በ1571፣ በኦገስት ወር፣ በቆጵሮስ ደሴት ላይ ያለ አንድ ምሽግ አሥራ አንድ ወር ተከቦ ከቆየ በኋላ ተጽፎ በተፈረመ ስምምነት እጅ ሰጠ። ስምምነቱን ይዞ ወደ ሥነ ሥርዓቱ የሄደው አዛዥ አልተመለሰም። ቆዳው ተገፎ ወደ ቁስጥንጥንያ ሄደ፤ ከዘጠኝ ዓመት በኋላ አንድ መርከበኛ ከመጋዘኑ ሰርቆ አወጣው፤ ዛሬም ቬኒስ ውስጥ በአንድ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ አለ። ሠላሳ ሦስት ዓመት አለፈ። ከዚያ በኋላ ለንደን ውስጥ አንድ ተውኔት መድረክ ላይ ወጣ፤ በዚያ ተውኔት ውስጥ ቬኒስ ቆጵሮስን ለመከላከል ጄኔራል ትልካለች። ተመልካቾቹ ግን ገና ልጆች ሳሉ ያቺ ደሴት ከቬኒስ እጅ እንደ ወጣች ያውቃሉ። ሁለት ጥያቄ ይዘን እንሄዳለን። አንድ መንግሥት ሠራዊቱን እንዲመራለት የውጭ ሰው የሚቀጥረው ምን ዓይነት መንግሥት ነው? እና በዚያ ተውኔት ውስጥ ማስረጃ ማለት ምንድን ነው?
ክፍል 1 — የተፈረመ ወረቀትና የተጣሰ ቃል (ሳባ)
ሦስቱ ዋና ነጥቦች — አንደኛ፦ ተውኔቱ የተወሰደው ስም ያላት አንዲት ሰው ብቻ ካለችበት የጣሊያንኛ ተረት ነው። ሁለተኛ፦ ቬኒስ ሠራዊቷን የሚመራላትን ሰው ከዜጎቿ ውጭ ትቀጥር ነበር፤ Othello የተቀጠረው የከተማዋ ልጅ ስላልሆነ ነው። ሦስተኛ፦ በተረቱ ውስጥ ተንኮለኛው የሚያደርገው ነገር የተጻፈ ምክንያት አለው፤ በተውኔቱ ውስጥ ግን ያ ምክንያት የለም
ፋማጉስታ — በምሥራቅ ሜዲትራኒያን ባሕር ውስጥ ባለችው በቆጵሮስ ላይ ያለ ምሽግ። ከበባው የተጀመረው በ1570፣ በሴፕቴምበር 17 ቀን ነው፤ ምሽጉ በስምምነት እጅ የሰጠው ከአሥራ አንድ ወር በኋላ፣ በኦገስት 1 ቀን ነው። ስምምነቱ የቃል አልነበረም። ተጽፎ ተፈረመ — በምሽጉ ውስጥ ያሉት ምዕራባውያን በራሳቸው ሰንደቅ ወጥተው ወደ ቀርጤስ ደሴት ይሻገራሉ የሚል
Bragadin — በፋማጉስታ የቬኒስ አዛዥ። ወረቀቱን ይዞ እጅ ወደሚሰጥበት ሥነ ሥርዓት ሄደ፤ አልተመለሰም። በኦገስት 17 ቀን ሞተ። እንዴት እንደ ሞተ የሚነግሩን የቬኒስ ዘገባዎች ናቸው፤ በእነዚያ ዘገባዎች መሠረት ተቆራርጦና ቆዳው ተገፎ ነው። ቆዳው ወደ ቁስጥንጥንያ ሄዶ በአንድ ጠቅላይ መጋዘን ውስጥ ተቀመጠ፤ በ1580 አንድ መርከበኛ ሰርቆ አወጣውና ወደ ቤቱ አመጣው። ዛሬም ቬኒስ ውስጥ በአንድ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ አለ
ኒኮዚያ — የደሴቲቱ ሌላዋ ከተማ፤ ቀድማ በ1570፣ በሴፕቴምበር 9 ቀን ወደቀች። ከዚያ በኋላ ቆጵሮስ ለሦስት መቶ ዓመታት በኦቶማን መንግሥት እጅ ውስጥ ቆየች
አንድ ምሽት፣ በንጉሡ ፊት — ስለዚህ ተውኔት በእጅ ያለው የመጀመሪያው መዝገብ አንድ ምሽት ብቻ ነው፦ በ1604፣ በኖቬምበር 1 ቀን፣ በንጉሡ ቤተ መንግሥት ውስጥ ቀረበ፤ ያቀረበውም የንጉሡ ራሱ የተዋንያን ቡድን ነው። ጽሕፈቱ በ1603 እና በ1604 መካከል ነው ተብሎ ይታሰባል
በሥራ ዘመኑ ውስጥ ያለው ቦታ — ሳባ ስለ ጸሐፊው በዚህ ክፍል የያዘችው አንድ ነገር ብቻ ነው፦ ተውኔቱ በሥራ ዘመኑ ውስጥ ያለው ቦታ። Hamlet ተጽፎ አልቋል፤ በ1599 እና በ1601 መካከል። King Lear ገና አልተጻፈም፤ የእሱ ጊዜ በ1605 እና በ1606 ላይ ነው። Othello የተቀመጠው በእነዚያ ሁለት መካከል ነው። ይህ ተውኔት በቀረበበት ዓመት፣ በዲሴምበር 26 ቀን፣ ሌላ ተውኔቱም በንጉሡ ፊት ቀረበ፤ Measure for Measure ይባላል። የሁለቱም ተውኔቶች ታሪክ የተወሰደው ከአንድ የጣሊያንኛ መጽሐፍ ነው።
Cinthio — በጣሊያንኛ የጻፈ የአጫጭር ተረቶች ደራሲ፤ በ1565 አንድ የተረቶች ስብስብ አሳተመ። በዚያ ዘመን እንዲህ ያለ መጽሐፍ የተለመደ ነበር፤ በግጥም ሳይሆን በዝርው የተጻፉ አጫጭር ትረካዎችን በአንድ ላይ ይሰበስባል። ከእነዚያ ትረካዎች አንዱ ተውኔቱ የወጣበት ታሪክ ነው
ስም ያላት አንዲት ሰው — በተረቱ ውስጥ ካሉት ሰዎች ሁሉ ስም ያላት Disdemona ብቻ ናት፤ ደግሞም በመጨረሻ ላይ የምትገደለው እርሷ ናት። የቀሩትን ተረቱ የሚጠራቸው በሚሠሩት ሥራ ወይም በመጡበት ዘር ብቻ ነው — «ሙሩ» ይላል፣ «ሰንደቅ ተሸካሚው» ይላል፣ ሦስተኛውንም በማዕረጉ ብቻ ይጠራዋል
የመጀመሪያው ለውጥ ስም ነው — በተውኔቱ ውስጥ ሁሉም ሰው ስም አለው። አዛዡ Othello ይባላል፤ ሚስቱ Desdemona ትባላለች — ስሟ ከተረቱ ትንሽ ተቀይሮ ነው የተጻፈው። የሚያጠፋቸው ሰው Iago ይባላል፤ በOthello ሥር ያለ መኮንን ነው። ከእሱ ቀጥሎ የምንሰማው Cassio ነው፤ እሱም የOthello መኮንን ነው። ተረቱ ስም የሰጠው ለሟቿ ብቻ ነው። ተውኔቱ ደግሞ ለሁሉም ሰጠ
የተሰረዘው ምክንያት — በጣሊያንኛው ተረት ውስጥ ተንኮለኛው ለምን እንደዚያ እንዳደረገ ተጽፎ ይገኛል፦ ሰንደቅ ተሸካሚው Disdemonaን ይወዳታል፤ እርሷ ግን ዞር ብላ አላየችውም፤ ፍቅሩም ወደ ጥላቻ ተለወጠ። ምክንያቱ ተጽፏል፤ ተነግሯል፤ አልቋል። Shakespeare ተረቱን ሲወስድ ያንን ምክንያት አልወሰደውም። ተወው
ተረቱ የሚያልቅበት መንገድ — ሦስት ልዩነት፣ ያለ ትርጓሜ — በተረቱ ውስጥ ሙሩና ሰንደቅ ተሸካሚው Disdemonaን አብረው ይገድሏታል፤ አሸዋ በሞላባቸው ካልሲዎች ነው። በተውኔቱ ውስጥ ግን Othello ብቻውን ነው የሚያደርገው። በተረቱ ውስጥ ሰንደቅ ተሸካሚው በኋላ ላይ በሥቃይ ውስጥ ይሞታል፤ ግን በዚህ ወንጀል ሳይሆን በሌላ ጉዳይ ተይዞ ነው፤ በተውኔቱ ውስጥ ተንኮለኛው በሞት አይቀጣም። በተረቱ ውስጥ ሙሩን የገደሉት የሚስቱ ዘመዶች ናቸው፤ ማንም አልመረመረም፤ ማንም አልፈረደም። በተውኔቱ ውስጥ ግን የሚቆጥረው መንግሥት ነው
ያልተለወጠው አንድ ነገር — በተረቱም ውስጥ በተውኔቱም ውስጥ በመሃል ላይ ያለው ሰው የዚያች ከተማ ልጅ አይደለም። የተቀጠረ ሰው ነው። ቬኒስ ጄኔራሏን በጽሑፍ ትቀጥር ነበር
ክፍል 2 — ያረጀ ካርታና ውጊያ የሚገዛ ከተማ (ኢብሳ)
ቬኒስ ምን ነበረች — በጣሊያን ውስጥ ያለች የባሕር ከተማ፤ በዚያ ዘመን ግን ከተማ ብቻ አልነበረችም። መንግሥት ነበረች፤ ራሷን የቻለች ሪፐብሊክ ናት፤ ሀብቷም ከንግድና ከመርከብ የመጣ ነው
ማን ይወስናል — የምትተዳደረው በንጉሥ አልነበረም። የከተማዋ ባለጸጋ ቤተሰቦች ተወካዮች ተሰብስበው ይመክራሉ፤ ከመካከላቸውም አንዱን መርጠው በአናት ላይ ያስቀምጣሉ። ያ የተመረጠ ሰው «ዶጅ» ይባላል — በምርጫ የሚቀመጥ የሪፐብሊኩ መሪ። ሥልጣኑ ግን በአንድ ሰው እጅ አልነበረም፦ ታላቁ ምክር ቤት፣ ሴኔቱ፣ የአሥሩ ሰዎች ምክር ቤት — ውሳኔ የሚወጣው በእነዚያ በኩል ነው
ግዛቷ — ወደቦች፣ ከግሪክ የተወሰነ ክፍልና ደሴቶች። ከእነዚያ ደሴቶች አንዷ ቆጵሮስ ናት
ያረጀ ካርታ — ስለዚህ ተውኔት የሚጻፉ መግቢያዎች ቬኒስን ሲገልጹ «ቆጵሮስን የያዘች ኃያል መንግሥት» ይላሉ፤ ያ አገላለጽ ለአሥራ ስድስተኛው መቶ ዘመን ትክክል ነው። ተውኔቱ ግን የተጻፈው በ1604 ነው፤ ቬኒስ ቆጵሮስን በ1570 እና በ1571 ዓመታት ውስጥ አጣቻት፤ መልሳም አላገኘቻትም። ኢብሳ የሚያስቀምጠው ይህ ነው፦ በተውኔቱ ውስጥ የምናያት ቬኒስ የሠላሳ ሦስት ዓመት በፊት ቬኒስ ናት፤ መድረኩ ላይ የተዘረጋው ካርታ ያረጀ ካርታ ነው፤ ተመልካቾቹም ያንን ያውቁ ነበር
ውጊያ የሚገዛ ከተማ — በጣሊያን ውስጥ እንደ ቬኒስ ያሉ የንግድ ከተሞች ገንዘብና መርከብ ነበራቸው፤ የራሳቸው ሠራዊት ግን ትንሽ ነው። ስለዚህ ጦርነት የሚያውቁ ባለሙያ አዛዦችን ከውጭ ይቀጥራሉ። አዛዡ የከተማዋ ልጅ አይደለም። ቅጥረኛ ነው። ውሉ ሲያልቅም ግንኙነቱ ያልቃል። Othello በዚያ ዝግጅት ውስጥ ያለ ሰው ነው፤ ሙያው ጦርነት ነው፤ ለቬኒስ ደግሞ የሚያስፈልጋት ሰው ነው — ሠራዊቷን መርቶ ድል ስላመጣላት
በሕግ የተጻፈ ሰፈር — ቬኒስ በውስጧ ብዙ የውጭ ሰው ነበራት፦ ነጋዴዎች፣ መርከበኞች፣ ወታደሮች። ለእያንዳንዱ ዓይነት እንግዳ ደግሞ በጽሑፍ የተቀመጠ ቦታ ነበራት። በ1516፣ በማርች 29 ቀን፣ ዶጁና ሴኔቱ አንድ ውሳኔ አሳለፉ፦ በቬኒስ ውስጥ የሚኖሩ አይሁዶች ከዚያ በኋላ በአንድ ሰፈር ውስጥ ብቻ እንዲኖሩ። የሰፈሩ በሮች ሌሊት ይዘጋሉ፤ ጠባቂም ይቆምባቸዋል፣ ቀንም ሌሊትም፤ የጠባቂዎቹን ወጪ የሚሸፍኑት በሰፈሩ ውስጥ የታሰሩት ሰዎች ራሳቸው ናቸው
«ጌቶ» — ያ ሰፈር የተጠራበት ስም። ቃሉ ከየት እንደ መጣ አይታወቅም፤ የተለያዩ ማብራሪያዎች ቀርበዋል፣ አንዱም አልተረጋገጠም። ስለዚህ ኢብሳ ቃሉን ትቶ ሥርዓቱን ይይዛል፦ በዚያች ከተማ ውስጥ መኖር ይቻላል፤ ሆኖም መኖሪያው በጽሑፍ የተወሰነ ነው፤ ቦታውን የሚጠብቀውን ወጪ የሚከፍለው ደግሞ የተከለከለው ሰው ራሱ ነው
በዚያ ዘመን ዓለም — ትላልቅ ገዢዎች ነበሩ፦ የእንግሊዟ ንግሥት ኤልሳቤጥ፤ አስፈሪው ኢቫን፤ የኦቶማን መንግሥት ገዢ ግርማዊው ሱለይማን። በ1588 ደግሞ እንግሊዝ የስፔንን ታላቅ የመርከብ ጦር ድል አደረገች፤ ያም በዚያ ዘመን ከተነገሩ ወሬዎች ሁሉ ትልቁ ነው። ዘመኑ የሃይማኖት ጦርነት ዘመን ነው። ኢብሳ የሚጨምረው ግን ይህን ነው፦ Shakespeare የጻፋቸው ተውኔቶች ያንን ትኩሳት አይዙም፤ በጽሑፉ ውስጥ በማዕከሉ ላይ ያለው ሰው ነው
ከሞሮኮ የመጣው ሰው — በ1600፣ በኦገስት 8 ቀን፣ ከሞሮኮ የተላከ አምባሳደር ደቨር በተባለች የእንግሊዝ ስፍራ ወረደ። ስሙ Abd el-Ouahed ben Messaoud ይባላል። ስድስት ወር ገደማ በንግሥቲቱ ቤተ መንግሥት ቆየ፤ ከንግሥት ኤልሳቤጥ ጋር ሁለት ጊዜ ተገናኘ — በኦገስት 19 ቀን፣ ከዚያም በሴፕቴምበር 10 ቀን። ያመጣው ሐሳብ በስፔን ላይ የሚደረግ ጥምረት ነው። በዚያው ዓመት ገደማ ሥዕሉ ተሣለ፤ ያ ሥዕል ዛሬም እንግሊዝ ውስጥ በአንድ ዩኒቨርሲቲ ውስጥ ተሰቅሎ ይገኛል
ያልተፈታው ክርክር — ያ ሰው ከOthello ጋር ግንኙነት አለው? አንዳንዶች አዎ ይላሉ፤ ጸሐፊው ያንን ሰው አይቶ ሊሆን ይችላል ብለው ይከራከራሉ። ሌሎች ደግሞ ግንኙነት የለውም ብለው ይመልሳሉ። ኢብሳ ሁለቱን ወገን ብቻ አስቀምጦ ያልፋል፤ «ጉዳዩ እስከ ዛሬ አልተፈታም። እኔም ልፈታው አልችልም።» ይላል
አንድ የተዘጋ በር — ተውኔቱ የሚጀምረው በጦርነት አይደለም። በሥራ ቦታ ነው። አዛዡ ምክትሉን መረጠ፤ የመረጠውም Cassioን ነው፤ ያንን ቦታ ግን ሌላ ሰው ይፈልገው ነበር። ኢብሳ የሚያስቀምጠው ትይዩ ይህ ነው፦ አንድ ቦታ ላይ ክፍት የሥራ መደብ ይኖራል፤ ሁለት ሰው ይፈልገዋል፤ አንዱ ረጅም ዓመት እዚያው የሠራ ነው፤ ሌላኛው ደግሞ ከላይ ካሉት ሰዎች የሚያውቀው ሰው አለው። ውሳኔው ይወጣል፤ ሁለተኛው ያገኘዋል። የመጀመሪያው ሰው ግን አይለቅም። በማግስቱ ይመጣል። ሰላም ይላል። ከአዲሱ አለቃው ጋር በአንድ ጠረጴዛ ይሠራል
ተውኔት ማለት ምንድን ነው — ተውኔት መጽሐፍ አይደለም፤ ለተዋንያን ቡድን የሚጻፍ የሥራ ወረቀት ነው። ስለዚህ በውስጡ ተራኪ የለውም፤ ገብቶ «ይህ ሰው እየዋሸ ነው» የሚል ድምፅ የለም፤ ገብቶ «ይህች ሴት ንጹሕ ናት» የሚል ድምፅም የለም። ተመልካቹ የሚያውቀው መድረክ ላይ ቆሞ የተነገረውን ብቻ ነው፤ መድረክ ላይ ያለውም ሰው በጆሮው የሰማውን ብቻ ነው የሚያውቀው። ኢብሳ የሚያስቀምጠው ድምዳሜ ይህ ነው፦ ይህ አንድ ሐቅ ነው የዚህን ተውኔት ሴራ ሙሉ በሙሉ የሚያስችለው — አንድ ሰው በአንድ ክፍል ውስጥ አንድ ነገር ይናገራል፤ በሌላ ክፍል ደግሞ ሌላ ነገር ይናገራል፤ ያንን የሰሙት ሁለት ሰዎችም ተገናኝተው አያወዳድሩም
ክፍል 3 — ስምንት ክፍል፣ በሁለት ሰው መካከል (አበባ)
የክፍሉ አቀማመጥ፦ አበባ የምትጀምረው ኢብሳ ከጣለው ጥያቄ ነው — መጀመሪያ የሚዋሸው ማን ነው? «ወሳኙ ንግግር በሁለት ሰዎች መካከል ብቻ ነው የሚደረገው። ዛሬ ስምንት ክፍል እናልፋለን። ስምንተኛው ላይ ግን ሁሉም በአንድ ጊዜ ይገባሉ።»
በሁለት ሰው መካከል
አንድ፦ በሌሊት፣ ከመስኮት በታች
ቦታው ቬኒስ ናት፤ ሌሊት ነው — መንገዱ ላይ ሁለት ሰዎች ቆመዋል። አንዱ Iago ነው፤ የቬኒስ ሠራዊት አዛዥ በሆነው በOthello ሥር ያለ መኮንን። ሌላኛው Roderigo ነው፤ Desdemonaን የሚወድ የቬኒስ ሰው። Desdemona ደግሞ የአንድ ሴናተር ልጅ ናት
የመጀመሪያው ምክንያት — Iago ስለ ጥላቻው ተናገረ፤ ምክንያቱንም ጠራው። Othello ምክትል አዛዥ ሲሾም እርሱን አላለፈውም፤ ቦታውን ለCassio ሰጠው። Iago ያንን ቦታ ይፈልገው ነበር
ግብይቱ — Roderigo Desdemonaን ይወዳታል፤ Iago «ላግኝልህ» አለው፤ Roderigo ደግሞ ለIago ገንዘብ ይከፍለዋል
ጩኸቱ — የቆሙት ከአንድ መስኮት በታች ነው። በዚያ ቤት ውስጥ የተኛው Brabantio ነው፤ የDesdemona አባት፣ የቬኒስ ሴናተር። ስለ ልጁና ስለ Othello ምንም አያውቅም። ጮኹበት — ልጅህ ከቤት ወጥታለች፣ ከOthello ጋር ናት
በዚያው ጨለማ ውስጥ ስለ ራሱ የተናገረው — «እኔ የሆንኩት አይደለሁም።»
ሁለት፦ አንድ አዳራሽ፣ ብዙ ምስክር
ሌሊቱ አላለቀም — የቬኒስ ሴኔት ተሰብስቧል፤ የተሰበሰበውም ስለ ጋብቻ አይደለም። የቱርክ መርከቦች ባሕር ላይ ናቸው
ክሱ — Brabantio ገብቶ «ልጄን በጥንቆላ ወሰዳት» አለ። Othello መለሰ፦ «የዚህን ሽማግሌ ልጅ መውሰዴ እውነት ነው። አዎን፣ አግብቻታለሁ።» ጋብቻው አልቋል፤ ሴኔቱ የተቀመጠው በተፈጸመ ጋብቻ ላይ ነው
እንዴት እንደ ተዋወቋት — Brabantio ራሱ ወደ ቤቱ እየጠራ ታሪኩን ያስተርከው ነበር። ስለ ጉዞዎቹ፣ ስለ ውጊያዎቹ፣ ስለ ሰው በላዎቹና ራሳቸው ከትከሻቸው በታች ስለሚበቅልባቸው ሰዎች፣ ስለ ምርኮውም ተናገረ — «በጨካኝ ጠላት ተማርኬ ለባርነት እንደ ተሸጥኩ፣ ከዚያም ከዚያው እንደ ተቤዠሁ።» ልጅቷ እየሰማች ነበር። መደምደሚያውንም እርሱ ራሱ ተናገረ፦ «እርሷ ያለፍኩባቸውን አደጋዎች ወዳ ወደደችኝ፤ እኔም እነዚያን በማዘኗ ወደድኳት።»
Desdemona በአባቷና በባሏ መካከል — ተጠርታ ቆማ ተናገረች፦ «እዚህ ላይ የተከፈለ ግዴታ አለብኝ።»
የBrabantio የመጨረሻ ዓረፍተ ነገር — ተሸንፎ ልጁን አሳልፎ ከመስጠቱ በኋላ ወደ Othello ዞሮ፦ «አባቷን አታለለች፤ አንተንም ልታታልል ትችላለች።»
ሁለቱ ሹመቶች በአንድ ሌሊት — የሴኔቱ መሪ «ቱርኩ በታላቅ ዝግጅት ወደ ቆጵሮስ እያመራ ነው።» አለ፤ Othello የቬኒስን ጦር እንዲመራ ወደ ቆጵሮስ ተላከ፤ Desdemona አብራው ልትሄድ ጠየቀች፣ ተፈቀደላት። Othello ከዚያ አዳራሽ የወጣው ባል ሆኖና አዛዥ ሆኖ ነው
ሁለተኛው ምክንያት — አዳራሹ ባዶ ሲሆን Iago ብቻውን ቀርቶ ተናገረ፦ «ሙሩን እጠላዋለሁ። የሚወራው ደግሞ በአልጋዬ ላይ የእኔን ሥራ ሠርቷል የሚል ነው።» የመጀመሪያው ምክንያት የሥራ መደቡ ነበር
ሦስት፦ ወደቡ ላይ
ጦርነቱ ማንም ሳይዋጋ አለቀ — ቆጵሮስ ላይ ማዕበል ተነሣ፤ ማዕበሉ የቱርክን መርከቦች በተነ
መድረሱ — የቬኒስ መርከቦች አንድ በአንድ ደረሱ፦ Cassio፣ ከዚያ Desdemona — አብራት Emilia አለች፤ Emilia የIago ሚስት ናት፤ የDesdemonaም አገልጋይ ናት — ከዚያ Iago፣ በመጨረሻም Othello። ድግስ ታወጀ
ዕቅዱ በሙሉ ተነገረ — Iago ከRoderigo ጋር ብቻውን ቀርቶ «Desdemonaን ታገኛታለህ» አለው፤ ለዚያ ግን Othello መቅናት አለበት አለ። Cassio መሣሪያ ይሆናል፤ Desdemona Cassioን ትወደዋለች፣ ታምነዋለች የሚል እምነት በOthello ውስጥ ይተከላል። ዕቅዱ ይኸው ብቻ ነው
አራት፦ የወይን ጠጅ ምሽት
ሁለት ጽዋ — በደሴቲቱ ላይ ድግስ አለ፤ Cassio ጠባቂ ሆኖ ተመድቧል። Iago አመሰገነው፤ ጽዋ ሰጠው፤ ሌላም ጽዋ ሰጠው። Cassio መጠጣት አልችልም ብሎ ነበር፤ ጠጣ
ጩኸቱ — Cassio አንድ መኳንንት በሰይፍ አቆሰለው፤ ደወል ተደወለ፤ ደሴቲቱ በሙሉ ተነሣች። Othello ከአልጋው ተነሥቶ መጣ፦ «ቱርክ ሆነናል እንዴ? ሰማይ ለኦቶማኖች የከለከለውን በራሳችን ላይ እናደርጋለን?»
Iago እንዴት እንደ መለሰ — በጣም በዝግታ፣ ስለ Cassio መልካም ነገር እየተናገረ። ከዚያ Othello ወደ Cassio ዞረ፦ «Cassio፣ እወድሃለሁ። ከዛሬ ጀምሮ ግን የእኔ መኮንን አትሆንም።»
«ስም፣ ስም፣ ስም! ስሜን አጣሁ! ከራሴ የማይሞተውን ክፍል አጣሁ።» — አበባ የምታስቀምጠው ይህ ነው፦ በዚህ ተውኔት ውስጥ የምክትል አዛዥነት ቦታ ማዕረግ ብቻ አይደለም። ኑሮ ነው። Cassio ያንን ቦታ ሲያጣ ገቢውን ነው ያጣው
ምክሩ — Iago ምክር ሰጠው፦ ወደ Desdemona ሂድ፤ እርሷ ለOthello ትለምንልሃለች። Cassio ተስማማ፤ አመሰገነውም። ከዚያ Iago ብቻውን ቀርቶ፦ «ታዲያ እኔን ተንኮለኛ ነው የሚለኝ ማን ነው?»
አምስት፦ በአትክልት ስፍራው
ልመናውና እጅ መሳሙ — Cassio ወደ Desdemona ሄዶ ለመነ፤ እርሷም ለOthello እንደምታነሣለት ቃል ገባችለት፤ በምስጋና እጇን ሳመ። በዚያች ቅጽበት Othello ወደዚያ እየመጣ ነበር። Cassio ተነሥቶ ወጣ። Othello ያየው ያንን ነው
ሦስት ጊዜ — Desdemona ጉዳዩን አነሣችለት፤ ደግማም አነሣችለት፤ ሦስተኛም አነሣችለት
ረጅሙ ትዕይንት — Othello ከIago ጋር ብቻውን ቀረ። Iago በጥያቄ ጀመረ፤ መልስ አልሰጠም፤ ግማሽ ዓረፍተ ነገር ተናግሮ አቆመ፤ ተናገር ሲባል እምቢ አለ። ከዚያም ስለ ስም ተናገረ፦ «ጌታዬ፣ የወንድም የሴትም መልካም ስም የነፍሳቸው ቅርብ ዕንቁ ነው። ኪሴን የሚሰርቅ ቆሻሻ ነው የሚሰርቀው። መልካም ስሜን የሚነጥቀኝ ግን እርሱን የማያበለጽግ ነገር ወስዶ እኔን በእውነት ድሃ ያደርገኛል።» ከዚያም አስጠነቀቀው፦ «ጌታዬ፣ ከቅናት ተጠንቀቅ። አረንጓዴ ዐይን ያለው ጭራቅ ነው፤ የሚበላውን ሥጋ እያላገጠበት የሚበላ።»
ትእዛዙ — «ተንኮለኛ፣ የምወዳትን ሴት አመንዝራ መሆኗን አረጋግጥ። በዐይኔ የማየው ማስረጃ ስጠኝ።»
መልሱ — Iago የሚያሳይህ ነገር የለም አለ፤ ሰዎቹን በዐይንህ ማየት ትፈልጋለህ ወይ ብሎ ጠየቀው፤ ያ የማይሆን ነገር ነው አለ። ከዚያም የሚሰጠውን ነገር በስሙ ሰየመው፦ ክስና ጠንካራ ሁኔታዎች
Othello ወደ ኋላ አልተመለሰም — «ሠራዊቱ ሁሉ፣ ቆፋሪዎቹም ሳይቀሩ፣ ሰውነቷን ቀምሰውት ቢሆን ኖሮ፣ እኔ ግን ምንም ባላውቅ ኖሮ፣ ደስተኛ በሆንኩ ነበር።» ሁለቱም ተንበረከኩ፤ ሁለቱም ማሉ፤ Othello የCassioን ሞት አዘዘ። Iago ትዕይንቱን የዘጋው በዚህ ነው፦ «ከዛሬ ጀምሮ ለዘላለም ያንተ ነኝ።»
ስድስት፦ መሀረሙ
ተከታታይ ማስተላለፍ — መሀረሙ Othello ለDesdemona የሰጣት ስጦታ ነው። Iago ሚስቱን Emiliaን ያንን መሀረም አምጭልኝ ብሏት ነበር። Desdemona ሳታውቀው ጣለችው። Emilia አነሣችው። Emilia ለባሏ ለIago ሰጠችው። Iago ወደ Cassio ክፍል ወስዶ ጣለው። Cassio አገኘው — ማን እንዳስቀመጠው አያውቅም — ለBianca ሰጣት
Bianca — በቆጵሮስ የምትኖር ሴተኛ አዳሪ ናት፤ Cassioንም ትወደዋለች
የተሰማው ግማሽ — Iago Othelloን ራቅ ብሎ እንዲሰማ አድርጎ አቆመው፤ ከዚያ ከCassio ጋር ማውራት ጀመረ። Othello የሚሰማው ግማሹን ብቻ ነው። በዚያ መሃል Bianca መሀረሙን በእጇ ይዛ መጥታ ማን እንደ ሰጣት ተናገረች — Cassio ነው አለች
በሰዎች ፊት — Othello Desdemonaን ፊት ለፊት ከሰሳት፤ በሰዎች ፊት ተሳደበባት። Emilia በዚያ ክፍል ውስጥ ነበረች
ሁለቱ ንግግሮች — ስለዚያ መሀረም መነሻ በተውኔቱ ውስጥ ሁለት ንግግር አለ። በአንድ ስፍራ Othello ለDesdemona አንድ የግብጽ ጠንቋይ ለእናቴ ሰጥቷት ነበር ይላል፤ በውስጡም ኃይል አለ ይላል። በሌላ ስፍራ ደግሞ ስለ ተመሳሳዩ መሀረም፦ «መሀረም ነበር፤ አባቴ ለእናቴ የሰጠው ጥንታዊ ምልክት።» ሁለቱ ንግግሮች በአንድ ተውኔት ውስጥ ናቸው
ሰባት፦ ሁለት ሴቶች፣ አንድ ምሽት
የአኻያው ዘፈን — Desdemona ልብሷን እያወለቀች ነው፤ Emilia አጠገቧ ናት። አንድ ዘፈን አስታወሰች — የእናቷ አገልጋይ ትዘፍነው የነበረ፣ ስለ አኻያ ዛፍ። ዘፈነችው፤ በመሃል አቋረጠችው፤ ደግማም ቀጠለችው
ጥያቄውና መልሱ — Desdemona «ባሏን የምታታልል ሴት በእውነት አለች ወይ?» ብላ ጠየቀቻት፤ Emilia «አለች» አለች፤ Desdemona «እኔ ግን አላደርገውም» አለች። የEmilia መልስ ረዘም ያለ ነው፦ ሚስቶች እንደ ባሎቻቸው ስሜት አላቸው፤ ያያሉ፤ ይሸታሉ፤ ጣፋጩንና መራራውን ይለያሉ፤ ባሎቻቸው ሲበድሏቸው ደግሞ የሚማሩት ከባሎቻቸው ነው
ትዕይንቷ ወደ እኛ የደረሰችበት መንገድ — የአኻያው ዘፈን በ1622 በታተመው የመጀመሪያ ጽሑፍ ውስጥ የለም። ያለው በ1623 በታተመው ውስጥ ነው። ያ ሁለተኛው ጽሑፍ በመጀመሪያው ውስጥ የሌሉ መቶ ስድሳ መስመሮች ገደማ ይዟል
ስምንት፦ ሁሉም በአንድ ክፍል
መኝታ ቤት — መጋረጃ ያለበት አልጋ። Desdemona ተኝታለች። Othello መብራት ይዞ ገባ፦ «መብራቱን አጥፋው።» ቀሰቀሳት፤ ስለ መሀረሙ ጠየቃት፤ እርሷ ለCassio አልሰጠሁትም አለች፤ Cassio ራሱ ይመስክር አለች፤ Cassio መናገር አይችልም አላት
የመድረክ መመሪያው አንድ ቃል ነው — «አፈናት።»
ለመጀመሪያ ጊዜ ሁሉም በአንድ ክፍል — በሩ ተንኳኳ፤ Emilia ገባች። ከዚያ Montano ገባ — በደሴቲቱ ላይ ኃላፊነት ያለው ሰው፤ Gratiano — የBrabantio ወንድም፤ Iago፤ ከዚያም Lodovico — የBrabantio ዘመድ፣ ከቬኒስ የተላከው። Cassio ቆስሎ ተሸክመውት ገቡ። እውነቱ የወጣው በዘጠና መስመር ገደማ ውስጥ ነው
Emilia አልዘጋችም — Othello መሀረሙን አነሣ፤ «Iago ነገረኝ» አለ። Emilia ዞረች፤ መሀረሙን ማን እንዳነሣውና ለማን እንደ ሰጠው ተናገረች። ባሏ ዝም በይ አላት፤ ሰይፉንም አነሣ። እርሷ ግን፦ «እርሱን መታዘዝ ተገቢ ነው። አሁን ግን አይደለም። Iago፣ ምናልባት ወደ ቤት ዳግመኛ አልመለስም።» ከዚያም፦ «አንደበቴን አልዘጋም። መናገር ግዴታዬ ነው።»
Iago ሚስቱን ወግቶ ሸሸ — ተይዞ ተመለሰ። Emilia ስትሞት አንድ ነገር ለመነች፦ «አዎን፣ አዎን። ከእመቤቴ ጎን አስተኙኝ።»
ሰኮና የፈለገው ዐይን — Othello ወደ Iago እግሮች ተመለከተ፦ «ወደ እግሮቹ ዝቅ ብዬ አየሁ፤ ያ ግን ተረት ነው።» Lodovico «ለምን?» ብሎ ሲጠይቀው Iago መለሰ፦ «ምንም አትጠይቁኝ። የምታውቁትን ታውቃላችሁ። ከዛሬ ጀምሮ አንዲት ቃል አልናገርም።» ወደ ሥቃይ እንዲወሰድ ተወሰነ፤ የተረከበውም Montano ነው
የሌሎቹ ዜና — Gratiano ወደ አልጋው ዞሮ፦ «አባትሽ በመሞቱ ደስ ብሎኛል። ጋብቻሽ ለእርሱ ሞት ሆነበት፤ ኀዘንም የዕድሜውን ክር ለሁለት ቆረጠው።» Roderigo በዚያው ሌሊት መንገድ ላይ ሞቷል፤ የገደለው Iago ነው። Bianca ተይዛለች፤ ከዚያ በኋላ ስሟ አልተጠራም
የመጨረሻው ንግግርና የመጨረሻው ትዝታ — «በጥበብ ሳይሆን ከመጠን በላይ ስለ ወደደ ሰው። በቀላሉ የማይቀና ሆኖ ሳለ ተገፍቶ ግን እጅግ ስለ ተመሰቃቀለ ሰው።» ከዚያም፦ «በአሌፖ አንድ ጊዜ፣ ጥምጥም የጠመጠመ ክፉ ቱርክ አንድ የቬኒስ ሰው ሲደበድብና መንግሥቱን ሲሳደብ፣ ያንን የተገረዘ ውሻ ጉሮሮውን ይዤ እንዲህ መታሁት።» «እንዲህ» ሲል ራሱን ወጋ። በአልጋው ላይ ወደቀ። ሦስቱም በዚያ አልጋ ላይ ናቸው
ቀጣዩ ሹመት — መጋረጃው ተጋረደ፤ Cassio ተሾመ፦ «በቆጵሮስ ላይ Cassio ይገዛል።» Lodovico የመጨረሻውን ተናገረ፦ «እኔ ወዲያውኑ መርከብ እወጣለሁ፤ ይህን ከባድ ድርጊት በከባድ ልብ ለመንግሥት እነግራለሁ።»
ሦስት ጥያቄዎች
መቼ አመነ?
ረጅሙ ትዕይንት የሚጀምረው Othello በምንም የማያምን ሰው ሆኖ ነው፤ የሚያልቀው ደግሞ የቀድሞ መኮንኑን ሞት ያዘዘ ሰው ሆኖ ነው። አበባ የምትለው፦ መለወጫው «ማስረጃ ስጠኝ» ያለበት ቦታ አይደለም — እርሱ ማስረጃ የጠየቀ ሰው ነው። መለወጫው ማስረጃ እንደማያገኝ ተነግሮት ያልቆመበት ቦታ ነው። Iago የሰጠው ነገር ስም አለው፤ ራሱ ሰይሞታል — ክስና ጠንካራ ሁኔታዎች፤ ማለትም የሚታይ አንድም ነገር የለም ማለት ነው። Othello ያንን ሰምቷል፤ ከዚያ በኋላ ግን ወደ ኋላ አልተመለሰም። ትዕይንቱ ሊቆም የሚችልበት ቦታ ያ ነበር። አልቆመም
ማን አየው?
በዚህ ተውኔት ውስጥ ሁሉንም ጎን ያየች አንዲት ሰው አለች — Emilia። የIago ሚስት ናት፤ የDesdemona አገልጋይ ናት፤ መሀረሙን ያነሣችው እርሷ ናት፤ ለባሏ ያስረከበችው እርሷ ናት፤ Othello Desdemonaን በሰዎች ፊት ሲሰድብ በክፍሉ ውስጥ ነበረች፤ ባሏ ስለ ቅናት ሲናገር አጠገቡ ነበረች። አበባ የምታስቀምጠው ይህ ነው፦ ማንም ግን አልጠየቃትም — Othello መሀረሙ የት ሄደ ብሎ ወደ እርሷ አልሄደም፤ Desdemona መሀረሜን አጣሁት ስትል እርሷን አልጠየቀቻትም፤ Cassio መሀረም ከየት መጣ ብሎ አልጠየቀም። በዚህ ተውኔት ውስጥ የሚያውቀው ሰው ተጠይቆ አያውቅም። በመጨረሻ ስትናገር ደግሞ ማንም አላስናገራትም። ራሷ ወሰነች
ለምን መሀረም?
አንድ ሰው ሚስቱን የገደለው በአንድ ቁራጭ ጨርቅ ምክንያት ነው። ጨርቁ በአራት ሰው እጅ አልፏል፤ ስለ አመጣጡ ደግሞ በተውኔቱ ውስጥ ራሱ ሁለት የተለያየ ንግግር አለ። የአበባ መልስ፦ መሀረሙ እንደ ማስረጃ የቆመው ማንም ስላልነካው ነው። ማንም «ከየት አገኘኸው?» ብሎ አልጠየቀም፤ ማንም «መቼ ጠፋ?» ብሎ አልጠየቀም፤ ማንም «ማን አነሣው?» ብሎ አልጠየቀም። አንድ ጥያቄ ብቻ በቂ ነበር፤ ያ ጥያቄ ግን እስከ መጨረሻው አልተጠየቀም
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ሁለቱ መሀረሞች
ዳዊት የሚከፍተው «ይህ ተውኔት ስሕተት አለበት። እኔ ደግሞ ያንን ስሕተት ልከላከል ነው የተቀመጥኩት።» ብሎ ነው። አንድ ሰው፣ አንድ ጨርቅ፣ ሁለት አመጣጥ።
ዳዊት — ጸሐፊው ረስቶታል የሚለውን መልስ አይቀበልም። መሀረሙ የሚቀየረው በሚያወራው ሰው ፍላጎት ልክ ነው፦ መጀመሪያ ላይ ሊያስፈራራት ይፈልጋል፣ ስለዚህ አስማት ይሆናል፤ ኋላ ላይ ራሱን እያዘነለት ነው፣ ስለዚህ የአባቱ ስጦታ ይሆናል። «ስሕተት አይደለም። ንግግር ነው።»
ትግሥት — ጥያቄውን ራሱ አትቀበልም። የትኛው ንግግር እውነት ነው የሚለው አይደለም ጉዳዩ፦ «ጨርቁ ሁለት አመጣጥ አለው። አንዱም ሰው አላስተዋለውም። የሚያስገርመኝ ያ ነው።»
የሁለቱ መገናኛ — ዳዊት ጥያቄውን ያንቀሳቅሰዋል፦ «ጥያቄው መሀረሙ ምንድን ነው የሚል ሳይሆን በዚያ ተውኔት ውስጥ ማስረጃ ማለት ምንድን ነው የሚል ነው።» ትግሥት ደግሞ መልሱ በተውኔቱ ውስጥ እንደ ተጻፈ ትመልሳለች — ክስና ጠንካራ ሁኔታዎች። «Iago ራሱ አምኖታል። Othello ደግሞ ሰምቶታል።» ዳዊት፦ «ያም ሆኖ ቀጠለ።»
ያላገኘው ቦታ
Iago ስለ ጥላቻው ሁለት ጊዜ ተናግሯል — አንዴ የሥራ መደቡን አነሣ፣ ሌላ ጊዜ ስለ አልጋው ወሬ አለ አለ። ዳዊት፦ «ሁለቱም ከሚሠራው ሥራ ጋር አይመጣጠኑም። አንድ ሰው በሥራ ማዕረግ ምክንያት አራት ሰው አያስገድልም።»
ዳዊት — ተውኔቱ አንድ ነገር እያደረገ ነው። በጥንቷ ግሪክና በሮም ውስጥ እንደ ሰይጣን ያለ ሰው አልነበረም፤ ክፋት የሰው ድርጊት ነበር። መጨረሻ ላይ Othello ወደ Iago እግር ዝቅ ብሎ ተመለከተ፤ ሰኮና ፈለገ፤ ተውኔቱ ግን ሰኮና አልሰጠውም። Coleridge የተባለ ሃያሲ ስለዚህ ሰው የጻፈውን ሐረግ ያመጣል፦ ምክንያት የሌለው ክፋት ምክንያት ማደኑ።
ትግሥት — ሐረጉን አትቀበለውም። ኢብሳ የገለጸው ክፍል አለ፦ አንድ ሰው ረጅም ዓመት ሠርቷል፤ ክፍት ቦታ ወጥቷል፤ ቦታው ግን ከላይ ወዳጅ ላለው ሰው ሄደ፤ እርሱ ግን አልለቀቀም። ያ ሰው የተሰማውን ስሜት «ምክንያት የለሽ» ብሎ መጥራት ራሱ አንድ ፍርድ ነው። የማን ቁጣ ይቆጠራል የሚል ፍርድ።
ያልተዘጋው — ዳዊት «ከቁጣ ወደ ግድያ ያለው መንገድ ረጅም ነው።» ይላል፤ ትግሥት ርዝመቱን አትክድም፣ ግን መነሻውን መሰረዝ ተውኔቱ የሚጠይቀን ነገር አይደለም ትላለች — መነሻው በመጀመሪያው ትዕይንት ላይ በራሱ አፍ ተነግሯል። ሁለቱም እርስ በርስ አልተቀባበሉም፤ ትግሥት የምትዘጋውም በዚህ ነው፦ «ተውኔቱ ራሱም አልመለሰውም።»
Emilia
ትግሥት የምትቆምበት ሰው Iago አይደለም። ሚስቱ ናት።
ትግሥት — Emilia ሁለት ቦታ ላይ ናት፦ የIago ሚስት ናት፤ የDesdemona አገልጋይ ናት። «መሀረሙን ያነሣችው ባሏ ስለ ጠየቃት ነው። ሚስት የባሏን ትእዛዝ ትፈጽማለች። ያች አንዲት ታዛዥ ድርጊት ደግሞ የግድያው መሣሪያ ሆነች።»
ዳዊት — እዚያ ላይ አይቀርም። Emilia ዝም ብላ የቆየችው አራት ምዕራፍ ሙሉ ነው፤ መሀረሙ ሲጠፋ አጠገብ ነበረች፤ Desdemona «መሀረሜን አጣሁት» ስትል ሰምታለች፤ Othello በሰዎች ፊት ሲሰድባት በክፍሉ ውስጥ ነበረች። አንዲት ዓረፍተ ነገር በቂ ነበር። «እኔ አነሣሁት» ማለት በቂ ነበር።
ትግሥት — በመጨረሻ ያንን ዓረፍተ ነገር ተናገረች፤ ዳዊት «ዘግይታ።» ይላል። የተውኔቱ መልስ ግን ያ ነው፦ እርሷ የተናገረችው ዋጋ አለው፤ ዋጋውም ሕይወቷ ነው። ባሏ ሰይፉን አነሣ፤ ተናገረች፤ ገደላት። ስለዚህ «ለምን ቀድማ አልተናገረችም?» ብለን ስንጠይቅ የምንጠይቀው ምንድን ነው — ቀድማ ተናግራ ብትሆን ኖሮ ቀድማ ትሞት ነበር ወይ? ዳዊት፦ «ወይም ማንም ባልሞተም ነበር።» ትግሥት፦ «ሁለቱም መልስ በተውኔቱ ውስጥ የለም።»
ዳዊት የሚያክለው — ያች ታዛዥነት ሁለት ጊዜ ሠርታለች፦ መጀመሪያ መሣሪያ አደረገቻት፤ መጨረሻ ላይ ደግሞ ብቸኛዋ ምስክር አደረገቻት። «አንዲት ባሕርይ ናት፤ ሁለት ጊዜ ግን ሁለት ተቃራኒ ነገር ሠራች።» ትግሥት ትስማማለች፤ ከዚያም «መቼ መታዘዝ እንደሚያቆም የሚነግረው ግን የለም። እኔ ይህን አልፈታውም።» ብላ ትተዋለች
ወደ ቬኒስ የሚሄደው ሪፖርት
አልጋው ላይ ሦስት ሰው ተኝቷል፤ ከቬኒስ የተላከው Lodovico መጋረጃውን አስጋረደ። ከዚያ ሁለት ነገር፦ ሹመት ሰጠ፤ እና ሪፖርት ሊያደርስ መርከብ ተሳፈረ — በሃያ መስመር ውስጥ።
ዳዊት — አዛዡ ሞቷል፤ ምክትሉ ተሾሟል፤ «በቆጵሮስ ላይ Cassio ይገዛል።» ኢብሳ የገለጸው ልማድ ነው። «ቬኒስ ውጊያዋን ትገዛዋለች። ገዢው ሲሞት ሌላ ትገዛለች። ማሽኑ አልቆመም።»
ትግሥት — ስለ ሪፖርቱ አንድ ጥያቄ አላት፦ ውስጡ ምን ይኖራል? ዳዊት፦ ሁሉም ነገር — ቀኑ፣ ስሞቹ፣ መሀረሙ፣ የሞቱት ሰዎች ብዛት። ትግሥት፦ «አንድ ነገር ግን አይኖርበትም። ማንም ሰው ሊጽፈው የማይችለው አንድ መስመር አለ።» ወረቀት ወደ ላይ ይወጣል፤ በዚያ ወረቀት ውስጥ ማን መቼ ምን እንዳደረገ ተጽፏል፤ ያልተጻፈው ግን ወረቀቱን የጻፈው ሰው ስለ ሌላኛው ሰው ምን ይሰማው እንደ ነበር ነው
መደምደሚያው — ዳዊት፦ «ስለዚህ መንግሥቱ የሚያገኘው ዘገባ የተሟላ ነው።» ትግሥት፦ «የተሟላ ነው። ባዶም ነው።»
የሦስቱ ፖም
ዳዊት፦ «ይህ ማሽን በአንድ ቦታ ብቻ የተሠራ አይደለም። ተመሳሳይ ታሪክ በሌላ ቋንቋ አለ።» ትግሥት ስሙን ትሰጠዋለች — «የሦስቱ ፖም»፣ «ሺህ አንድ ሌሊት» ከሚባለው የተረቶች ስብስብ ውስጥ።
ታሪኩ — ከጤግሮስ ወንዝ ውስጥ አንድ ሣጥን ወጣ፤ በውስጡ የተገደለች ሴት አለች። የባግዳድ ገዥ Harun al-Rashid ዋና አማካሪውን ጠርቶ ሦስት ቀን ሰጠው፤ ገዳዩን አምጣ አለው። ገዳዩ ራሱ መጣ — ባሏ ነው። ሚስቱ ታምማ ሦስት ፖም ፈልጋ ነበር፤ አመጣላት፤ ከዚያ አንዱ ጠፋ፤ አንድ ሰው ያንን ፖም ይዞ ሲያልፍ አየ፣ «ከዚያች ሴት አግኝቼዋለሁ» አለው፤ ስለዚህ የሚስቱ ፍቅረኛ አለ ብሎ ደመደመ፤ ገደላት። ፖሙን የወሰደው ግን ልጃቸው ነው፤ ከልጁ እጅ ደግሞ አንድ ባሪያ ነጥቆት ነበር
ዳዊት — «ማሽኑ ተመሳሳይ ነው። ሰው። ዕቃ። ዕቃውን ያንቀሳቀሰ ሦስተኛ ሰው። ባል ደግሞ ዕቃውን ማስረጃ ብሎ ወሰደው።»
ትግሥት — ፍርዱ ግን ተቃራኒ ነው። በባግዳድ ታሪክ ውስጥ ሥልጣን ያለው ሰው ምርመራ አዘዘ፤ እውነቱ በአደባባይ ተጠየቀ፤ መጨረሻ ላይም ዕቃውን ያንቀሳቀሰው ባሪያ ይቅር ተባለ
ዳዊት — «በቬኒስ ደግሞ ማንም ምርመራ አላዘዘም። ሁሉም እስኪሞት ድረስ አልተጠየቀም። ዕቃውን ያንቀሳቀሰችው ሴት ደግሞ በመጨረሻ እውነቱን በመናገሯ ተገደለች።»
ትግሥት የምትዘጋው — «ሁለቱ ታሪኮች ውስጥ የተለያየው ድርጊቱ አይደለም። ተራኪው ነው።»
ያልተነገሩ ነገሮች
1097 መስመር — በዚህ ተውኔት ውስጥ ረጅሙ ሚና የIago ነው፤ ከOthello ይረዝማል። የቡድኑ ዋና ተዋናይ Richard Burbage ግን የወሰደው አጭሩን ሚና ነው፤ ሲሞት የተጻፈለት የኀዘን ግጥም ከተጫወታቸው ሚናዎች መካከል «ኀዘንተኛውን ሙር» ይቆጥራል።
Desdemona — በእንግሊዝ መድረክ ላይ በሙያ የተጫወተች የመጀመሪያዋ ሴት የያዘችው ሚና። ዲሴምበር 8 ቀን 1660፣ ለንደን ውስጥ በአንድ ቲያትር ቤት። የትኛዋ ሴት እንደ ሆነች ግን አልተረጋገጠም፦ ማስረጃው የአንድ ሰው የኋላ ትዝታ ነው፤ አንዳንድ ተመራማሪዎችም ሌላ ስም ያቀርባሉ። ማለትም የመጀመሪያዋ ተዋናይት ማን እንደ ሆነች አናውቅም፤ ሚናውን ግን እናውቃለን
«ቀለምህ ለዚህ ሚና በቂ ጥቁር አይደለም።» — የአንድ ትችት ዓረፍተ ነገር፤ የተባለው ስለ Ira Aldridge ነው። ኒው ዮርክ ውስጥ በ1807 ተወለደ፤ ሥራውን ሁሉ የሠራው በአውሮፓ ነው። ለንደን ውስጥ መድረክ የወጣው በ1825 ነው፤ ከ1852 ጀምሮ አኅጉሩን ዞረ፤ ከፕሩሺያና ከሩሲያ ገዢዎች ኒሻን ተቀበለ፤ በ1867 ሎድዝ በምትባል ከተማ ውስጥ በሕዝብ ክብር ተቀበረ
296 ጊዜ — በብሮድዌይ ታሪክ ውስጥ ከሁሉ የበለጠ ረጅም ጊዜ የቆየው የShakespeare ትርዒት Othello ነው። ከ1943 ጀምሮ 296 ጊዜ ቀረበ፤ Paul Robeson ሚናውን ያዘ፤ Uta Hagen ደግሞ Desdemonaን ተጫወተች። ያ ቁጥር እስከ ዛሬ አልተሰበረም። ያው ሰው በ1930 ለንደን ውስጥ ተጫውቶት ነበር፤ ከIra Aldridge ወዲህ በብሪታንያ ያንን ሚና የያዘ የመጀመሪያው ጥቁር ተዋናይ ነው
«በጨካኝ አምላክ አምናለሁ።» — በተውኔቱ ውስጥ የለም። በ1887 ከቀረበ ኦፔራ ውስጥ ነው፤ ሙዚቃውን Verdi ሠራው፣ ቃሉን ደግሞ Boito ጻፈው። ያ ኦፔራ የቬኒስን ክፍል በሙሉ ጥሎታል፦ ሴኔት የለም፤ የDesdemona አባት Brabantio የለም፤ ችሎት የለም፤ የሚጀምረው በቆጵሮስ ማዕበል ነው። ተንኮለኛውም አንድ ነገር ተሰጥቶታል — የእምነት ቃል። ዳዊት የሚያስቀምጠው፦ «Shakespeare የሰረዘውን ምክንያት ኦፔራው መልሶ ሰጠው።»
ስድሳ ሦስት መሐላ — በ1622ቱ ጽሑፍ ውስጥ 63 መሐላ አለ፤ በ1623ቱ ውስጥ የሉም። ስንኞች ተጨመሩ፤ ስድብ ወጣ
መዝጊያ
ትግሥት በዚያ አልጋ ላይ ትቆማለች፦ መጋረጃው ተጋርዷል፤ ሦስቱ ከኋላው ናቸው። ዳዊት ደግሞ ከመጋረጃው ወጣ ብሎ ይመለከታል — በዚያ ተውኔት ውስጥ ሳይሰበር የቀረ አንድ ነገር አለ፤ ሪፐብሊኩ ነው። ያልተሰበረበትም ምክንያት አለው፦ ከOthello የፈለገችው ነገር አንድ ብቻ ነው፤ የሚሠራ ጄኔራል። ሳባ ያሳየችው ወረቀት በሃያ መስመር ውስጥ በሌላ ስም ተሞላ፤ ማሽኑ ቀጠለ።
ትግሥት ግን ያንን አታልፍም፦ «ያ ማሽኑ ማምለጡ አይደለም። የተውኔቱ ክስ ነው። ቬኒስ ቤተሰብ የሌለውን፣ ከተማ የሌለውን፣ ምስክር የሌለውን ሰው ወስዳ በአንድ ምሽግ ውስጥ አስቀመጠችው። አብሮት ያስቀመጠችው ደግሞ እርሱን ለመጥላት ምክንያት የነበረውን ሰው ነው። አሁን ወደ ቤት እየተጓዘ ያለው ዘገባ ውስጥ የሆነው ሁሉ ተጽፏል። ለምን እንደ ሆነ ግን አንዲት መስመር የለም።»
ዳዊት የሚዘጋው በዚህ ነው፦ «እኔም አንዲት መስመር አልጨምርበትም።»
ቁልፍ ጥቅሶች
«እኔ የሆንኩት አይደለሁም።» — Iago፣ በመጀመሪያው ትዕይንት ጨለማ ውስጥ
«የዚህን ሽማግሌ ልጅ መውሰዴ እውነት ነው። አዎን፣ አግብቻታለሁ።» — Othello፣ በሴኔቱ ፊት
«እርሷ ያለፍኩባቸውን አደጋዎች ወዳ ወደደችኝ፤ እኔም እነዚያን በማዘኗ ወደድኳት።» — Othello
«እዚህ ላይ የተከፈለ ግዴታ አለብኝ።» — Desdemona፣ በአባቷና በባሏ መካከል ቆማ
«አባቷን አታለለች፤ አንተንም ልታታልል ትችላለች።» — Brabantio፣ ልጁን አሳልፎ ከሰጠ በኋላ
«ሙሩን እጠላዋለሁ። የሚወራው ደግሞ በአልጋዬ ላይ የእኔን ሥራ ሠርቷል የሚል ነው።» — Iago፣ ብቻውን ሲቀር
«ስም፣ ስም፣ ስም! ስሜን አጣሁ! ከራሴ የማይሞተውን ክፍል አጣሁ።» — Cassio፣ ማዕረጉን ሲያጣ
«ታዲያ እኔን ተንኮለኛ ነው የሚለኝ ማን ነው?» — Iago
«ጌታዬ፣ ከቅናት ተጠንቀቅ። አረንጓዴ ዐይን ያለው ጭራቅ ነው፤ የሚበላውን ሥጋ እያላገጠበት የሚበላ።» — Iago
«ተንኮለኛ፣ የምወዳትን ሴት አመንዝራ መሆኗን አረጋግጥ። በዐይኔ የማየው ማስረጃ ስጠኝ።» — Othello
«ከዛሬ ጀምሮ ለዘላለም ያንተ ነኝ።» — Iago፣ ረጅሙን ትዕይንት ሲዘጋ
«አፈናት።» — በጽሑፉ ውስጥ የተቀመጠው የመድረክ መመሪያ
«እርሱን መታዘዝ ተገቢ ነው። አሁን ግን አይደለም። Iago፣ ምናልባት ወደ ቤት ዳግመኛ አልመለስም።» — Emilia
«አንደበቴን አልዘጋም። መናገር ግዴታዬ ነው።» — Emilia
«አዎን፣ አዎን። ከእመቤቴ ጎን አስተኙኝ።» — Emilia ስትሞት
«ምንም አትጠይቁኝ። የምታውቁትን ታውቃላችሁ። ከዛሬ ጀምሮ አንዲት ቃል አልናገርም።» — Iago
«በቆጵሮስ ላይ Cassio ይገዛል።» — Lodovico
«እኔ ወዲያውኑ መርከብ እወጣለሁ፤ ይህን ከባድ ድርጊት በከባድ ልብ ለመንግሥት እነግራለሁ።» — Lodovico፣ የተውኔቱ የመጨረሻ ትእዛዝ
አንድ ሰው በሥራ ማዕረግ ምክንያት አራት ሰው አያስገድልም። — ዳዊት
ያ ሰው የተሰማውን ስሜት «ምክንያት የለሽ» ብሎ መጥራት ራሱ አንድ ፍርድ ነው። የማን ቁጣ ይቆጠራል የሚል ፍርድ። — ትግሥት
አንዲት ባሕርይ ናት፤ ሁለት ጊዜ ግን ሁለት ተቃራኒ ነገር ሠራች። — ዳዊት፣ ስለ Emilia ታዛዥነት
የተሟላ ነው። ባዶም ነው። — ትግሥት፣ ስለ ወደ ቬኒስ ስለሚሄደው ዘገባ
ሁለቱ ታሪኮች ውስጥ የተለያየው ድርጊቱ አይደለም። ተራኪው ነው። — ትግሥት
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
Othello — የቬኒስ ሠራዊት አዛዥ፤ የከተማዋ ልጅ አይደለም፣ የተቀጠረ ነው። ሙያው ጦርነት ነው። ማስረጃ ጠይቆ ማስረጃ እንደሌለ ተነግሮት የቀጠለ ሰው
Desdemona — የBrabantio ልጅ፤ የOthello ሚስት። በተረቱ ውስጥ ስሟ Disdemona ነው፤ በተውኔቱ ውስጥ ትንሽ ተቀይሮ ተጻፈ። ወደ ቆጵሮስ አብራው ሄደች፤ በዚያው ተገደለች
Iago — በOthello ሥር ያለ መኮንን። ስለ ጥላቻው ሁለት ጊዜ ተናግሯል — የሥራ መደቡና የአልጋው ወሬ። በተውኔቱ ውስጥ ረጅሙ ሚና የእሱ ነው፤ 1097 መስመር። መጨረሻ ላይ ዝም አለ
Emilia — የIago ሚስት፤ የDesdemona አገልጋይ። መሀረሙን ያነሣችውና ለባሏ ያስረከበችው እርሷ ናት፤ ሁለቱን ወገን በቅርብ ያየች ብቸኛ ሰው። በመጨረሻ ተናግራ በባሏ ሰይፍ ተገደለች
Cassio — የOthello መኮንን፤ ምክትል አዛዥ ሆኖ የተሾመው። በድግሱ ምሽት ማዕረጉን አጣ፤ በመጨረሻ ቆስሎ ተሸክመውት ገቡ፤ ከዚያም ቆጵሮስን እንዲገዛ ተሾመ
Roderigo — Desdemonaን የሚወድ የቬኒስ ሰው፤ ለIago ገንዘብ የከፈለ። በዚያው ሌሊት መንገድ ላይ ሞተ፤ የገደለው Iago ነው
Brabantio — የDesdemona አባት፣ የቬኒስ ሴናተር። Othelloን ወደ ቤቱ እየጠራ ታሪኩን ያስተርከው ነበር፤ በኋላ ግን በጥንቆላ ከሰሰው። ሞቱ በመጨረሻው ትዕይንት ላይ ተነገረ
Bianca — በቆጵሮስ የምትኖር ሴተኛ አዳሪ፤ Cassioን ትወደዋለች። መሀረሙን ይዛ የመጣችው እርሷ ናት። በመጨረሻ ተይዛለች፤ ከዚያ በኋላ ስሟ አልተጠራም
Montano — በደሴቲቱ ላይ ኃላፊነት ያለው ሰው። Iago ወደ ሥቃይ እንዲወሰድ ሲወሰን የተረከበው እርሱ ነው
Gratiano — የBrabantio ወንድም። የአባቷን ሞት ወደ አልጋው ዞሮ የተናገረው እርሱ ነው
Lodovico — የBrabantio ዘመድ፤ ከቬኒስ የተላከው። መጋረጃውን አስጋረደ፤ Cassioን ሾመ፤ ሪፖርት ሊያደርስ መርከብ ተሳፈረ
Shakespeare — የእንግሊዙ የመድረክ ተውኔት ጸሐፊ። ተረቱን ወስዶ ለሁሉም ሰው ስም ሰጠ፤ የተንኮለኛውን ግልጽ ምክንያት ግን አልወሰደውም
Cinthio — በጣሊያንኛ የጻፈ የአጫጭር ተረቶች ደራሲ፤ በ1565 ተውኔቱ የወጣበትን ትረካ የያዘ የተረቶች ስብስብ አሳተመ
Disdemona — በጣሊያንኛው ተረት ውስጥ ስም ያላት ብቸኛዋ ሰው፤ ደግሞም በመጨረሻ ላይ የምትገደለው
Bragadin — በፋማጉስታ የቬኒስ አዛዥ። በተጻፈ ስምምነት እጅ ሰጠ፤ በ1571፣ በኦገስት 17 ቀን ሞተ። ቆዳው ወደ ቁስጥንጥንያ ሄዶ በ1580 ተሰርቆ ወጣ
ንግሥት ኤልሳቤጥ — የእንግሊዟ ንግሥት፤ ከሞሮኮው አምባሳደር ጋር ሁለት ጊዜ የተገናኘች
አስፈሪው ኢቫን — በዚያ ዘመን ከነበሩት ትላልቅ ገዢዎች አንዱ
ግርማዊው ሱለይማን — የኦቶማን መንግሥት ገዢ
Abd el-Ouahed ben Messaoud — በ1600፣ በኦገስት 8 ቀን ደቨር ላይ የወረደ ከሞሮኮ የተላከ አምባሳደር። ስድስት ወር ገደማ በንግሥቲቱ ቤተ መንግሥት ቆየ፤ ያመጣው ሐሳብ በስፔን ላይ የሚደረግ ጥምረት ነው። ከOthello ጋር ግንኙነት አለው የሚለው ክርክር እስከ ዛሬ አልተፈታም
Coleridge — ሃያሲ፤ ስለ Iago አንድ ሐረግ የጻፈ፦ ምክንያት የሌለው ክፋት ምክንያት ማደኑ።
Harun al-Rashid — የባግዳድ ገዥ፤ በ«የሦስቱ ፖም» ውስጥ ምርመራ ያዘዘው
Ira Aldridge — ኒው ዮርክ ውስጥ በ1807 የተወለደ ተዋናይ፤ ሥራውን ሁሉ የሠራው በአውሮፓ ነው። በ1825 ለንደን ውስጥ መድረክ ወጣ፤ ከ1852 ጀምሮ አኅጉሩን ዞረ፤ ከፕሩሺያና ከሩሲያ ገዢዎች ኒሻን ተቀበለ፤ በ1867 ሎድዝ ውስጥ በሕዝብ ክብር ተቀበረ
Paul Robeson — ከ1943 ጀምሮ በብሮድዌይ 296 ጊዜ የቀረበውን ትርዒት ሚና የያዘ። በ1930 ለንደን ውስጥ ተጫውቶት ነበር፤ ከIra Aldridge ወዲህ በብሪታንያ ያንን ሚና የያዘ የመጀመሪያው ጥቁር ተዋናይ
Uta Hagen — በዚያ የብሮድዌይ ትርዒት ውስጥ Desdemonaን የተጫወተች
Verdi እና Boito — በ1887 የቀረበው ኦፔራ ሙዚቃውን የሠራውና ቃሉን የጻፈው
ቦታዎች
ቬኒስ — በጣሊያን ውስጥ ያለች የባሕር ከተማ፤ ራሷን የቻለች ሪፐብሊክ። በዶጅ፣ በታላቁ ምክር ቤት፣ በሴኔቱና በአሥሩ ሰዎች ምክር ቤት የምትተዳደር። ሀብቷ ከንግድና ከመርከብ ነው፤ ሠራዊቷን የሚመራላትን ሰው ግን ትቀጥር ነበር
ቆጵሮስ — በምሥራቅ ሜዲትራኒያን ባሕር ውስጥ ያለች ትልቅ ደሴት፤ ከቬኒስ ግዛቶች አንዷ። በ1570 እና በ1571 ከቬኒስ እጅ ወጣች፤ ለሦስት መቶ ዓመታት በኦቶማን መንግሥት ሥር ቆየች። የተውኔቱ ሁለተኛ ግማሽ የሚሆንባት
ፋማጉስታ — በቆጵሮስ ላይ ያለ ምሽግ፤ አሥራ አንድ ወር ተከቦ ከቆየ በኋላ በተጻፈ ስምምነት እጅ የሰጠ
ኒኮዚያ — የደሴቲቱ ሌላዋ ከተማ፤ በ1570፣ በሴፕቴምበር 9 ቀን የወደቀች
ቀርጤስ — በስምምነቱ መሠረት በምሽጉ ውስጥ ያሉት ምዕራባውያን ሊሻገሩባት የነበረች ደሴት
ቁስጥንጥንያ — የBragadin ቆዳ ተወስዶ በአንድ ጠቅላይ መጋዘን ውስጥ የተቀመጠባት
ለንደን — ተውኔቱ መድረክ የወጣባት፤ በ1660 የመጀመሪያዋ ሴት ተዋናይት የተጫወተችባት፤ Ira Aldridge በ1825፣ Paul Robeson ደግሞ በ1930 መድረክ የወጡባት
ደቨር — የሞሮኮው አምባሳደር በ1600 የወረደባት የእንግሊዝ ስፍራ
አሌፖ — Othello በመጨረሻው ትዝታው ውስጥ ያነሣት ስፍራ
ባግዳድ — «የሦስቱ ፖም» የሚካሄድባት ከተማ፤ ገዢዋ Harun al-Rashid ምርመራ ያዘዘባት። ሣጥኑ የወጣው ከጤግሮስ ወንዝ ነው
ሎድዝ — Ira Aldridge በ1867 በሕዝብ ክብር የተቀበረባት ከተማ
ብሮድዌይ — ከ1943 ጀምሮ 296 ጊዜ የቀረበው ትርዒት ቦታ
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
«ዶጅ» — በምርጫ የሚቀመጥ የቬኒስ ሪፐብሊክ መሪ። ሥልጣኑ ግን በእጁ ብቻ አልነበረም
ቅጥረኛ አዛዥ — የጣሊያን የንግድ ከተሞች ገንዘብና መርከብ ነበራቸው፤ ሠራዊታቸው ግን ትንሽ ነው። ስለዚህ ጦርነት የሚያውቁ ባለሙያ አዛዦችን ከውጭ ይቀጥራሉ፤ ውሉ ሲያልቅ ግንኙነቱ ያልቃል
«ጌቶ» — በ1516፣ በማርች 29 ቀን በዶጁና በሴኔቱ ውሳኔ በቬኒስ ውስጥ የሚኖሩ አይሁዶች እንዲኖሩበት የተወሰነው ሰፈር። በሮቹ ሌሊት ይዘጋሉ፤ ጠባቂ ይቆምባቸዋል፤ የጠባቂዎቹን ወጪ የሚከፍሉት የታሰሩት ሰዎች ራሳቸው ናቸው። ቃሉ ከየት እንደ መጣ አይታወቅም
ተውኔት — መጽሐፍ አይደለም፤ ለተዋንያን ቡድን የሚጻፍ የሥራ ወረቀት ነው። ተራኪ የለውም፤ ተመልካቹም መድረክ ላይ የተነገረውን ብቻ ነው የሚያውቀው። ይህ አንድ ሐቅ የዚህን ተውኔት ሴራ ሙሉ በሙሉ የሚያስችል ነው
ክስና ጠንካራ ሁኔታዎች — Iago ራሱ የሰጠውን ነገር የሰየመበት ስም። ማለትም የሚታይ አንድም ነገር የለም ማለት ነው
መሀረሙ — Othello ለDesdemona የሰጠው ስጦታ፤ በአራት ሰው እጅ ያለፈ። ስለ አመጣጡ በተውኔቱ ውስጥ ሁለት የተለያየ ንግግር አለ — የግብጽ ጠንቋይ ስጦታ፣ እና የአባቱ ጥንታዊ ምልክት
የአኻያው ዘፈን — Desdemona ከእናቷ አገልጋይ ያስታወሰችው ዘፈን። በ1622 በታተመው የመጀመሪያ ጽሑፍ ውስጥ የለም፤ ያለው በ1623 በታተመው ውስጥ ነው
ሁለቱ ጽሑፎች — የ1622ቱና የ1623ቱ። ሁለተኛው በመጀመሪያው ውስጥ የሌሉ መቶ ስድሳ መስመሮች ገደማ ይዟል፤ በመጀመሪያው ውስጥ የነበሩት 63 መሐላዎች ደግሞ በሁለተኛው ውስጥ የሉም። ስንኞች ተጨመሩ፤ ስድብ ወጣ
«የሦስቱ ፖም» — «ሺህ አንድ ሌሊት» ከሚባለው የተረቶች ስብስብ ውስጥ ያለ ታሪክ። ማሽኑ ተመሳሳይ ነው፤ ፍርዱ ግን ተቃራኒ ነው
ኦፔራው — በ1887 የቀረበ፤ ሙዚቃው የVerdi፣ ቃሉ የBoito። የቬኒስን ክፍል በሙሉ ጥሎታል፤ ተንኮለኛውንም የእምነት ቃል ሰጥቶታል
የውይይት ጥያቄዎች
ማን ነው ማስረጃ የሚያቀርበው? Othello «በዐይኔ የማየው ማስረጃ ስጠኝ» ብሎ ጠየቀ፤ የተመለሰለት መልስ ግን የሚታይ ነገር እንደሌለ የሚናገር ነው — ክስና ጠንካራ ሁኔታዎች። ያንን ሰምቶ አልቆመም። አንድ ሰው ማስረጃ እንደሌለ ተነግሮት የሚቀጥልበት ቅጽበት እንዴት ይታወቃል? በእናንተ ልምድ ውስጥ አንድ ውሳኔ በማስረጃ ሳይሆን በአቀራረብ የተወሰነበት ጊዜ ነበር?
የማን ቁጣ ይቆጠራል? ዳዊት «አንድ ሰው በሥራ ማዕረግ ምክንያት አራት ሰው አያስገድልም።» ብሎ ምክንያቱን ይመዝናል፤ ትግሥት ደግሞ ስሜቱን «ምክንያት የለሽ» ብሎ መጥራት ራሱ ፍርድ ነው ትላለች። አንድን ቁጣ «ምክንያት የለሽ» ብለን ስንፈርድ የምንመዝነው ምንድን ነው — የተሰማውን ስሜት ወይስ የሰውየውን ቦታ?
መታዘዝ መቼ ነው የሚያቆመው? Emilia መሀረሙን ያነሣችው ባሏ ስለ ጠየቃት ነው፤ ያች ታዛዥነት አንዴ የግድያው መሣሪያ፣ አንዴ ደግሞ ብቸኛዋ ምስክር አደረገቻት። ተውኔቱ መቼ መታዘዝ እንደሚያቆም አይነግረንም። አንድ ሰው ትእዛዝ ከመፈጸም ወደ መናገር የሚሻገርበት ነጥብ የት ነው፣ እና ያ ነጥብ የሚታወቀው ከመሻገሩ በፊት ነው ወይስ በኋላ?
