ከባቢሎን ወጣ ብሎ፣ በአንድ ሰው በተቆፈረ ቦይ ዳር፣ በኃይል ተነቅለው የመጡ ይሁዳውያን የሠፈሩበት ሠፈር አለ። የሕዝቡ ሽማግሌዎች ወደ አንድ ነቢይ መጥተው በፊቱ ተቀመጡ፤ ጥያቄያቸውም አገር እንዴት እንደምትጠፋ ነው። ነቢዩ በሦስት ስም መለሰ — ኖኅ፣ ዳንኤልና ኢዮብ። ስለ ሦስተኛው ግን አንድም የማብራሪያ ቃል አልጨመረም፤ ሰሚዎቹ ያውቁታል ብሎ ስሙን ጥሎ አለፈ። በዚያ ስም ውስጥ ያለው ሰው ባለጠጋ ነው፤ ልጆች አሉት፤ በጥቂት ቀናት ውስጥ ሁሉንም ያጣል። የዛሬው ጥያቄያችን ግን «ለምን?» የሚለው አይደለም። ምንም ያላጠፋ ሰው የመጠየቅ መብት ያለው ምንድን ነው? ማብራሪያ? ቀጠሮ? ችሎት? ወይስ ምንም?
ክፍል 1 — ሦስተኛው ስምና ከቋንቋ የወጣው ቃል (ሳባ)
የዕለቱ ሦስት ነጥቦች — አንድ፦ ሁሉንም ያጣ ሰው አንድ ነገር ብቻ ይጠይቃል። ችሎት። ሁለት፦ መጽሐፉ ችሎቱን አልሰጠውም፤ መጨረሻ ላይ ግን እግዚአብሔርን የተከራከሩለትን ሰዎች «ተሳስታችኋል» አለ። ሦስት፦ በውስጡ ያለው ሁሉ — ሰማያዊው ችሎት፣ ከሳሹ፣ የሚከራከሩት ወዳጆች — መጽሐፉ ሲጻፍ ቀድሞውኑ አርጅቶ ነበር
ስም ብቻ ጥሎ ማለፍ
የሕዝቅኤል ሦስት ስሞች — ሽማግሌዎቹ ፊት ላይ ግርታ የለም፤ ሦስቱም ስሞች የተለመዱ ናቸው። ነቢዩ ኢዮብ ማን እንደሆነ አላብራራም፣ አገሩን አልጠራም፣ ታሪኩን አልነገራቸውም
ከዚያ የሚወጣው መደምደሚያ — ተናጋሪ ስም ሲጠራ የማያብራራው፣ ሰሚው ስሙን አስቀድሞ ያውቀዋል ብሎ ሲያምን ብቻ ነው። ስለዚህ ኢዮብ መጽሐፍ ከመሆኑ በፊት ተረት ነበር — በተሻለ አነጋገር ምሳሌ ነበር፤ «ጻድቅ ሰው» ሲባል ወዲያውኑ ወደ አእምሮ የሚመጣ ስም
በጥንቱ ምሥራቅ የተለመደ ሂደት — አንድ ታሪክ በበርካታ ሕዝቦችና በበርካታ ቋንቋዎች መካከል እየተላለፈ ይኖራል፤ ማንም አልጻፈውም፤ ሁሉም ያውቀዋል። የመጽሐፈ ኢዮብ ደራሲ የነበረውን ተረት ወስዶ ከውስጡ አንድ ረዥም፣ ጨካኝና የማይረሳ ግጥም ሠራበት
ጥበብ የሚባል መደርደሪያ
«የጥበብ ጽሑፍ» — አንድ መምህር ተቀምጦ ሰው እንዴት መኖር እንዳለበት የሚጽፍበት ዓይነት መጽሐፍ ነው — ስለ አማልክት ሳይሆን ስለ ኑሮ፤ ስለ ገንዘብ፣ ስለ ንግግር፣ ስለ ወዳጅነት፣ ስለ ልጅ አስተዳደግ
ጎረቤቶቹ — በዕብራይስጥ መጻሕፍት ውስጥ ከመጽሐፈ ኢዮብ ጎን የሚቀመጡት መጽሐፈ ምሳሌና መጽሐፈ መክብብ ናቸው። ዘውጉ የዕብራውያን ፈጠራ አይደለም — በግብጽም ተመሳሳይ ጽሑፎች ነበሩ፤ አንድ ባለሥልጣን ለልጁ የሚጽፈው ዓይነት፣ በተግባር የተሞከረ ምክር
የሚለይበት ነጥብ — መጽሐፈ ምሳሌ ሕይወት ሥርዓት እንዳላት ያስተምራል። መጽሐፈ ኢዮብ ደግሞ ያንን ሥርዓት በአንድ ሰው ላይ ሞክሮ ሲሰበር ያሳያል
በአንድ ሽፋን ውስጥ ሁለት መጻሕፍት
ቅርጹ — ፊት ለፊት አጭር የስድ ንባብ ታሪክ አለ፤ «በዑፅ ምድር ኢዮብ የሚባል ሰው ነበረ» ብሎ ይጀምራል። ወደ መጨረሻውም ተመሳሳይ የስድ ንባብ ታሪክ አለ። በሁለቱ መካከል ረዥም ግጥም ተቀምጧል፤ ክርክር ነው፤ የመጽሐፉንም አብዛኛውን ቦታ የሚይዘው እርሱ ነው
ስፌቱ የሚሰማበት አንደኛው ነገር፦ ሰውየው ራሱ — በስድ ንባቡ ውስጥ «እግዚአብሔር ሰጠ፤ እግዚአብሔር ነሣ።» ብሎ ተቀብሏል፤ አልተከራከረም። በግጥሙ ውስጥ ግን ያ ሰው የለም — «በደል የለብኝም» ብሎ ይጮኻል፤ ማብራሪያ ይጠይቃል፤ ጉዳዩ ችሎት እንዲቀርብለት ይለምናል። ተመሳሳይ ስም ነው። ተመሳሳይ ሰው አይደለም
ሁለተኛው፦ የእግዚአብሔር ስም — በስድ ንባቡ ክፍል በዕብራይስጡ የተጻፈው በአራት ፊደላት የሚጻፈው የተለየ ስም ነው፤ በግጥሙ ንግግሮች ውስጥ ግን ያ ስም ጠፍቶ ጥንታዊና እስራኤላዊ ያልሆኑ ስሞች ይተካሉ — ኤል፣ ኤሎሃ፣ ሻዳይ
ሁለት ደራሲ አለው ማለት ነው ወይ? — ምሁራን እስከ ዛሬ ይከራከራሉ፤ ሳባ የምትወስነው ነገር የለም። የምትለው ስፌቱ አለ የሚለውን ብቻ ነው — «መጽሐፉን ስታነቡ ትሰሙታላችሁ»
ዑፅ የምትባል የማትታወቅ አገር
በዚህ መጽሐፍ ውስጥ አንድም እስራኤላዊ የለም — ኢዮብ የሚኖረው ዑፅ በምትባል ምድር ነው። ተመራማሪዎች ወደ ምሥራቅ፣ ወደ ደቡብ ብለው ገምተዋል፤ በእርግጠኝነት ግን ማንም አላገኛትም። በካርታ ላይ የሌለች አገር ናት
ወዳጆቹም እንዲሁ ናቸው — ኤልፋዝ የቴማን ሰው ነው። ቢልዳድ የሱሒ ሰው ነው። ጻፋር የነዕማት ሰው ነው። እነዚህ ስሞችና ቦታዎች የሚመዘዙት ከእስራኤል ውጭ ካለው፣ ወደ ኤዶምያስ ከሚያደላው የስያሜ ክምችት ነው
የጠፉት ነገሮች — ማንም በኢየሩሳሌም ውስጥ አይኖርም። ማንም ሕግን አይጠቅስም። ማንም ስለ ቃል ኪዳን፣ ስለ መውጫው፣ ስለ ተራራው አይናገርም — በዕብራይስጥ መጻሕፍት መካከል እጅግ ያልተለመደ ነገር
የደራሲው ውሳኔ — ጥያቄውን ከአንድ ሕዝብ ታሪክ ውጭ አድርጎ ማስቀመጥ ፈልጓል። መጽሐፉ የሚናገረው ስለ እስራኤል ሳይሆን ስለ ሰው ነው
ደራሲው ራሱ ማን ነው? — ስሙ የለም፤ የተጻፈበት መቶ ዘመንም አይታወቅም። ስለ ማንነቱ የሚታወቀው አንድ ነገር ብቻ ነው፦ ዕብራይስጡን በሚያስፈራ ደረጃ ያውቀዋል
በመጀመሪያው ትርጉም የጠፋው እጅ
የግሪኩ ኢዮብ አጭር ነው — በግሪክኛ ለሚያነቡ አይሁዶች ተብሎ በተሠራው ጥንታዊ ትርጉም ውስጥ ከስድስት አንድ እጅ ያህል ጠፍቷል፤ በመስመር ሲቆጠር አራት መቶ ገደማ የሚሆኑ መስመሮች በቀላሉ የሉም
ምክንያቱ ስንፍና አይደለም — የመጽሐፈ ኢዮብ ዕብራይስጥ በመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እጅግ ከባዱ ነው። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ መቶ አርባ አምስት ገደማ የሚሆኑ ቃላት አሉ፤ በዕብራይስጥ መጻሕፍት ውስጥ ሌላ ቦታ ላይ ፈጽሞ የማይገኙ። ከእነዚያም መካከል ስድሳ ያህሉ ምንጫቸው የማይታወቅ ናቸው — ቃሉ ተጽፎ አለ፤ ሥሩ ግን የለም
የተርጓሚው ሁለት አማራጭ — ግምት መስጠት፣ ወይም ማለፍ። የግሪኩ ተርጓሚ ደጋግሞ ያለፈውን መርጧል
የሚያስከትለው መደምደሚያ — በዚህ መጽሐፍ ውስጥ፣ በየትኛውም ቋንቋ ውስጥ፣ ማንም ያነበበው ቅጂ በአንዳንድ ስፍራዎች የተርጓሚ ግምት ነው። አማርኛውም እንዲሁ፤ እንግሊዝኛውም እንዲሁ
ወደ እንግሊዝኛ የተከፈተው በር
ጉባኤው — እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር 1604፣ የእንግሊዙ ንጉሥ James በሃምፕተን ኮርት ውስጥ ጉባኤ ጠራ፤ በዚያ ጉባኤ ላይ የተወሰነው አዲስ ትርጉም እንዲሠራ ነበር
ኮሚቴ እንጂ ሰው አይደለም — አምሳ አራት ተርጓሚዎች ተመድበው ነበር፤ በተግባር የሠሩት ግን አርባ ሰባቱ ናቸው። በስድስት ቡድን ተከፍለው በዌስትሚንስተር፣ በኦክስፎርድና በካምብሪጅ ተቀመጡ
ዐሥራ አምስት ሕጎች፣ አንዱ ትኩረት የሚስብ — ስድስተኛው ሕግ በኅዳግ ላይ ማብራሪያ መጻፍ ይከለክላል፤ ከአንድ ነገር በስተቀር — የዕብራይስጥ ወይም የግሪክ ቃል ትርጉም ለማስረዳት ከሆነ ይፈቀዳል
ክልከላው ስለ ገለልተኝነት ብቻ አልነበረም — ንጉሡ የተቃወመው በዚያ ጊዜ ሕዝቡ እጅ ላይ በነበረው መጽሐፍ ኅዳግ ላይ የተጻፉትን ማብራሪያዎች ነው። ስለ እነርሱ የተናገራቸው ቃላት፦ አድሏዊ፣ እውነት ያልሆኑ፣ አመፅ የሚያነሣሡ። ማለትም ጉዳዩ ስለ ሥልጣንም ነበር
ኅትመቱ — ሥራው ተጠናቅቆ የታተመው 1611 ነው። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ እስከ ዛሬ ድረስ በእንግሊዝኛ ኢዮብን የሚያነብ ሰው በአብዛኛው የሚያነበው ያንን ነው
ከቋንቋው የወጣ አንድ ቃል
የተጠየቀው ነገር — በመጽሐፉ ዘጠነኛው ምዕራፍ ላይ ኢዮብ «በመካከላችን እጁን በሁለታችን ላይ የሚጭን ዳኛ የለም።» ይላል። የሚፈልገው በሁለቱም ወገን ላይ ሥልጣን ያለው፣ በመሃል የሚቆም ሽማግሌ ወይም ዳኛ ነው
daysman — ያ የዐሥራ ሰባተኛው መቶ ዘመን እንግሊዝኛ በዚያ ስፍራ ላይ ያስቀመጠው ቃል። መነሻው በእንግሊዝኛ «ቀን» የሚለው ቃል ነው — ክርክር ሲኖር ለችሎት አንድ ቀን ይቆረጣል፤ ስለዚህ ዳኛ ማለት፣ በዚያ አነጋገር፣ ቀን የተቆረጠለት ሰው ማለት ነው
የክፍሉ ቋጠሮ — ያ ቃል ዛሬ በእንግሊዝኛ ውስጥ የለም። ከቋንቋው ወጥቷል፤ ማንም አይጠቀምበትም። ኢዮብ በዓለም ላይ ካሉት ነገሮች ሁሉ አንድ ነገር ጠየቀ። ዳኛ። እርሱን በብዛት የሚያነቡት ሰዎች በሚያነቡበት ቋንቋ ውስጥ ግን ያ የጠየቀው ነገር ስሙን አጥቷል
ክፍል 2 — ማሽኑ ከየት መጣ (ኢብሳ)
ኢብሳ የያዘው ጥያቄ፦ ችሎቱ ከየት መጣ? ከሳሹ ከየት መጣ? በተራ በተራ የሚነጋገሩ ተከራካሪዎችስ? እናም ከሁሉ በላይ — አንድ ሰው ብቻውን፣ በራሱ ስም፣ ተለይቶ የሚዳኝበት ሐሳብ ከየት መጣ?
በብዙ ቋንቋ የተነገደ ዕቃ
የጥበብ ጽሑፍ የአንድ ሕዝብ ንብረት አልነበረም። የክልሉ ሁሉ ነበር — በተለያዩ ቋንቋዎችና በተለያዩ መቶ ዘመናት ተመሳሳይ ሥራ የሚሠሩ መጻሕፍት ናቸው። ሥራቸውም ሰው እንዴት እንደሚኖር ማስተማር ነው
ይነገዱም ነበር — ጸሐፊዎች ተማሪዎቻቸውን ሲያሠለጥኑ የሚያስገለብጧቸው እነዚህን ናቸው፤ አንድ ጽሑፍ በአንድ ቤተ መንግሥት ተጽፎ በሌላ ቤተ መንግሥት ተገልብጦ ይገኛል። ሐሳብ ከወሰን ጋር አልተያዘም
ስለዚህ — የመጽሐፈ ኢዮብ ደራሲ ብቻውን በባዶ ሜዳ ላይ አልተቀመጠም። በተጨናነቀ መደርደሪያ ፊት ተቀምጦ ነው የጻፈው
ከኢዮብ በፊት የነበረው ኢዮብ
ሁለት የባቢሎን ጽሑፎች — በሸክላ ላይ በሚጻፍ ጽሕፈት የተቀመጡ፤ ሁለቱም ከዕብራይስጡ መጽሐፍ በብዙ መቶ ዓመታት ይቀድማሉ
ሉድሉል ቤል ኔሜቂ — ትርጉሙ «የጥበብን ጌታ አመሰግናለሁ» ማለት ነው። ተራኪው ሹብሺ መሽሬ ሻካን የሚባል ባለጠጋ ባለሥልጣን ነው። ሁሉንም ነገር በሥርዓት ሲፈጽም ኖረ፤ ከዚያ አምላኩ ተወው፤ ምክንያት አልተነገረውም። ሹመቱ ሄደ፤ ወዳጆቹ ዞሩበት፤ ጠላቶቹ ተደሰቱ፤ በሽታ ሰውነቱን ያዘ። ጥያቄውም፦ ማን ነው የሰማይን ሐሳብ የሚያውቀው?
ሁለተኛው ጽሑፍ ይበልጥ ይቀርባል — አንድ የሚሠቃይ ሰውና አንድ ወዳጅ በተራ በተራ የሚነጋገሩበት ውይይት ነው። ወዳጁ ሥርዓቱን ይከላከላል፤ ተሠቃዩ ደግሞ ሥርዓቱ በራሱ ሕይወት ውስጥ እንዳልሠራ ይመሰክራል። ያ የመጽሐፈ ኢዮብ መሃል ቅርጽ ነው
ልዩነቱ በመጨረሻው ላይ ነው — በባቢሎናዊው ግጥም ውስጥ አምላኩ ይመጣል፤ በሕልም ይመጣል፤ ሰውየውን ይፈውሰዋል፤ ወደ ቦታው ይመልሰዋል። ሥርዓቱ ተጣሶ ተመልሶ ተጠግኗል
የክፍሉ መደምደሚያ — ዕብራዊው ደራሲ ማሽኑን አልፈጠረውም። አግኝቶታል። ተመሳሳይ መሣሪያዎችን ይዞ ግን ወደ ሌላ ቦታ ወሰዳቸው
ከሳሽ የሚባል የሥራ መደብ
ቃሉ — በአማርኛ መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ስሙ ሰይጣን ተብሎ ይነበባል፤ በዕብራይስጡ ጽሑፍ ውስጥ ግን ቃሉ ራሱ «ሳጣን» ነው፣ ትርጉሙም «ተቃዋሚ» ወይም «ከሳሽ» ማለት ነው
መስተአምሩ — ቃሉ ብቻውን አልተጻፈም፤ ከፊቱ የተወሰነ መስተአምር ተጨምሮበታል — ማለትም «ከሳሽ» ሳይሆን «ያ ከሳሽ» ተብሎ ነው የተጻፈው። መስተአምር ሲጨመር ቃሉ ስም መሆኑ ይቀርና የሥራ መደብ ይሆናል — «ዮሐንስ» እና «ዳኛው» እንደሚለያዩ ማለት ነው
የተቀሩት ስፍራዎች — በነቢዩ ዘካርያስ መጽሐፍ ውስጥም ቃሉ መስተአምሩን ይዞ ነው የሚገኘው። በመላው የዕብራይስጥ መጻሕፍት ውስጥ መስተአምር ሳይኖረው የሚገኘው አንድ ጊዜ ብቻ ነው፤ በዜና መዋዕል ውስጥ
ኢብሳ ያስቀመጠው ገደብ — ብዙ አንባቢዎች በዚህ ቃል ውስጥ ኋላ የመጣውን ዲያብሎስ ይሰማሉ፤ የትውፊት ንባቦችም እንዲሁ ያደርጋሉ። እርሱ የሚናገረው ዕብራይስጡ ጽሑፍ የያዘውን ብቻ ነው፦ በዚህ ገጽ ላይ ያለው ፍጡር ስም አልተሰጠውም። ኃላፊነት ተሰጥቶታል — መዞር፣ ማየት፣ መመለስ፣ መናገር
የንጉሡ ዓይንና ጆሮ
ዘመኑ — መጽሐፉ የመጨረሻ ቅርጹን ያገኘው ምናልባት ፋርስ ግዛቱን በያዘችበት ዘመን ውስጥ ነው። ከአንዱ ጫፍ ወደ ሌላው ለመድረስ ወራት ይፈጃል
ተቆጣጣሪዎቹ — ንጉሡ ሰዎችን ይመድባል፤ አገረ ገዢዎቹ በተቀመጡበት ግዛት ውስጥ እየተዘዋወሩ ያያሉ፤ ተመልሰውም ለቤተ መንግሥቱ ይናገራሉ። ግሪኮች እነዚህን ሰዎች «የንጉሡ ዓይንና ጆሮ» ይሏቸዋል
በመጽሐፉ ውስጥ ያለው ተመሳሳይ ትዕይንት — ችሎቱ ተሰብስቧል፤ ያ ከሳሽ ገባ፤ እግዚአብሔርም ከወዴት መጣህ? ብሎ ጠየቀው። መልሱ «በምድር ላይ ተመላልሼ፣ ዞሬባትም መጣሁ።» ነው — የተቆጣጣሪ መልስ ነው። የጉብኝት ሪፖርት ነው
ኢብሳ ያስቀመጠው ማስጠንቀቂያ — ይህን አንድ ላይ ያስቀመጡት አንባቢዎችና ተመራማሪዎች ናቸው፤ መጽሐፉ ራሱ ስለ ፋርስ ተቆጣጣሪዎች አንድም ቃል አይናገርም። ስለዚህ «ከዚያ ተወሰደ» ብዬ አልነግራችሁም — የሚለው ይህን ብቻ ነው፦ በዚያ ዘመን ውስጥ የኖረ ሰው ይህን ትዕይንት ሲሰማ ያውቀዋል
ወዳጆቹ የተናገሩት የሁሉም ሰው ቃል ነበር
ክርክራቸው በአንድ ዓረፍተ ነገር — እግዚአብሔር ጻድቅ ሰውን አይቀጣም። አንተ ተቀጥተሃል። ስለዚህ ጻድቅ አይደለህም። ተቀበል፤ ተናዘዝ፤ ይቅርታ ጠይቅ
ጭካኔ ይመስላል፤ ግን የግል አስተያየት አልነበረም — የዘመኑ የተለመደ እምነት ነበር
ያ እምነት በኖረበት ሕዝብ ላይ የደረሰው — ከተማቸው ወድቃለች። ቤተ መቅደሳቸው ፈርሷል። ሕዝቡ በኃይል ተነቅሎ ተወስዷል። ትውፊታቸው ራሱ መከራ የበደል ውጤት ነው ይላቸዋል — ማለትም ይህ ሁሉ የደረሰው በእኛ ጥፋት ነው
ማመኑ ከባድ ነው፤ ግን አንድ ነገር ይሰጣል — ትርጉም። አጽናፈ ዓለሙ ዘፈቀደ አይደለም፤ ሕግ አለው ማለት ነው። ሕግ ካለው ደግሞ ነገ ማስተካከል ይቻላል
የክፍሉ ብይን — እነርሱ ሞኞች አይደሉም። ክፉዎችም አይደሉም። ዓለምን አንድ ላይ የያዘውን ሐሳብ እየተከላከሉ ያሉ ሰዎች ናቸው
ሚዛኑና ላባው
የግብጹ ሥዕል — ሙት ሰው ወደ ታችኛው ዓለም አማልክት ፊት ይቀርባል፤ ረዥም ዝርዝር ይነበባል፤ ዝርዝሩ ግን የሠራው ነገር ሳይሆን ያልሠራው ነገር ነው። አልገደልኩም። አልሰረቅሁም። እህል በሚዛን ላይ አላጭበረበርኩም። ሰውን አላስለቀስኩም
ሚዛኑ — በአንዱ ወገን ላይ የሙቱ ሰው ልብ ይቀመጣል፤ በሌላው ወገን ላይ አንድ ላባ፤ ላባው የእውነት ምልክት ነው። ልቡ ከላባው ጋር እኩል ከሆነ ያልፋል
የመጀመሪያው ማስተካከያ፦ ጊዜው — ይህ ትዕይንት የታላላቆቹ ፒራሚዶች ዘመን አይደለም። የሙታን መጽሐፍ ተብሎ በሚጠራው ስብስብ ውስጥ ያለ ትዕይንት ነው፤ ያ ስብስብ የሚስፋፋው ከክርስቶስ ልደት በፊት 1550 ገደማ ጀምሮ ነው — ከታላላቆቹ ፒራሚዶች አንድ ሺህ ዓመት ገደማ በኋላ። ሚዛኑ ራሱ ከዚያ ቀደም ብሎ በሬሳ ሣጥን ላይ በሚጻፉ ጽሑፎች ውስጥ ይታያል፤ የፒራሚዶቹ ዘመን ጽሑፎች ፍርድ አላቸው፤ ይህን ትዕይንት በዚህ መልኩ ግን የላቸውም
ሁለተኛው ማስተካከያ፦ የሚመዘነው ነገር — ሰውየው የሰጠው መልስ አይደለም የሚመዘነው። ልቡ ነው። ግብጻውያን ልብን የሚያስቡበት መንገድ ሰው የሠራው ሁሉ የሚመዘገብበት ስፍራ ነው — ስለዚህ የሚመዘነው ንግግሩ ሳይሆን የተከማቸ ሕይወቱ ነው። ሰው መዋሸት ይችላል። ልቡ ግን ተመዝኖ ይቀመጣል
እውነት የሚናገሩ ሰዎች
ነቢይ ማለት — የወደፊቱን የሚናገር ማለት ብቻ አይደለም። እውነትን የሚናገር ማለት ነው
ኢሳይያስና ኤርምያስ — ብልጽግና ያለ ፍትሕ ምንም ዋጋ የለውም አሉ። ገበያው ቢሞላ፣ ሠራዊቱ ቢበዛ፣ ሕንፃው ቢነሣ — በበሩ ላይ የተጣለ ሰው ካለ ሁሉም ባዶ ነው
ያፈረሱት ግድግዳ — በአንድ ሰው የግል ሕይወትና በአገር የሕዝብ ሕይወት መካከል ግድግዳ የለም አሉ
የሚጠቀሰው ምሳሌ — ንጉሥ ዳዊት የሌላ ሰው ሚስት ወሰደ፤ ከዚያም የዚያን ሰው ሞት አዘጋጀ። የግል ጉዳይ ይመስላል፤ ተከትሎ የመጣው ግን የግል አልነበረም — በቤቱ ውስጥ ደም ተነሣ፤ ልጁ አቤሴሎም በአባቱ ላይ አመፀ፤ አገሪቱም ወደ እርስ በርስ ጦርነት ገባች። ስለዚህ ተጠያቂነት የግል ጉዳይ አይደለም
ሦስቱ ነገሮች ጎን ለጎን — ግብጽ ሒሳብን ከሕይወት በኋላ ትይዛለች፤ ነቢያቱ ሒሳቡን ወደ አደባባይ አወጡት — አሁን ነው፤ በሕይወት እያለ ነው፤ ኢዮብ ግን ሦስተኛ ነገር ያደርጋል — ሒሳቡ ለእኔ ይገባኛል ይላል። አሁን። በችሎት
ሦስት ዙር፣ ሁለት ተኩል
የመሃሉ ቅርጽ — አንድ ወዳጅ ይናገራል፤ ኢዮብ ይመልሳል፤ እንዲሁ ሦስቱም። ያ አንድ ዙር ነው። ሦስት ጊዜ ይዞራል
ግን አይዞርም — ሦስተኛው ዙር አይጨርስም። ሁለተኛው ወዳጅ ጥቂት ቁጥሮች ተናግሮ ይቆማል፤ ሦስተኛው ወዳጅ ደግሞ ፈጽሞ አይናገርም። ተራው ደርሶ ማንም አልተነሣም
ሁለቱ መልሶች — አንዱ፦ ጽሑፉ ተበላሽቷል፤ በመገልበጥ ሂደት ውስጥ ገጾች ተምታተዋል። ሁለተኛው፦ ገጣሚው ሆን ብሎ ነው፤ ክርክሩ መንገድ አጥቶ እንዲቆም ፈልጓል። ኢብሳ አልመረጠም፤ የሚለው ይህን ብቻ ነው፦ ሦስቱ ወዳጆች ንግግር አጥተው ነው የሚወጡት
ክፍል 3 — የተከፈተና ያልታየ ክስ (አበባ)
የክፍሉ ቅርጽ፦ አንድ ክስ ይቀርባል። ክሱ የሚቀርበው ተከሳሹ በሌለበት ክፍል ውስጥ ነው። ከዚያ ለረዥም ምዕራፎች ይከራከራል። ችሎት ግን አይሰጠውም። አበባ በምትተርክበት ጊዜ ትርጉም አትሰጥም፤ ትርጉሙ በመጨረሻው ላይ ባሉት ሦስት ጥያቄዎች ውስጥ ይመጣል። አስቀድማም አንድ ነገር ታስተካክላለች፦ ወደዚህ ሰው የሚመጡት ወዳጆች ሦስት ናቸው። አራት አይደሉም። አራተኛ ሰው አለ፤ ግን ከወዳጆቹ አንዱ አይደለም
ክሱ
ቤቱ — በምሥራቅ በኩል፤ መንጋ አለው፤ አገልጋዮች አሉት፤ በአካባቢው የተከበረ ነው። ዐሥር ልጆችም አሉት — ትልልቅ ሆነው ራሳቸውን የቻሉ። በየተራ እርስ በርስ ይጋባዛሉ፤ አባታቸውም ማለዳ ተነሥቶ ስለ እያንዳንዳቸው መሥዋዕት ያቀርባል
በላይኛው ክፍል — የእግዚአብሔር ልጆች የሚባሉት ቀርበው ይቆማሉ፤ በመካከላቸውም ያ ከሳሽ አለ። እግዚአብሔር ራሱ አንድ ስም አነሣ፦ ባሪያዬን ኢዮብን አየኸውን? በምድር ላይ እንደ እርሱ ያለ ሰው የለም
የከሳሹ ጥያቄ — «ኢዮብ በከንቱ እግዚአብሔርን ይፈራልን?» በዙሪያው አጥር አለ። ቤቱን አጥረሃል፤ ሥራውን ባርከሃል። እጅህን ዘርግተህ ያለውን ሁሉ ንካ — በፊትህ ይረግምሃል
የመጀመሪያው ፈቃድ — ያለው ሁሉ በእጅህ ነው፤ በእርሱ ላይ ግን እጅህን አትዘርጋ
አራቱ መልእክተኞች — በሬዎቹና አህዮቹ ተወሰዱ፣ አገልጋዮቹም በሰይፍ ተመቱ፤ ከሰማይ እሳት ወደቀ፣ በጎቹንና እረኞቹን አቃጠለ፤ ግመሎቹ ተወሰዱ፣ አገልጋዮቹ ተገደሉ፤ ከምድረ በዳ በኩል ታላቅ ነፋስ መጣ፤ የቤቱን አራት ማዕዘን መታ፤ ቤቱ በወጣቶቹ ላይ ወደቀ፤ ሞቱ። እያንዳንዱ መልእክተኛ ንግግሩን የሚዘጋው በተመሳሳይ ቃል ነው። ልነግርህ እኔ ብቻ አመለጥሁ
የኢዮብ የመጀመሪያ መልስ — ልብሱን ቀደደ፤ ራሱን ተላጨ፤ መሬት ላይ ወድቆ ሰገደ፤ ከዚያም «እግዚአብሔር ሰጠ፤ እግዚአብሔር ነሣ።»
ሁለተኛው ፈቃድ — እርሱ በእጅህ ነው፤ ነፍሱን ግን ጠብቅ። ከእግሩ ጫማ እስከ ራሱ ጫፍ ድረስ በክፉ ቁስል ተመታ፤ ከቤቱ ወጥቶ በአመድ ክምር ላይ ተቀመጠ፤ የሸክላ ስባሪ አንሥቶ ራሱን ይፍቅበታል
ሚስቱ — የተናገረችው በዕብራይስጡ ስምንት ቃላት ብቻ ናቸው፦ «እስከ አሁን በቅንነትህ ጸንተሃል? እግዚአብሔርን ራገምና ሙት።»
አበባ ያስቀመጠችው የመድረክ ነገር — በላይኛው ክፍል ውስጥ የነበሩት በታችኛው ትዕይንት ውስጥ የሉም። ኢዮብ በዚያ ችሎት ውስጥ አልነበረም። የተባለውንም የነገረው ማንም የለም
ዝምታው
ሦስቱ መጡ — ኤልፋዝ የቴማን ሰው ነው። ቢልዳድ የሱሒ ሰው ነው። ጻፋር የነዕማት ሰው ነው። ተቀጣጥረውም አብረው መጡ
ከሩቅ ሆነው አላወቁትም — ድምፃቸውን ከፍ አድርገው አለቀሱ፤ እያንዳንዱ ልብሱን ቀደደ፤ አፈር አንሥተው ወደ ሰማይ በራሳቸው ላይ ነሰነሱ
ሰባት ቀንና ሰባት ሌሊት — ከእርሱ ጋር መሬት ላይ ተቀመጡ። ማንም አንድም ቃል አልተናገረውም። ምክንያቱም ሥቃዩ እጅግ ታላቅ እንደሆነ አዩ
ክርክሩ
አፉን የከፈተው ሰው — ሦስተኛው ምዕራፍ ላይ የተወለደበትን ቀን ረገመ፦ «የተወለድሁበት ቀን ይጥፋ»፤ «ያ ቀን ጨለማ ይሁን፤ እግዚአብሔር ከላይ አይፈልገው፤ ብርሃንም አያብራበት። ከዓመቱ ቀኖች ጋር አይቆጠር፤ ወደ ወሮቹም ቁጥር አይግባ።» ከዚያም ጠየቀ፦ ለምንድን ነው በማኅፀን ውስጥ ያልሞትሁት? ብሞት ኖሮ ተኝቼ በዕረፍት እሆን ነበር — እዚያ ክፉዎች ማወክ ይተዋሉ፤ ደካሞችም ያርፋሉ። የመጨረሻው ጥያቄው፦ ለሚሠቃይ ሰው ብርሃን ለምን ይሰጣል? መንገዱ ለተሰወረበት ሰው ሕይወት ለምን ይሰጣል? ከዚያም አንድ ዓረፍተ ነገር፦ «የፈራሁት ነገር መጣብኝ፤ የደነገጥሁትም ደረሰብኝ።»
ኤልፋዝ የከፈተው በምስጋና ነው — ብዙዎችን አስተምረሃል፤ የደከሙ እጆችን አጽንተሃል፤ የተሰናከለውን ሰው ቃልህ አንሥቶታል። ከዚያም አንድ ራእይ ተረከ — በሌሊት፣ ሰዎች በከባድ እንቅልፍ በተያዙ ጊዜ፤ መንፈስ በፊቱ አለፈ፤ የሰውነቱ ጠጉር ቆመ፤ ቅርጹን ማየት አልቻለም፤ ዝምታ ነበረ፣ ከዚያም ድምፅ ሰማ፦ «ሰው ከእግዚአብሔር ይልቅ ጻድቅ ይሆናልን?»
ሁለተኛው ዙር ጠንክሯል — ጉዳያቸው፦ እግዚአብሔር ጻድቅ ሰውን አይቀጣም፤ አንተ ተቀጥተሃል፤ ስለዚህ በደል አለብህ። የኢዮብ መልስ፦ በደል የለብኝም። ደግሞም ይህ ተሰምቶ እንዲወሰን እፈልጋለሁ
ሦስተኛው ዙር አይጠናቀቅም — ቢልዳድ ተነሣ። ጥቂት ቁጥሮች ተናገረ። ቆመ። ጻፋር ተራው ደረሰ። አልተነሣም። ከዚያ በኋላ በመጽሐፉ ውስጥ አንድም ቃል አይናገርም
ማንም ያልተናገረው ምዕራፍ — ስለ ጥበብ ነው። ብር የሚወጣበት ማዕድን አለ፤ ወርቅም የሚነጠርበት ስፍራ አለ፤ ሰው ጨለማውን ይወስናል፤ ወደ ጥልቁ ጫፍ ይቆፍራል፤ በገመድ ተንጠልጥሎ ይወርዳል፤ የተሰወሩትን ነገሮች ወደ ብርሃን ያወጣል። ጥበብ ግን ከወዴት ትገኛለች? ጥልቁ «በእኔ ውስጥ የለችም» ይላል፤ ባሕሩም «በእኔ ዘንድ የለችም» ይላል። በወርቅ አትገዛም። ማንም አላቀረበውም። ማንም አልመለሰለትም። ምዕራፉ መጥቶ ያልፋል
ሦስት የተጠየቁና ያልተሰጡ ነገሮች — ዳኛ (ዘጠነኛው ምዕራፍ)፤ ወረቀት (ሠላሳ አንደኛው ምዕራፍ፦ «ተቃዋሚዬ የጻፈውን ጽሑፍ ባገኝ።» — ክሱ በጽሑፍ ቢሰጠው በትከሻው ላይ ተሸክሞ ይዞረው ነበር፤ እንደ አክሊልም በራሱ ላይ ያደርገው ነበር)፤ ሰው (ዐሥራ ዘጠነኛው ምዕራፍ፦ «እኔ ግን ተቤዥዬ በሕይወት እንዳለ አውቃለሁ።»)። ሦስቱም አልተሰጡትም
መሐላው — ሠላሳ አንደኛው ምዕራፍ የተለየ ነው። መልኩ የክርክር መልስ አይደለም። መሐላ ነው። ያላደረጋቸውን ነገሮች በተራ ይዘረዝራል፤ በእያንዳንዱም ላይ ውሸት ከሆነ የሚደርስበትን መርገም ያያይዛል — ድሆችን ከፈለጉት ነገር ከከለከልኩ፣ የመበለቲቱን ዓይን ካስጨነቅሁ፣ ጉርሻዬን ብቻዬን ከበላሁ፣ መጻተኛው በአደባባይ እንዲያድር ከተውኩ፣ በጠላቴ ጥፋት ደስ ካለኝ፣ መሬቴ በእኔ ላይ ከጮኸች። በመጨረሻም ፊርማውን አኖረ፦ እነሆ ምልክቴ ይህ ነው፤ ሁሉን ቻይ ይመልስልኝ። ከዚያም «የኢዮብ ቃላት ተፈጸሙ።»
ማንም ያልጠራው ወጣት — ሠላሳ ሁለተኛው ምዕራፍ ላይ አንድ አዲስ ሰው ይናገራል። ስሙ ኤልሁ ይባላል። ከሦስቱ ወዳጆች አንዱ አይደለም። ማንም አልጠራውም። ማንም አላስተዋወቀውም። ከመጀመሪያው ምዕራፍ ጀምሮ እስከዚህ ድረስ መጽሐፉ ስሙን አንድ ጊዜ እንኳ አልጠራም። እዚያው ቆሞ ሲሰማ እንደነበረ ተጽፏል፤ ዝም ያለውም ወጣት ስለሆነና እነርሱ በዕድሜ ስለሚበልጡት ነው። ቁጣው በሁለት ወገን ላይ ነው — በኢዮብ ላይ ተቆጥቷል፤ ራሱን ከእግዚአብሔር ይልቅ ስላጸደቀ፤ በሦስቱም ላይ ተቆጥቷል፤ መልስ አጥተው ኢዮብን ስለወነጀሉት። ስድስት ምዕራፍ ያህል ይናገራል። ማንም አልመለሰለትም። ኢዮብ አልመለሰለትም። ሦስቱ ወዳጆች አልመለሱለትም። መጽሐፉም ስሙን ዳግመኛ አይጠራም
ችሎቱ
ከዐውሎ ነፋሱ — እግዚአብሔር መለሰ። የመለሰውም ከዐውሎ ነፋስ ውስጥ ነው። የመለሰውም በጥያቄ ነው፦ «የምድርን መሠረት በጣልሁ ጊዜ አንተ ወዴት ነበርህ?» ማን ልኩን ወሰነ? የማዕዘኗን ድንጋይ ማን ጣለ — የንጋት ከዋክብት በአንድነት በዘመሩ ጊዜ? ባሕሩን በበሮች የዘጋው ማን ነው? የበረዶ ግምጃ ቤት ገብተህ አየህን? ዝናብ ማን ያዘንባል — ሰው በሌለበት ምድረ በዳ ላይ?
የተጠሩት ፍጥረታት — የበረሃ አህያ፦ ቤቱ ምድረ በዳ ነው፤ የከተማውን ጩኸት ይስቅበታል፤ የነጂውንም ድምፅ አይሰማም። ሰጎን፦ እንቁላሎቿን በምድር ላይ ትተዋለች፤ በአፈር ውስጥ ታሞቃቸዋለች፤ እግር ሊረግጣቸው እንደሚችል ትረሳለች፤ እግዚአብሔር ጥበብን አልሰጣትም። ስትነሣ ግን ፈረሱንና ጋላቢውን ትስቅበታለች። ፈረሱ፦ ጦርነቱን ከሩቅ ያሸታል። ጭልፊት፦ ክንፎቿንስ ወደ ደቡብ ትዘረጋለችን?
ሁለቱ እንስሳት — ባሂሞት፦ ሣር እንደ በሬ ይበላል። ኃይሉ በወገቡ ላይ ነው። አጥንቶቹ እንደ ናስ ቱቦ ናቸው፤ ወንዝ ቢጎርፍ አይደነግጥም። ሌዋታን፦ በመቆለብያ ልታወጣው ትችላለህን? በአፍንጫው ላይ ገመድ ማን ያገባል? ዓይኖቹ እንደ ንጋት ብርሃን ናቸው፤ በምድር ላይ የሚመስለው የለም — ፍርሃት ሳይኖርበት የተሠራ
የሚቆጠረው ነገር — በዚያ ሁሉ ንግግር ውስጥ ስለ ኢዮብ ጉዳይ የተነገረ አንድም ዓረፍተ ነገር የለም። ስለ ቁስሉ የተባለ የለም። ስለ ልጆቹ የተባለ የለም። ስለ ሦስቱ ወዳጆችም የተባለ የለም። ስለ ውርርዱም ምንም አልተባለም
ስድስት ቁጥር — ኢዮብ መለሰ። መልሱ ስድስት ቁጥር ብቻ ነው። ሁሉን እንደምትችል አውቃለሁ፤ ያለ ዕውቀት ምክርን የሚሸፍን ማን ነው?፤ ስለዚህ ያልገባኝን ነገር ተናግሬአለሁ። ከዚያም «በጆሮዬ ሰምቼህ ነበር፤ አሁን ግን ዓይኔ አየችህ።»
የተከራከሩበት የመጨረሻ ቁጥር — በአማርኛ መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ «በትቢያና በአመድ ላይ ሆኜ ተጸጸትሁ» ተብሎ ይነበባል፤ ሌላ ንባብ ደግሞ አለ፦ «ስለ ትቢያና ስለ አመድ ተጽናናሁ።» ልዩነቱ የመጣው ሁለት የዕብራይስጥ ቃላት እንዴት እንደሚወሰዱ ነው። ተርጓሚዎች እስከ ዛሬ አልተስማሙም፤ አበባም ማን እንዳሸነፈ አትናገርም
ብይኑ የተነገረበት ክፍል — ግጥሙ አለቀ። የስድ ንባቡ ተረት ተመልሶ መጣ። ብይኑም ከእርሱ ጋር መጣ። ብይኑ ግን ለኢዮብ አልተነገረውም። እግዚአብሔር ወደ ኤልፋዝ ዞረ፦ «በአንተና በሁለቱ ወዳጆችህ ላይ ቁጣዬ ነድዷል»፤ «እንደ ባሪያዬ እንደ ኢዮብ ስለ እኔ ቅንን ነገር አልተናገራችሁምና።» ትእዛዙም፦ ሰባት በሬዎችና ሰባት አውራ በጎች ውሰዱ፤ ወደ ባሪያዬ ወደ ኢዮብ ሂዱ፤ ባሪያዬ ኢዮብ ስለ እናንተ ይጸልያል፤ እኔም ጸሎቱን እቀበላለሁ። ይቅርታቸው የሚያልፈው በወነጀሉት ሰው በኩል ነው። ሌላ መንገድ አልተሰጣቸውም
በዚያ ስፍራ ላይ የሌሉት — ኤልሁ በዚህ ስፍራ ላይ የለም። አልተወቀሰም። አልተመሰገነም። ይቅርታ አልተጠየቀለትም። ስሙም አልተጠራም። ሚስቱም ከዚያች የስምንት ቃል ንግግር በኋላ ዳግመኛ አልተጠቀሰችም
መልሶ መስጠቱ — ወንድሞቹና እኅቶቹ፣ ቀድሞ ያውቁት የነበሩትም ሁሉ ወደ እርሱ መጡ፤ እያንዳንዳቸውም አንድ ብር ገንዘብና አንድ የወርቅ ቀለበት ሰጡት። መንጋውም ተመልሶ በእጥፍ ተቆጠረ። ልጆችም ተወለዱለት። ሰባት ወንዶችና ሦስት ሴቶች። ያ ግን ሌላ ዐሥር ነው። በነፋሱ የሞቱት ዐሥር አልተመለሱም
የተጻፉት ስሞች — የሦስቱ ሴቶች ስም ተጽፏል፦ ይሚማ፣ ቀጽያ፣ ቀሬንሃጱክ። በምድሪቱ ሁሉ እንደ እነርሱ ያማሩ ሴቶች አልተገኙም ተብሎ ተጽፏል፤ አባታቸውም በወንድሞቻቸው መካከል ርስት ሰጣቸው። ሰባቱ ወንዶች ልጆች ስም የላቸውም። አልተጻፈም
የመጨረሻው መስመር — ኢዮብ ከዚያ በኋላ መቶ አርባ ዓመት ኖረ። ልጆቹንና የልጆቹን ልጆች እስከ አራት ትውልድ ድረስ አየ። ኢዮብም ሽማግሌ ሆኖ፣ ዕድሜውም ጠግቦ ሞተ
ሦስት ጥያቄዎች
«ዳኛ» — ጠይቆ አገኘውን? የጠየቀው በሁለቱም ወገን ላይ እጁን የሚጭን ሦስተኛ ወገን ነው፤ የመጣው ግን ከሁለቱ ወገኖች አንዱ ነው። መልሱ የመጣው ከተከሳሹ ተቃዋሚ ነው። አበባ የምትለው፦ መጽሐፉ በዚህ ላይ በጣም ጥንቁቅ ነው። ዐውሎ ነፋሱን ችሎት ብሎ አልጠራውም። ፍርድ ተሰጠ አላለም። ጉዳዩ ታየ አላለም። ኢዮብ ጥያቄውን ተወው፤ መጽሐፉ ግን ጥያቄው እንደተመለሰ አልነገረንም
«ወረቀት» — ክሱ በጽሑፍ ይሰጠኝ ብሎ ጠይቋል። ክስ አለ። የቀረበውም በአንደኛው ምዕራፍ ላይ ነው። እርሱ ግን በዚያ ክፍል ውስጥ አልነበረም። አበባ የምትለው፦ ወረቀቱ የተሰጠው ለአንባቢው ነው። ከመጀመሪያው ገጽ ጀምሮ ክሱ በእጃችን ላይ ነው። ኢዮብ በረዥሙ ክርክር ውስጥ ሲፈልገው የነበረውን ነገር እኛ አስቀድመን ይዘነዋል። ይህ መጽሐፉ ለአንባቢው ያደረገው ነገር ነው። ለኢዮብ ያደረገው አይደለም
«ትዕግሥት» — ከስሙ ጋር የተያያዘ ቃል። ቃሉ ከየት እንደመጣ ስንፈልገው ወደ አዲስ ኪዳን እንደርሳለን። በያዕቆብ መልእክት ውስጥ የኢዮብ ትዕግሥት ተጠቅሷል። አበባ የምትለው፦ መልሱ ሁለት ወገን አለው — በስድ ንባቡ ውስጥ ያለው ሰው ታጋሽ ነው። ልብሱን ቀድዶ ይሰግዳል፤ ይባርካል። በግጥሙ ውስጥ ያለው ሰው ግን ታጋሽ አይደለም። የተወለደበትን ቀን ይረግማል፤ ዳኛ ይጠይቃል፤ ክሱ በጽሑፍ ይሰጠኝ ይላል። ስለዚህ ትውፊቱ የስድ ንባቡን ኢዮብ ወስዷል። መጽሐፉ ደግሞ የመጨረሻውን ብይን የሰጠው ለሌላኛው ነው። ብይኑ የተነገረው ስለ ጮኸው ሰው ነው
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
የኤልፋዝ ቦታ
ዳዊትን የሚያስቸግረው ነገር — በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ማንም የማይነቅፈው አንድ ስፍራ ብቻ አለ። ሰባት ቀንና ሰባት ሌሊት። ከዚያ በኋላ ያለው ሁሉ ንግግር ነው፤ ንግግሩ ደግሞ ነገሩን እያባባሰው ይሄዳል። ስለዚህ መጽሐፉ ውስጥ በጣም የተሳካው ነገር ማንም ያልተናገረው ክፍል መሆኑ ያስቸግረዋል
ትግሥት ታርመዋለች — «የተሳካ ብለህ የምትጠራው ነገር ስኬት አይደለም። ሥርዓት ነው።» በዚያ ባህል ውስጥ ሐዘን ላይ ወዳለ ሰው ስትገባ አትቀድምም። ተቀምጠህ ትጠብቃለህ፤ አዛኙ እስኪናገር ድረስ ዝም ትላለህ። እነርሱ አልመረጡትም። ልማዱ ነው ያስቀመጣቸው። ደግሞም ልማዱን የጣሰው ራሱ ኢዮብ ነው፤ ሦስተኛው ምዕራፍ ላይ አፉን የከፈተው እርሱ ነው። ስለዚህ ዝምታውን እንደ ጥበብ አትቁጠረው። ደንብ ነው
ዳዊት የሚይዘው ግን ኤልፋዝን ነው — ሰውየው ከቴማን ተነሥቷል፤ መንገድ ተጉዟል፤ ደርሶም ከአመዱ ላይ ተቀምጧል። አልላከም። መልእክተኛ አልላከበትም። ራሱ መጥቷል። የከፈተውም በምስጋና ነው፤ ከዚያ ደግሞ ተመሳሳዩ ሰው «በደል አለብህ፤ ተናዘዝ» ወደሚል ደረሰ። ኤልፋዝ ውሸት እየተናገረ አልነበረም። ራሱ የሚያምንበትን ነገር ነው የተከላከለው
ለምን ያንን ሐሳብ ይከላከላል — ሥርዓት ይሰጣል። ዓለም ሕግ አላት ማለት ነው፤ ሕግ ካላት ደግሞ አንድ ሰው ልጁን የሚያስተምረው ነገር ዋጋ አለው ማለት ነው። «እውነት ተናገር» ብሎ ሲያሳድገው በምላሹ አንድ ነገር እየገዛለት ነው። ያ ሕግ ከወደቀ የሚወድቀው ኢዮብ ብቻ አይደለም። በዚያ አገር ውስጥ ልጅ ያሳደገ ሁሉ ነው
የዳዊት ጥያቄ — የዓለምን ሥርዓት በሙሉ ልቡ የተከላከለ ሰው ንጹሕ ነው ወይ? እናም መድኃኒቱ በተጎጂው በኩል መሆኑ ምን ማለት ነው?
ትግሥት ክሱን ታጠባለች — መጽሐፉ ስለ ሦስቱ «ክፉዎች ናቸው» አላለም። ያለው ነገር በጣም የተለየ ነው። «ስለ እኔ ቅንን ነገር አልተናገራችሁም» ነው ያለው። ስለ ኢዮብ አልተናገረም። ስለ ራሱ ተናገረ። ማለትም ወንጀላቸው ሰውየውን ማሠቃየታቸው ሳይሆን ስለ እግዚአብሔር የተሳሳተ ነገር መናገራቸው ነው። ዳዊት፦ «ጠባብ ነው፤ ግን የበለጠ ይቆርጣል።» ትግሥት ግን በዚያው ትቆማለች፦ ኤልፋዝን ንጹሕ አላደረገውም፤ ወንጀለኛም አላደረገውም። መጽሐፉ ሁለቱንም ቃል አልተጠቀመም
በሙሉ እምነት የተሠራ በደል
የዳዊት ንጽጽር — በሃያኛው መቶ ዘመን፤ ጀርመን ውስጥ Hitler በሥልጣን ላይ ነበር። ሶቪየት ኅብረት ውስጥ Stalin ነበር። የሚስበው ግን የደረሰው ነገር አይደለም። የሰዎቹ እምነት ነው — በሁለቱም አገር ውስጥ ብዙ ሰዎች መንግሥታቸው ያለ በቂ ምክንያት ምንም እንደማያደርግ አምነው ነበር፤ እየሠሩ የነበሩት ሰዎች ራሳቸው ግዴታቸውን እየተወጡ እንደሆነ ያምኑ ነበር
ዳዊት የሚያገናኘው ወደ ኤልፋዝ ነው — ኤልፋዝ የሚያደርገው ደንብ መከላከል ነው። መንግሥት አይደለም። ሕግ ነው። እየሠራ ያለው ነገር ጉዳት እያደረሰ መሆኑን አያውቀውም፤ ምክንያቱም ሕጉ ትክክል ከሆነ በአመዱ ላይ የተቀመጠው ሰው ጥፋተኛ ነው። ስለዚህ፦ እምነት ራሱ የሚያደርሰው በደል አለ ማለቴ ነው
ትግሥት ዝላዩን አትቀበልም — «ይህ ዝላይ በጣም ትልቅ ነው። መጽሐፉ ስለ አንድ ሰው ነው።» አንድ ሰው፣ ያላጠፋው ጥፋት፣ የግል ጉዳት። ከዚያ ተነሥተህ በአንድ አንቀጽ ውስጥ ወደ የተደራጀ ግድያ ትሄዳለህ። እነዚያ ሁለት ነገሮች የሚገናኙበት ድልድይ ተሠርቶ አላየሁም
የዓይነት ልዩነት — መጽሐፈ ኢዮብ ውስጥ የተጎዳ ሰው አለ፤ የጎዱት ደግሞ አላወቁም። እዚያ ግን የተጎዱት ሰዎች ቁጥር ስፍር የላቸውም፤ የጎዷቸውም ያውቁ ነበር። ይህን ሁለቱን አንድ ላይ ስታደርግ ትንሹ ትልቁን ያቀልለታል። መጽሐፉ ደግሞ ያንን ሸክም ሊሸከም አልተጻፈም
ዳዊት የሚወስደው አንድ ነገር — ኢዮብ ተቀብሎ አልዘመመም። ሒሳብ ጠየቀ። ሦስቱ ወዳጆች ሒሳብ አልጠየቁም። ሚስቱ አልጠየቀችም። እርሱ ብቻ ነው የጠየቀው። ትግሥት ትቀበላለች፤ አንድ ነገር ግን ትጨምራለች፦ ያደረገው ስለ ራሱ ነው። ስለ ሌላ ሰው አልጠየቀም
ሚዛኑና ላባው
ኅሊና ስንል ምን ማለታችን ነው — ትግሥት፦ መዝገብ ነው። ሰው የሠራው ሁሉ የሚከማችበት ቦታ አለ፤ በመጨረሻም ይመዘናል። ማለትም ኅሊና በዚያ ሥዕል ውስጥ የመዝገብ ቤት መሣሪያ ነው። ሥራው ማስቀመጥ ነው፤ ውጤቱ የሚነገረው ደግሞ ሁሉም ካለቀ በኋላ ነው
ዳዊት የሚጨምረው — በዚያ ሥዕል ውስጥ ሰውየው መልስ አይሰጥም። ተከሳሽ አይደለም። የተመዘነ ነው
የኢዮብ ሁለተኛ አጠቃቀም — እርሱ ሚዛኑን አልጠበቀም። በሕይወት እያለ አቤቱታ አቀረበ። ወረቀት ጠየቀ። ዳኛ ጠየቀ። ስሙ አንድ ነው — ኅሊና እንለዋለን — ግን መሣሪያው ሌላ ነው። አንዱ ሒሳብ ይይዛል። ሌላው ክስ ይመሠርታል
ትግሥት የምትጨምረው ገደብ — ሁለተኛው አጠቃቀም ብቻውን አይሠራም። ማን ይቀበለዋል? አቤቱታ የሚቀርበው አድራሻ ካለ ብቻ ነው። ሳባ ስለ ጠፋው ቃል ነግራናለች፦ ቃሉ ብቻ አይደለም የጠፋው። አድራሻውም አልነበረም
የተስማሙበት — ኢዮብ አዲስ መሣሪያ ሠራ፤ አዲሱ መሣሪያ ደግሞ የሚሠራበት ችሎት አልነበረም። ትግሥት፦ «እናም መጽሐፉ ችሎት ስላልሠራለት ነው ገና እየተነበበ ያለው። ችሎት ቢሰጠው ኖሮ ጉዳዩ በዚያው ያልቅ ነበር።»
አራት ቃላት
ስለዚህ መጽሐፍ ሲነገር በተደጋጋሚ የሚጠቀሱ አራት ቃላት — ፍትሕ። ድፍረት። ልክን ማወቅ። ጥበብ
ድፍረት፦ አለ — በዚያ ዘመን በእግዚአብሔር ላይ ክስ መመሥረት ትንሽ ነገር አይደለም
ፍትሕ፦ አለ — ሠላሳ አንደኛው ምዕራፍ ራሱ የፍትሕ ዝርዝር ነው። ያ ስብከት አይደለም፤ ቆጠራ ነው
ልክን ማወቅ፦ ትግሥት አትቀበልም — ኢዮብ ልኩን የጠበቀ ሰው ነው ተብሎ ይነገራል። ሦስተኛውን ምዕራፍ ያነበበ ሰው ግን ያንን አይልም። መጽሐፉ ደግሞ ልኩን በጠበቀው ሰው አልተደሰተም። በጮኸው ሰው ተደሰተ
ጥበብ፦ መጽሐፉ ራሱ በጣም እንግዳ ነገር ያደርጋል — ማንም ያልተናገረው ምዕራፍ። ሰው ወደ ጨለማው ውስጥ ይወርዳል፤ ብር ያወጣል፤ ወርቅ ያነጥራል፤ ተሰውረው የነበሩትን ወደ ብርሃን ያወጣል። ጥበብ ግን ከዚያ አትወጣም። ትግሥት፦ መጽሐፉ ስለ ጥበብ ሲናገር የሚናገረው አድራሻ የላትም ብሎ ነው። መከራ ጥበብን ያመጣል የሚል ዓረፍተ ነገር በዚህ መጽሐፍ ውስጥ የለም። ያለው ተቃራኒው ነው። መከራው መጣ፤ መልሱም አልመጣም
ስለ ዐውሎ ነፋሱ የተለያዩበት — ዳዊት፦ «እኔ ግን መልስ ብዬ አልጠራውም።» ኢዮብ የጠየቀው ጥያቄ ግልጽ ነው። ለምን? የሚል ነው። የመጣው ንግግር ደግሞ ስለ ከዋክብት፣ ስለ በረዶ ግምጃ ቤት፣ ስለ ሰጎን ነው። ይህ ርዕስ መቀየር ነው፤ ርዕስ መቀየሩ ደግሞ ተሳክቷል፤ ምክንያቱም ከኋላው በቂ ኃይል አለ። ስለዚህ አጭሩ መልስ የተሸነፈ ሰው መልስ ነው
ትግሥት በተቃራኒው — ይዘቱ ራሱ መልስ ነው። እዚያ ንግግር ውስጥ የተጠሩት ፍጥረታት ለማንም የማይጠቅሙ ናቸው። አንዳቸውም ለሰው አልተሠሩም። ስለዚህ ንግግሩ አንድ ነገር እየተናገረ ነው፦ ዓለም ስለ አንተ ተብላ አልተሠራችም። ያ ደግሞ ርዕስ መቀየር አይደለም። ጭካኔ የተሞላበት መልስ ነው። ዳዊት፦ «ጭካኔ የተሞላበት መልስ ገና መልስ አይደለም።» ትግሥት፦ «ለጠየቀው ሰው ግን በቅቶታል። እኔ የመጽሐፉን ውሳኔ እይዛለሁ።» ዳዊት፦ «እኔ አልይዘውም።»
በመካከል የቆመው ሰው
ስለ King James Version የሚባለው ነገር — ከእርሱ በኋላ የመጡት በውበትም በትክክለኛነትም ያንሳሉ የሚል። ሁለቱ ግማሾች ግን ለየብቻ ይመዘናሉ
የውበቱ ግማሽ — ዳዊት — እንደ እንግሊዝኛ ጽሑፍ ታላቅ ነው። ምት አለው። በጆሮ ይቀመጣል። ይህ ግን የእኔ ብያኔ ነው፤ ብያኔም መሆኑን አውቃለሁ። የውበት ጉዳይ በመለኪያ አይወሰንም
የትክክለኛነቱ ግማሽ — ትግሥት — እነዚያ አርባ ሰባት ተርጓሚዎች የሌላቸው ነገር ብዙ ነው፦ ከዚያ ወዲህ በተገኙ ጥንታዊ ቅጂዎች ላይ ዓይናቸውን አላሳረፉም፤ ኢብሳ የጠቀሳቸው ባቢሎናዊ ግጥሞች በዘመናቸው ከመሬት አልወጡም ነበር፤ የሴማዊ ቋንቋዎችን የሚያነጻጽር ሁለት መቶ ዓመት የፈጀ ሥራ ገና አልተጀመረም ነበር። እነዚያ ሦስት ነገሮች የሚጠቅሙበት መጽሐፍ ደግሞ በመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ አንድ ነው። ይህ
ሁለቱም ትርጉሞች የማይፈቱት — አራት መቶ መስመር። ማንም ምን ይል እንደነበረ አያውቅም። አዲሱም አያውቀውም፤ አሮጌውም አያውቀውም። በዚያ ስፍራ ላይ ሁለቱም እኩል ናቸው። ዳዊት፦ «ያ ደግሞ የተርጓሚ ጉድለት አይደለም። የመጽሐፉ ጉድለት ነው።»
ያልተነገሩ ነገሮች
በአንድ ጥንታዊ ቤተ መቅደስ መደላድል ግንብ ውስጥ የተቀበረ የድንጋይ ረድፍ — ያ ግንብ አንድ መጽሐፍ ውጧል። በጽሑፍ ተመዝግቦ ከሚታወቀው ሁሉ የመጀመሪያው የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጉም የመጽሐፈ ኢዮብ ትርጉም ነው። በአይሁድ ትውፊት ውስጥ ያለው ዘገባ አንድ መምህር ያንን ትርጉም ሲያዩት ጥቅም ላይ እንዳይውል በግንቡ ውስጥ እንዲቀበር አዘዘ ይላል። ከሁለት ሺህ ዓመት በኋላ ደግሞ በሙት ባሕር አጠገብ ካለ ዋሻ ውስጥ በአረማይክ የተጻፈ ኢዮብ ወጣ
በለንደን አንድ ትልቅ ቤተ ክርስቲያን ወለል ላይ ያለ የመቃብር ድንጋይ — የሙዚቃ ደራሲው Handel ተቀብሮበታል። በድንጋዩ ላይ የተጻፈው ከዐሥራ ዘጠነኛው ምዕራፍ የመጣ መስመር ነው፦ «ተቤዥዬ በሕይወት እንዳለ አውቃለሁ»። በየዓመቱ ዲሴምበር ላይ በዓለም ላይ ስፍር ቁጥር የሌላቸው ሰዎች ያንን መስመር ይዘምሩታል፤ የሚሰሙትም ትንሣኤን የሚናገር ተስፋ ብለው ነው። ትግሥት፦ «የሚሰሙትን አልክድም። ጸሐፊው ያንን ማለቱን ግን አትጨምርበት።» — ተቤዥ የሚለው ቃል ከሕግ የመጣ የቤተሰብ ቃል ነው፤ ያ ቁጥር በመጽሐፉ ውስጥ ካሉት ሁሉ የተከራከሩበት ነው፤ ስለዚህ በዚያ ድንጋይ ላይ ያለው መስመር በሁለት አቅጣጫ ይነበባል፤ የሚዘመረው ግን በአንዱ ብቻ ነው
አንድ የመዳብ ወረቀት — William Blake ወደ ሰባ ዓመት ሲቀርበው፣ ገንዘብም ሲያጣ፣ John Linnell የተባለ ወጣት ሠዓሊ ኢዮብን እንዲቀርጽ አዘዘው። ትእዛዙ የተሰጠው በ1823 ነው፤ ወረቀቶቹ የተጠናቀቁት በ1825፤ የታተሙት በሚቀጥለው ዓመት። ሃያ አንድ ሥዕልና አንድ የርዕስ ገጽ፤ ጥቂት መቶ ቅጂ ብቻ። ዳዊት ያንን የመጨረሻው ሥራው ብሎ ሲጠራው ትግሥት ታስተካክላለች፦ «የመጨረሻው የቅረጻ ሥራው ነው። Blake እስከ መጨረሻው ድረስ ሲሥል ኖሯል።» — «አቆመ» እና «ያንን ማድረግ አቆመ» አንድ አይደሉም
የኒው ዮርክ የመድረክ ማስታወቂያ — Archibald MacLeish የተባለ አሜሪካዊ ገጣሚ ኢዮብን በግጥም ተውኔት መልክ ደገመው፤ ስሙንም J.B. አለው። መድረክ ላይ የወጣው በ1958 ነው። በሚቀጥለው ዓመትም ሁለት ሽልማት ወሰደ፦ የድራማ ፑሊትዘርን እና የዓመቱን ምርጥ ተውኔት ሽልማት። ያንን ፑሊትዘር ያጣው ተውኔት ደግሞ A Raisin in the Sun ነው
ሽፋኑ ላይ ግዙፍ ሰው የተሣለበት መጽሐፍ — Thomas Hobbes የዘመናዊ የፖለቲካ አስተሳሰብ መሠረት የሆነውን መጽሐፉን በ1651 አሳተመ። ስሙን Leviathan ብሎታል። ስሙን የወሰደው ከዐውሎ ነፋሱ ንግግር ነው፤ አንድ ጊዜ ብቻም አልወሰደም — ስለ እርስ በርስ ጦርነት የጻፈውን ሌላውን መጽሐፉን Behemoth ብሎታል። ሁለቱም እንስሳት በዚያ ንግግር ውስጥ የቀረቡት እንደ ምሳሌ ነው — ማንም ልጓም ሊያደርግባቸው የማይችላቸው ነገሮች
አንድ የግሪክ ጥቅልል — አራት መቶ መስመር የቆረጠው ያ ተርጓሚ አንድ ነገር ጨምሯልም። ሚስቱን። በዕብራይስጡ ውስጥ ስምንት ቃል ብቻ ናት። በግሪኩ ውስጥ ግን ዐሥራ ሁለት መስመር ገደማ ትናገራለች — ስለ ቤቷ ትናገራለች፤ ስለ ተቅበዘበዘችበት ኑሮ፤ ስለ ልጆቿ ምጥና ድካም። ዳዊት፦ «አንድ ሰው ተቀምጦ ያንን አነበበና አላመነውም። የተናደደች ሴት ስምንት ቃል ተናግራ ትወጣለች ብሎ ማመን አልቻለም።»
መዝጊያ
ዳዊት በስሞቹ ዝርዝር ይዘጋል — ሰባት ወንዶች ልጆች ተወለዱ። አንዳቸውም ስም የላቸውም። ሦስት ሴቶች ተወለዱ። ሦስቱም ስም አላቸው፦ ይሚማ። ቀጽያ። ቀሬንሃጱክ። ሦስተኛዋ ስም ትርጉሙ ደግሞ የኩል ቀንድ ማለት ነው። የመዋቢያ ማስቀመጫ
ትግሥት የምትጨምረው — ርስት ተሰጣቸው። በወንድሞቻቸው መካከል። ያ በዚያ ዘመን የሚደረግ ነገር አልነበረም
የዳዊት ንባብ — መጽሐፉ የሚዘጋው ከሰማዩ ችሎት ተነሥቶ፣ በአራት መልእክተኞች አልፎ፣ በሰባት ቀን ዝምታ አልፎ፣ በረዥሙ ክርክር አልፎ፣ በዐውሎ ነፋስ አልፎ የሚያርፈው በሦስት ሴት ስም ላይ ነው። ለእኔ ያ ጸጥ ያለ ማስታወሻ ነው። መጽሐፉ ሕይወቱን መልሶ አልሰጠውም። ሌላ ሕይወት ሰጠው። አዲሶቹ ስም አላቸው ማለት አሮጌዎቹ ስም እንዳልነበራቸው ማስታወስ ነው። ዐሥር ሞቱ። ዐሥር ተወለዱ። ያ መተካት አይደለም
የትግሥት ንባብ — «እኔ በተቃራኒው አነብበዋለሁ።» በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ማንም ያልተገባውን ነገር የተቀበለበት አንድ ስፍራ ብቻ ነው። ይህ። ሦስት ሴቶች መሬት ተሰጣቸው። ማንም አልጠየቀም። ማንም አልተከራከረም። ሒሳብ አልተሠራም። ዐሥር ልጆች እንደሞቱ አስቀድሞ የነገረን ደራሲ የመልሶ መስጠት ሥዕል ሲሠራ የሚሠራው እንደዚያ ነው። ሒሳብ አይሠራም። ስም ይጽፋል
ያልተስማሙበት — ዳዊት፦ «በነፋሱ የሞቱት ዐሥሩ ግን ስም የላቸውም። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ስም ተጽፎላቸው የሚወጡት በኋላ የመጡት ናቸው። እኔ ያንን ማለፍ አልችልም።» ትግሥት፦ «ማንም እንድታልፈው አልጠየቀህም። መጽሐፉም አልጠየቀም።» ዳዊት ግን የሚዘጋው የመጨረሻዎቹን ሦስት ስሞች መልሶ ጠርቶ ነው
ቁልፍ ጥቅሶች
«የፈራሁት ነገር መጣብኝ፤ የደነገጥሁትም ደረሰብኝ።» — ኢዮብ፣ ሦስተኛው ምዕራፍ፤ ክፍል አንድ የሚከፈትበትና አበባ ሦስተኛውን ምዕራፍ የምትዘጋበት
ተናጋሪ ስም ሲጠራ የማያብራራው፣ ሰሚው ስሙን አስቀድሞ ያውቀዋል ብሎ ሲያምን ብቻ ነው። — ሳባ፤ ሕዝቅኤል ስለ ኢዮብ አንድም የማብራሪያ ቃል ስላልጨመረ
መጽሐፈ ምሳሌ ሕይወት ሥርዓት እንዳላት ያስተምራል። መጽሐፈ ኢዮብ ደግሞ ያንን ሥርዓት በአንድ ሰው ላይ ሞክሮ ሲሰበር ያሳያል። — ሳባ
ተመሳሳይ ስም ነው። ተመሳሳይ ሰው አይደለም። — ሳባ፣ ስለ ስድ ንባቡ ኢዮብና ስለ ግጥሙ ኢዮብ
በካርታ ላይ የሌለች አገር ናት። — ሳባ፣ ስለ ዑፅ
መጽሐፉ የሚናገረው ስለ እስራኤል ሳይሆን ስለ ሰው ነው። — ሳባ
በዚህ መጽሐፍ ውስጥ፣ በየትኛውም ቋንቋ ውስጥ፣ ማንም ያነበበው ቅጂ በአንዳንድ ስፍራዎች የተርጓሚ ግምት ነው። — ሳባ
ኢዮብ በዓለም ላይ ካሉት ነገሮች ሁሉ አንድ ነገር ጠየቀ። ዳኛ። — ሳባ፤ የጠየቀው ነገር ግን በእንግሊዝኛው ስሙን አጥቷል
ዳኛ ማለት፣ በዚያ አነጋገር፣ ቀን የተቆረጠለት ሰው ማለት ነው። — ሳባ፣ ስለ daysman
ዕብራዊው ደራሲ ማሽኑን አልፈጠረውም። አግኝቶታል። — ኢብሳ
በዚህ ገጽ ላይ ያለው ፍጡር ስም አልተሰጠውም። ኃላፊነት ተሰጥቶታል። — ኢብሳ፣ ስለ «ያ ከሳሽ»
እነርሱ ሞኞች አይደሉም። ክፉዎችም አይደሉም። ዓለምን አንድ ላይ የያዘውን ሐሳብ እየተከላከሉ ያሉ ሰዎች ናቸው። — ኢብሳ፣ ስለ ሦስቱ ወዳጆች
ሰው መዋሸት ይችላል። ልቡ ግን ተመዝኖ ይቀመጣል። — ኢብሳ፣ ስለ ግብጹ ሚዛን
ሒሳቡ ለእኔ ይገባኛል ይላል። አሁን። በችሎት። — ኢብሳ፤ ኢዮብ ከግብጽም ከነቢያቱም የሚለይበት ሦስተኛው ነገር
ሦስቱ ወዳጆች ንግግር አጥተው ነው የሚወጡት። — ኢብሳ፣ ስለ ያልተጠናቀቀው ሦስተኛ ዙር
ይህ መጽሐፍ የተከፈተና ያልታየ ክስ ነው። — አበባ
ልነግርህ እኔ ብቻ አመለጥሁ። — እያንዳንዱ መልእክተኛ ንግግሩን የሚዘጋበት ቃል
ኢዮብ በዚያ ችሎት ውስጥ አልነበረም። የተባለውንም የነገረው ማንም የለም። — አበባ፣ የመድረክ ማስታወሻ
ማንም አንድም ቃል አልተናገረውም። — አበባ፣ ስለ ሰባቱ ቀናት
ጥበብ ግን ከወዴት ትገኛለች? — ማንም ያልተናገረው ምዕራፍ
ማንም አልመለሰለትም። ኢዮብ አልመለሰለትም። ሦስቱ ወዳጆች አልመለሱለትም። — አበባ፣ ስለ ኤልሁ
ያ ግን ሌላ ዐሥር ነው። በነፋሱ የሞቱት ዐሥር አልተመለሱም። — አበባ
ሰባቱ ወንዶች ልጆች ስም የላቸውም። አልተጻፈም። — አበባ
ኢዮብ ጥያቄውን ተወው፤ መጽሐፉ ግን ጥያቄው እንደተመለሰ አልነገረንም። — አበባ፣ ስለ «ዳኛ»
ወረቀቱ የተሰጠው ለአንባቢው ነው። — አበባ፣ ስለ «ወረቀት»
ስለዚህ ዝምታውን እንደ ጥበብ አትቁጠረው። ደንብ ነው። — ትግሥት፣ ስለ ሰባቱ ቀናት
እምነት ራሱ የሚያደርሰው በደል አለ ማለቴ ነው። — ዳዊት፣ ስለ ኤልፋዝ
ይህን ሁለቱን አንድ ላይ ስታደርግ ትንሹ ትልቁን ያቀልለታል። — ትግሥት፣ የዳዊትን ንጽጽር ስትከለክል
አንዱ ሒሳብ ይይዛል። ሌላው ክስ ይመሠርታል። — ዳዊት፣ ስለ ሁለቱ የኅሊና አጠቃቀሞች
አቤቱታ የሚቀርበው አድራሻ ካለ ብቻ ነው። — ትግሥት
እናም መጽሐፉ ችሎት ስላልሠራለት ነው ገና እየተነበበ ያለው። — ትግሥት
መጽሐፉ ደግሞ ልኩን በጠበቀው ሰው አልተደሰተም። በጮኸው ሰው ተደሰተ። — ትግሥት
አጭሩ መልስ የተሸነፈ ሰው መልስ ነው። — ዳዊት፣ ስለ ስድስቱ ቁጥር
ዓለም ስለ አንተ ተብላ አልተሠራችም። — ትግሥት፣ ስለ ዐውሎ ነፋሱ ንግግር
ጭካኔ የተሞላበት መልስ ገና መልስ አይደለም። — ዳዊት
የሚሰሙትን አልክድም። ጸሐፊው ያንን ማለቱን ግን አትጨምርበት። — ትግሥት፣ ስለ መቃብር ድንጋዩ መስመር
ሒሳብ አይሠራም። ስም ይጽፋል። — ትግሥት፣ ስለ መጨረሻው ምዕራፍ
ዐሥር ሞቱ። ዐሥር ተወለዱ። ያ መተካት አይደለም። — ዳዊት
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
ኢዮብ — በምሥራቅ በኩል የሚኖር ባለጠጋ፤ ልጆች አሉት፤ መንጋ አለው፤ በአካባቢው የተከበረ ሰው ነው። ከዚያ በጥቂት ቀናት ውስጥ ሁሉንም ያጣል። በስድ ንባቡ ውስጥ «እግዚአብሔር ሰጠ፤ እግዚአብሔር ነሣ።» ብሎ ይቀበላል፤ በግጥሙ ውስጥ ግን «በደል የለብኝም» ብሎ ይጮኻል፣ ማብራሪያ ይጠይቃል፣ ችሎት ይለምናል። ዳኛ፣ ወረቀትና ተቤዥ ጠየቀ፤ ሦስቱም አልተሰጡትም። ከዚያ በኋላ መቶ አርባ ዓመት ኖረ
ሕዝቅኤል — ከተሰደዱት አንዱ ነው፤ ነቢይም ነው። ከባቢሎን ወጣ ብሎ ባለ የቦይ ዳር ሠፈር ውስጥ ሽማግሌዎቹ ተነሥተው ወደ እርሱ መጡ፤ አገር እንዴት ትጠፋለች ብለው ሲጠይቁት በሦስት ስም መለሰ — «ኖኅ፣ ዳንኤልና ኢዮብ በውስጧ ቢሆኑ … በጽድቃቸው የሚያድኑት ራሳቸውን ብቻ ነው።» ስለ ኢዮብ ምንም አላብራራም
ኖኅ — በሦስቱ ስሞች የመጀመሪያው። ሽማግሌዎቹ ያውቁታል — በውኃው ጥፋት ጊዜ የተረፈውን ሰው
ዳንኤል — ሁለተኛው ስም። እነርሱም ያውቁታል፤ ትምህርቱ ስለ እርሱ የሚጨምረው ነገር የለም
ኤልፋዝ — የቴማን ሰው፤ ከሦስቱ ወዳጆች የመጀመሪያው። የመጀመሪያውን ዙር የከፈተው በምስጋና ነው፤ በሌሊት ራእይ ውስጥ የሰማውን ድምፅ ተረከ — «ሰው ከእግዚአብሔር ይልቅ ጻድቅ ይሆናልን?» በመጨረሻ ብይኑ የተነገረው ለእርሱ ነው፤ ይቅርታውም የሚያልፈው በወነጀሉት ሰው በኩል ነው
ቢልዳድ — የሱሒ ሰው። በሦስተኛው ዙር ላይ ጥቂት ቁጥሮች ተናግሮ ቆመ
ጻፋር — የነዕማት ሰው። በሦስተኛው ዙር ተራው ደርሶ አልተነሣም፤ ከዚያ በኋላ በመጽሐፉ ውስጥ አንድም ቃል አይናገርም
ኤልሁ — ሠላሳ ሁለተኛው ምዕራፍ ላይ የሚናገር አዲስ ሰው። ከሦስቱ ወዳጆች አንዱ አይደለም። ማንም አልጠራውም። ማንም አላስተዋወቀውም። ስድስት ምዕራፍ ያህል ይናገራል፤ ማንም አልመለሰለትም። ብይኑ በተነገረበት ስፍራ ላይ የለም — አልተወቀሰም፣ አልተመሰገነም፣ ስሙም አልተጠራም
ሚስቱ — የተናገረችው በዕብራይስጡ ስምንት ቃላት ብቻ ናቸው፦ «እስከ አሁን በቅንነትህ ጸንተሃል? እግዚአብሔርን ራገምና ሙት።» ከዚያ በኋላ ዳግመኛ አልተጠቀሰችም። በግሪኩ ትርጉም ውስጥ ግን ዐሥራ ሁለት መስመር ገደማ ትናገራለች — ስለ ቤቷ፣ ስለ ተቅበዘበዘችበት ኑሮ፣ ስለ ልጆቿ ምጥና ድካም
ይሚማ — የመጀመሪያዋ ሴት ልጅ፤ ስሟ በመጽሐፉ ውስጥ ተጽፏል
ቀጽያ — ሁለተኛዋ ሴት ልጅ
ቀሬንሃጱክ — ሦስተኛዋ ሴት ልጅ። ትርጉሙ የኩል ቀንድ ማለት ነው። የመዋቢያ ማስቀመጫ። ሦስቱም በወንድሞቻቸው መካከል ርስት ተሰጣቸው
ሹብሺ መሽሬ ሻካን — የሉድሉል ቤል ኔሜቂ ተራኪ፤ ባለጠጋ ባለሥልጣን። ሁሉንም ነገር በሥርዓት ሲፈጽም ኖረ፤ ከዚያ አምላኩ ተወው፤ ምክንያት አልተነገረውም
ንጉሥ ዳዊት — ነቢያቱ ግድግዳውን ሲያፈርሱ የሚጠቀሰው ምሳሌ። የሌላ ሰው ሚስት ወሰደ፤ ከዚያም የዚያን ሰው ሞት አዘጋጀ። በቤቱ ውስጥ ደም ተነሣ፤ አገሪቱም ወደ እርስ በርስ ጦርነት ገባች
አቤሴሎም — ልጁ፤ በአባቱ ላይ ያመፀ
ኢሳይያስ — እውነትን ከሚናገሩት ነቢያት አንዱ። ብልጽግና ያለ ፍትሕ ምንም ዋጋ የለውም አለ
ኤርምያስ — ሁለተኛው። ከኢሳይያስ ጋር በአንድ ሰው የግል ሕይወትና በአገር የሕዝብ ሕይወት መካከል ግድግዳ የለም አሉ
James — የእንግሊዙ ንጉሥ። በ1604 በሃምፕተን ኮርት ውስጥ ጉባኤ ጠራ፤ በዚያም አዲስ ትርጉም እንዲሠራ ተወሰነ። በኅዳግ ላይ የተጻፉትን ማብራሪያዎች ተቃውሟል — አድሏዊ፣ እውነት ያልሆኑ፣ አመፅ የሚያነሣሡ ብሏቸዋል
Handel — የሙዚቃ ደራሲ። በለንደን አንድ ትልቅ ቤተ ክርስቲያን ወለል ላይ ተቀብሯል፤ በመቃብር ድንጋዩ ላይ ከዐሥራ ዘጠነኛው ምዕራፍ የመጣ መስመር ተጽፏል
William Blake — ወደ ሰባ ዓመት ሲቀርበውና ገንዘብ ሲያጣ የኢዮብን የመዳብ ወረቀቶች እንዲቀርጽ የታዘዘ። ሃያ አንድ ሥዕልና አንድ የርዕስ ገጽ፤ ጥቂት መቶ ቅጂ ብቻ። የመጨረሻው የቅረጻ ሥራው ነው፤ እስከ መጨረሻው ድረስ ግን ሲሥል ኖሯል። በሚቀጥለው ዓመት ሞተ
John Linnell — ወጣት ሠዓሊ፤ Blake ኢዮብን እንዲቀርጽ ያዘዘው
Archibald MacLeish — አሜሪካዊ ገጣሚ። ኢዮብን በግጥም ተውኔት መልክ ደገመው፤ ስሙንም J.B. አለው። በሚቀጥለው ዓመት የድራማ ፑሊትዘርንና የዓመቱን ምርጥ ተውኔት ሽልማት ወሰደ
Thomas Hobbes — የዘመናዊ የፖለቲካ አስተሳሰብ መሠረት የሆነውን መጽሐፍ በ1651 ያሳተመ። ስሙን ከዐውሎ ነፋሱ ንግግር ወስዷል — Leviathan፤ ስለ እርስ በርስ ጦርነት የጻፈውን ሌላውን መጽሐፉን ደግሞ Behemoth ብሎታል
Hitler — ጀርመን ውስጥ በሥልጣን ላይ የነበረ። ዳዊት ያነሣው ስለ ደረሰው ነገር ሳይሆን ስለ ሰዎቹ እምነት ነው፤ ትግሥት ግን ዝላዩን አትቀበልም — «የዓይነት ልዩነት አለ» ትላለች
Stalin — ሶቪየት ኅብረት ውስጥ የነበረ። በዚያው አንቀጽ ውስጥ፣ በዚያው ገደብ ውስጥ የተነሣ
ቦታዎች
ባቢሎን — ክፍል አንድ የሚከፈትባት፤ ከከተማዋ ወጣ ብሎ በአንድ ሰው በተቆፈረ ቦይ ዳር በኃይል ተነቅለው የመጡ ይሁዳውያን የሠፈሩበት ሠፈር አለ። ጥንቷ ባቢሎን ደግሞ በሸክላ ላይ የተጻፉት ሁለቱ ጽሑፎች የመጡባት ናት — በሁለቱ ወንዞች መካከል ባለው ምድር ላይ
ዑፅ — ኢዮብ የሚኖርባት ምድር። ተመራማሪዎች ወደ ምሥራቅ፣ ወደ ደቡብ ብለው ገምተዋል፤ በእርግጠኝነት ግን ማንም አላገኛትም። በካርታ ላይ የሌለች አገር ናት
ቴማን — የኤልፋዝ አገር
ሱሒ — የቢልዳድ አገር
ነዕማት — የጻፋር አገር
ኤዶምያስ — የወዳጆቹ ስሞችና ቦታዎች የሚመዘዙት ከእስራኤል ውጭ ካለው፣ ወደዚያ ከሚያደላው የስያሜ ክምችት ነው
ኢየሩሳሌም — በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ማንም አይኖርባትም
እስራኤል — መጽሐፉ የሚናገረው ስለ እርሷ አይደለም፤ በውስጡ አንድም እስራኤላዊ የለም
ግብጽ — ተመሳሳይ የጥበብ ጽሑፎች የነበሩባት፤ ልብና ላባ የሚመዘኑበት ሥዕልም ከዚያ ነው
ፋርስ — መጽሐፉ የመጨረሻ ቅርጹን ያገኘው ምናልባት ግዛቱን በያዘችበት ዘመን ውስጥ ነው። ከአንዱ ጫፍ ወደ ሌላው ለመድረስ ወራት ይፈጃል፤ ንጉሡ የሚመድባቸው ተቆጣጣሪዎች «የንጉሡ ዓይንና ጆሮ» ተብለዋል
ሃምፕተን ኮርት — በ1604 ጉባኤው የተጠራበት
ዌስትሚንስተር — ተርጓሚዎቹ በስድስት ቡድን ተከፍለው ከተቀመጡባቸው ሦስት ስፍራዎች አንዱ፤ ሌሎቹ ኦክስፎርድና ካምብሪጅ ናቸው
ለንደን — Handel የተቀበረበት ትልቅ ቤተ ክርስቲያን ያለባት
ኒው ዮርክ — የ J.B. የመድረክ ማስታወቂያ የመጣባት
ሙት ባሕር — በአጠገቧ ካለ ዋሻ ውስጥ በአረማይክ የተጻፈ ኢዮብ ወጥቷል
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
የጥበብ ጽሑፍ — መጽሐፉ የተቀመጠበት መደርደሪያ። ሰው እንዴት መኖር እንዳለበት የሚጽፍበት ዓይነት ነው — ስለ አማልክት ሳይሆን ስለ ኑሮ። የአንድ ሕዝብ ንብረት አልነበረም። የክልሉ ሁሉ ነበር፤ ይነገድም ነበር
መጽሐፈ ምሳሌ — ከመጽሐፈ ኢዮብ ጎን የሚቀመጥ፤ ሕይወት ሥርዓት እንዳላት ያስተምራል። መጽሐፈ መክብብም በዚያው መደርደሪያ ላይ ነው
ሉድሉል ቤል ኔሜቂ — በሸክላ ላይ በሚጻፍ ጽሕፈት የተቀመጠ ባቢሎናዊ ጽሑፍ፤ ትርጉሙ «የጥበብን ጌታ አመሰግናለሁ» ማለት ነው። ከዕብራይስጡ መጽሐፍ በብዙ መቶ ዓመታት ይቀድማል
ሳጣን — በዕብራይስጡ ጽሑፍ ውስጥ የተጻፈው ቃል፤ ትርጉሙም «ተቃዋሚ» ወይም «ከሳሽ» ማለት ነው። በአማርኛ መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ሰይጣን ተብሎ ይነበባል
መስተአምር — ከቃሉ ፊት የተጨመረው፤ ስለዚህ «ከሳሽ» ሳይሆን «ያ ከሳሽ» ተብሎ ነው የተጻፈው። መስተአምር ሲጨመር ቃሉ ስም መሆኑ ይቀርና የሥራ መደብ ይሆናል። በነቢዩ ዘካርያስ መጽሐፍ ውስጥም መስተአምሩን ይዞ ነው የሚገኘው፤ ያለ መስተአምር የሚገኘው በዜና መዋዕል ውስጥ አንድ ጊዜ ብቻ ነው
የንጉሡ ዓይንና ጆሮ — ግሪኮች የፋርስን ተቆጣጣሪዎች ሲገልጹ የተጠቀሙበት ስም። መጽሐፉ ራሱ ግን ስለ ፋርስ ተቆጣጣሪዎች አንድም ቃል አይናገርም
የሙታን መጽሐፍ — ልብና ላባ የሚመዘኑበት ትዕይንት የሚገኝበት ስብስብ፤ የሚስፋፋው ከክርስቶስ ልደት በፊት 1550 ገደማ ጀምሮ ነው — ከታላላቆቹ ፒራሚዶች አንድ ሺህ ዓመት ገደማ በኋላ። የሚመዘነው የሰውየው መልስ ሳይሆን ልቡ ነው
daysman — ያ የዐሥራ ሰባተኛው መቶ ዘመን እንግሊዝኛ ኢዮብ ለጠየቀው ዳኛ ያስቀመጠው ቃል። መነሻው በእንግሊዝኛ «ቀን» የሚለው ቃል ነው — ክርክር ሲኖር ለችሎት አንድ ቀን ይቆረጣል። ዛሬ ከቋንቋው ወጥቷል
ተቤዥ — የቤተሰብ ዘመድ ነው፤ ሥራውም ቤተሰቡ ያጣውን መልሶ መግዛትና የቤተሰቡን ጉዳይ ተከትሎ መከራከር ነው። ቃሉ ከሕግ የመጣ ነው
ባሂሞት — ከዐውሎ ነፋሱ ንግግር ውስጥ የመጀመሪያው እንስሳ። ሣር እንደ በሬ ይበላል። ኃይሉ በወገቡ ላይ ነው። አጥንቶቹ እንደ ናስ ቱቦ ናቸው፤ ወንዝ ቢጎርፍ አይደነግጥም
ሌዋታን — ሁለተኛው። በመቆለብያ ልታወጣው ትችላለህን? ዓይኖቹ እንደ ንጋት ብርሃን ናቸው፤ በምድር ላይ የሚመስለው የለም — ፍርሃት ሳይኖርበት የተሠራ። ሁለቱም እንስሳት በዚያ ንግግር ውስጥ የቀረቡት እንደ ምሳሌ ነው — ማንም ልጓም ሊያደርግባቸው የማይችላቸው ነገሮች
ኤል፣ ኤሎሃ፣ ሻዳይ — በግጥሙ ንግግሮች ውስጥ የእግዚአብሔርን ስም የሚተኩት ጥንታዊና እስራኤላዊ ያልሆኑ ስሞች። በስድ ንባቡ ክፍል ውስጥ ግን በአራት ፊደላት የሚጻፈው የተለየ ስም ነው ያለው
አራት መቶ መስመር — የግሪኩ ተርጓሚ ትቶ ያለፋቸው። ማንም ምን ይል እንደነበረ አያውቅም። አዲሱም አያውቀውም፤ አሮጌውም አያውቀውም
King James Version — በ1604 ተወስኖ በ1611 የታተመው ትርጉም። አምሳ አራት ተርጓሚዎች ተመድበው አርባ ሰባቱ ሠሩ፤ ዐሥራ አምስት ሕጎችም ተሰጧቸው። ትግሥት የውበቱን ግማሽ ትታ የትክክለኛነቱን ግማሽ ትከራከራለች
ሦስት ዙር — የመጽሐፉ መሃል የተሠራበት ቅርጽ፤ ሦስተኛው ግን አይጠናቀቅም። ሁለት መልስ አለ — ጽሑፉ ተበላሽቷል፣ ወይም ገጣሚው ሆን ብሎ ነው። አልተመረጠም
መሐላ — ሠላሳ አንደኛው ምዕራፍ የክርክር መልስ ሳይሆን ይህ ነው። ኢዮብ ያላደረጋቸውን ነገሮች በተራ ይዘረዝራል፤ በእያንዳንዱም ላይ ውሸት ከሆነ የሚደርስበትን መርገም ያያይዛል። የሚዘጋውም በፊርማ ነው
ዐውሎ ነፋስ — እግዚአብሔር የመለሰበት ስፍራ፤ የመለሰውም በጥያቄ ነው። በዚያ ሁሉ ንግግር ውስጥ ስለ ኢዮብ ጉዳይ የተነገረ አንድም ዓረፍተ ነገር የለም
ትዕግሥት — ከኢዮብ ስም ጋር የተያያዘ ቃል፤ ወደ አዲስ ኪዳን፣ ወደ ያዕቆብ መልእክት ይመልሰናል። በስድ ንባቡ ውስጥ ያለው ሰው ታጋሽ ነው፤ በግጥሙ ውስጥ ያለው ግን ታጋሽ አይደለም። መጽሐፉ የመጨረሻውን ብይን የሰጠው ለሁለተኛው ነው
J.B. — MacLeish ኢዮብን በግጥም ተውኔት መልክ የደገመበት ስም፤ መድረክ ላይ የወጣው በ1958 ነው። ያንን ፑሊትዘር ያጣው ተውኔት A Raisin in the Sun ነው
የውይይት ጥያቄዎች
ሰባቱ ቀናት። ዳዊት በመጽሐፉ ውስጥ በጣም የተሳካው ነገር ማንም ያልተናገረው ክፍል መሆኑ ያስቸግረዋል፤ ትግሥት ደግሞ ያ ስኬት ሳይሆን ሥርዓት ነው ትላለች — «እነርሱ አልመረጡትም። ልማዱ ነው ያስቀመጣቸው።» ደግሞም ልማዱን የጣሰው ራሱ ኢዮብ ነው። አንድ ደንብ የተከተለ ዝምታ አሁንም እንደ ጥበብ ሊቆጠር ይችላል — ወይስ «ደንብ ነው» ብሎ መተው ነው?
በሙሉ እምነት የተሠራ በደል። ኤልፋዝ ውሸት አልተናገረም፤ ራሱ የሚያምንበትን ተከላከለ፤ በመጨረሻም ብይኑ የተነገረው ለእርሱ ነው፣ ይቅርታውም የሚያልፈው በወነጀሉት ሰው በኩል ነው። ትግሥት ግን ክሱን ታጠባለች፦ መጽሐፉ ያለው «ስለ እኔ ቅንን ነገር አልተናገራችሁም» እንጂ «ክፉዎች ናቸው» አይደለም። የሚያምንበትን የተከላከለ ሰው ጥፋቱ የት ላይ ነው — በሠራው ጉዳት ላይ ወይስ በተናገረው ስሕተት ላይ?
ዝላዩ። ዳዊት ከኤልፋዝ ወደ ሃያኛው መቶ ዘመን እምነት ይዘላል፤ ትግሥት «ይህ ዝላይ በጣም ትልቅ ነው» ብላ ትከለክለዋለች፤ ልዩነቱም የመጠን ሳይሆን የዓይነት ነው ትላለች — «ትንሹ ትልቁን ያቀልለታል።» አንድ መጽሐፍ ስለ አንድ ሰው ተጽፎ ስለ ብዙ ሰዎች እንዲናገር ስንጠይቀው መቼ ነው መጠቀም የሚያቆመውና ማዛባት የሚጀምረው?
መልስ ወይስ ርዕስ መቀየር። ኢዮብ «ለምን?» ብሎ ጠይቆ የመጣው ንግግር ስለ ከዋክብት፣ ስለ በረዶ ግምጃ ቤትና ስለ ሰጎን ነው። ዳዊት «ይህ ርዕስ መቀየር ነው» ይላል፤ ትግሥት ደግሞ ይዘቱ ራሱ መልስ ነው ትላለች — ዓለም ስለ አንተ ተብላ አልተሠራችም። ጥያቄውን ሳይነካ የጠያቂውን ቦታ የሚቀይር መልስ መልስ ነው?
የመጨረሻዎቹ ስሞች። ዳዊት «ዐሥር ሞቱ። ዐሥር ተወለዱ። ያ መተካት አይደለም።» ይላል፤ ትግሥት ደግሞ ያንን በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ማንም ያልተገባውን ነገር የተቀበለበት ብቸኛ ስፍራ ብላ ታነብበዋለች — «ሒሳብ አይሠራም። ስም ይጽፋል።» ስም መጻፍ የመልሶ መስጠት ማስረጃ ነው ወይስ የጎደለውን ነገር ማስታወሻ?
