴዛ፣ ሽቶ፣ ወርቅና ዝሆን ጥርስ ገቡ፤ ሠዓሊዎች፣ ተዋንያን፣ ሙዚቀኞች፣ አዳኞች፣ ሐኪሞች ገቡ። እያንዳንዳቸው ቦታ ይፈልጋሉ፤ የከተማዋ መሬት ያንሳል፤ መሬት ካነሰ ከጎረቤት መውሰድ አለ
ሠራዊቱ የተወለደው እዚህ ነው — በፍትሕ መጽሐፍ ውስጥ ሠራዊት የገባው ሰዎቹ ጣፋጭ ስለፈለጉ ነው
ወደ ላይ፣ በጠባብ መንገድ — ውሻውና ወርቁ
ውሻው — ጥሩ ውሻ የሚያውቀውን ሰው አይነክስም፤ የማያውቀውን አይለቅም። ወታደሩም እንዲሁ ያስፈልጋል፦ ለከተማዋ ሰው ገር፣ ለውጭው ጨካኝ። እንዲህ ያለ ሰው አይወለድም፤ በትምህርት ይሠራል
ትምህርቱ — መጀመሪያ ተረትና ሙዚቃ፣ ቀጥሎ የሰውነት ማጠንከሪያ። ልጆቹ የሚሰሙት ተረት አስቀድሞ ይመረጣል፤ ስለ አማልክት ምን ሊባል እንደሚችልና ምን ሊባል እንደማይችል ከተማዋ አስቀድማ ትወስናለች
መለየት — ልጆቹ በለጋ ዕድሜ ይፈተናሉ፤ ተፈትነው ይለያሉ፦ አብዛኞቹ የከተማዋ ሠራተኞች ይሆናሉ፤ በተፈጥሮ ተዋጊ የሆኑት ወታደሮች ይሆናሉ፤ የመምራት ችሎታ ያላቸው በጣም ጥቂቶቹ ረጅም ትምህርት ይማራሉ — የመጀመሪያው ትምህርት ቁጥርና ጂኦሜትሪ ነው
ውሸቱ — Socrates ከማቅረቡ በፊት ተሸማቀቀ፤ ደጋግመው መጠየቅ ነበረባቸው። ራሱ ውሸት ብሎ ጠራው፦ አንድ ጊዜ ብቻ የሚነገር፣ ለከተማዋ በሙሉ የሚነገር፣ ከሁሉ አስቀድሞ ለገዢዎቹ ራሳቸው የሚነገር። ሁላችሁም በምድር ውስጥ ተፈጥራችሁ አደጋችሁ፤ ስለዚህ ወንድማማቾች ናችሁ፤ አምላክ ሲሠራችሁ ግን በአንዳንዶቻችሁ ወርቅ፣ በሌሎቹ ብር፣ በቀሪዎቹ ብረትና ናስ ቀላቅሏል
የጠባቂዎቹ ደንብ — ንብረት የላቸውም፤ የግል ቤት የላቸውም፤ ማንም ሊገባበት የማይችል ክፍል የላቸውም። ወርቅና ብር መያዝ ብቻ ሳይሆን መንካትም አይፈቀድላቸውም። አብረው ይመገባሉ፤ ደመወዛቸው ዓመቱ ሲያልቅ አብሮ ያልቃል፤ ትርፍ የላቸውም
ሁለተኛው እጅ — ክርክሩ ሊያበቃ ትንሽ ሲቀረው Polemarchus እጁን ዘርግቶ የ Adeimantusን ልብስ ትከሻው ጋ ያዘና ሳበው፦ «እንለቀዋለን?» የመጀመሪያው ገጽ ላይ የሆነው ተደገመ — እጅ፣ ጨርቅ፣ አትሂድ
ያለፈው ቃል — አልለቀቁትም፤ ጠባቂዎቹ ሚስቶቻቸውንና ልጆቻቸውን በጋራ ይይዛሉ ብሎ ያለፈውን ቃል እንዲያብራራ ጠየቁት
ሴቶቹ — በጠባቂ ክፍል ሴቶች ከወንዶቹ ጋር አንድ ዓይነት ትምህርት ይማራሉ፤ አንድ ዓይነት ሥራ ይሠራሉ፤ አንድ ዓይነት ኃላፊነት ይይዛሉ። ሴቶች ከወንዶች ጋር ሆነው ሲለማመዱ ያስቃሉ ለሚለው ተቃውሞ የተሰጠው መልስ፦ «የሚያስቅ የሚመስለን ያልለመድነው ስለሆነ ብቻ ነው።»
የጋብቻ ዕጣ — ትዳር በዕጣ ይወሰናል፤ ዕጣው ግን በእውነት ዕጣ አይደለም — ገዢዎቹ ማን ከማን ጋር እንደሚጣመር አስቀድመው ወስነው ያዘጋጁታል፤ ሰዎቹ ግን ዕጣ የወጣ ይመስላቸዋል። ልጆቹ ሲወለዱ ወዲያውኑ ይወሰዳሉ፤ እናቶቹ የትኛው ልጅ የማን እንደሆነ አያውቁም
ወደ ላይ — ጥበብ፣ ድፍረት፣ ልክ — እና የቀረው
አራት ፈለገ፤ ሦስት አገኘ — ጥበብ ከተማዋን በሚመሩት በጣም ጥቂት ሰዎች ውስጥ ነው። ድፍረት በወታደሮቹ ውስጥ ነው — የሚያስፈራው ምንድን ነው የሚለውን በልጅነት የገባ ትምህርት፣ ደስታም ሥቃይም ሳያስለቅቀው አጥብቆ መያዝ። ልክ ማወቅ በአንድ ክፍል ውስጥ ብቻ አይደለም — ማን መምራት እንዳለበት ሁሉም የተስማሙበት፣ በሁሉም ክፍሎች የተዘረጋ ስምምነት ነው
አራተኛው እግራቸው ሥር ነበር — ፍትሕ የቀረው ነገር ነው፦ እያንዳንዱ ሰው የራሱ የሆነውን አንድ ሥራ ይሠራል፤ የሌላውን አይነካም። ከተማዋ የቆመችው በዚያ ላይ ነው። ግፍ ተቃራኒው ነው — ጫማ ሰፊው መሣሪያ ሲያነሣ፣ ወታደሩ ምክር ቤቱን ሲይዝ
ትንሹ ፊደል — በአንድ ሰው ውስጥም ሦስት ነገር አለ፦ የሚያስበው ክፍል፤ የሚናደደው ክፍል፤ የሚመኘው ክፍል
Leontius — Socrates ያመጣው ማስረጃ። ከፒሬየስ ወደ ከተማዋ ሲወጣ በሰሜኑ ቅጥር ውጭ በኩል ይራመድ ነበር፤ እዚያ የተገደሉ ሰዎች አስከሬን ከገዳዩ ባለሥልጣን አጠገብ ተጥሎ ነበር። ሊያያቸው ፈለገ፤ በራሱ ተጸየፈ፤ ፊቱን ሸፈነ፤ ተጋደለ፤ ተሸነፈ። ዓይኑን በጣቶቹ ገልጦ ወደ አስከሬኖቹ ሮጠ፤ ለራሱ ዓይኖችም፦ «እነሆ፣ እናንተ ጎስቋሎች። ውሰዱ። በዚህ በሚያምር ትዕይንት ጥገቡ።»
ወደ ላይ፣ እስከ ጫፉ — የከዋክብት ተመልካቹ
ዓረፍተ ነገሩ — ግንባታው ሁሉ ወደ እርሱ ሲሄድ ነበር፤ Socrates ሊናገረው ሲል አመነታ፤ ከዚያ ተናገረው፦ «ፈላስፎች እስካልገዙ ድረስ፣ ወይም አሁን የሚገዙት ሰዎች በእውነት ፍልስፍና እስካልያዙ ድረስ፣ ከተሞች ከመከራቸው ዕረፍት አያገኙም።» የሰው ዘርም አያገኝም
መርከቧ — ባለቤቱ ከመርከበኞቹ ሁሉ ይበልጣል፤ ረጅምና ጠንካራ ነው፤ ግን ጆሮው ደንቆሮ ነው፣ በደንብ አያይም፣ ስለ መርከብ ብዙ አያውቅም። መርከበኞቹ መሪውን ለመያዝ ይጣላሉ፤ አንዳቸውም መርከብ መንዳት አልተማሩም፤ ሊማር የሚቻል ሙያ ነው የሚል ሰው ካለ ሊገነጣጥሉት ይነሣሉ፤ በመጨረሻም ባለቤቱን በመድኃኒት አስተኝተው መርከቧን ይይዛሉ። ከዋክብቱን፣ ነፋሱንና ወቅቱን የሚያውቀውን ሰው የሚጠሩበት ስም፦ «ሰማይ ተመልካች፤ ከንቱ ለፍላፊ።»
ዋሻው — ከልጅነታቸው ጀምሮ በሰንሰለት የታሰሩ፣ አንገታቸውም ታስሮ ወደ ግድግዳ ብቻ የሚያዩ እስረኞች። ከኋላቸው ራቅ ብሎ እሳት ይነዳል፤ በእሳቱና በጀርባቸው መካከል የአሻንጉሊት ተጫዋቾች መከለያ የመሰለ አጭር ግንብ አለ፤ ከግንቡ ጀርባ ሰዎች ዕቃ ተሸክመው ያልፋሉ። እስረኞቹ በሕይወታቸው ያዩት በግድግዳው ላይ የሚወድቀውን የዕቃዎቹን ጥላ ብቻ ነው
የተፈታው — አንዱ ተፈታ፤ እንዲነሣ፣ እንዲዞር ተደረገ፤ ወደ ላይ ተወሰደ። ተመልሶ ወደ ጨለማው ሲገባ ዓይኑ ምንም አላየም። ሌሎቹ ተባባሉ፦ «ወደ ላይ ሄዶ ዓይኑን አጠፋው።» ስለዚህ ማንም ወደ ላይ መውጣት የለበትም፤ ሊፈታን የሚሞክር ቢመጣ በእጃችን ማስገባት ብንችል እንገድለዋለን
ወደ ታች፣ በፍጥነት — መውረጃው
Socrates የሠራትን ከተማ በራሱ እጅ አፈረሳት፤ በአራት ደረጃ።
1. ክብር — ጥበብ ከመሪነት ሲወርድ ቦታውን ክብር ይይዛል፤ ወታደሮች ከሁሉ በላይ ይሆናሉ፤ ከተማዋ ጦርነት ትወዳለች
2. ገንዘብ — ሀብት መለኪያ ይሆናል፤ አንዲት ከተማ ሁለት ትሆናለች — በአንድ ቦታ ላይ የሀብታሞችና የድሆች ከተማ፤ ሁለቱ አንዳቸው በሌላቸው ላይ ሁልጊዜ ያሤራሉ
3. ነጻነት — Socrates ይህችን ከተማ የምታምር ብሎ ይገልጻታል፤ እንደ ብዙ ቀለም ያለው ልብስ ናት፤ ሁሉም ዓይነት ሕይወት በውስጧ አለ፤ ማንም አንድን ነገር እንዲያደርግ አይገደድም። ነጻነቷ እስከ መጨረሻው መንገዷ ሲሄድ ግን አባቶች እንደ ልጆቻቸው ይሆናሉ፣ ልጆቻቸውንም ይፈራሉ፤ መምህራን ተማሪዎቻቸውን ይፈራሉ፤ አረጋውያን ወጣቶችን ይመስላሉ፤ በመንገድ የሚያልፉት እንስሳት እንኳ የማይለቅላቸውን ሰው በቀጥታ ይገጩታል
4. ተሟጋቹ — ሕዝቡ አንድ ተሟጋች ያቆማል፤ ከኋላው ሕዝብ አለው። መጀመሪያ ሰዎችን ወደ ችሎት ያቀርባል፤ ከዚያ ሰዎች ይገደላሉ
ተኩላው — Socrates አንድ አሮጌ ተረት አነሣ፦ በአንዱ ቤተ መቅደስ ውስጥ የሰው ሥጋ የቀመሰ ሰው ወደ ተኩላ ይለወጣል ይባላል። የገዛ ሕዝቡን ደም የቀመሰ አፍ ማቆም አይችልም
ልመናው — ተሟጋቹ ሕዝቡን ይለምናል፦ «የሕዝብ ወዳጃችሁን እንዳታጡ የሚጠብቀኝ ጥቂት ሰው ስጡኝ»፤ ሕዝቡም ይሰጠዋል
ማጽዳቱ — ከዚያ ከተማዋን ማጽዳት ይጀምራል፤ የሚያጸዳው ደፋሮቹን፣ ኩሩዎቹን፣ አስተዋዮቹንና ሀብታሞቹን ነው። Socrates ከሐኪም ሥራ ጋር አነጻጸረው፦ «ሐኪም ከሰውነት የሚያወጣው መጥፎውን ነው፤ ጥሩውን ደግሞ ይተዋል። ይህኛው ተቃራኒውን ያደርጋል።»
የመጨረሻው መስመር — «ማንንም ጌታ መሸከም ያልቻለው ሕዝብ አሁን ከሁሉ የከፋውን ጌታ አግኝቷል።»
ወደ ላይ፣ ከዚያም ወደ ውጭ — Er
ወታደሩ — መጽሐፉ የሚያበቃው በ Er ታሪክ ነው፤ የ Armenius ልጅ፤ በጦርነት ተገደለ። ከዐሥር ቀን በኋላ የሞቱትን ሊሰበስቡ ሲመጡ ሌሎቹ አስከሬኖች ተበላሽተዋል፤ የእርሱ ግን እንዳለ ነው። ወደ ቤቱ አመጡት፤ በዐሥራ ሁለተኛው ቀን በራሱ የቀብር ማቃጠያ እንጨት ላይ ተኝቶ ሳለ ተነሣ፤ ያየውንም ተናገረ
ፍርዱ — ነፍሳት ዳኞች ወዳሉበት ቦታ ይደርሳሉ፤ ሁለት መንገድ አለ። አንዳንዶቹ ወደ ታች ይላካሉ — ከእነርሱ መካከል ተመልሰው የማይወጡ አሉ፤ ሌሎቹ ዕዳቸውን ከፍለው ይመለሳሉ
የሕይወት ዕጣ — የተመለሱት ነፍሳት አዲስ ሕይወት ሊመርጡ ተሰብስበዋል። መጀመሪያ ዕጣ ይጣላል፤ ዕጣው የሚወስነው ማን መጀመሪያ እንደሚመርጥ ብቻ ነው። ከዚያ ሕይወቶቹ መሬት ላይ ይነሠነሣሉ — ከነፍሳቱ ቁጥር በጣም የሚበልጡ
የመጀመሪያው ዕጣ — ያወጣው ሰው ሮጦ ትልቁን ጨብጦ አነሣ፤ ትልቁ ትልቁ አምባገነንነት ነው። ውስጡን አላነበበም፤ ቆይቶ ሲያነበው ደረቱን መደብደብ ጀመረ፤ ዕጣውን ወቀሰ፤ አማልክትን ወቀሰ፤ ከራሱ በስተቀር ሁሉንም ወቀሰ
ሌሎቹ — በሚያስታውሱት ልክ መረጡ፤ አንዱ የአንበሳን ሕይወት አነሣ፤ ሌላው የንስርን
የመጨረሻው ዕጣ — ያወጣው ሰው ብዙ ጊዜ ወስዶ እየዞረ ፈለገ፤ ማንም ስላልፈለገው ጥግ ላይ የተጣለ የተራ ሰው ሕይወት አገኘ — የራሱን ጉዳይ ብቻ አይቶ የሚኖር ሰው። አነሣውና፦ «የመጀመሪያውን ዕጣ አውጥቼ ቢሆን ኖሮ ይህንኑ እመርጥ ነበር።»
የአዋጅ ነጋሪው ቃል — ከመምረጣቸው በፊት፦ «ኃላፊነቱ የመረጠው ነው፤ አምላክ ንጹሕ ነው።»
ወንዙ — ነፍሳቱ ወደ አንድ ሜዳ ወርደው በአንድ ወንዝ ዳር አደሩ፤ እያንዳንዱ ከወንዙ አንድ መጠን መጠጣት ግዴታ ነው። Er ግን እንዳይጠጣ ተከልክሏል — ስለዚህ አስታወሰ፤ ስለዚህም ተናገረ። መጽሐፉም እዚያ ላይ አለቀ
ሁለት ጥያቄዎች
ውሸቱ — ያች ከተማ የቆመችው መሥራቾቿ ውሸት መሆኑን በሚያውቁት ታሪክ ላይ ነው። መጽሐፉ ይህን ያምናል? አበባ፦ ያምናል — ቃሉ የ Socrates ራሱ ቃል ነው፤ ውሸት ብሎ የጠራው እርሱ ነው፤ ደግሞም ከመናገሩ በፊት ሁለት ጊዜ አመንትቷል
ይህችን ከተማ የሠራው ሰው በውስጧ ቦታ ነበረው? — ከተማዋ ተረቶቿን ትመረምራለች፤ ሰዎቿን ትመድባለች፤ ጥያቄዎቿንም ትዘጋለች። የሠራት ሰው ግን ሕይወቱን ሙሉ ያደረገው በአደባባይ የማያውቃቸውን ሰዎች እያስቆመ ቃላችሁ ምን ማለት ነው ብሎ መጠየቅ ነው። አበባ እንደምትለው መልሱ በመጽሐፉ ውስጥ አለ፤ ያለው ደግሞ በጣም በከፋው ምስሉ ውስጥ ነው፦ እስረኞቹ የፈታቸውን ሰው ይገድሉታል ተብሏል። መጽሐፉ ግን በዚያች ከተማ ውስጥ ገዳዩ ማን እንደሚሆን አልተናገረም
ለዳዊትና ለትግሥት የተተወው — Glaucon ዋጋውን አስቀምጦ ነበር፦ ሽልማት የለም፣ ውጤት የለም፣ ስም የለም። መጽሐፉ የሚያበቃው ግን በሽልማት፣ በስምና በሌላኛው ዓለም ነው። «ውርርዱ ተከፍሏል ወይስ አልተከፈለም?»
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
አድራሻው — የዕለቱ የመጀመሪያ አለመግባባት
ዳዊት — የቆመው አድራሻው ላይ ነው፦ ስለ ፍትሕ የተጻፈው ይህ ረጅም ክርክር የተካሄደው ጋሻ በሚሠራ ቤት ውስጥ ነው፤ ከተማዋ በጦርነት ውስጥ ናት፤ የቤቱ ገንዘብ የሚመጣው ከዚያው ጦርነት ነው። ከዚያ ዓረፍተ ነገር መውጣት አልቻለም
ትግሥት — «ዓረፍተ ነገሩ ልክ ነው፤ የሚያመላክተው ነገር ግን ልክ አይደለም።» የቤቱ ባለቤት በአቴንስ የመምረጥ መብት አልነበረውም፤ መሬትም ማፍራት አይችልም፤ በዚያች ከተማ የሚኖረው በፈቃድ ነው። ስለዚህ ያ ክፍል የመንግሥት ክፍል አይደለም — ሀብት ኖሮት አንድም የፖለቲካ ድምፅ የሌለው ብቸኛው ዓይነት ቤት ነው
ዳዊት — «ያ ደግሞ ጋሻውን አያጠፋውም።»
ትግሥት — «አላልኩም።» ግን «የመንግሥት ገንዘብ ስለ ፍትሕ አወራ» የሚል ንባብ አትቀበልም፦ «እዚያ ውስጥ የተቀመጡት ሰዎች ገንዘብ አላቸው፤ ሥልጣን የላቸውም። ያ የተለየ ነገር ነው።»
ከዚያ ዳዊት ራሱን ያስተዋውቃል — ሦስቱን ቀዳሚዎች ያስታውሳል፦ ሳባ መንገዱን፣ እጁንና ቀልዱን፤ ኢብሳ ሜሎስን፣ ዓረፍተ ነገሩንና መጽሐፉ ከላቲን አውሮፓ ጠፍቶ በአረብኛ እንደተነበበ፣ የአረብኛ ማብራሪያውም በዕብራይስጥ ብቻ እንደተረፈ፤ አበባ ደግሞ አሥሩን መጽሐፍ ከፍታ ወደ ታች አውርዳ ወደ ላይ አውጥታናለች
የመሣሪያ ቤቱ — ምርጫ ወይስ አድራሻ
ትግሥት — ዳዊት የያዘው ነገር ግን አለ፤ ገና አልጨረሰውም
ዳዊት — ሜሎስ ላይ የተነገረው ዓረፍተ ነገር በጋሻ ሠሪው በ Cephalus ቤት ውስጥም ተነግሯል፤ አንዱን የተናገሩት የመንግሥት መልእክተኞች ናቸው፤ ሌላውን የተናገረው የንግግር አስተማሪው Thrasymachus ነው። ሁለቱ ተመሳሳይ ናቸው፤ ልዩነቱ ሳሎን ውስጥ መባሉ ብቻ ነው
ትግሥት — የተለመደ ነው፦ «አንድ መንግሥት የሚያደርገው ነገር ሲነገር አስተዳደር ይባላል፤ አንድ ሰው ተመሳሳዩን ሲናገር ግን ስድብ ይሆናል።»
ዳዊት — ስለዚህ Plato የመረጠው ትዕይንት ተራ አይደለም፤ መሣሪያ በሚሠራ ቤት ውስጥ ሰብስቦ ስለ ፍትሕ አወያያቸው
ትግሥት — ወይም ደግሞ በዚያ ቤት ውስጥ ስለተካሄደ ጻፈው፤ ሁለቱ አንድ አይደሉም። «አንተ ምርጫ ነው ትላለህ፤ እኔ አድራሻ ነው እላለሁ።» ማስረጃውን ጠየቀችው
ዳዊት — «ማስረጃ የለኝም።» ትግሥት፦ «የለህም። ስለዚህ እዚያው ይቆይ።»
ውርርዱ — የዕለቱ ሁለተኛ አለመግባባት
ዳዊት — Glaucon ዋጋውን አስቀምጦ ነበር፦ ፍትሕን አወድሰው፤ ግን ሽልማት አታምጣ፤ ውጤት አታምጣ፤ ከሁሉ በላይ ስም አታምጣ። Socrates ተቀበለው
ትግሥት — ተቀበለው፤ ከዘጠኝ መጽሐፍ በኋላ ግን ስሙ ተመልሶ መጣ፤ ሽልማቱም ተመለሰ፤ በመጨረሻው መጽሐፍ ደግሞ ሌላኛው ዓለም ተጨመረ — Er፤ ነፍሳት ይከፍላሉ፤ ነፍሳት ይሸለማሉ
ዳዊት — ውሉ የተከፈለው ቀድሞ ነው፤ በመሃሉ። ፍትሕ በአንድ ሰው ውስጥ ያለ አደረጃጀት ነው ተብሎ በተተረጎመበት ቅጽበት ውርርዱ አልቋል፤ ከዚያ በኋላ ያለው ክርክሩን ላልተከተለ ሌላ አንባቢ የተጻፈ ተጨማሪ ነው
ትግሥት — ያ ማለት መጽሐፉ ሁለት አንባቢ አለው ማለት ነው፦ ክርክሩ የገባውና ሽልማት የሚያስፈልገው። Glaucon የከለከለው ግን በትክክል ያንን ነው — ሁለተኛውን አንባቢ አታናግር ብሏል
ዳዊት — የመጽሐፉን ቅርጽ እንድትመለከት ይጠይቃታል፦ የመጀመሪያው ቃል «ወረድኩ» ነው፤ የመጨረሻው ትዕይንት አንድ ሰው በራሱ የቀብር እንጨት ላይ ተኝቶ ሲነሣ ነው። ወርዶ የወጣ መጽሐፍ ነው
ትግሥት — «ቅርጽ ክርክር አይደለም።» ደስ የሚል ቅርጽ ያለው መጽሐፍ የገባውን ቃል ካልጠበቀ ቆንጆ ሆኖ ይቀራል እንጂ አልከፈለም። «እኔ ገና እጠብቃለሁ።»
እያንዳንዱ የራሱን
ትግሥት — ፍትሕ እያንዳንዱ የራሱን ሥራ መሥራት ነው ተባለ፤ በዚያው መጽሐፍ ውስጥ ደግሞ ስለ ወርቁና ስለ ብረቱ ውሸት አለ፤ ሁለቱ ጎን ለጎን ናቸው። ዳዊት ተቀበለ። ማንም ሰው ከተመደበበት ሥራ አይንቀሳቀስ የሚል ደንብ ስም አለው — አንድን የመደብ ሥርዓት መከላከል የሚፈልግ ሰው የሚከላከለው በዚያ ቋንቋ ነው
ዳዊት — በከተማዋ ላይ ሲሆን ይቀበላታል፤ በሰው ላይ ስትደርስ ግን አይቀበልም። ያው ቀመር ወደ አንድ ሰው ውስጥ ሲገባ የሚሆነው ሌላ ነው፦ Leontius ራሱን የሚዋጋ ሰው ነው፤ ያ መግለጫ ማንንም አይጎዳም
ትግሥት — «አንድ ክፍል ውስጥ አስቀምጠው።»
ዳዊት፦ ፈተናው — አንድ አገር አለ፤ ልጆች ዐሥራ አንድ ዓመት ሲሆናቸው አንድ ፈተና ይፈተናሉ፤ በውጤቱ ወደ ሁለት የተለያዩ ትምህርት ቤቶች ይከፈላሉ — አንዱ ወደ ዩኒቨርስቲ፣ ሌላው ወደ ሙያ ይወስዳል። ውሳኔው በአንድ ጠዋት ውስጥ ያልቃል፤ ውጤቱ ግን ዕድሜ ልክ ይቆያል። ወላጆቹ ልጃቸው ከመስመሩ በተሳሳተ ጎን መውደቁን ያውቃሉ፤ ማስረጃም አላቸው — ልጁን ያውቁታል
ትግሥት — የዚያኑ ክፍል ሌላ ጎን ትጨምራለች፦ ያ ፈተና የተካው ገንዘብን ነው። ከዚያ በፊት ወደ ጥሩ ትምህርት ቤት የሚገባው የሚከፍል ልጅ ነበር፤ ፈተናው ከክፍያ የተሻለ ነው። ክፍሉ ውስጥ ሁለት እውነት አለ፤ ሁለቱም ሙሉ ናቸው
ዳዊት — «ልክ ነሽ።» ግን በመጽሐፉ ውስጥ ፈተናውን የሚያዘጋጀውና ውጤቱን የሚያውቀው አንድ ወገን ብቻ ነው። ትግሥት፦ «ያ የሚቀጥለው ጥያቄህ ነው።»
ውሻና ተኩላ
ዳዊት — መጽሐፉ ራሱ የሚጠይቀው ጥያቄ ነው፦ «ጠባቂዎቹ ከውሻ ወደ ተኩላ እንዳይለወጡ ምን ይይዛቸዋል?» መልሶቹ ሁሉም ወደ ውስጥ ናቸው — ትምህርት፣ ንብረት አልባነት፣ የጋራ ማዕድ፣ ዕውቀት። በአሥሩ መጽሐፍ ውስጥ ጠባቂ ያልሆነ ሰው በጠባቂ ላይ የሚያደርገው አንድም እርምጃ የለም — ማመልከቻ የለም፤ ምርጫ የለም፤ ችሎት የለም። ጠባቂው ከተበላሸ የሚቀረው ተስፋ ብቻ ነው
ትግሥት — «ትክክል ነው።» ግን መጽሐፉ ሕገ መንግሥት አይደለም፤ ስለ አንድ ነፍስ የቀረበ ክርክር ነው — ከተማዋ የተሠራችው ትልቅ ፊደል ሆና እንድታገለግል ነው
ዳዊት — እንግዲያውስ ስለ አንድ ነፍስ የቀረበ ክርክር ለምን ሥርዓተ ትምህርት፣ የጋብቻ ዕጣ፣ ልጆች የሚወሰዱበትን ዕድሜ ይይዛል? እነዚያ የነፍስ ዝርዝሮች አይደሉም፤ የአስተዳደር ዝርዝሮች ናቸው
ትግሥት — «መልስ የለኝም።»
ውድቀቱና ማጽዳቱ
ዳዊት — ከአራቱ ውድቀቶች — ክብር፣ ገንዘብ፣ ነጻነት፣ ተሟጋቹ — ሦስት ነገር አይረሳም፦ ተኩላውን፤ የሚጠብቁት ጥቂት ሰዎች መጠየቁን፤ ማጽዳቱን
ትግሥት — አንድ ልክ ታስቀምጣለች፦ ያ ተከታታይ ውድቀት ታሪክ አይደለም፤ ምርመራ ነው። አቴንስ በዚያ ቅደም ተከተል አልወረደችም። Plato መንግሥታትን የደረደረው በዘመን ሳይሆን በበሽታ ነው
ዳዊት — አይከራከራትም፤ ግን መግለጫ ትክክለኛ ለመሆን ታሪክ መሆን የለበትም። ሰዎች እነዚያን ገጾች ሲያነቡ የሚያውቁትን ነገር ያገኙባቸዋል፤ ያ ተራ አጋጣሚ አይደለም
ትግሥት — ወይም ሰፊ ስለሆነ ነው፦ «ሁሉንም የሚመስል መስታወት ማንንም አልገለጸም።»
ዳዊት — ማጽዳቱ ግን ሰፊ አይደለም፤ በጣም የተለየ ነው። ሐኪም መጥፎውን አውጥቶ ጥሩውን ይተዋል፤ ይህኛው ተቃራኒውን ያደርጋል — ያ ዓረፍተ ነገር ግልጽ ነው፤ ተጽፎ ያለቀው ደግሞ ከሁለት ሺህ ዓመታት በላይ በፊት ነው
ያልተነገሩ ነገሮች
ዳዊት ስድስት ነገር ይዞ መጥቷል፤ ስድስተኛውን ትግሥት ታርመዋለች።
በሽፋኑ ላይ ያለው ቃል — የመጽሐፉ የግሪክኛ ስም Politeia ነው። የ Plato ጽሑፎች የተዘረዘሩበት አንድ ጥንታዊ ዝርዝር ሁለተኛ ስም ይሰጠዋል፦ ወይም ስለ ፍትሕ። ዓለም የሚያውቀው ስም ግን ላቲን ነው — Cicero የተባለ ሮማዊ ጸሐፊ ለራሱ መጽሐፍ የተጠቀመበት ቃል። በሽፋኑ ላይ ያለው አንድ ቃል በመጽሐፉ ውስጥ የሌለ ቃል ነው
Gyges — Glaucon የተረከው የእረኛው ቀለበት ተረት ነው፤ ተረቱ የተያያዘበት የልድያ ንጉሥ Gyges ግን ተረት አይደለም። በአሦር ንጉሥ Ashurbanipal ዜና መዋዕል ውስጥ በሸክላ ላይ ተጽፎ ይገኛል፤ የሚጠራበት ስም «ጉጉ የሉዱ ሰው» ነው። በዚያ ሰነድ ውስጥ ሕልም አየሁ ብሎ ግብር ይልካል፤ ከሰሜን በሚመጡ ወራሪዎች ላይ እርዳታ ይጠይቃል። ጊዜው 660ዎቹ ዓ.ዓ. ነው
Jefferson እና Adams — በአሜሪካ ታሪክ ውስጥ ሁለት አሮጌ ጠላቶች፤ በእርጅናቸው ግን ለዓመታት ደብዳቤ ተጻጻፉ። በ1814 በተጻፈ አንድ ደብዳቤ Thomas Jefferson ስለዚህ መጽሐፍ ጻፈ፤ ደጋግሞ እንዳስቀመጠው፣ ዓለም ለዚህ ያህል ዘመን ለእንዲህ ያለ ነገር ስም ሊሰጥ እንዴት እንደተስማማ ራሱን እንደሚጠይቅ ተናገረ። የተጠቀመባቸው ቃላት፦ «የዚህ ሥራ ቅዠቶች፣ ሕፃናዊ ንግግሮችና ለመረዳት የማይቻሉ ቃላት።»
Karl Popper — ይህን መጽሐፍ የሚያወግዝ The Open Society and Its Enemies የተባለ መጽሐፍ የጻፈ ፈላስፋ፤ የጻፈው በስደት ላይ ሳለ፣ በኒው ዚላንድ፣ በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ጊዜ ነው። ራሱ የጦርነት አስተዋፅዖዬ ብሎ ጠርቶታል። የዘመናዊውን አጠቃላይ አገዛዝ የዘር ሐረግ ሲዘረዝር መጀመሪያ ላይ ያስቀመጠው Platoን ነው። መጽሐፉ በ1945 ወጣ
ሜሎስ ዛሬ — ደሴቷ ዛሬም አለች፤ ስሟም አልተለወጠም። በ1820 አንድ ገበሬ መሬት ሲቆፍር የአንዲት ሴት የእብነ በረድ ሐውልት ግማሽ አካል አገኘ፤ አንድ የፈረንሳይ የባሕር ኃይል መኮንን ቀሪውን አብሮ አስቆፈረ። ከዚያ ጀምሮ ሐውልቷ ፓሪስ ውስጥ በአንድ ሙዚየም ቆማለች፤ የተሰየመችው በደሴቷ ስም ነው። ክንዶች የሌላት ሐውልት ናት
የግርጌ ማስታወሻው — ዳዊት፦ ስለ Plato በጣም የሚጠቀሰው ዓረፍተ ነገር፣ ፍልስፍና በሙሉ ለ Plato የተጻፈ ተከታታይ ግርጌ ማስታወሻ ነው የሚለው። ትግሥት፦ «አንድ ቃል ጠፍቷል።» የጻፈው Alfred North Whitehead ነው፤ Process and Reality በሚባል መጽሐፉ ውስጥ። የጻፈው «ፍልስፍና በሙሉ» ብሎ አይደለም፤ የአውሮፓ የፍልስፍና ትውፊት ብሎ ነው። ዳዊት፦ ያ ቃል ሲኖር ዓረፍተ ነገሩ ስለ አንድ ትውፊት ይናገራል። ትግሥት፦ ሲወጣ ደግሞ ስለ ሁሉም ሰው ይናገራል — የሚጠቀሰው ደግሞ ሁልጊዜ ማለት ይቻላል ያለዚያ ቃል ነው
መዝጊያ
ዳዊት — ሳባን፣ ኢብሳንና አበባን ያመሰግናል። ከአእምሮው ያልወጣው አበባ የነገረችው የመጨረሻው ትዕይንት ነው፦ ነፍሳት ዕጣ ይጥላሉ፤ ዕጣው የሚወስነው ተራህ መቼ እንደሚደርስ ብቻ ነው፤ ስትደርስ ምን መሬት ላይ እንደሚቀር አይወስንም። የመጀመሪያውን ዕጣ ያወጣው ሰው ትልቁን አምባገነንነት አንሥቶ ደረቱን ደበደበ፤ ዕጣውንም አማልክቱንም ወቀሰ። መጽሐፉ የሚለው ግን፦ «ያ ሰው መርጧል። ዕጣው ቢቀድመውም መርጦታል።»
ትግሥት — «ያንን እንደ መልስ አልወስደውም። መጽሐፉ የሰጠው መጽናኛ ነው።» Glaucon መጽናኛ አልጠየቀም፤ ዋጋ አስቀምጦ ጥያቄ ጠየቀ። «እኔም እስከ አሁን ድረስ በዚያ ዋጋ አልተከፈለኝም።»
አልተስማሙም — ምርጫ ወይስ አድራሻ የሚለው ማስረጃ ስለሌለ ክፍት ቀርቷል። ውርርዱ ለዳዊት በመጽሐፉ መሃል ተከፍሏል፤ ለትግሥት ገና አልተከፈለም
ቁልፍ ጥቅሶች
«እንግዲያውስ ወይ ከእኛ በርቱ፣ ወይ እዚሁ ቆዩ።» — Polemarchus፣ በመንገዱ ላይ፤ መጽሐፉ የሚከፈትበት ጨዋታ
«እንግዲያውስ እንደማንሰማችሁ ቁጠሩት።» — Socrates ለጠየቀው ሦስተኛ መንገድ የተሰጠው መልስ
«ዝም በል፤ እባክህ። ከዚያ ነገር እንደ ተለቀቅሁ እንደ አንድ አረመኔና እብድ ጌታ እጅ ወጥቼ ያመለጥሁ ያህል ደስ ብሎኛል።» — Sophocles፣ Cephalus እንደሚያስታውሰው
«ክርክሩ የአንተ ነው» — Cephalus ለልጁ ለ Polemarchus፤ ከዚያ በኋላ በመጽሐፉ ውስጥ አንድም ቃል አልተናገረም
«በጣም ትንሽ የሚሰርቅ ሌባ ይቀጣል፤ ከተማ በሙሉ የሚወስድ ሰው ግን ደስተኛ ተብሎ ይጠራል።» — የ Thrasymachus መደምደሚያ
«የበረቱት የሚችሉትን ያደርጋሉ፤ የደከሙት የሚደርስባቸውን ይቀበላሉ።» — የአቴንስ መልእክተኞች በሜሎስ፣ Thucydides እንደጻፈው
«ሰውየው ከብረት ካልተሠራ በስተቀር።» — Glaucon፣ ስለ ቀለበቱ
«የሚያስቅ የሚመስለን ያልለመድነው ስለሆነ ብቻ ነው።» — ሴቶች ከወንዶች ጋር ሆነው ሲለማመዱ ያስቃሉ ለሚለው ተቃውሞ የተሰጠው መልስ
«እንለቀዋለን?» — Polemarchus፣ የ Adeimantusን ልብስ ይዞ
«እነሆ፣ እናንተ ጎስቋሎች። ውሰዱ። በዚህ በሚያምር ትዕይንት ጥገቡ።» — Leontius ለራሱ ዓይኖች
«ፈላስፎች እስካልገዙ ድረስ፣ ወይም አሁን የሚገዙት ሰዎች በእውነት ፍልስፍና እስካልያዙ ድረስ፣ ከተሞች ከመከራቸው ዕረፍት አያገኙም።» — Socrates፣ ካመነታ በኋላ
«ሰማይ ተመልካች፤ ከንቱ ለፍላፊ።» — በመርከቧ ውስጥ ከዋክብቱን የሚያውቀው ሰው የሚጠራበት ስም
«ማንንም ጌታ መሸከም ያልቻለው ሕዝብ አሁን ከሁሉ የከፋውን ጌታ አግኝቷል።» — የመውረጃው የመጨረሻ መስመር
«ኃላፊነቱ የመረጠው ነው፤ አምላክ ንጹሕ ነው።» — የአዋጅ ነጋሪው ቃል፣ ነፍሳት ሕይወታቸውን ከመምረጣቸው በፊት
«የመጀመሪያውን ዕጣ አውጥቼ ቢሆን ኖሮ ይህንኑ እመርጥ ነበር።» — የመጨረሻውን ዕጣ ያወጣው ሰው፣ የተራ ሰው ሕይወት አንሥቶ
«የዚህ ሥራ ቅዠቶች፣ ሕፃናዊ ንግግሮችና ለመረዳት የማይቻሉ ቃላት።» — Jefferson፣ 1814
«ሁሉንም የሚመስል መስታወት ማንንም አልገለጸም።» — ትግሥት፣ ስለ አራቱ ውድቀቶች
«ያንን እንደ መልስ አልወስደውም። መጽሐፉ የሰጠው መጽናኛ ነው።» — ትግሥት፣ በመዝጊያው
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
Socrates — አቴናዊ፤ መጽሐፍ ያልጻፈ፣ ትምህርት ቤት ያልከፈተ፣ ከተማሪ ገንዘብ ያልተቀበለ፤ በአደባባይ ሰዎችን አቁሞ የተናገሩት ቃል ምን ማለት እንደሆነ የሚጠይቅ። በመጽሐፉ ውስጥ ተራኪውና አሥር መጽሐፍ ሙሉ የሚናገረው እርሱ ነው
Plato — አቴናዊ፤ የመጽሐፉ ደራሲ። በዚያ ክበብ ውስጥ ከነበሩት ወጣቶች አንዱ፤ ከዓመታት በኋላ፣ በ380ዎቹ ዓ.ዓ. ሳይሆን አይቀርም፣ ንግግሮቹን ጻፈ። በመጽሐፉ ውስጥ አንድም ቦታ ላይ አይታይም
Cephalus — ከሲራኩስ የመጣ ሜቲክ፤ ሽማግሌው የጋሻ ሠሪ፤ የ Polemarchus አባት። ፍትሕ እውነት መናገርና የተበደሩትን መመለስ ነው አለ፤ ወደ መሥዋዕቱ ወጥቶ ወደ ክፍሉ አልተመለሰም
Polemarchus — የ Cephalus ትልቁ ልጅና የቤቱ ወራሽ፤ Socratesን በመንገድ ላይ ያስያዘው። የፍትሕን ትርጉም ከ Simonides ወሰደ። ከዓመታት በኋላ በዚያች ከተማ ሥልጣን የያዙ ሰዎች ያለ ችሎት መርዝ እንዲጠጣ አዘዙት፤ ጠጣ
Lysias — የ Cephalus ሁለተኛ ልጅ፤ ቆይቶ በጣም የታወቀ የፍርድ ቤት ንግግር ጸሐፊ ይሆናል። ሥልጣን የያዙት ሰዎች ወደ ቤቱ ሲመጡ በጓሮ በር አመለጠ
Thrasymachus — ካልኬዶን ከምትባል ከተማ የመጣ የንግግር ጥበብ አስተማሪ፤ ፍትሕ የበረቱት ጥቅም ነው አለ። ክርክሩ ሲያበቃ ፊቱ ቀላ
Glaucon — ከሁለቱ ወንድማማች ወጣቶች አንዱ፤ Thrasymachus ያለውን በሙሉ ጉልበቱ ራሱ ተናግሮ ውርርዱን ያስቀመጠው፤ የእረኛውን ቀለበት ተረት የተረከው፤ ጤናማዋን ከተማ «የአሳማ ከተማ» ያላት
Adeimantus — ወንድሙ፤ አባቶች ልጆቻቸውን ስለ ፍትሕ ሳይሆን ስለ ዋጋው እንደሚመክሩ የጨመረ። ክርክሩ ሊያበቃ ሲል Polemarchus ልብሱን ትከሻው ጋ ይዞ የሳበው እርሱን ነው
Sophocles — አረጋዊ ገጣሚ፤ Cephalus በቦታው ሆኖ የሰማው ቃል የእርሱ ነው
Simonides — ገጣሚ፤ Polemarchus የፍትሕን ትርጉም የወሰደው ከእርሱ ነው
Bendis — ከትሬስ የመጣች፣ ግሪካዊት ያልሆነች አምላክ፤ በዚያ ቀን በወደቡ የተከበረው በዓል የእርሷ ነው
Leontius — ከፒሬየስ ወደ ከተማዋ ሲወጣ አስከሬኖቹን ላለማየት ተጋድሎ የተሸነፈ ሰው፤ Socrates በአንድ ሰው ውስጥ ላሉት ሦስት ክፍሎች ያቀረበው ማስረጃ
Er — የ Armenius ልጅ፤ በጦርነት ተገድሎ በዐሥራ ሁለተኛው ቀን በቀብር እንጨቱ ላይ የተነሣ ወታደር። ከወንዙ እንዳይጠጣ ስለተከለከለ አስታውሶ ተናገረ
Thucydides — ያንን ጦርነት የመዘገበ አቴናዊ ጸሐፊ፤ የሜሎስን ንግግር በውይይት መልክ፣ የተናገሩትን አጠቃላይ ሐሳብ እየተከተለ በራሱ አገላለጽ ጻፈ
al-Farabi — በእስልምና ዓለም የነበረ ፈላስፋ፤ የ Plato ከተማን እንደገና ገንብቶ መሪዋን ፈላስፋም ነቢይም ያደረገ
Averroes — በኮርዶባ የኖረ፤ በመጽሐፉ ላይ በአረብኛ ሰፊ ማብራሪያ የጻፈ። አረብኛው ጠፍቷል፤ ማብራሪያው ያለው በዕብራይስጥ ትርጉም ውስጥ ብቻ ነው
የማርሴዩ ተርጓሚ — ስሙ ያልተጠቀሰ አይሁዳዊ ተርጓሚ፤ ማብራሪያውን በ1320 ወደ ዕብራይስጥ የመለሰ
Cicero — ሮማዊ ጸሐፊ፤ ዓለም መጽሐፉን የሚጠራበትን የላቲን ቃል ለራሱ መጽሐፍ የተጠቀመበት፤ ስለ አንድ ሕልም የጻፈው ምዕራፍ Macrobius ያብራራው ነው
Macrobius — የላቲን ጸሐፊ፤ Cicero ስለ አንድ ሕልም በጻፈው ምዕራፍ ላይ የጻፈውን ማብራሪያ ሕልሙን ከዚህ መጽሐፍ የመጨረሻ ተረት ጋር አነጻጽሮ ጀመረ፤ በመካከለኛው ዘመን በሰፊው ተነበበ
Gyges — የልድያ ንጉሥ፤ የእረኛው ቀለበት ተረት የተያያዘበት። በአሦር ዜና መዋዕል ውስጥ «ጉጉ የሉዱ ሰው» ተብሎ ይገኛል
Ashurbanipal — የአሦር ንጉሥ፤ Gyges የተጠቀሰበት በሸክላ ላይ የተጻፈ ዜና መዋዕል የእርሱ ነው
Thomas Jefferson — በ1814 በተጻፈ ደብዳቤ ስለዚህ መጽሐፍ የጻፈ፤ ከ John Adams ጋር በእርጅናቸው ለዓመታት ደብዳቤ የተጻጻፈ
John Adams — የ Jefferson የቀድሞ ጠላት፤ በእርጅናቸው ከእርሱ ጋር ለዓመታት ደብዳቤ የተጻጻፈ
Karl Popper — ፈላስፋ፤ The Open Society and Its Enemies የተባለውን መጽሐፍ በስደት ላይ ሳለ በኒው ዚላንድ የጻፈ፤ መጽሐፉ በ1945 ወጣ
Alfred North Whitehead — ስለ Plato በጣም የሚጠቀሰው የግርጌ ማስታወሻ ዓረፍተ ነገር ጸሐፊ፤ Process and Reality በሚባል መጽሐፉ ውስጥ
ቦታዎች
ፒሬየስ — የአቴንስ ወደብ፤ ከከተማዋ የአንድ ሰዓት የእግር መንገድ ወርዶ ባሕሩ ዳር። የ Polemarchus ቤትና የ Bendis በዓል የነበሩበት
አቴንስ — ከወደቧ ጋር በሁለት ረጃጅም ቅጥሮች የተያያዘች ከተማ፤ በዚያን ጊዜ ለዓመታት ጦርነት ውስጥ የነበረች
ትሬስ — ከሰሜን ያለ አገር፤ የ Bendis አገር፤ ሰዎቹ በወደቡ ሰፍረው ይኖሩ ነበር
ሲራኩስ — Cephalus የመጣባት የሌላ አገር ከተማ
ካልኬዶን — Thrasymachus የመጣባት ከተማ
ስፓርታ — ከአቴንስ ጋር ለዓመታት የተዋጋች ኃያል፤ የሜሎስ ሰዎች ከጥንት ጀምሮ የወረዱባት
ሜሎስ — ትንሽ ደሴት፤ በ416 ዓ.ዓ. የአቴንስ መልእክተኞች የተናገሩባት፤ ከክረምት ከበባ በኋላ ወንዶቿ የተገደሉባት፣ ሴቶቿና ልጆቿ የተሸጡባት። ዛሬም አለች፤ ስሟም አልተለወጠም
ልድያ — የቀለበቱ እረኛና የንጉሥ Gyges አገር
አሦር — Ashurbanipal የነገሠበት
ኮርዶባ — Averroes የኖረባት ከተማ
ማርሴይ — ማብራሪያውን ወደ ዕብራይስጥ የመለሰው ተርጓሚ የኖረባት ከተማ
ኒው ዚላንድ — Popper በስደት መጽሐፉን የጻፈበት
ፓሪስ — በ1820 በሜሎስ የተገኘችው ክንዶች የሌላት ሐውልት የቆመችበት ሙዚየም ያለባት
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
Republic / Politeia — Politeia የመጽሐፉ የግሪክኛ ስም ነው፤ አንድ ጥንታዊ ዝርዝር ወይም ስለ ፍትሕ የሚል ሁለተኛ ስም ይሰጠዋል፤ ዓለም የሚያውቀው ላቲኑ ስም ደግሞ Cicero ለራሱ መጽሐፍ የተጠቀመበት ቃል ነው
«ወረድኩ» — የመጽሐፉ የመጀመሪያ ቃል፤ አበባ ክፍሏን የምትመራበት፣ ዳዊት የመጽሐፉን ቅርጽ የሚያነብበት
ሜቲክ — በአቴንስ ሕግ ግብር የሚከፍል፣ ከከተማዋ ጋር የሚዘምት፣ ግን መሬት ማፍራትም በጉባኤ ድምፅ መስጠትም የማይችል ነዋሪ የውጭ ሰው
ፍትሕ — Socrates በሠራት ከተማ ውስጥ ያገኘው ትርጉም፦ እያንዳንዱ ሰው የራሱ የሆነውን አንድ ሥራ ሲሠራ፣ የሌላውን ሳይነካ። ቀደም ብለው የተሰበሩት፦ እውነት መናገርና የተበደሩትን መመለስ (Cephalus)፤ ለወዳጆች መልካም፣ ለጠላቶች ክፉ (Polemarchus፣ ከ Simonides)፤ የበረቱት ጥቅም (Thrasymachus)
ውርርዱ — Glaucon ያስቀመጠው ዋጋ፦ ፍትሕን ያለ ሽልማት፣ ያለ ውጤት፣ ያለ ስም አወድሰው
ትልቅ ፊደልና ትንሽ ፊደል — ከተማዋ ትልቁ ፊደል ናት፤ አንድ ሰው ትንሹ። ትልቁን አስቀድሞ አንብቦ ወደ ትንሹ መመለስ
ጤናማዋ ከተማና የተነፋችው ከተማ — አራሽ፣ ቤት ሠሪ፣ ሸማኔና ጫማ ሰፊ ያሉባት፣ Glaucon «የአሳማ ከተማ» ያላት፤ ከዚያ ሽቶ፣ ወርቅና ሐኪሞች የገቡባት — ሠራዊት የተወለደባት
ጠባቂዎች — ለከተማዋ ሰው ገር፣ ለውጭው ጨካኝ እንዲሆኑ በትምህርት የሚሠሩ፤ ንብረት፣ የግል ቤትና ወርቅ የሌላቸው፤ አብረው የሚመገቡ
ውሸቱ — Socrates ራሱ ውሸት ብሎ የጠራው፣ አንድ ጊዜ ለከተማዋ በሙሉ የሚነገር ታሪክ፦ ሁሉም በምድር ውስጥ የተፈጠሩ ወንድማማቾች ናቸው፤ አምላክ ግን በአንዳንዶቹ ወርቅ፣ በሌሎቹ ብር፣ በቀሪዎቹ ብረትና ናስ ቀላቅሏል
የጋብቻ ዕጣ — ገዢዎቹ አስቀድመው የሚያዘጋጁት፣ ሰዎቹ ግን እውነተኛ ዕጣ የሚመስላቸው
ጥበብ፣ ድፍረት፣ ልክ ማወቅ — በከተማዋ ውስጥ የተገኙት ሦስቱ፤ ጥበብ በመሪዎቹ፣ ድፍረት በወታደሮቹ፣ ልክ ማወቅ በሁሉም ክፍሎች
የሰው ሦስቱ ክፍሎች — የሚያስበው፣ የሚናደደው፣ የሚመኘው
የመርከቧ ምሳሌ — ደንቆሮው ባለቤት፣ መሪውን ለመያዝ የሚጣሉት መርከበኞች፣ ከዋክብቱን የሚያውቀውና ሰማይ ተመልካች የሚባለው ሰው
ዋሻው — የዕቃዎችን ጥላ ብቻ ያዩ እስረኞች፤ ወደ ላይ ወጥቶ የተመለሰው ሰው፤ ሊፈታቸው የሚሞክረውን እንገድላለን የሚሉ እስረኞች
አራቱ ውድቀቶች — ክብር፣ ገንዘብ፣ ነጻነት፣ ተሟጋቹ። ትግሥት እንደምትለው ታሪክ ሳይሆን ምርመራ
ተሟጋቹ — ሕዝቡ የሚያቆመው፣ የሚጠብቁት ጥቂት ሰዎች የሚለምን፣ ደፋሮቹን፣ ኩሩዎቹን፣ አስተዋዮቹንና ሀብታሞቹን የሚያጸዳ
ተኩላው — የሰው ሥጋ የቀመሰ ወደ ተኩላ ይለወጣል የሚለው አሮጌ ተረት፤ ዳዊት ደግሞ ጠባቂዎቹ ከውሻ ወደ ተኩላ እንዳይለወጡ ምን ይይዛቸዋል ብሎ ይጠይቃል
የሕይወት ዕጣ — ማን መጀመሪያ እንደሚመርጥ ብቻ የሚወስን ዕጣ፤ አዋጅ ነጋሪው እንደሚለው ኃላፊነቱ የመረጠው ነው
ግርጌ ማስታወሻ — Whitehead የአውሮፓን የፍልስፍና ትውፊት የገለጸበት ቃል
የውይይት ጥያቄዎች
ምርጫ ወይስ አድራሻ? ዳዊት Plato የፍትሕን ንግግር መሣሪያ በሚሠራ ቤት ውስጥ ማስቀመጡ ተራ አይደለም ይላል፤ ትግሥት ንግግሩ በዚያ ቤት ስለተካሄደ ብቻ ሊሆን ይችላል ትላለች፤ ዳዊትም ማስረጃ እንደሌለው ተቀብሏል። ማስረጃ በሌለበት ቦታ አንድን ትዕይንት እንዴት ማንበብ ይቻላል?
ገንዘብ ወይስ ሥልጣን? ትግሥት በቤቱ የተቀመጡት ሰዎች ገንዘብ አላቸው፣ ሥልጣን የላቸውም ትላለች፤ ዳዊት ያ ጋሻውን አያጠፋውም ይላል። የቤቱ ባለቤት የመምረጥ መብት አለመኖሩ ስለ ንግግሩ ምን ይለውጣል?
ኢብሳ Thrasymachus አዲስ ሐሳብ አላመጣም ይላል — አቴንስ ለአንድ ልዑክ የሰጠችውን መልስ በክፍል ውስጥ በተራ ንግግር ተናገረው። ትግሥት እንደምትለው ተመሳሳይ ነገር በመንግሥት ሲነገር አስተዳደር፣ በአንድ ሰው ሲነገር ስድብ ይሆናል። ለምን?
ውርርዱ ተከፍሏል? ዳዊት ፍትሕ በአንድ ሰው ውስጥ ያለ አደረጃጀት ነው በተባለበት ቅጽበት ተከፍሏል ይላል፤ ትግሥት መጽሐፉ በስም፣ በሽልማትና በሌላኛው ዓለም ሲያበቃ Glaucon የከለከለውን ሁለተኛ አንባቢ አናግሯል ትላለች። የትኛው ንባብ ያሳምናል?
እያንዳንዱ የራሱን ሥራ — ትግሥት ይህ የመደብ ሥርዓት የሚከላከልበት ቋንቋ ነው ትላለች፤ ዳዊት በከተማ ላይ ይቀበለዋል፣ በአንድ ሰው ውስጥ ግን ማንንም አይጎዳም ይላል። የዐሥራ አንድ ዓመቱ ፈተና ከክፍያ ይሻላል፤ ፈተናውን የሚያዘጋጀውና ውጤቱን የሚያውቀው አንድ ወገን ብቻ ሲሆን ግን ምን ይሆናል?
ጠባቂዎቹን ማን ይይዛቸዋል? ዳዊት በአሥሩ መጽሐፍ ውስጥ ጠባቂ ያልሆነ ሰው በጠባቂ ላይ የሚያደርገው አንድም እርምጃ የለም ይላል፤ ትግሥት ተቀብላ መጽሐፉ ሕገ መንግሥት ሳይሆን ስለ አንድ ነፍስ የቀረበ ክርክር ነው ትላለች። ታዲያ ሥርዓተ ትምህርትና የጋብቻ ዕጣ ለምን በውስጡ አሉ? ትግሥት ለዚህ መልስ የለኝም ብላለች
ሁሉንም የሚመስል መስታወት — ትግሥት አራቱ ውድቀቶች ታሪክ ሳይሆኑ ምርመራ ናቸው ትላለች፤ ሰዎች በውስጣቸው የሚያውቁትን የሚያገኙት ሰፊ ስለሆኑ ሊሆን ይችላል። ዳዊት ግን ማጽዳቱ በጣም የተለየ ነው ይላል። አንድ መግለጫ ትክክል መሆኑን በምን እናውቃለን?
ውሸቱና የሠራት ሰው — አበባ መጽሐፉ መሥራቾቿ ውሸት መሆኑን በሚያውቁት ታሪክ ላይ የቆመች ከተማን ያምናል ትላለች። ከተማዋ ጥያቄዎቿን ትዘጋለች፤ የሠራት ሰው ግን ሕይወቱን ሙሉ ቃላችሁ ምን ማለት ነው ብሎ የጠየቀ ነው። በዚያች ከተማ ውስጥ ለእርሱ ቦታ ይኖር ነበር?
ምርጫ ወይስ ዕጣ? የመጀመሪያውን ዕጣ ያወጣው ሰው አምባገነንነትን አንሥቶ ዕጣውን ወቀሰ። ዳዊት መጽሐፉ «ያ ሰው መርጧል።» እንደሚል ይይዛል፤ ትግሥት ያ መጽናኛ ነው፣ መልስ አይደለም ትላለች። ዕጣው ተራን ብቻ ከወሰነ ኃላፊነቱ የማን ነው?
