በመቄዶንያ ውስጥ ገና የጥቂት ዓመታት ዕድሜ ባላት ዋና ከተማ ውስጥ አንድ ቤተ መንግሥት ገና አላለቀም። ግድግዳው ላይ እንጨት ተደግፎ ሠዓሊ ወጥቶበታል። ከዚያ እንጨት ሥር፣ ጠረጴዛ ላይ፣ ዕድሜው ከሰባ ዓመት ያለፈ የአቴንስ ሰው ተቀምጧል። የሚጽፈው በአቴንስ ቋንቋ ነው፤ የሚጽፈውም ለአቴንስ መድረክ ነው። ያ መድረክ ግን የአንድ ወር ጉዞ ይርቃል፤ እርሱም ዳግመኛ አያየውም። እዚያው በክረምት ሞተ። ተውኔቱ ግን ያለ እርሱ ወደ አቴንስ ተመልሶ ሄደ፤ ሄዶም አንደኛ ወጣ። ጥያቄያችንም ይህ ነው፦ በዚያ ጽሑፍ ውስጥ ምን አለ? ከዚያን ጊዜ አንስቶ አንባቢዎች ጸሐፊው ከማን ጎን እንደ ነበረ መከራከራቸውን ያላቆሙት ለምንድን ነው?
ክፍል 1 — ገና እየተቀባ ያለ ግድግዳ (ሳባ)
ሦስቱ ዋና ነጥቦች — አንደኛ፦ ተውኔቱ የተጻፈው ከሚቀርብባት ከተማ ራቅ ብሎ ነው፤ ጸሐፊውም ሲቀርብ አላየውም። ሁለተኛ፦ ጉዳዩ እንደ እንግዳ መጥቶ «እወቁኝ» የሚል አምላክ ነው፤ እምቢ ያለው ንጉሥ ደግሞ ዘመዱ ነው። ሦስተኛ፦ ከሁሉ የሚታወሰው ትዕይንት አንዲት እናት ገና ያላየችውን ነገር ይዛ የምትቆምበት ነው
የተውኔቱ ስም — ተውኔቱ በአምላኩ ስም ሳይሆን በተከታዮቹ ስም ተሰይሟል። «ባካይ» ማለት አምላኩን የሚከተሉት ሴቶች ማለት ነው
የተውኔቱ ጉዳይ በአንድ ዓረፍተ ነገር — አምላኩ እናቱ ወደ ተወለደችባት ከተማ፣ ወደ ቴብስ፣ እንደ እንግዳ ሆኖ ተመልሶ ይመጣል፤ መጥቶም «እወቁኝ» ይላል። የከተማዋ ንጉሥ እምቢ ይላል — ንጉሡ ፔንቴዎስ ይባላል፤ ወጣት ነው፤ የአምላኩ የእናቱ እኅት ልጅ ነው። ማለትም ሁለቱ የአክስት ልጆች ናቸው
ፔላ፦ ገና ያልደረቀ ግድግዳ
ቦታውና ዘመኑ — ፔላ በመቄዶንያ ውስጥ ያለች አዲስ ዋና ከተማ ናት፤ ገና የጥቂት ዓመታት ዕድሜ ነው ያላት። እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ከክርስቶስ ልደት በፊት አራት መቶ ስምንት ዓመት አካባቢ
ግድግዳው ላይ የወጣው ሰው — ዜውክሲስ ይባላል፤ በዚያ ዘመን በግሪክ ውስጥ ከሁሉ የሚወደድ ሠዓሊ ነው። የንጉሡ ቤተ መንግሥት ገና አላለቀም፤ እርሱም ግድግዳውን እየቀባ ነው
የገዛው ንጉሥ — አርኬላዎስ የመቄዶንያ ንጉሥ ነው። ሠዓሊውን ብቻ አላመጣም — አጋቶን የተባለውን የአቴንስ ተውኔት ጸሐፊ አምጥቷል፤ ቲሞቴዎስ የተባለውን ሙዚቀኛም አምጥቷል። መንገድ እንደሚያሠራና ምሽግ እንደሚያቆም ሁሉ፣ የግሪክን ምርጥ ነገር በዋጋ እየገዛ ነው
ከእንጨቱ ሥር የተቀመጠው — የአቴንስ ሰው ነው፤ ዕድሜው ከሰባ ዓመት አልፏል። የሚጽፈው በአቴንስ ቋንቋ ነው፤ የሚጽፈውም ለአቴንስ መድረክ ነው — ያ መድረክ ግን ከፔላ የአንድ ወር ጉዞ ይርቃል፤ እርሱም ዳግመኛ አያየውም
ግማሽ ምዕተ ዓመት፣ አንድ ጦርነት
ማን ነው — ዩሪፒደስ ከአቴንስ ሦስቱ ታላላቅ የአሳዛኝ ተውኔት ጸሐፊዎች ሦስተኛው ነው። ሥራውን ወደ ከተማዋ ውድድር ማስገባት የጀመረው ገና ወጣት ሳለ ነው፤ ከዚያ ወዲህ ግማሽ ምዕተ ዓመት ገደማ ሲያስገባ ኖረ
የመጨረሻዎቹ ሃያ አምስት ዓመታት — አንድ ስም ብቻ ነው ያላቸው። ጦርነት
የተደራረበው ሒሳብ — አቴንስና ስፓርታ የገጠሙት ጦርነት ሲጀመር ዩሪፒደስ ገና በሥራው መሀል ላይ ነበር፤ እስከ ሞተበት ቀን ድረስም አላበቃም። ስለዚህ የሥራ ዘመኑ ግማሹ በአንድ ጦርነት ጎን ተጉዟል፤ ደግሞም በዚያ ጦርነት ውስጥ ተወልደው ሌላ ዓለም ሳያውቁ ያደጉ ተመልካቾች ነበሩት
መሄድ
ግብዣው — ከክርስቶስ ልደት በፊት አራት መቶ ስምንት ዓመት አካባቢ የመቄዶንያው ንጉሥ አርኬላዎስ ጋበዘው። ሄደ። አልተመለሰም
ለምን ሄደ — አይታወቅም። ጥንታዊ ጸሐፊዎች ብዙ ምክንያት ይሰጣሉ፦ ጦርነቱ ሰልችቶት ነው፤ ከተማዋ አስመርራው ነው፤ ሰው እየሳቀበት ስለ ነበር ነው። ከእነዚህ ውስጥ አንዱን እንኳ የምናረጋግጥበት ሰነድ የለንም
የሳባ አቋም — «ስለዚህ ሐቁን ብቻ እንይዛለን፤ ምክንያቱን እንተወዋለን።»
መቄዶንያ ለአንድ አቴናዊ ምን ነበረች
ሁለት ዓይነት ሥርዓት — መቄዶንያ ከግሪክ በስተሰሜን ጫፍ ላይ ያለ መንግሥት ነው። አቴንስ ራሷን የምታስተዳድር ከተማ ስትሆን፣ መቄዶንያ ግን የአንድ ሰው ንብረት ናት፤ የንጉሡ
ያልተመለሰው ጥያቄ — አቴናውያን ስለ መቄዶንያውያን ሲነጋገሩ «እነዚህ ሰዎች ግሪኮች ናቸው ወይስ አይደሉም?» የሚል ጥያቄ ይነሳ ነበር። ጥያቄው በዚያ ዘመን መልስ አላገኘም
አርኬላዎስ የመለሰበት መንገድ — ያንን ጥያቄ በገንዘብ የሚመልስ ይመስል ነበር። መንገድ አሠራ። ምሽግ አቆመ። ከዚያም ሠዓሊ፣ ሙዚቀኛና ተውኔት ጸሐፊ ገዛ። ዩሪፒደስ የገባው ግድግዳው ገና እርጥብ ወደ ነበረበት ቤት ነው
ክረምቱ
ሞቱ — እዚያው ሞተ፤ ከክርስቶስ ልደት በፊት አራት መቶ ሰባት ወይም አራት መቶ ስድስት ዓመት ላይ፣ በክረምት። ዕድሜው ሰባ አራት ገደማ ነበር
ዘገባዎቹ የተስማሙበትና ያልተስማሙበት — ጥንታዊዎቹ ዘገባዎች ስለ ወቅቱ ይስማማሉ፤ ስለ ዓመቱ ግን ይለያያሉ
መቃብሩ — የተቀበረውም እዚያው ነው። ተውኔቱ ግን እዚያ አልቀረም
ተውኔቱ ወደ ቤት ሲመለስ
ውድድሩ — ከክርስቶስ ልደት በፊት አራት መቶ አምስት ዓመት ላይ አንድ ወጣት አቴንስ ውስጥ ለውድድር ሦስት ተውኔቶችን አስገባ። ሦስቱም የሟቹ ሰው ሥራዎች ናቸው
ወጣቱ ማን ነው — እርሱም ዩሪፒደስ ይባላል። አንድ ጥንታዊ ማስታወሻ የጸሐፊው ልጅ ነው ይላል፤ ሌሎች ዘገባዎች ደግሞ የወንድሙ ልጅ ነው ይላሉ። የትኛው ትክክል እንደ ሆነ አይታወቅም
የሚታወቀው አንድ ነገር — «የሙት ሰው ሥራ በሕያው ሰው እጅ ተይዞ ወደ መድረኩ ገባ።» — ሦስቱ ተውኔቶች አንደኛ ወጡ፤ ከሦስቱ አንዱ ደግሞ ይህ ነው
ሁለቱ መጻሕፍት
ጽሑፉ የተንጠለጠለበት — ዛሬ ባካይ ብለን የምናነበው ጽሑፍ በሙሉ በሁለት መጻሕፍት ላይ ተንጠልጥሎ ነው ያለው። ሁለቱም የተገለበጡት ተውኔቱ ከተጻፈ ከሺህ ሰባት መቶ ዓመታት ገደማ በኋላ ነው
በመሀል ያለው ጊዜ — ተውኔቱ ከእጅ ወደ እጅ ተገልብጦ ነው የተጓዘው፤ የደረሰን ግን ከዚያ ሁሉ ጉዞ የተረፉት እነዚህ ሁለት ብቻ ናቸው
የፍሎረንሱ መጽሐፍ — ተውኔቱን አይጨርሰውም። ከመሃል ትንሽ ወዲያ ላይ ይቆማል፤ ፔንቴዎስ ገና በእግሩ ቆሞ እያለ
ሁለተኛው መጽሐፍ — ከዚያ ነጥብ በኋላ ያለው ሁሉ በእርሱ በኩል ብቻ ነው የደረሰን፤ ያ ሁለተኛው መጽሐፍ ደግሞ የመጀመሪያው ቅጂ ቅጂ ነው
የተቀደደው ቁራጭ — በዚያ ሁለተኛ መጽሐፍ ውስጥ፣ ወደ ተውኔቱ መጨረሻ አካባቢ፣ አንድ ቁራጭ የለም። ተቀዷል። በዚያ ቦታ ላይ የነበረው ንግግር ጠፍቷል
ተውኔቱ የተጻፈለት ከተማ
በአእምሮው የነበረው ተመልካች — የአቴንስ ተመልካች ነው። ያቺ አቴንስ ግን በዚያን ጊዜ ስንት ጊዜ ቀርቷታል? ሁለት የተውኔት ወቅት
የተላለፈው ጥያቄ — ተውኔቱ የቀረበለት ሕዝብ በጦርነት አጋማሽ ላይ ሳይሆን በጦርነት መጨረሻ ላይ የተቀመጠ ሕዝብ ነው። ከዚያም ሌላ ጥያቄ ይከተላል፦ ተውኔቱ የተሰየመበት አምላክ ዲዮኒሰስ ለእነዚያ ሰዎች ማን ነበር? ወይን የሚያመጣ አምላክ ብቻ ነበር ወይስ ከዚያ የበለጠ?
ክፍል 2 — ሃያ ስድስት ዓመትና በአንድ ቀን የተወሰነ ውሳኔ (ኢብሳ)
ሃያ ስድስት ዓመት
ተውኔቱ ያገኘው ሕዝብ — ሃያ ስድስት ዓመት ሙሉ ጦርነት ውስጥ የነበረ ሕዝብ ነው። ጦርነቱ አቴንስና ስፓርታን ያገናኘ ጦርነት ነው፤ ተጀምሮ፣ ተቋርጦ፣ እንደገና ተጀምሮ ሲወዛገብ ኖረ። አንድ ትውልድ ሙሉ በዚያ ውስጥ አለፈ
ወደ ሲሲሊ የተላከው ጦር — በዚያ መሀል አቴንስ አንድ ትልቅ ውሳኔ ወሰነች። ውጤቱ በአንድ ዓረፍተ ነገር ይነገራል፦ የላከችው መርከብም ሆነ የላከችው ሰው አልተመለሰም
በአንድ ቀን የተወሰነ ውሳኔ
የባሕር ጦርነቱ — ከክርስቶስ ልደት በፊት አራት መቶ ስድስት ዓመት ላይ የአቴንስ መርከቦች አርጊኑሳይ በሚባሉ ደሴቶች አጠገብ የባሕር ጦርነት ገጠሙ። አሸነፉ
ማዕበሉ — መርከቦቻቸው ተሰብረው በውኃው ላይ የቀሩት ሰዎች መነሳት ነበረባቸው። እነርሱን እንዲያነሱ የተላኩት መርከቦች ግን አልደረሱም። አምስት ሺህ ገደማ ሰው በዚያ ውኃ ውስጥ ቀረ
ጉባኤው ያደረገው — ከተማዋ የስምንት አዛዦችን ጉዳይ ወደ ጉባኤዋ አቀረበች። ስምንቱም በተናጠል ሳይሆን በአንድነት ተያዙ፤ ጥፋተኛ ናቸው ወይስ አይደሉም ተብሎ በአንድ ጊዜ፣ በአንድ የእጅ ማንሳት ተወሰነ
የተጣሰው ሕግ — የከተማዋ የራሷ ሕግ ግን ይህን ይከለክል ነበር። የሞት ቅጣት ያለበት ክስ በአንድ ጅምላ ድምፅ አይወሰንም ይል ነበር
የዚያ ቀን ውጤት — ስድስት ሰው ተፈረደበት፤ ተገደሉም። ከእነርሱ አንዱ የቀድሞው የአቴንስ መሪ የፔሪክለስ ልጅ ነበር። ሁለቱ አዛዦች አገር ውስጥ ስላልነበሩ አመለጡ። ሁሉም በአንድ ቀን ውስጥ ተጠናቀቀ
ጎን ለጎን የተቀመጠው — በዚያው ዓመት፣ ከዚያች ከተማ የአንድ ወር ጉዞ ርቆ፣ ዩሪፒደስ ሞተ። ሲሞት ደግሞ በተራራ ላይ ስለ ተሰበሰበ ሕዝብና ስለ አንድ ውሳኔ የሚናገር ተውኔት ጽፎ ጨርሶ ነበር። ኢብሳ ግን መስመሩን አልሳበውም፦ «ሁለቱን ነገር ጎን ለጎን አስቀምጫለሁ። አንዱን ከሌላው ጋር አላያይዘውም።»
ከዚያ በኋላ ምን ሆነ
ዘውዱ — ተውኔቱ በአቴንስ ቀርቦ ዘውድ የተቀዳጀው ከክርስቶስ ልደት በፊት አራት መቶ አምስት ዓመት በጸደይ ነው
ያው ክረምት — የአቴንስ መርከቦች አይጎስፖታሚ በሚባል ስፍራ ተደመሰሱ
የሚቀጥለው ጸደይ — የከተማዋ ቅጥሮች ፈረሱ። ጦርነቱም አለቀ
ስለ ተመልካቾቹ የሚነገር — «ያንን ተውኔት አይቶ የወጣው ሕዝብ የአቴንስ ግዛት የመጨረሻው ተመልካች ነው።»
ዲዮኒሰስ
ወይኑ — ግሪኮች ዲዮኒሰስን በዋነኛነት ከወይን ጋር ያስተሳስሩታል፤ ይህም ትክክል ነው። ግንኙነቱ ግን ከመጠጥ የበለጠ ነው
የተክሉ ዓመታዊ ተአምር — የወይን ተክል በክረምት ይቆረጣል፤ ተላልጦ፣ ራቁቱን ቀርቶ፣ የሞተ ይመስላል። በጸደይ ግን ይመለሳል። ግሪኮች ያንን መመለስ በየዓመቱ የሚደገም አንድ ተአምር አድርገው ይመለከቱት ነበር
የግዛቱ ስፋት — ዲዮኒሰስ አንድ ሰው ራሱ መሆኑን ሲያቆም የሚከሰተውን ሁሉ የሚገዛ አምላክ ነው — ጭፈራ፣ ስካር፣ ሰውን ወደ ራሱ የማይመልስ ደስታ፣ አንድ ሰው በሕዝብ መሀል ገብቶ ማንነቱን የሚረሳበት ሰዓት
ስለዚህ ጥያቄው ምንድን ነው — የእርሱ አምልኮ ወደ አንድ ከተማ ሲገባ የሚያመጣው ጥያቄ ስለ እምነት ብቻ አይደለም። ስለ ሥርዓትም ጭምር ነው
ቀድሞውኑ ቤት ውስጥ የነበረው እንግዳ
የተለመደው አባባል — ግሪኮች ስለ ዲዮኒሰስ ሲናገሩ አምልኮው ከውጭ የመጣ ነው ይሉ ነበር። ተውኔቱም ያንኑ ይላል፤ አምላኩ ከእስያ ተነስቶ ወደ ግሪክ የሚደርስ እንግዳ ሆኖ ነው የሚቀርበው
የሸክላ ጽላቶቹ — በግሪክ ምድር ውስጥ ፒሎስና ካኒያ በሚባሉ ስፍራዎች የሸክላ ጽላቶች ተቆፍረው ወጥተዋል። የተጻፉት ተውኔቱ ከመጻፉ ከብዙ መቶ ዓመታት በፊት ነው፤ የተጻፉበትም ጽሕፈት ዩሪፒደስ በሚያውቀው ፊደል አይደለም። ያ ሥልጣኔ እርሱ ከመወለዱ ከረጅም ጊዜ በፊት ወድቆ ነበር
በጽላቶቹ ላይ ያለው — የዲዮኒሰስ ስም አለ
ኢብሳ የሚያቆምበት ቦታ — «በሩ ላይ ያለው እንግዳ ቀድሞውኑ ቤቱ ውስጥ ነበር ማለት ነው። ይህ ሐቅ ነው። ትርጉሙን አልሰጠውም።»
ኦሬይባሲያ፦ ወደ ተራራው መውጣት
የተውኔቱ ፈጠራ አይደለም — በግሪክ ውስጥ በእውነት ይደረግ የነበረ ሥርዓት አለ፤ ኦሬይባሲያ ይባላል። ትርጉሙ «ወደ ተራራ መውጣት» ማለት ነው
እንዴት ይደረግ ነበር — ሴቶች በክረምት፣ በሌሊት፣ በቡድን፣ ችቦ ይዘው ወደ ተራራ ይወጡ ነበር። በዴልፊና በሌሎችም ስፍራዎች ይህ ተመዝግቧል
ስለዚህ የመጀመሪያዎቹ ተመልካቾች — መድረኩ ላይ ያዩት ጨርሶ የማያውቁትን ነገር አልነበረም። በዚያ መንገድ ወጥተው የሚያውቁ ሴቶች በየከተማቸው ነበሩ
ኤሌውሲስ
ምን ነበረች — ከአቴንስ ራቅ ብላ የነበረች ስፍራ ናት፤ የምሥጢር ሥርዓት ማዕከል ነበረች። ሥርዓቱ በዋነኛነት ለምድር አምላክ ለዲሜተርና ለልጅዋ ለፐርሴፎን የሚደረግ ነበር፤ ከእነርሱ አምልኮ ጋር ደግሞ የዲዮኒሰስ አምልኮ ተያይዟል
ጉዞው — በዓመት አንድ ጊዜ ከተማዋ ተነስታ ወደዚያ ትሄዳለች። የአንድ ቀን የእግር መንገድ ነው
በመንገዱ ላይ — ወደ ሥርዓቱ የሚገባ እያንዳንዱ ሰው አንድ የአሳማ ግልገል ይዞ ወደ ባሕር ይወርዳል፤ ግልገሉንም ራሱንም በጨው ውኃ ውስጥ ያጥባል
ኪኬዮን — ከገብስና ከአዝሙድ የተሠራ መጠጥ፤ ከዚያም አንድ ሌሊት በአንድ አዳራሽ ውስጥ ያሳልፋሉ
ዝምታው — በዚያ አዳራሽ ውስጥ ስለ ተደረገው ነገር ለሌላ ሰው መናገር በሞት የሚያስቀጣ ወንጀል ነበር። አንድ ሺህ ዓመት ገደማ ያንን ሥርዓት ሰው ሲፈጽም ኖረ። ማንም አልጻፈውም። አንድም ሰው ወጥቶ አልተናገረውም። ዛሬ በእጃችን ያለው ስለ ውጪው ብቻ ነው፤ ስለ ውስጡ የለንም
የተሰጠው ተስፋ፣ በጥንቃቄ — ከሁሉ ጥንታዊው ጽሑፍ ለሚገባው ሰው የሚናገረው ከሞት ያመልጣል የሚል አይደለም። የሚናገረው ከሞት በኋላ የተሻለ ዕድል ይኖረዋል የሚል ነው። «ልዩነቱ ትንሽ ይመስላል፤ ትንሽ ግን አይደለም።»
በአምላኩ በዓል ላይ ስለ አምላኩ
የበዓሉ ተረት — ይህ ተውኔት የቀረበው በዲዮኒሰስ በዓል ላይ ነው። አቴናውያን ስለዚያ በዓል አመጣጥ አንድ ጥንታዊ ተረት ይነግሩ ነበር፦ የአምላኩ የእንጨት ምስል ከአቴንስ ግዛት ዳርቻ ካለች አንዲት ትንሽ ከተማ ወደ አቴንስ መጣ፤ አቴናውያን ግን አልተቀበሉትም። ከዚያ በሽታ ወረደባቸው፤ የዳኑትም አምላኩን ሲቀበሉ ነው ይባላል። በበዓሉ ላይም ያንን ምስል ተሸክመው በሰልፍ በከተማዋ ውስጥ ያዞሩት ነበር
የተፈጠረው ሁኔታ — ስለ ዲዮኒሰስ የሚያወራ ተውኔት፣ በዲዮኒሰስ በዓል ላይ፣ በከተማዋ ሙሉ ሕዝብ ፊት ቀረበ። ስለዚህ ተውኔቱ በዚያ አምላክ ላይ የሚያነሳው ጥያቄ ካለ፣ ያንን ጥያቄ ያነሳው በራሱ በአምላኩ በዓል ላይ ቆሞ ነው
አንድ የሚጨስ መቃብር
የመክፈቻው ትዕይንት — መድረኩ ላይ የቴብስ ቤተ መንግሥት አለ። ከቤተ መንግሥቱ አጠገብ ደግሞ አንድ መቃብር አለ
የመቃብሩ ቦታ — ከከተማዋ ውጭ አይደለም፤ ውስጥ ነው
ጭሱ — ከዚያ መቃብር ላይ ጭስ ይወጣል። እሳቱ ገና አልጠፋም
ክፍል 3 — አምስት ነገሮች በአንድ መድረክ ላይ (አበባ)
የክፍሉ አቀማመጥ፦ መድረኩ ላይ የቴብስ ቤተ መንግሥት አለ፤ ከጎኑ ደግሞ የፈረሰ ቤት አለ፤ ከዚያ ፍርስራሽ ላይ ጭስ ይወጣል። አበባ ተውኔቱን ከመጀመሪያው እስከ መጨረሻው ትወስደዋለች፤ መንገዱ አምስት ክፍል አለው። መመሪያዋም አንድ ነው፦ «ቁጥር አትያዙ፤ ነገሮችን ያዙ።» — አምስት ነገሮች በዚያ መድረክ ላይ በተራ ይቆማሉ፦ ገና የሚጨስ መቃብር፣ የአጋዘን ቆዳ የለበሱ ሁለት ሽማግሌዎች፣ አንድ ገመድ፣ ሁለት ፀሐዮች፣ እናም አንድ ራስ
ገና የሚጨስ መቃብር
መጀመሪያ የሚናገረው — አንድ ሰው ብቻውን ወጥቶ ወደ ተመልካቹ ዞረና ተናገረ። አምላክ ነኝ አለ። የሰው ቅርጽ ይዤ መጥቻለሁ አለ። ስሙም ዲዮኒሰስ ነው፤ አባቱ ዜውስ፣ የአማልክት ንጉሥ፤ እናቱ ደግሞ ሰው ናት
እናቱ — ሴሜሌ ትባላለች። የካድመስ ልጅ ናት፤ ካድመስ ደግሞ ይህችን ከተማ የመሠረተው ሰው ነው። ሴሜሌ በመብረቅ ተመትታ ሞተች
የፈረሰው ቤት — እጁን ወደ ጎን አመለከተ። ያ የፈረሰው ቤት የእናቱ ቤት ነው። ውስጡ የነደደው እሳት እስከ ዛሬ አልጠፋም
ለምን መጣ — ሴሜሌ እኅቶች ነበሯት፤ አጋቬ፣ አውቶኖኤና ኢኖ ይባላሉ። እነዚያ እኅቶች «ዜውስ አባቱ አይደለም» አሉ፤ ሴሜሌ ከሰው ጋር ተኝታ አረገዘች፤ አባቷ ካድመስ ደግሞ ውርደቱን ለመሸፈን አምላክ ፈጠረላት አሉ
ያደረገው — እኅቶቹን ከቤታቸው አስወጥቷቸዋል። አእምሮአቸውን ወስዶባቸው ተራራው ላይ ናቸው
ከየት መጣ — ራሱ ቆጠረው፦ ሊድያ። ፍርግያ። ፋርስ። ባክትሪያ። ሜዲያ። ዓረቢያ። ከዚያም መላዋ እስያ
በሩ ላይ ያለው ሰው — በዚህች ከተማ ላይ አሁን የነገሠው ፔንቴዎስ ነው። የአጋቬ ልጅ ነው። አጋቬ ደግሞ የሴሜሌ እኅት ናት፤ ስለዚህ ፔንቴዎስና ዲዮኒሰስ የአክስት ልጆች ናቸው። ዙፋኑ ላይ የተቀመጠው አያቱ ካድመስ ወርዶ ስለ ሰጠው ነው
ከሩቅ የተሰማው ድምፅ — ከሊድያ አብረውት የመጡ ሴቶች ናቸው። ከበሮ ይዘው ገቡ
በአጋዘን ቆዳ የለበሱ ሁለት ሽማግሌዎች
ሁለቱ ሽማግሌዎች — አንዱ ተሬስያስ ነው። የቴብስ ትንቢት ተናጋሪ ነው፤ ዓይነ ስውር ነው። ሌላኛው ካድመስ ነው፤ ከተማዋን የመሠረተውና ዙፋኑን ለልጅ ልጁ ያስረከበው ሽማግሌ
አለባበሳቸው — ሁለቱም የአጋዘን ቆዳ ለብሰዋል። ሁለቱም በትር ይዘዋል። ወደ ተራራው ሊሄዱ ተነስተዋል። እርስ በርስ ሲነጋገሩ የሚሉት አንድ ነገር አለ፦ ከከተማዋ ውስጥ ሽበታችንን ይዘን የምንጨፍር እኛ ብቻ ነን ወይ?
ንጉሡ ሲገባ — ገና ሲገባ እያወራ ነው። ሴቶቹ ከሽመናቸው ተነስተው ወደ ኮረብታው ወጥተዋል አለ። ከእነርሱ የያዝኳቸውን በሰንሰለት አስሬያለሁ አለ። ስለ አንድ የውጭ አገር ሰው ሰምቻለሁ አለ፤ ሽቶ የተቀባ ጥምዝምዝ ጠጉር አለው ተብሏል። እርሱን ስይዘው ራሱን ከትከሻው ላይ አነሳዋለሁ አለ
ያየው ነገር — ዞረና ሁለቱን ሽማግሌዎች አየ። በአጋዘን ቆዳ ውስጥ አያቱን አገኘው
ተሬስያስ የሚመልሰው — ተሬስያስ ረጅም መልስ ሰጠው። ይህ አዲስ አምላክ ትንሽ አምላክ አይደለም አለ፤ ለሰው ልጅ ወይንን የሰጠው እርሱ ነው አለ። ፔንቴዎስ አልተቀበለውም
ሐረጉ — ካድመስ ወደ ልጅ ልጁ ቀረበና «እርሱ አምላክ ባይሆንም እንኳ፣ አንተ አምላክ ነው በል።» አለ። ምክንያቱም ሴሜሌ አምላክ ወልዳለች ተብሎ ይነገራል፤ ክብሩም ለቤተሰቡ ሁሉ ይሆናል — ማለትም ውሸት ቢሆንም እንኳ ጥሩ ውሸት ነው
አክሊሉ — በእጁ የሐረግ አክሊል ይዟል፤ ያ ሐረግ የዲዮኒሰስ ምልክት ነው። ወደ ልጅ ልጁ ጭንቅላት ዘረጋውና «ና ከእኛ ጋር አክብረው» አለው
ማስጠንቀቂያው — አክቴዎን የሚባል የቤተሰቡ ልጅ ነበር። አማልክትን በማስቆጣቱ በገዛ ውሾቹ ተበላ
እጅህን አንሳ — ፔንቴዎስ የአያቱን እጅ መታውና ጣለው። አትንካኝ አለ። ሂድና ራስህ ጨፍር አለ። ሞኝነትህን በእኔ ላይ አታብስ አለ። የሐረግ አክሊሉ ጭንቅላቱ ላይ አልደረሰም
ስሙ — በግሪክኛ «ፔንቶስ» የሚል ቃል አለ፤ ትርጉሙ ሐዘን ማለት ነው። ተሬስያስ የንጉሡን ስም ከዚያ ቃል ጋር አገናኘውና ስምህ ራሱ ማስጠንቀቂያ ነው አለው። ከዚያ ተሬስያስና ካድመስ ወደ ተራራው ወጡ
ገመድ
ያልታገለ እስረኛ — ወታደሮች አንድ ሰው አስረው አመጡ። እንግዳው ነው። እጆቹ በገመድ ታስረዋል
የወታደሩ ሁለት ዘገባ — አንደኛ፦ ይህ ሰው አልታገለንም፤ እጁን ሰጠን። ሁለተኛ፦ ቀድሞ አስረህ ያስቀመጥካቸው ሴቶች የታሰሩበት ሰንሰለት ከእግራቸው ወልቆ ወድቋል፤ የእስር ቤቱም በሮች ማንም ሳይነካቸው ተከፍተዋል
ጥያቄው — ፔንቴዎስ ምርመራ ጀመረ። ማን ነህ? ከየት መጣህ? ይህ ሥርዓትህ ምንድን ነው? — እንግዳው መለሰ። ሙሉ መልስ ግን አልሰጠም
ትዕዛዙ — የእንግዳውን ጠጉር ቆረጡት። በሐረግ የተጠቀለለውን በትሩን ከእጁ ወሰዱበት። ከዚያም በከብቶች በረት ውስጥ ዘግተው አሰሩት
ቤቱ ሲንቀጠቀጥ — የቤተ መንግሥቱ ግድግዳ ተናወጠ። በሴሜሌ መቃብር ላይ ያለው እሳት ተነሳሳና ወደ ላይ ወጣ። እንግዳው ከበረቱ ወጣ። ሮጦ አልወጣም። እየተራመደ ወጣ
በጨለማው ውስጥ የሆነው — ፔንቴዎስ በጨለማ ውስጥ አንድ በሬ አገኘና እርሱ መስሎት አሰረው። ላብ እስኪያፈሰው ድረስ ታገለው። ያሰረው ግን በሬ ነበር
ከተራራው የመጣው ሰው — እረኛ ነው። ስም የለውም። ገና ሲደርስ አንድ ጥያቄ ጠየቀ፦ የሆነውን በሙሉ በነጻነት ልናገር? ንጉሡ ተናገር አለው
ያየው — ሦስት የሴቶች ቡድን በተራራው ላይ ተኝተው ነበር። የተኙት እንደ ሰው ነው። አልተበታተኑም። አልተመሰቃቀሉም። ሲነሱ ጠጉራቸውን አስተካክለው የአጋዘን ቆዳቸውን አሰሩ
ከምድር የወጣው — አንዲት ሴት በትሯን ዓለት ላይ መታችው፤ ከዚያ ውኃ ፈለቀ። በዚያ ተራራ ላይ ወተትም፣ ወይንም፣ ማርም ከምድር ወጡ። አንዲት ሴት እባብ አንገቷ ላይ ተጠምጥሞባታል። ሌላዋ የአጋዘን ግልገል አቅፋ እያጠባች ናት
እንዳልከው አልነበሩም — እረኛው ወደ ንጉሡ ዞረና በቀጥታ ተናገረ። «ወይን ጠጥተው አልነበሩም» አለ። «እንዳልከው ተበታትነው በጫካ ውስጥ ወንድ ሲፈልጉም አልነበሩም» አለ
ከዚያ የሆነው — እነርሱ ንግሥቲቱን አጋቬን ይዘው ለንጉሡ ለማምጣት ተስማምተው ከቁጥቋጦው ተነሱ። ሴቶቹ አዩአቸው። እረኞቹ ሮጡ። ሴቶቹ ወደ ከብቶቹ ዞሩ። መሣሪያ አልያዙም። በእጃቸው ብቻ ላሞቹን ቀደዷቸው። ከዚያ ወደ ታች ወረዱ። ሁለት መንደር አልፈው ሄዱ
ሁለት ፀሐዮች
ጥያቄው በሙሉ — እንግዳው ወደ ንጉሡ ተመልሶ ጠየቀው፦ «ተራራው ላይ አብረው ተቀምጠው ማየት ትፈልጋለህ?» — ፔንቴዎስ መለሰ፦ «በጣም። ለዚያ ብዬ ብዙ ወርቅ እሰጣለሁ።» — እንግዳው ለምን ብሎ ጠየቀው። ፔንቴዎስ መለሰ፦ ሰክረው ማየት ያሳምመኛል
የተቀመጠው ችግር — እንደ ወንድ ሆነህ ብትሄድ ያዩሃል፤ ካዩህ ደግሞ ይገድሉሃል
ልብሱ — ፔንቴዎስ መጀመሪያ በግልጽ እሄዳለሁ አለ። ከዚያ ሐሳቡን ቀየረና በተልባ እግር ልብስ እሄዳለሁ አለ። በመጨረሻ ግን የሴት ልብስ ለበሰ
አለባበሱ — ረጅም ጠጉር ተደረገለት። እስከ እግሩ ድረስ የሚወርድ ቀሚስ ለበሰ። ራሱ ላይ ማሰሪያ ተጠመጠመ። የአጋዘን ቆዳ ተጣለበት። በእጁ በትር ተሰጠው
ሁለተኛው እጅ — እንግዳው እጁን ወደ ፔንቴዎስ ጠጉር አስገባና አስተካከለው። ፔንቴዎስ ዝም ብሎ ቆመለት
የጠየቃቸው ሁለት ጥያቄዎች — «እናቴን አጋቬን እመስላለሁ ወይስ አክስቴን ኢኖን?» ከዚያም «ከጠጉሬ አንዱ ተለቅቆ ወጥቷል?»
ሁለት ፀሐዮች — ሁለት ፀሐይ አያለሁ አለ። ሁለት ቴብስ አያለሁ አለ። ወደ መሪው ዞረና «አንተ ራስህ ላይ ቀንድ ወጥቶብሃል፤ በሬ ሆነሃል» አለ
በከተማው መሃል — እንግዳው በከተማዋ መሃል በኩል መራው። በዚያ መንገድ ላይ የሚታየው ሰው እርሱ ብቻ ነው። የሴት ልብስ የለበሰው የቴብስ ንጉሥ። ወጥተው ሄዱ። መድረኩ ላይ ሴቶቹ ብቻ ቀሩ። ዘፈኑ
ራስ
ሁለተኛው መልእክተኛ — አንድ ሰው ከተራራው እየሮጠ መጣ። ወደ ቤተ መንግሥቱ አልገባም። ወደ አያቱም አልሄደም። መድረኩ ላይ ለቆሙት ሴቶች ነው የተናገረው
የጥድ ዛፉ — ተራራው ላይ ሲደርሱ ፔንቴዎስ ሴቶቹን ማየት አልቻለም። ስለዚህ እንግዳው አንድ ረጅም የጥድ ዛፍ ይዞ ወደ መሬት አጎነበሰው። ጫፉ መሬት እስኪነካ ድረስ ጎትቶ አጎነበሰው። ፔንቴዎስን በዚያ ጫፍ ላይ አስቀመጠውና ዛፉን ቀስ ብሎ ለቀቀው። ዛፉ ተመልሶ ቆመ። ንጉሡ ከላይ ተቀምጦ ቀረ
ከሰማይ የመጣው ድምፅ — እንግዳው ጠፋ። ከሰማይ ድምፅ መጣ። ያ ድምፅ ሴቶቹን ጠራቸው። ሴቶቹ ወደ ዛፉ ሮጡ። ዛፉን ከሥሩ መንቅለው አወጡት። ፔንቴዎስ መሬት ላይ ወደቀ። ወደ እርሱ የደረሰችው መጀመሪያ እናቱ ናት
እናቴ፣ እኔ ነኝ — ፔንቴዎስ ራሱ ላይ የነበረውን ማሰሪያ አወለቀ። ጠጉሩም ተገለጠ። እናቱ እንድታውቀው ነው። እጁን ዘርግቶ ጉንጯን ነካትና ተናገረ፦ እናቴ፣ እኔ ነኝ አላት። ልጅሽ ፔንቴዎስ ነኝ አላት
የሆነው — «እርሷ አላየችውም። ፊቱን አየችው፤ ልጇን ግን አላየችም።» — መጀመሪያ የያዘችው እርሷ ናት። ከዚያ እኅቶቿ ደረሱ። የቀረው በኪታይሮን ተራራ ላይ ተበታተነ
አንበሳው — አጋቬ ወደ መድረኩ ገባች። በበትሯ ጫፍ ላይ አንድ ራስ ተሰክቷል። ደም ያለው ራስ ነው። እርሷ ግን ደስተኛ ናት። ተመልከቱ አለች። ወጣት አንበሳ ገድያለሁ አለች። መሣሪያ አልያዝኩም፤ በዚህ በእጄ ብቻ ነው የያዝኩት አለች
አባቷን የጠየቀችው — ልጄ የት ነው? ፔንቴዎስን ጥሩልኝ አለች። መሰላል አምጥቶ ይህን ራስ በቤቱ ፊት ላይ ይቸንክርልኝ አለች
ወደ ሰማይ ተመልከቺ — ካድመስ ከተራራው ተመልሶ መጣ። ብቻውን አልመጣም። ከተራራው ላይ ለቅሞ የቻለውን ይዞ መጥቷል። ጥያቄውን አንድ በአንድ ነው የጠየቃት፦ ወደ ሰማይ ተመልከቺ አላት። ተመለከተች። ማን ቤት ነው ያገባሽው? አላት። መለሰችለት። ለባልሽ ማንን ወለድሽለት? አላት። ልጅ ወለድኩለት አለች። ስሙን ተናገረች። ታዲያ በእጅሽ የያዝሽው የማን ራስ ነው? አላት። ተመለከተችው
የተቀደደው ገጽ — ከዚህ ትንሽ ወዲያ በእጃችን ያለው ጽሑፍ ተቀዷል። በዚያ ቦታ ላይ የነበሩት አሥርተ መስመሮች የሉም። የጠፉት ደግሞ አንዲት እናት የልጇን አካል ቆማ የምትሰበስብበት ንግግር ነው። ዛሬ በአንድ ዘመናዊ መጽሐፍ ውስጥ በዚያ ቦታ ላይ ተጽፎ የምታገኙት ነገር ካለ፣ ያ ከሌላ ቦታ ተለቅሞ የተሰፋ ግምት ነው። «የተውኔቱ ገጽ ራሱ ባዶ ነው።»
ከላይ የሚናገረው — ዲዮኒሰስ ከላይ ተገለጠ። አሁን የሰው ቅርጽ የለበትም። ፍርዱን አነበበ፦ ካድመስና ሚስቱ ሃርሞኒያ ቅርጻቸው ተለውጦ እባብ ይሆናሉ፤ ከዚያም የባዕድ ሠራዊት ይመራሉ። አጋቬና እኅቶቿ ደግሞ ከአገር ይወጣሉ
ሁለቱ ዓረፍተ ነገሮች — ካድመስ መለሰለት፦ አማልክት እንደ ሰው መቆጣት የለባቸውም አለ። ዲዮኒሰስ መልስ ሰጠ፦ አባቴ ዜውስ ይህን ከጥንት ጀምሮ ፈቅዶታል አለ። ከዚያ ወጣ
መውጫዎቹ — የቀሩት ሁለቱ ናቸው። አባትና ልጅ። አጋቬ ጠየቀች፦ ከአገሬ ተባርሬ ወዴት ልሂድ? የሚቀበለኝ ማን ነው? — ተሰነባበቱ። አንድ ላይ አልወጡም። እያንዳንዳቸው በየራሳቸው መንገድ ወጡ
መድረኩ ላይ የቀሩት — ከሊድያ የመጡት ሴቶች ብቻ ናቸው። «ከእነርሱ አንዷም አልተቀጣችም።»
ማን ተቆጠረ፣ ማን አልተቆጠረም — ስለ ሁሉም ሰው መጨረሻ ተነግሮናል፦ ፔንቴዎስ ከተራራው ተለቅሟል፤ አጋቬ ተባርራለች፤ ካድመስና ሃርሞኒያ ተፈርዶባቸዋል፤ ሴቶቹ ሳይነኩ ቆመዋል። ስለ አንድ ሰው ግን ተውኔቱ ምንም አይልም። ተሬስያስ ከካድመስ ጋር በአጋዘን ቆዳ ወደ ተራራው ወጥቶ ሄደ። «ተውኔቱ ከዚያ በኋላ ዳግመኛ አይጠራውም።»
አራት ጥያቄዎች
የክፍሉ ንባብ ሁሉ በዚህ ውስጥ ነው ያለው፤ ተናጋሪዋም አበባ ናት።
ተሬስያስ
ጥያቄው — የተውኔቱ ጠቢብ ሰው የአጋዘን ቆዳ ለብሶ ወደ ተራራ የሚሄደው ለምንድን ነው? ተውኔቱስ ይደግፈዋል?
በተውኔቱ ውስጥ ያለው ቦታ — በዚህች ከተማ ውስጥ ስለ አማልክት የመናገር ሙያ ያለው ሰው እርሱ ብቻ ነው። የአጋዘኑን ቆዳ መጀመሪያ የለበሰውም እርሱ ነው። ከዚያም ንጉሡን ለማሳመን ረጅም ንግግር ያደርጋል
ተውኔቱ የሰጠው — ምንም ሽልማት አልሰጠውም። ወደ ተራራው ወጥቶ ይሄዳል፤ ከዚያ በኋላ ስሙ አይነሳም። ትንቢቱ ተፈጸመ የሚል አንድ መስመር እንኳ የለም
የአበባ ንባብ — «ለእኔ የተውኔቱ ፍርድ በዚያ ዝምታ ውስጥ ነው ያለው። ተሬስያስ አልተቀጣም፤ ግን ደግሞ አልተመሰከረለትም።» — ትክክለኛውን ጎን የያዘ ሰው ቢሆንም፣ ተውኔቱ ትክክል ነበርክ ብሎ አልጠራውም
እረኛው
ጥያቄው — በዚህ ተውኔት ውስጥ በዓይኑ አይቶ የመሰከረ አንድ ሰው ብቻ ነው ያለው። ያ ሰው ስም የለውም። ከብት ጠባቂ ነው። ከመናገሩ በፊት ደግሞ ፈቃድ መጠየቅ ነበረበት። እውነቱ በዚያ አፍ ውስጥ የተቀመጠው ለምንድን ነው?
የአበባ ንባብ — «በዚህ ተውኔት ውስጥ ማንም ሰው ስለ ተራራው ከሚያምነው ውጪ ምንም መስማት አይችልም።» — ንጉሡ ሁለት ዘገባ አለው፦ የራሱ ግምትና የዓይን ምስክር። የመረጠው የመጀመሪያውን ነው
መደምደሚያዋ — «ስለዚህ ተውኔቱ ሆን ብሎ ምስክሩን ደካማ አድርጎ ሠራው። ዘገባው ቢቀርብም እንዲወድቅ ተደርጎ ነው የቀረበው።»
አጋቬ
ጥያቄው — የተውኔቱ የመጨረሻ ሩብ የማን ነው?
ሒሳቡ — አምላኩ ማስረጃውን አግኝቷል። ከተማዋ አውቃዋለች። ዋጋውን የከፈለችው ግን አጋቬ ናት
ልዩነቱ — ፔንቴዎስ በአንድ ትዕይንት ውስጥ ሞቷል፤ አጋቬ ግን መድረኩ ላይ ቆማ ደረጃ በደረጃ ወደ እውቀት ተመልሳለች። ካድመስ የጠየቃት ጥያቄዎች ልጇን አልመለሱላትም። ያደረጉት አንድ ነገር ብቻ ነው፦ ያደረገችውን ነገር እንድታይ አደረጓት
የአበባ ንባብ — «ስለዚህ ለእኔ የመጨረሻው ሩብ የእርሷ ነው። ተውኔቱ ስሙን ከወሰደው ከአምላኩ ወይም ከንጉሡ ሳይሆን፣ ከዚያች ሴት ፊት ላይ ነው የሚያልቀው።»
ዲዮኒሰስ
ጥያቄው — ይህ አምላክ ነው ወይስ የአንድ አምላክ ሥዕል?
የመጨረሻዎቹ አምስት መስመሮች — «የአማልክት ገጽ ብዙ ነው» የሚሉት መስመሮች የዚህ ተውኔት ብቻ አይደሉም። ዩሪፒደስ ሌሎች ሦስት ተውኔቶቹንም በእነዚያው መስመሮች ዘግቷል፤ አራተኛውንም አንድ መስመር ብቻ ቀይሮ በእነርሱ ዘግቷል
ስለዚህ የሚከተለው — «ተውኔቱ ስለ አምላኩ የሚሰጠው ፍርድ በመጨረሻዎቹ መስመሮች ውስጥ የለም። እነዚያ መስመሮች የዚህ ተውኔት ቃላት አይደሉም።» — ተመልካቹ ወደ ቤቱ ሲወጣ በጆሮው የቀረው ነገር አንድ የተለመደ ማሸጊያ ነው
የአበባ ንባብ — «ለእኔ ደግሞ የመጨረሻው ውሳኔ በአምላኩ አፍ ውስጥ ሳይሆን በአንድ ሽማግሌ አፍ ውስጥ ነው ያለው።» — «አማልክት እንደ ሰው መቆጣት የለባቸውም» የሚለው ዓረፍተ ነገር በተውኔቱ ውስጥ መልስ አላገኘም
ወደ ክፍል አራት የሚሸጋገረው ነገር — የአጋዘን ቆዳ በለበሱት ሽማግሌዎች ትዕይንት ውስጥ አንዱ እጁን ዘርግቶ የሐረግ አክሊል ሊያደርግ ሲሞክር ታይቷል። ያ አክሊል ጭንቅላት ላይ አልደረሰም። መሬት ላይ ወደቀ። አበባ ያንን የወደቀ አክሊል ለዳዊትና ለትግሥት አስረከበች
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
የተጣሉበት ነጥብ፦ የተውኔቱ ማጠፊያ የት ላይ ነው? ዳዊት የመጀመሪያውን እጅ ይይዛል — ሽማግሌው የሐረግ አክሊል ይዞ እጁን ዘረጋ፤ ወጣቱ መታውና ጣለው፤ ስለዚህ «ማጠፊያው እዚያ ላይ ነው። በተራራው ላይ አይደለም። ገና በመጀመሪያዎቹ ሃያ ደቂቃዎች ውስጥ ነው»። ትግሥት ሌላ እጅ ትይዛለች — እንግዳው ጣቶቹን ወደ ፔንቴዎስ ጠጉር ውስጥ አስገባና አንዱን ጥምዝምዝ አስተካከለው፤ ፔንቴዎስ ዝም ብሎ ቆመለት፤ አላገደውም፤ አልገፋውም። ጥያቄዋም ይህ ነው፦ «እስከዚያች ደቂቃ ድረስ የሚወሰን ነገር ቀርቶ ነበር ወይ? የመጀመሪያው እጅ ጌጥ ነው።»
የተውኔቱ ሰዎች፣ ዳዊት እንደዘረዘራቸው፦ ዲዮኒሰስ — የዜውስና የሴሜሌ ልጅ፣ ወደ ቴብስ እንደ እንግዳ የተመለሰው አምላክ። ፔንቴዎስ — የቴብስ ወጣት ንጉሥ፣ የአምላኩ የአክስት ልጅ። ካድመስ — ከተማዋን የመሠረተውና ዙፋኑን ለልጅ ልጁ የሰጠው ሽማግሌ። አጋቬ — የፔንቴዎስ እናት፣ የካድመስ ልጅ። ተሬስያስ — የከተማዋ ዓይነ ስውር ትንቢት ተናጋሪ
ሁለት እጆች
የዳዊት ንባብ — ቤተሰቡ ተከፈለ። እስከዚያ ድረስ ካድመስ በአንድ በኩል፣ ተሬስያስ በሌላ በኩል ሆነው ሊያግባቡት ይሞክሩ ነበር። ከዚያ በኋላ ግን ሁለቱ ሽማግሌዎች ተነስተው ወደ ተራራው ወጡ። ንጉሡ ብቻውን ቀረ። ስለዚህ «ብቻውን ከቀረ በኋላ የወሰነው ውሳኔ ሁሉ የከፋ ነው»
የትግሥት ማስተካከያ — ግን «ተወሰነ» የሚለውን ቃል ቀስ ብለህ ተጠቀምበት። አንድ ሰው እጅ ስለ መታ ዕጣ ፈንታው አልተዘጋም — በተውኔቱ ውስጥ ከዚያ በኋላ ሦስት ጊዜ ዕድል ተሰጥቶታል፤ እንግዳው ራሱ ሰጥቶታል
ሦስቱ ዕድሎች — አንድ፦ የታሰሩት ሴቶች ሰንሰለታቸው ወልቆ በሮቹ ተከፈቱ ተብሎ ተነገረው። ሁለት፦ ቤቱ ተንቀጠቀጠ፤ በሬ አስሮ ሲታገል አድሮ እንግዳው በእግሩ ወጣ። ሦስት፦ የዓይን ምስክር ከተራራው ወርዶ ያየውን ነገረው። ሦስቱንም ውድቅ አድርጓቸዋል
የትግሥት መደምደሚያ — «ስለዚህ የመጀመሪያው እጅ ማጠፊያ ሳይሆን የመጀመሪያው እምቢታ ነው።»
ልዩነታቸው ምንድን ነው — «ልዩነታችን የቃል አይደለም። አንተ ተውኔቱ የሚያወራው ስለ አንድ ቅጽበት ነው ትላለህ። እኔ ተውኔቱ የሚያወራው ስለ አንድ ልማድ ነው እላለሁ።»
«አምላክ ባይሆንም እንኳ በል»
ዳዊትን የሚያስጨንቀው — «እርሱ አምላክ ባይሆንም እንኳ፣ አንተ አምላክ ነው በል።» — ይህን የተናገረው ሰው ከተማዋን የመሠረተው ሰው ነው። የሰጠው ምክንያት ደግሞ የሃይማኖት ምክንያት አይደለም። ሴሜሌ አምላክ ወልዳለች ተብሎ ይነገር፤ ክብሩ ወደ ቤተሰቡ ይምጣ የሚል ነው
የትግሥት ልዩነት — እርሱ ራሱ ግን አላመነም ማለት አይደለም። አላመንኩም አላለም። ያለው «ባያምንም ይህን በል» የሚል ነው
ዳዊት የሚቆጥረው ዋጋ — ተውኔቱ ካድመስን ከሁሉም ጋር አብሮ ነው የቀጣው። ልጁን አጣ። ቤቱ ፈረሰ። ራሱም ተፈረደበት። ስለዚህ፦ «በዚህ ተውኔት ውስጥ ደኅንነቱን ያሰበ አንድ ሰው ብቻ ነው ያለው፤ ደኅንነት ደግሞ አልነበረም።»
ትግሥት የምትስለው ክፍል — አንድ ቤተሰብ አለ። በዓመት አንድ ጊዜ የሚደረግ ሥርዓት አለ፤ ቤተሰቡ ሁሉ ይገኝበታል። ውስጣቸው ግን ማንም አያምንበትም። የሚሄዱት ስማቸው ስለሚጠራ ነው፤ ስማቸው ካልተጠራ ደግሞ ጎረቤት ያወራል፤ ንግድም ሆነ ጋብቻ በዚያ ወሬ ላይ ተንጠልጥሏል። «እስከዚህ ድረስ ችግር የለም።»
ችግሩ የሚጀምረው — ችግሩ የሚጀምረው አንድ ሰው መጥቶ «በእውነት እመኑበት» ሲል ነው። ያኔ ቤተሰቡ የሚሠራበት አሠራር ይፈርሳል። ካድመስ የቆመው በዚያ ስንጥቅ ላይ ነው — ዳዊት፦ «እናም ተውኔቱ ለዚያ ሰው ምንም ደጅ አልተወለትም።»
ማን ተከሳሽ ነው
የዳዊት ክስ — ተውኔቱ ራሱ በመጀመሪያዎቹ ደቂቃዎች ውስጥ የመጣበትን ምክንያት ተናግሯል። የመጣው በሴሜሌ እኅቶች ንግግር ምክንያት ነው። ያ ንግግር የተነገረው ፔንቴዎስ ገና ሳይወለድ ነው
መደምደሚያው — «ስለዚህ ልጁ የተቀጣው ላደረገው ነገር ሳይሆን፣ እናቱ ከመወለዱ በፊት ላወራችው ወሬ ነው። ይህ ሥነ ምግባር ያለበት ተውኔት አይደለም። ይህ ዕዳ በልጅ ልጅ ላይ የሚሰበሰብበት ተውኔት ነው።»
የትግሥት መልስ — «ዕዳ ቢሆን ኖሮ ተውኔቱ ሦስቱን ዕድሎች አያስቀምጥም ነበር።» — ተውኔቱ ግን አስቀምጧቸዋል፤ አንዱን በአንዱ ላይ ደርድሯቸዋል። ስለዚህ፦ «ሦስት ጊዜ እምቢ ያለ ሰው ባለ ዕዳ አይደለም። ተከሳሽ ነው።»
የዳዊት ሦስተኛ አማራጭ — «ወይም ተውኔቱ ሁለቱንም እያደረገ ነው። ዕዳውን ከበስተጀርባ አስቀምጦ፣ ከፊት ደግሞ ውሳኔዎቹን ደርድሮ።»
ትግሥት ያንን አትወስድም — «ያ ደግሞ መልስ ሳይሆን ሁለቱን ጎን ለጎን ማስቀመጥ ነው። እኔ የምወስደው አንዱን ነው። ተውኔቱ ደግሞ የትኛውን እንደ ወሰደ አልነገረንም። ስለዚህ አልፈታውም።»
እረኛው የተናገረው
ሁለት ታሪክ በአንድ ትዕይንት — ንጉሡ ስለ እነዚያ ሴቶች አንድ ታሪክ ይዞ ነው የገባው፦ ሰክረዋል፤ ተበታትነዋል፤ በጫካ ውስጥ ወንድ ይፈልጋሉ የሚል። ከዚያ ከተራራው የመጣ ሰው ቆሞ በዓይኑ ያየውን ተናገረ። ያለው ደግሞ በቀጥታ ተቃራኒው ነው
ለትግሥት ምንድን ናት — «ያቺ ትዕይንት ለእኔ የተውኔቱ በጣም ቀዝቃዛ ትዕይንት ናት።»
ንጉሡ ያደረገው — «አልተቀበለውም ብቻ አይደለም። ዘገባውን ወደ ጎን ትቶ ሠራዊት ማዘጋጀት ጀመረ።»
ትግሥት የምታነሳው ጥያቄ — «አንድ ተቋም ስለ አንድ ጉዳይ ወስኖ ካበቃ በኋላ፣ ውሳኔውን የሚያፈርስ ዘገባ ቢመጣ ምን ያደርገዋል?» — በዚህ ተውኔት ውስጥ የተደረገው ግልጽ ነው፦ «ዘገባው አልተካደም። አልተመረመረም። ብቻ አልተጠቀሰም።»
የመልእክተኛው ደረጃ — ዘገባውን ያመጣው ሰው ደረጃ አጋዥ አልሆነውም፤ «ተውኔቱ ሆን ብሎ ነው እንደዚያ የሠራው»። መደምደሚያዋም ይህ ነው፦ «እውነቱን ማን አፍ ውስጥ አስቀመጠው? ማንም በማይሰማው አፍ ውስጥ።»
ሁለት ቃላት
የመጀመሪያው ቃል — በግሪክኛ «ቴዎማኮስ» የሚል ቃል አለ። ትርጉሙ «ከአምላክ ጋር የሚታገል ሰው» ማለት ነው። ብዙ ጊዜ የሚገኝ ቃል አይደለም። በዚህ ተውኔት ውስጥ ግን ስለ ፔንቴዎስ ሦስት ጊዜ ተጠቅሷል። ያው ቃል በአዲስ ኪዳን ውስጥ አንድ ጊዜ አለ፤ በሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ ውስጥ። በአዲስ ኪዳን ውስጥ ከዚያ ውጪ የትም አይገኝም
ሁለተኛው — «በመውጊያ ላይ መርገጥ» የሚል አነጋገር በዚህ ተውኔት ውስጥ አለ። ያው አነጋገር በሐዋርያት ሥራ ውስጥም አለ
የሚነገሩት ሁለት መልሶች — ዶድስ የሚባል የሃያኛው መቶ ዘመን ምሁር — ይህን ተውኔት አርሞ ያሳተመው ሰው ነው — የሐዋርያት ሥራን የጻፈው ሰው ተውኔቱን አንብቦት ይሆናል ብሎ ገምቷል። ሌሎች ምሁራን ግን አይስማሙም፤ «በመውጊያ ላይ መርገጥ» በግሪክ ውስጥ የተለመደ ተረት ነው ይላሉ፤ አንድ ቋንቋ መጋራት ደግሞ መዋዋስ አይደለም ይላሉ
ትግሥት የምትወስደው ጎን — አንዱንም አትወስድም። «ሁለቱም ተጨባጭ ማስረጃ የላቸውም» — «እኔ የምናገረው ያለውን ብቻ ነው፦ ሁለት ሰነዶች ሁለት ብርቅ ቃላት ይጋራሉ። ከዚያ ወዲያ የሚነገረው ሁሉ ግምት ነው።» ዳዊት፦ «እኔም ከዚያ አላልፍም። እዚህ ላይ እንቁም።»
አምላክ እንዲህ መሆን የለበትም
ሁለቱ ዓረፍተ ነገሮች — ካድመስ ወደ አምላኩ ቀርቦ ተናገረ፦ አማልክት እንደ ሰው መቆጣት የለባቸውም። ዲዮኒሰስ የሰጠው መልስ ደግሞ አንድ ዓረፍተ ነገር ነው፦ አባቴ ዜውስ ይህን ከጥንት ጀምሮ ፈቅዶታል
የትግሥት ንባብ — «አምላኩ መልስ አልሰጠም። ፈቃድ አሳየ።» — «አንድ ተውኔት አምላክን መድረክ ላይ አስቁሞ ክስ ካቀረበበት፣ ከዚያም መከላከያ ካልሰጠው፣ ያ ተውኔት የአምልኮ ተውኔት አይደለም።»
የዳዊት መቃወሚያ — «ያው ተውኔት አምላኩ በመጀመሪያ የተናገረውን ሁሉ ቃል በቃል ፈጽሞ ያሳየናል። እናደርገዋለን ያለውን አድርጓል።» ደግሞም፦ «በዚህ ተውኔት ውስጥ ያልተቀጡት እነማን ናቸው? እርሱን የተከተሉት ሴቶች።» — «አንድ አምላክ ስለ ሁሉም ነገር ትክክል የሆነበት፣ ተከታዮቹም ያልተነኩበት ተውኔት ክስ አይደለም።»
ትግሥት የምታስቀምጠው — «እያንዳንዳችን ተውኔቱ ውስጥ ያለን ማስረጃ ይዘናል፤ ሁለቱም ማስረጃ በዚያው ጽሑፍ ውስጥ አለ። ስለዚህ ተውኔቱ ራሱ አልመረጠም።» — ዳዊት፦ «ይህች ጥያቄ ተከፍታ ትቅር።»
ያልተነገሩ ነገሮች
ስድስት ጥያቄ፤ ዳዊት ጽፎ አምጥቶ ያነባቸዋል፣ ትግሥት ትመልሳለች። አምስቱ መልስ አላቸው፤ ስድስተኛው የለውም።
አንደኛ፦ የተቀበረው የት ነው? — በመቄዶንያ። አቴንስ አጽሙን ጠየቀች፤ መቄዶንያውያኑ እምቢ አሉ። ስለዚህ አቴንስ ወደ ወደብ በሚወርደው መንገድ ላይ ባዶ መቃብር አቆመችለት። በላዩ ላይ አንድ መስመር ተጻፈ፦ «ግሪክ ሁሉ መታሰቢያው ናት፤ አጽሙን ግን መቄዶንያ ይዛዋለች»። ያንን መስመር ማን እንደ ጻፈው ጥንታዊ ጸሐፊዎች አይስማሙም፦ አንዳንዶቹ ታሪክ ጸሐፊው ቱኪዲደስ ነው ይላሉ፤ ሌሎቹ ሙዚቀኛው ቲሞቴዎስ ነው ይላሉ
ሁለተኛ፦ ያንን ክፍል የከፈለው ንጉሥ ምን ሆነ? — አርኬላዎስ ተውኔቱ ከተሸለመ ከስድስት ዓመት በኋላ፣ ከክርስቶስ ልደት በፊት ሦስት መቶ ዘጠና ዘጠኝ ዓመት ላይ፣ አደን ላይ እያለ ተገደለ። ጥንታዊ ጸሐፊዎች እዚህም ላይ ተከፍለዋል፦ አንዳንዶቹ አደጋ ነው ይላሉ፤ ሌሎቹ የገዛ ቤቱ ሰው ገደለው ይላሉ። ልጁ በሁለት ዓመት ውስጥ ከዙፋኑ ወረደ። ከዚያ በኋላ መቄዶንያ ተከታታይ መፈንቅለ መንግሥት ውስጥ ገባች
ሦስተኛ፦ የሴሜሌ የሚጨስ ቤት እውነተኛ ቦታ ነው? — ከዚያ ስድስት መቶ ዓመት ገደማ በኋላ ፓውሳንያስ የተባለ ግሪካዊ ተጓዥ ጸሐፊ ወደ ቴብስ ሄደ። ፍርስራሽ አሳዩት፤ ይህ የሴሜሌ ክፍል ነው አሉት። ደግሞም አንድ ነገር ነገሩት፦ «ወደዚያ ውስጥ ወንድ መግባት አይፈቀድም»
አራተኛ፦ ለዚህ ዓይነት ተውኔት የተሰጠው ስም ከየት መጣ? — በግሪክኛ «ትራጎይዲያ» ይባላል። ትርጉሙ «የፍየል ዘፈን» ማለት ነው። ስለ ትርጉሙ ማንም አይከራከርም። ፍየሉ ለምን እንደ ገባ ግን እስከ ዛሬ ማንም አልተስማማበትም
አምስተኛ፦ ከዚያ ወዲህ ማን ሠራው? — አንድ ሺህ ዘጠኝ መቶ ሰባ ሦስት ዓመተ ምሕረት ላይ በለንደን ያለው ብሔራዊ ቲያትር ናይጄሪያዊውን ጸሐፊ ዎሌ ሶይንካን አዲስ ቅጅ እንዲሠራ አዘዘው። ሥራውን «የኅብረት ሥርዓት» ብሎ ጠራው፤ የዮሩባን አምላክ ኦጉንን ደግሞ በዲዮኒሰስ ውስጥ አስቀመጠው። ያንን የጻፈው በአገሩ ከእስር ከወጣ ከጥቂት ዓመታት በኋላ ነው
ስድስተኛ፦ የተቀደዱት መስመሮች ወዴት ሄዱ? — ትግሥት፦ «እዚህ ላይ መልስ የለኝም።» — ያ ንግግር ወደ እኛ የደረሰው በአንድ መንገድ ብቻ ነው፦ አንድ ክርስቲያን ገጣሚ ስለ ክርስቶስ መከራ ተውኔት ሲጽፍ የዩሪፒደስን ቃላት ወስዶ ሥራው ውስጥ አስገባቸው። ያ ገጣሚ ማን እንደ ሆነ አይታወቅም። ሥራው በአራተኛው መቶ ዘመን ለኖረ ጳጳስ ተሰጥቷል፤ ዛሬ ግን አብዛኞቹ ምሁራን በዐሥራ አንደኛው ወይም በዐሥራ ሁለተኛው መቶ ዘመን ነው የተጻፈው ይላሉ። በሁለቱ መካከል ያለው ልዩነት ሰባት መቶ ዓመት ገደማ ነው። ስለዚህ አንዲት እናት የልጇን አካል የምትሰበስብበት ንግግር ወደ እኛ የደረሰው «ማንም ሊዘግበው በማይችል መጽሐፍ» ውስጥ እንደ ጥቅስ ሆኖ ነው
መዝጊያ
ዳዊት የያዘው — ጭሱ። ያ ተመልካች መጀመሪያ ያየው ነገር በከተማ ውስጥ ያለ መቃብር ነው፤ ከዚያ መቃብር ላይ እሳት ገና ይወጣ ነበር። በመጨረሻ ያየው ደግሞ ያው ቤት ነው፤ ጣሪያው ወርዷል፤ ውስጡ ማንም የለም። «ተውኔቱ ግን እሳቱ ጠፍቷል ብሎ አንድም ቦታ ላይ አልተናገረም።»
የትግሥት እምቢታ — «ስለ እሳቱ ዳግመኛ አልተጠቀሰም ማለት ትክክል ነው። ከዚያ ግን መደምደሚያ አታውጣ። አንድ ተውኔት አንድ ጊዜ ተናግሮ ወደዚያ ካልተመለሰ፣ ያ ዝምታ ማስረጃ አይሆንም።»
የመጨረሻው ልውውጥ — ትግሥት፦ «አንተ ግን ከዝምታ ውስጥ አንድ ነገር ማውጣት ትፈልጋለህ።» ዳዊት፦ «እፈልጋለሁ።» ትግሥት፦ «እኔ ደግሞ አልሰጥህም።»
ቁልፍ ጥቅሶች
«እርሱ አምላክ ባይሆንም እንኳ፣ አንተ አምላክ ነው በል።» — ካድመስ ለልጅ ልጁ ለፔንቴዎስ
«ና ከእኛ ጋር አክብረው።» — ካድመስ፣ የሐረግ አክሊሉን ዘርግቶ
አትንካኝ አለ። ሂድና ራስህ ጨፍር አለ። ሞኝነትህን በእኔ ላይ አታብስ አለ። — ፔንቴዎስ፣ የአያቱን እጅ መትቶ ሲጥል
ስምህ ራሱ ማስጠንቀቂያ ነው — ተሬስያስ ለፔንቴዎስ፤ ስሙን ሐዘን ከሚያመለክተው ቃል ጋር አገናኝቶ
ወይን ጠጥተው አልነበሩም — ከተራራው የመጣው እረኛ፣ ለንጉሡ በቀጥታ
«ተራራው ላይ አብረው ተቀምጠው ማየት ትፈልጋለህ?» — እንግዳው ለፔንቴዎስ
«በጣም። ለዚያ ብዬ ብዙ ወርቅ እሰጣለሁ።» — ፔንቴዎስ የመለሰው
«እናቴን አጋቬን እመስላለሁ ወይስ አክስቴን ኢኖን?» — ፔንቴዎስ፣ የሴት ልብስ ለብሶ
እናቴ፣ እኔ ነኝ አላት። ልጅሽ ፔንቴዎስ ነኝ አላት። — ፔንቴዎስ ለእናቱ፣ ማሰሪያውን አውልቆ
እርሷ አላየችውም። ፊቱን አየችው፤ ልጇን ግን አላየችም። — አበባ፣ ስለ አጋቬ
አማልክት እንደ ሰው መቆጣት የለባቸውም። — ካድመስ ለዲዮኒሰስ፤ በተውኔቱ ውስጥ መልስ ያላገኘው ዓረፍተ ነገር
አባቴ ዜውስ ይህን ከጥንት ጀምሮ ፈቅዶታል። — ዲዮኒሰስ የመለሰው
የሙት ሰው ሥራ በሕያው ሰው እጅ ተይዞ ወደ መድረኩ ገባ። — ሳባ፣ ተውኔቱ ወደ አቴንስ ውድድር ሲገባ
ሰባ ዓመት የኖረ ሰው ለምን ከቤቱ እንደ ወጣ የሚያውቅ ሰው የለም ማለት ነው። — ሳባ፣ ስለ መቄዶንያ ጉዞው
ስለዚህ ሐቁን ብቻ እንይዛለን፤ ምክንያቱን እንተወዋለን። — ሳባ
ሁለቱን ነገር ጎን ለጎን አስቀምጫለሁ። አንዱን ከሌላው ጋር አላያይዘውም። — ኢብሳ፤ የአርጊኑሳይ ውሳኔና የጸሐፊው ሞት አንድ ዓመት ውስጥ ናቸው
ያንን ተውኔት አይቶ የወጣው ሕዝብ የአቴንስ ግዛት የመጨረሻው ተመልካች ነው። — ኢብሳ
በሩ ላይ ያለው እንግዳ ቀድሞውኑ ቤቱ ውስጥ ነበር ማለት ነው። ይህ ሐቅ ነው። ትርጉሙን አልሰጠውም። — ኢብሳ፣ ስለ ፒሎስና ካኒያ ጽላቶች
ልዩነቱ ትንሽ ይመስላል፤ ትንሽ ግን አይደለም። — ኢብሳ፤ ጥንታዊው ጽሑፍ የሚናገረው ከሞት ያመልጣል የሚል ሳይሆን፣ ከሞት በኋላ የተሻለ ዕድል ይኖረዋል የሚል ነው
ቁጥር አትያዙ፤ ነገሮችን ያዙ። — አበባ፣ ተውኔቱን ከመክፈቷ በፊት
የተውኔቱ ገጽ ራሱ ባዶ ነው። — አበባ፣ ስለ ተቀደደው ቦታ
ተሬስያስ አልተቀጣም፤ ግን ደግሞ አልተመሰከረለትም። — አበባ
ስለዚህ ተውኔቱ ሆን ብሎ ምስክሩን ደካማ አድርጎ ሠራው። — አበባ፣ ስለ እረኛው
ተውኔቱ ስሙን ከወሰደው ከአምላኩ ወይም ከንጉሡ ሳይሆን፣ ከዚያች ሴት ፊት ላይ ነው የሚያልቀው። — አበባ፣ ስለ አጋቬ
ከእነርሱ አንዷም አልተቀጣችም። — አበባ፣ መድረኩ ላይ ስለ ቀሩት የሊድያ ሴቶች
ተውኔቱ ከዚያ በኋላ ዳግመኛ አይጠራውም። — አበባ፣ ስለ ተሬስያስ
ስለዚህ የመጀመሪያው እጅ ማጠፊያ ሳይሆን የመጀመሪያው እምቢታ ነው። — ትግሥት
አንተ ተውኔቱ የሚያወራው ስለ አንድ ቅጽበት ነው ትላለህ። እኔ ተውኔቱ የሚያወራው ስለ አንድ ልማድ ነው እላለሁ። — ትግሥት
ችግሩ የሚጀምረው አንድ ሰው መጥቶ «በእውነት እመኑበት» ሲል ነው። — ትግሥት፣ ስለ ካድመስ የቆመበት ስንጥቅ
ሦስት ጊዜ እምቢ ያለ ሰው ባለ ዕዳ አይደለም። ተከሳሽ ነው። — ትግሥት
ዘገባው አልተካደም። አልተመረመረም። ብቻ አልተጠቀሰም። — ትግሥት፣ ስለ እረኛው ዘገባ
እውነቱን ማን አፍ ውስጥ አስቀመጠው? ማንም በማይሰማው አፍ ውስጥ። — ትግሥት
ሁለት ሰነዶች ሁለት ብርቅ ቃላት ይጋራሉ። ከዚያ ወዲያ የሚነገረው ሁሉ ግምት ነው። — ትግሥት፣ ስለ ተውኔቱና ስለ ሐዋርያት ሥራ
አምላኩ መልስ አልሰጠም። ፈቃድ አሳየ። — ትግሥት
ስለዚህ ተውኔቱ ራሱ አልመረጠም። — ትግሥት፤ ሁለቱም ማስረጃ በዚያው ጽሑፍ ውስጥ አለ
ይህች ጥያቄ ተከፍታ ትቅር። — ዳዊት
ተውኔቱ ግን እሳቱ ጠፍቷል ብሎ አንድም ቦታ ላይ አልተናገረም። — ዳዊት፣ ስለ ሴሜሌ መቃብር ጭስ
አንድ ተውኔት አንድ ጊዜ ተናግሮ ወደዚያ ካልተመለሰ፣ ያ ዝምታ ማስረጃ አይሆንም። — ትግሥት
እኔ ደግሞ አልሰጥህም። — ትግሥት፣ የመዝጊያው መስመር
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
ዩሪፒደስ — ከአቴንስ ሦስቱ ታላላቅ የአሳዛኝ ተውኔት ጸሐፊዎች ሦስተኛው። ገና ወጣት ሳለ ወደ ከተማዋ ውድድር ሥራውን ማስገባት ጀመረ፤ ግማሽ ምዕተ ዓመት ገደማ ሲያስገባ ኖረ። ከክርስቶስ ልደት በፊት አራት መቶ ስምንት ዓመት አካባቢ ወደ መቄዶንያ ሄዶ ቀረ፤ ከክርስቶስ ልደት በፊት አራት መቶ ሰባት ወይም አራት መቶ ስድስት ዓመት ላይ በክረምት እዚያው ሞተ፤ ዕድሜው ሰባ አራት ገደማ ነበር። ተውኔቱ ሲቀርብ አላየውም
ካድመስ — የቴብስን ከተማ የመሠረተውና ዙፋኑን ትቶ የወረደው ሽማግሌ፤ የሴሜሌና የአጋቬ አባት፣ የፔንቴዎስ አያት። የአጋዘን ቆዳ ለብሶ ወደ ተራራው ከወጡት ሁለቱ አንዱ ነው። «እርሱ አምላክ ባይሆንም እንኳ፣ አንተ አምላክ ነው በል» ያለው እርሱ ነው፤ የሰጠው ምክንያት ደግሞ ክብሩ ወደ ቤተሰቡ ይምጣ የሚል ነው። በመጨረሻ ልጁን አጣ፤ ቤቱ ፈረሰ፤ ራሱም ተፈረደበት
ፔንቴዎስ — የቴብስ ወጣት ንጉሥ፤ የአጋቬ ልጅ፤ የዲዮኒሰስ የአክስት ልጅ። ዙፋን ላይ የተቀመጠው አያቱ ወርዶ ስለ ሰጠው ነው። የአያቱን እጅ መታ፤ ሦስቱን ዕድሎች ውድቅ አደረገ፤ የሴት ልብስ ለብሶ ወደ ተራራው ወጣ። ስሙ በግሪክኛ ሐዘን ከሚያመለክተው «ፔንቶስ» ጋር ተያይዞ ተጠቅሷል
ዲዮኒሰስ — የዜውስና የሴሜሌ ልጅ። አንድ ሰው ራሱ መሆኑን ሲያቆም የሚከሰተውን ሁሉ የሚገዛ አምላክ ነው። በተውኔቱ ውስጥ የሰው ቅርጽ ይዞ ወደ እናቱ ከተማ እንደ እንግዳ ተመልሶ ይመጣል፤ በመጨረሻ ግን የሰው ቅርጽ ሳይኖረው ከላይ ተገልጦ ፍርዱን ያነባል። ተውኔቱ የተሰየመው በእርሱ ሳይሆን በተከታዮቹ ስም ነው
ሴሜሌ — የካድመስ ልጅ፤ የዲዮኒሰስ እናት። በመብረቅ ተመትታ ሞተች። የፈረሰው ቤቷ በመድረኩ ላይ አለ፤ ውስጡ የነደደው እሳት እስከ ተውኔቱ ዘመን ድረስ አልጠፋም
አጋቬ — የካድመስ ልጅ፤ የሴሜሌ እኅት፤ የፔንቴዎስ እናት። በበትሯ ጫፍ ላይ ራስ ተሸክማ ወደ መድረኩ ገባች፤ ወጣት አንበሳ ገድያለሁ ብላ። አባቷ አንድ በአንድ በጠየቃት ጥያቄ ወደ እውቀት ተመለሰች፤ ከዚያም ከአገር ተባረረች
አውቶኖኤና ኢኖ — የሴሜሌ ሌሎቹ እኅቶች። ከአጋቬ ጋር ሆነው ዜውስ የልጁ አባት አይደለም አሉ፤ አእምሮአቸው ተወስዶ ተራራው ላይ ናቸው። ፔንቴዎስ በዝግጅት ትዕይንቱ ውስጥ ኢኖን አክስቴ ብሎ ይጠራታል
ተሬስያስ — የቴብስ ትንቢት ተናጋሪ፤ ዓይነ ስውር። የአጋዘኑን ቆዳ መጀመሪያ የለበሰው እርሱ ነው፤ ንጉሡን ለማሳመን ረጅም ንግግር አደረገ። ወደ ተራራው ወጥቶ ከሄደ በኋላ ተውኔቱ ዳግመኛ አይጠራውም
ዜውስ — የአማልክት ንጉሥ፤ የዲዮኒሰስ አባት። በተውኔቱ የመጨረሻ ልውውጥ ውስጥ የአምላኩ መልስ የተመሠረተው በእርሱ ፈቃድ ላይ ነው
ሃርሞኒያ — የካድመስ ሚስት። ከባሏ ጋር ቅርጿ ተለውጦ እባብ እንደምትሆን ተፈርዶባታል
አክቴዎን — የቤተሰቡ ልጅ። አማልክትን በማስቆጣቱ በገዛ ውሾቹ ተበላ፤ ካድመስ ለልጅ ልጁ ያቀረበው ማስጠንቀቂያ ነው
አርኬላዎስ — የመቄዶንያ ንጉሥ። መንገድ አሠራ፤ ምሽግ አቆመ፤ ከዚያም ሠዓሊ፣ ሙዚቀኛና ተውኔት ጸሐፊ ገዛ። ተውኔቱ ከተሸለመ ከስድስት ዓመት በኋላ፣ ከክርስቶስ ልደት በፊት ሦስት መቶ ዘጠና ዘጠኝ ዓመት ላይ፣ አደን ላይ እያለ ተገደለ — አደጋ ነው የሚሉና የገዛ ቤቱ ሰው ገደለው የሚሉ ጥንታዊ ጸሐፊዎች አሉ
ዜውክሲስ — በዚያ ዘመን በግሪክ ውስጥ ከሁሉ የሚወደድ ሠዓሊ። ገና ያላለቀውን የፔላ ቤተ መንግሥት ግድግዳ እየቀባ ነው
አጋቶን — አርኬላዎስ ወደ ፔላ ካመጣቸው ሰዎች አንዱ፤ የአቴንስ ተውኔት ጸሐፊ
ቲሞቴዎስ — አርኬላዎስ ያመጣው ሙዚቀኛ። በአቴንስ ባዶ መቃብር ላይ የተጻፈውን መስመር ጻፈው የሚሉ ጥንታዊ ጸሐፊዎች አሉ
ፔሪክለስ — የቀድሞው የአቴንስ መሪ። በአርጊኑሳይ ጉዳይ በአንድ ቀን ከተገደሉት ስድስት አዛዦች አንዱ ልጁ ነበር
ዲሜተር — የምድር አምላክ። የኤሌውሲስ ሥርዓት በዋነኛነት ለእርሷና ለልጅዋ የሚደረግ ነበር
ፐርሴፎን — የዲሜተር ልጅ፤ የኤሌውሲስ ሥርዓት ሁለተኛዋ ባለቤት
ቱኪዲደስ — ታሪክ ጸሐፊ። በአቴንስ ባዶ መቃብር ላይ ያለውን መስመር ጻፈው የሚሉ ጥንታዊ ጸሐፊዎች አሉ
ዶድስ — የሃያኛው መቶ ዘመን ምሁር፤ ይህን ተውኔት አርሞ ያሳተመው ሰው። የሐዋርያት ሥራን የጻፈው ሰው ተውኔቱን አንብቦት ይሆናል ብሎ ገምቷል፤ ሌሎች ምሁራን አይስማሙም
ፓውሳንያስ — ግሪካዊ ተጓዥ ጸሐፊ። ከተውኔቱ ስድስት መቶ ዓመት ገደማ በኋላ ወደ ቴብስ ሄደ፤ ፍርስራሽ አሳዩትና ይህ የሴሜሌ ክፍል ነው አሉት
ዎሌ ሶይንካ — ናይጄሪያዊ ጸሐፊ። አንድ ሺህ ዘጠኝ መቶ ሰባ ሦስት ዓመተ ምሕረት ላይ አዲስ ቅጅ እንዲሠራ ታዞ ሠራው፤ ሥራውን «የኅብረት ሥርዓት» ብሎ ጠራው። የጻፈው በአገሩ ከእስር ከወጣ ከጥቂት ዓመታት በኋላ ነው
ኦጉን — የዮሩባ አምላክ። ሶይንካ በዲዮኒሰስ ውስጥ ያስቀመጠው
ከተራራው የመጣው እረኛ — በተውኔቱ ውስጥ በዓይኑ አይቶ የመሰከረ ብቸኛ ሰው። ስም የለውም፤ ከብት ጠባቂ ነው፤ ከመናገሩ በፊት ፈቃድ መጠየቅ ነበረበት። ዘገባው ተቀባይነት አላገኘም
አንድ ክርስቲያን ገጣሚ — ስለ ክርስቶስ መከራ ተውኔት ሲጽፍ የዩሪፒደስን ቃላት ወስዶ ሥራው ውስጥ አስገባ። ማን እንደ ሆነ አይታወቅም፤ ሥራው በአራተኛው መቶ ዘመን ለኖረ ጳጳስ ተሰጥቷል፤ አብዛኞቹ ምሁራን ግን በዐሥራ አንደኛው ወይም በዐሥራ ሁለተኛው መቶ ዘመን ነው የተጻፈው ይላሉ
ቦታዎች
ፔላ — በመቄዶንያ ውስጥ ያለች አዲስ ዋና ከተማ፤ ገና የጥቂት ዓመታት ዕድሜ ነው ያላት። ተውኔቱ የተጻፈው እዚያ ነው፤ ከአቴንስ መድረክ የአንድ ወር ጉዞ ትርቃለች
መቄዶንያ — ከግሪክ በስተሰሜን ጫፍ ላይ ያለ መንግሥት፤ የአንድ ሰው ንብረት ናት፣ የንጉሡ። አቴናውያን «እነዚህ ሰዎች ግሪኮች ናቸው ወይስ አይደሉም?» ብለው ይጠይቁ ነበር፤ ጥያቄው በዚያ ዘመን መልስ አላገኘም። የጸሐፊው አጽም ያለው እዚያ ነው
አቴንስ — ራሷን የምታስተዳድር ከተማ። ተውኔቱ የተጻፈላትና ተመልሶ አንደኛ የወጣባት። አጽሙን ጠይቃ አጣችና ወደ ወደብ በሚወርደው መንገድ ላይ ባዶ መቃብር አቆመችለት
ስፓርታ — አቴንስ ሃያ ስድስት ዓመት የተዋጋቻት
ሲሲሊ — አቴንስ ትልቅ ጦር የላከችበት፤ የላከችው መርከብም ሆነ ሰው አልተመለሰም
አርጊኑሳይ — የአቴንስ መርከቦች ያሸነፉበት የደሴቶች ስም፤ ከድሉ በኋላ በመጣው ማዕበል አምስት ሺህ ገደማ ሰው በውኃው ውስጥ ቀረ
አይጎስፖታሚ — ተውኔቱ ዘውድ በተቀዳጀበት ዓመት ክረምት የአቴንስ መርከቦች የተደመሰሱበት ስፍራ
ቴብስ — የተውኔቱ ከተማ፤ ካድመስ የመሠረታት። በመድረኩ ላይ ቤተ መንግሥቷና በውስጧ ያለ የሚጨስ መቃብር ይታያሉ
ኪታይሮን — ተራራው፤ ሴቶቹ የወጡበትና የፔንቴዎስ አካል የተበታተነበት
ኤሌውሲስ — ከአቴንስ ራቅ ብላ የነበረች ስፍራ፤ የምሥጢር ሥርዓት ማዕከል። በዓመት አንድ ጊዜ ከተማዋ ተነስታ የአንድ ቀን የእግር መንገድ ትሄድ ነበር
ዴልፊ — የኦሬይባሲያ ሥርዓት ከተመዘገበባቸው ስፍራዎች አንዱ
ፒሎስና ካኒያ — በግሪክ ምድር ውስጥ የሸክላ ጽላቶች የተቆፈሩባቸው ስፍራዎች። ጽላቶቹ የተጻፉት ተውኔቱ ከመጻፉ ከብዙ መቶ ዓመታት በፊት ነው፤ በእነርሱ ላይ የዲዮኒሰስ ስም አለ
ሊድያ — አምላኩ ከመጣባቸው ስፍራዎች የመጀመሪያዋ፤ መድረኩ ላይ ከበሮ ይዘው የገቡት ሴቶች የመጡት ከዚያ ነው
ፍርግያ፣ ፋርስ፣ ባክትሪያ፣ ሜዲያ፣ ዓረቢያ — አምላኩ ራሱ የቆጠራቸው የመንገዱ ስፍራዎች፤ ከዚያም መላዋ እስያ
እስያ — ተውኔቱ አምላኩን የሚያቀርበው ከዚያ ተነስቶ ወደ ግሪክ የሚደርስ እንግዳ አድርጎ ነው
ግሪክ — «ግሪክ ሁሉ መታሰቢያው ናት፤ አጽሙን ግን መቄዶንያ ይዛዋለች» የሚለው መስመር የተጻፈላት
ፍሎረንስ — ተውኔቱን የማይጨርሰው መጽሐፍ ዛሬ ያለበት ከተማ። ያ መጽሐፍ ከመሃል ትንሽ ወዲያ ላይ ይቆማል፤ ፔንቴዎስ ገና በእግሩ ቆሞ እያለ
ለንደን — አዲስ ቅጅ እንዲሠራ ያዘዘው ብሔራዊ ቲያትር ያለባት ከተማ
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
ባካይ — የተውኔቱ ስም። ትርጉሙ አምላኩን የሚከተሉት ሴቶች ማለት ነው — ተውኔቱ የተሰየመው በአምላኩ ስም ሳይሆን በተከታዮቹ ስም ነው
ሁለቱ መጻሕፍት — ዛሬ የምናነበው ጽሑፍ በሙሉ የተንጠለጠለባቸው። ሁለቱም የተገለበጡት ተውኔቱ ከተጻፈ ከሺህ ሰባት መቶ ዓመታት ገደማ በኋላ ነው። አንዱ ተውኔቱን አይጨርሰውም፤ ሁለተኛው ደግሞ የመጀመሪያው ቅጂ ቅጂ ነው
የተቀደደው ቁራጭ — በሁለተኛው መጽሐፍ ውስጥ ወደ መጨረሻው አካባቢ የጠፋው። የነበሩት አሥርተ መስመሮች የሉም፤ የጠፋውም አንዲት እናት የልጇን አካል የምትሰበስብበት ንግግር ነው። ዛሬ በዘመናዊ መጽሐፍ ውስጥ በዚያ ቦታ ላይ የሚገኝ ማንኛውም ነገር ከሌላ ቦታ ተለቅሞ የተሰፋ ግምት ነው
ኦሬይባሲያ — በግሪክ ውስጥ በእውነት ይደረግ የነበረ ሥርዓት። ትርጉሙ «ወደ ተራራ መውጣት» ማለት ነው። ሴቶች በክረምት፣ በሌሊት፣ በቡድን፣ ችቦ ይዘው ወደ ተራራ ይወጡ ነበር
ኪኬዮን — ከገብስና ከአዝሙድ የተሠራ መጠጥ፤ በኤሌውሲስ መንገድ ላይ የሚጠጣ
የምሥጢር ሥርዓት — በአዳራሹ ውስጥ ስለ ተደረገው ነገር መናገር በሞት የሚያስቀጣ ወንጀል ነበር። አንድ ሺህ ዓመት ገደማ ሰው ሥርዓቱን ሲፈጽም ኖረ፤ ማንም አልጻፈውም። ዛሬ በእጃችን ያለው ስለ ውጪው ብቻ ነው
የተሰጠው ተስፋ — ከሁሉ ጥንታዊው ጽሑፍ የሚናገረው ከሞት ያመልጣል የሚል አይደለም፤ ከሞት በኋላ የተሻለ ዕድል ይኖረዋል የሚል ነው
የሐረግ አክሊል — የዲዮኒሰስ ምልክት። ካድመስ ወደ ልጅ ልጁ ጭንቅላት ዘረጋው፤ ጭንቅላቱ ላይ ግን አልደረሰም። መሬት ላይ ወደቀ
ፔንቶስ — በግሪክኛ ሐዘን ማለት ነው። ተሬስያስ የንጉሡን ስም ከዚያ ቃል ጋር አገናኘው
ቴዎማኮስ — በግሪክኛ «ከአምላክ ጋር የሚታገል ሰው» ማለት ነው፤ ብዙ ጊዜ የሚገኝ ቃል አይደለም። በዚህ ተውኔት ውስጥ ስለ ፔንቴዎስ ሦስት ጊዜ ተጠቅሷል፤ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ደግሞ በሐዋርያት ሥራ ውስጥ አንድ ጊዜ ብቻ ይገኛል
በመውጊያ ላይ መርገጥ — በተውኔቱ ውስጥ ያለ አነጋገር፤ ያው አነጋገር በሐዋርያት ሥራ ውስጥም አለ። በግሪክ ውስጥ የተለመደ ተረት ነው የሚሉ ምሁራን አሉ
ትራጎይዲያ — ለዚህ ዓይነት ተውኔት የተሰጠው የግሪክኛ ስም። ትርጉሙ «የፍየል ዘፈን» ማለት ነው፤ ስለ ትርጉሙ ማንም አይከራከርም። ፍየሉ ለምን እንደ ገባ ግን እስከ ዛሬ ማንም አልተስማማበትም
የመጨረሻዎቹ አምስት መስመሮች — «የአማልክት ገጽ ብዙ ነው» የሚሉት። የዚህ ተውኔት ብቻ አይደሉም — ዩሪፒደስ ሌሎች ሦስት ተውኔቶቹንም በእነዚያው መስመሮች ዘግቷል፤ አራተኛውንም አንድ መስመር ብቻ ቀይሮ
ሦስቱ ዕድሎች — ትግሥት የምትቆጥራቸው፦ የወለቀው ሰንሰለትና የተከፈተው በር፣ የተንቀጠቀጠው ቤትና በእግሩ የወጣው እንግዳ፣ እናም ከተራራው የወረደው የዓይን ምስክር። ሦስቱም ውድቅ ተደርገዋል
ሁለቱ እጆች — የክፍል አራት መነሻ፦ የተመታውና የተጣለው የአያት እጅ፣ እናም የንጉሡን ጠጉር ያስተካከለው የእንግዳው እጅ
«የኅብረት ሥርዓት» — ዎሌ ሶይንካ ለአዲሱ ቅጅ የሰጠው ስም
ሐዋርያት ሥራ — በአዲስ ኪዳን ውስጥ ያለ መጽሐፍ። ከተውኔቱ ጋር ሁለት ብርቅ ቃላት ይጋራል፤ ከዚያ ወዲያ የሚነገረው ግን ግምት ነው
የውይይት ጥያቄዎች
ማጠፊያው የት ነው? ዳዊት የተጣለውን የአያት እጅ ይይዛል — ማጠፊያው በመጀመሪያዎቹ ሃያ ደቂቃዎች ውስጥ ነው ይላል። ትግሥት ያንን እንደ ማጠፊያ ሳይሆን እንደ መጀመሪያው እምቢታ ትቆጥረዋለች፤ ከዚያ በኋላ ሦስት ዕድል ተሰጥቶታልና። አንድ ሕይወት የሚወሰነው በአንድ ቅጽበት ነው ወይስ በአንድ ልማድ — እናም ሁለቱን የሚለየው ማን ነው?
«እርሱ አምላክ ባይሆንም እንኳ፣ አንተ አምላክ ነው በል።» ካድመስ ያንን የተናገረው ስለ እምነት ሳይሆን ስለ ቤተሰቡ ክብር አስቦ ነው፤ ተውኔቱ ግን ደኅንነቱን ካሰበው ሰው ደኅንነቱን ወሰደበት። አንድ ቤተሰብ ማንም የማያምንበትን ሥርዓት እየጠበቀ መኖሩ ግብዝነት ነው ወይስ አንድ አሠራር — እናም «በእውነት እመኑበት» የሚለው ድምፅ የሚያፈርሰው ምንድን ነው?
ማን ተከሳሽ ነው? ዳዊት ፔንቴዎስ የተቀጣው ከመወለዱ በፊት በተነገረ ወሬ ነው ይላል፤ ትግሥት ሦስት ጊዜ እምቢ ያለ ሰው ተከሳሽ እንጂ ባለ ዕዳ አይደለም ትላለች። ተውኔቱ ራሱ የትኛውን እንደ ወሰደ አልነገረም። አንድ ሰው የወረሰውን ዕዳና የመረጠውን እምቢታ አንድ ላይ ሲሸከም፣ ፍርዱ የቱ ላይ ማረፍ አለበት?
ማንም በማይሰማው አፍ ውስጥ የተቀመጠ እውነት። ተውኔቱ ውስጥ በዓይኑ ያየ አንድ ሰው ብቻ አለ፤ ስም የለውም፣ ከብት ጠባቂ ነው፣ ከመናገሩ በፊት ፈቃድ ጠይቋል። ዘገባው አልተካደም፤ አልተመረመረም፤ ብቻ አልተጠቀሰም። አንድ ውሳኔ ካለፈ በኋላ የሚመጣ ትክክለኛ ዘገባ የሚወድቀው በይዘቱ ነው ወይስ በአመጣጩ?
የመጨረሻው ሩብ የማን ነው? አበባ ተውኔቱ የሚያልቀው ከአጋቬ ፊት ላይ ነው ትላለች — ስሙን ከወሰደው አምላክ ወይም ከንጉሡ ሳይሆን። ካድመስ የጠየቃት ጥያቄዎች ልጇን አልመለሱላትም፤ ያደረጉት ያደረገችውን እንድታይ ብቻ ነው። ወደ እውቀት መመለስ ራሱ ቅጣት ነው ወይስ ተውኔቱ ለእርሷ የሰጠው ብቸኛ ክብር?
ጭሱ። ተመልካቹ መጀመሪያ ያየው በከተማ ውስጥ ካለ መቃብር ላይ የሚወጣ እሳት ነው፤ በመጨረሻ ያየው ደግሞ ጣሪያው የወረደ ቤት ነው። ተውኔቱ ግን እሳቱ ጠፍቷል ብሎ አልተናገረም። ዳዊት ከዚያ ዝምታ ውስጥ አንድ ነገር ማውጣት ይፈልጋል፤ ትግሥት አልሰጥህም ትላለች። አንድ ሥራ ዳግመኛ ያልጠቀሰው ነገር ማስረጃ ይሆናል ወይስ ትርጉም የምንሰጠው እኛ ብቻ ነን?
