እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር 1506፣ ፍሎረንስ። ጠዋት ላይ በከተማዋ ትልቁ የድንጋይ አደባባይ ላይ መቶዎች በተርታ ያልፋሉ፤ በትከሻቸው ላይ ጦር ተሸክመዋል። የከተማዋ ተወላጆች አይደሉም — ጋሪ የሚነዱ፣ ሱፍ የሚያበጥሩ፣ ከእርሻ ላይ የተነሡ ናቸው። ልዩነታቸው ግን ይህ ነው፦ የተከራዩ አይደሉም። የከተማዋ ናቸው። ስድስት ዓመት ቆይቶ እነዚያኑ ሰዎች ከከተማዋ የግማሽ ቀን መንገድ ርቀት ላይ በምትገኘው Prato በተሰበረ ቅጥር ውስጥ እናገኛቸዋለን። አልቆሙም። በጥቂት ቀናት ውስጥ ፍሎረንስ ሕገ መንግሥቷን አጣች፤ ያንን ሠራዊት ሕግ ያረቀቀው የመንግሥት ጸሐፊም ሥራውን አጣ። በሚቀጥለው ዓመት ተቀምጦ ሥልጣንን እንዴት እንደሚይዙትና እንዴት እንደሚያቆዩት የሚያስተምር አጭር መጽሐፍ ጻፈ። ጥያቄያችን ይህ ነው፦ ሥልጣንን ያጣ ሰው ሥልጣንን ስለ መያዝ መመሪያ ሊጽፍ ይችላል?
ክፍል 1 — አደባባዩና ቅጥሩ (ሳባ)
ሁለት ጠዋት፣ አንድ ዓይነት ሰዎች — 1506 ላይ በፍሎረንስ አደባባይ በተርታ ሲያልፉ፤ 1512 ላይ በ Prato በተሰበረ ቅጥር ውስጥ ሲበተኑ። «በሁለቱም ቦታ ያሉት አንድ ዓይነት ሰዎች ናቸው። የተለወጠው መሬቱና ጊዜው ብቻ ነው።»
ስሙ ተመዝግቧል — የመጡት ፍሎረንስ ከምታስተዳድራቸው የገጠር መንደሮች ነው። ስማቸው በደብተር ተመዝግቧል፤ ሠልጥነዋል፤ ትጥቃቸውን የገዛችላቸው ከተማዋ ናት
ለዛሬ ሦስት ነጥብ — መጽሐፉ ስለ ሥልጣን ብቻ ነው፤ ሥልጣንን ስለ ማግኘትና ስለ ማቆየት ይናገራል እንጂ ስለሚውልበት ዓላማ አይናገርም። የተጻፈው በ1513 ነው፤ ጸሐፊው በዚያ ጊዜ ከመንግሥት ሥራው ወጥቶ ነበር። ከእርሱ በፊት የነበሩት የዚህ ዓይነት መጻሕፍት ገዢዎችን «ደግ ሁኑ» ይሉ ነበር፤ ይህኛው አይልም
በተከራየ ጦር የሚደረግ ጦርነት — አንድ አዛዥ የራሱን ጦር ይይዛል፤ ከተማዎች ውል ገብተው በገንዘብ ይቀጥሩታል። ወታደሮቹ ለከተማዋ ሳይሆን ለአዛዣቸው ይታዘዛሉ፤ አዛዡም ለሚከፍለው ሁሉ ይሠራል
ችግሩ በውሉ ውስጥ ተቀብሮ ነበር — ለአዛዡ ወታደሮቹ ንብረቱ ናቸው፤ ካለቁ የሚሸጠው ነገር የለውም። ስለዚህ ከሞት ይጠብቃቸዋል። የሚከፈለው በጊዜ ስለሆነ ደግሞ ውጊያው በረዘመ ቁጥር ገቢው ይጨምራል። እንዲህ ያለ ጦር ይዘምታል፤ ይከብባል፤ ይደራደራል — እምብዛም ግን አይሞትም
የ1506 ሕግ — ከተማዋ በምታስተዳድረው ገጠር ውስጥ ያሉ ወንዶች ተመዝግበው ይሠለጥናሉ፤ የከተማዋም ወታደሮች ይሆናሉ። ገንዘቡ የከተማዋ ነው፤ ሰዎቹ ግን የተከራዩ አይደሉም። ፍሎረንስ ወደ ኋላ ተመልሳ አንድ ጥንታዊ ሐሳብ አነሣች፦ ከተማዋን የሚከላከሉት የከተማዋ ሰዎች መሆን አለባቸው
ሕጉን የጻፈው ሰው ወታደር አልነበረም — ደብዳቤና ሪፖርት የሚጽፍ የመንግሥት ጸሐፊ ነበር። በሚቀጥለው ዓመት በዚያ ሠራዊት ላይ የተቋቋመውን መሥሪያ ቤት እንዲመራ የተሾመውም እርሱ ነው። ስሙ Machiavelli ነው
አንድ አገር ያልነበረች ጣሊያን — እርስ በርስ የማይገዛዙ ብዙ መንግሥታት፤ ሀብታም ምድር፤ ፈረንሳይና ስፔን ተፈራርቀው የሚዋጉባት። አንዲት ከተማ ራሷን ብቻዋን የምትከላከልበት ዘመን አልነበረም
ሁለተኛው ጳጳስ ዩልየስ — የሮም ቤተ ክርስቲያን ሊቀ ጳጳስ ብቻ አልነበረም፤ በጣሊያን መካከል ያለውን ሰፊ የቤተ ክርስቲያን መሬት የሚገዛ ገዢም ነበር። ስለዚህ ሠራዊት ነበረው፤ ኅብረት ያቋቁም ነበር፤ ጦርነትም ያውጅ ነበር
የኦክቶበር 1511 ኅብረት — ጳጳሱ ፈረንሳይን ከጣሊያን ለማስወጣት ኅብረት አቋቋመ፤ ስፔን በዚያ ኅብረት ውስጥ ነበረች። ፍሎረንስ ግን የፈረንሳይ ወዳጅ ስለነበረች አልተቀላቀለችም
ሦስት ጥያቄ፣ ሦስት እምቢታ — በሚቀጥለው ዓመት ጳጳሱ ኅብረቱን እንዲቀላቀሉ፣ መንግሥታቸውን እንዲለውጡና ከዚያ ቀደም ከተማዋን ይመሩ የነበሩትን የ Medici ቤተሰብ መልሰው እንዲያስገቡ ጠየቀ። ፍሎረንስ ሦስቱንም አልተቀበለችም
ያንን ለማስፈጸም የመጣው ጦር የስፔን ነበር — አዛዡ Ramón de Cardona ይባላል፤ በስፔን ንጉሥ ተሹሞ ናፕልስን ያስተዳድር የነበረ ሰው ነው
Prato፣ የኦገስት 1512 መጨረሻ — ቅጥር ያላት ትንሽ ከተማ፤ ከፍሎረንስ ዐሥር ማይል ትርቃለች፣ ይኸውም በእግር የግማሽ ቀን መንገድ ያህል ነው። ከቅጥሯ ውጭ የስፔን እግረኛ ጦር ሰፍሯል፤ በአውሮፓ ጦር ሜዳዎች ላይ ዓመታት ያሳለፉ ወታደሮች። ቅጥሩ ላይ ቀዳዳ ተከፈተ፤ ውስጥ የነበሩት አልቆሙም፤ ስፔናውያኑ ገቡ፤ ከተማዋም ተዘረፈች
በጥቂት ቀናት ውስጥ የተሰጠው፣ በቅደም ተከተል — መጀመሪያ የመንግሥቱ ዋና ኃላፊ Piero Soderini ወረደ፤ ሥልጣኑን ለቆ ከከተማዋ ወጣ፤ ተመልሶም አልገዛም። ቀጥሎ ከተማዋ ራሷን ስታስተዳድርበት የነበረው ሕገ መንግሥት ቀረ፤ ምክር ቤቶቹ ተበተኑ። በመጨረሻ የ Medici ቤተሰብ ተመልሶ ገባ — በዚህኛው ጊዜ ግን በምክር ቤት ውስጥ እንደ አንድ ወገን ሆኖ አይደለም። አገዛዙ በአንድ ቤተሰብ እጅ ውስጥ ገባ
አንድ ቀን የወሰደ ውጊያ — ይህ ሁሉ የሆነው ከከተማዋ የግማሽ ቀን መንገድ ርቀት ላይ በተከሰተ አንድ ውጊያ ነው። ውጊያው አንድ ቀን ወስዷል፤ ያስከፈለው ግን ከዚያ በላይ ነው
ጸሐፊውም ከሥራው ወጣ — መንግሥቱ ሲወድቅ ጸሐፊውም ከሥራው ወጣ፤ ሠራዊቱም ተበተነ። በሚቀጥለው ዓመት አንድ አጭር መጽሐፍ ጻፈ። ማስረጃው ታሪክ ነው፦ አንዱ ራሱ በዓይኑ ያየው የቅርብ ጊዜ ታሪክ፣ ሌላው የግሪክና የሮም ታሪክ። ማንንም አልመከረም፤ ሥልጣንን የያዙ ሰዎች ምን አድርገው እንደያዙት ዘረዘረ
ሠራዊቱ ግን ተመለሰ — በ1514 አዲሶቹ ገዢዎች በገጠሩ መልሰው አቋቋሙት፤ ሕጋቸውም የ1506ቱን ሕግ መሠረት የተከተለ ነበር
ክፍል 2 — መደርደሪያውና ዘመኑ (ኢብሳ)
specula principum — «የመኳንንት መስተዋቶች» ማለት ነው፤ አንድ ገዢ ራሱን አይቶ የሚያስተካክልበት መስተዋት። ገዢዎችን ስለ መልካምነት የሚያስተምር ሙሉ የመጻሕፍት ዘር ነበር
የመደርደሪያው መልእክት — አንድ ጸሐፊ፣ ብዙ ጊዜ የቤተ ክርስቲያን ሰው ወይም ምሁር፣ ለአንድ ገዢ ወይም ለአንድ የገዢ ልጅ ይጽፋል፦ ፍትሐዊ ሁን፤ መሐሪ ሁን፤ ቃልህን ጠብቅ፤ እግዚአብሔርን ፍራ። ይህን ካደረግህ ሕዝብህ ይወድሃል፤ የወደደህ ሕዝብ ደግሞ ያቆምሃል
ለብዙ መቶ ዓመታት የቀጠለ ልማድ — በአውሮፓ የተማረ ሰው ሁሉ ያውቀዋል። አንድ ሰው ስለ ሥልጣን መጽሐፍ ሊጽፍ ተነሥቷል ሲባል ሰዎች የሚጠብቁት ይህን ነበር
በአንድ ዐሥር ዓመት ውስጥ ሁለት መጻሕፍት — Machiavelli መጽሐፉን ከጻፈ ከሦስት ዓመት በኋላ የዚያ ዘር ንጹሕ ናሙና ወጣ። የጻፈው በአውሮፓ ሁሉ የሚታወቅ ሆላንዳዊ ምሁር Erasmus ነው
ለአንድ ልጅ የተጻፈ — በ1516 ያ ልጅ ዐሥራ ስድስት ዓመቱ ነበር፤ ቆይቶ አምስተኛው Charles ተብሎ ስፔንንና የአውሮፓን ግማሽ ገዛ
የ Erasmus መጽሐፍ የሰላም መጽሐፍ ነው — ጦርነትን ይቃወማል። መንግሥት የሚቆመው በገዢው መልካምነት ላይ ነው ይላል፤ የገዢው ራሱ ጠባይ የአገሪቱ አጥንት ነው ይላል። ሁለት መጻሕፍት፣ አንድ ዐሥር ዓመት ውስጥ፣ ለተመሳሳይ ዓይነት አንባቢ የተጻፉ፤ መልሳቸው ግን አንዱ የአንዱ ተቃራኒ ነው
ሀብታምና የተከፋፈለች — ጣሊያን አንድ መንግሥት አልነበራትም። ንግድና ባንክ፣ ጥሩ ከተማዎችና ጥሩ ጥበብ ነበራቸው። የሌላቸው ነገር ሰው ነበር። ፈረንሳይና ስፔን ግን አንድ ንጉሥ፣ ብዙ ሕዝብና ትልቅ ሠራዊት ነበራቸው — ማለትም ጣሊያን ሊገባባት የሚቻል ናት
ሃያ ዓመት ያልቆመ ጦርነት — ፈረንሳይ ትገባለች፤ ስፔን ትገባለች፤ ጳጳሱ አንዱን ለማስወጣት ከሌላው ጋር ኅብረት ይፈጥራል፤ ኅብረቶቹም ይቀያየራሉ። «ዘንድሮ ጠባቂሽ የነበረው መጪው ዓመት ላይ ወራሪሽ ይሆናል።» የሚል ዘመን ነው
ሁለት አማራጭ ብቻ — አንዲት የጣሊያን ከተማ ወይ ገንዘብ ከፍላ ጦር ትከራያለች፤ ወይ ከአንዱ ትልቅ መንግሥት ጋር ወግና ከሌላው ትደበቃለች። ሁለቱም አማራጮች የሌላ ሰው እጅ ላይ ናቸው
ሦስተኛ መንገድ የሞከረ የሚመስል ሰው — Cesare Borgia፣ የአንድ ጳጳስ ልጅ። አባቱ ገንዘብና ሠራዊት ሰጠው፤ በዚያም Romagna የሚባል የከተማዎች ስብስብ ላይ ዘመተ። ያ አካባቢ ትንንሽ ጌቶች፣ ወንበዴዎችና እርስ በርስ የሚዋጉ ቤተሰቦች የሞሉበት ነበር። በሦስት ዓመት ገደማ ያዘው
Remirro de Orco — ከያዘው በኋላ ሙሉ ሥልጣን ሰጥቶ የሾመው ጨካኝ ሰው። ሄዶም አካባቢውን አረጋጋ፤ ያረጋጋበት መንገድ ግን ግድያና ፍርሃት ነበር። በጥቂት ወራት ውስጥ Romagna ጸጥ አለ፤ ሕዝቡ ደግሞ ያንን ሰው ጠላው
የገና በዓል ማግሥት፣ ዲሴምበር 1502 — የ Cesena ከተማ ሰዎች ወደ አደባባያቸው ወጡ። Remirro de Orco እዚያ ተኝቷል፤ ለሁለት ተከፍሏል፤ ከሬሳው አጠገብ አንድ የመቁረጫ እንጨትና አንድ ቢላዋ ተቀምጠዋል
ምስክሩ — የፍሎረንስ መንግሥት ልኡክ በዚያ ወቅት በ Borgia ቤት ውስጥ ነበር፤ ዘመቻውን በሙሉ እየተከታተለ ወደ ከተማው ሪፖርት ይጽፍ ነበር
የ Borgia መጨረሻ — አባቱ ሲሞት ገንዘቡና ጥበቃው አብሮ ሄደ። ከአምስት ዓመት በኋላ፣ በማርች 1507፣ በናቫራ ውስጥ Viana በምትባል ቦታ አጠገብ በተደረገ ትንሽ ግጭት ተገደለ። ዕድሜው ሠላሳ አንድ ነበር። የገደሉት ሰዎች ማንን እንደገደሉ አያውቁም ነበር
በሌላ አህጉር ተመሳሳይ መነሻ — ገዢዎችን የሚያስተምሩ መጻሕፍት በቻይናም ነበሩ። Han Fei የጻፈው 300 ዓ.ዓ. ገደማ ነው፤ የጻፈውም ለአንድ ንጉሥ ነው። መነሻው ይህ ነው፦ ሰዎች የሚንቀሳቀሱት ቅጣትን ለማምለጥና ጥቅም ለማግኘት እንጂ በመልካምነት ተነሣሥተው አይደለም
የሚለያዩበት ቦታ — Han Fei የገዢውን ብልኃት አያምንም። አንድ አገር በአንድ ሰው ጭንቅላት ላይ ከተመሠረተ፣ ያ ሰው ደካማ ሲሆን አገሩ ይፈርሳል ይላል። ስለዚህ የሚፈልገው ሕግ ነው፤ ሕጉ በሁሉም ላይ መሥራት አለበት — በገዢው ወዳጆችና ዘመዶች ላይም ጭምር። ተራ ንጉሥ ቢመጣ እንኳ አገሪቱ እንዳትፈርስ የሚያደርግ ሥርዓት ይፈልጋል። የ Machiavelli መልስ ተቃራኒ ነው፦ የገዢው ራሱ ችሎታ
Li Si — Han Fei ራሱ በ Qin መንግሥት እስር ቤት ውስጥ ሞተ። መርዙን ያመጣለት Li Si ይባላል፤ ከእርሱ ጋር አብሮ የተማረ ሰው ነበር፤ በዚያ ጊዜ Han Fei ይጽፍለት የነበረውን ንጉሥ ያገለግል ነበር
ክፍል 3 — መጽሐፉ በራሱ ቅደም ተከተል (አበባ)
መጽሐፉ አጭር ነው። አጻጻፉ የታሪክ ወይም የፍልስፍና አጻጻፍ አይደለም፤ ትእዛዝ ነው — «ይህን አድርግ፤ ያንን አታድርግ፤ ይህ ከሆነ እንዲህ አድርግ።» አበባም እንደዚያው ትከተለዋለች፤ መጽሐፉ በሚሠራበት ቅደም ተከተል ዝርዝር እየገነባች ትሄዳለች፣ በመጨረሻም ያንን ዝርዝር መጽሐፉ ራሱ ከጫፍ እስከ ጫፍ ወደ ሠራበት ወደ አንድ ሰው ታመጣዋለች።
መጀመሪያ የሚወሰነው
መጽሐፉ የሚናገረው ስለ አንድ ነገር ብቻ ነው፦ ሥልጣን። ሥልጣንን በእጅ መያዙ ራሱ ነው ጉዳዩ፤ በሥልጣኑ ምን ይሠራበታል የሚለው የመጽሐፉ ጥያቄ አይደለም
ገዢው የሚገዛው ለራሱ ጥቅም ነው እንጂ ለሚገዛቸው ሰዎች ጥቅም አይደለም። መልካም ነገር ለመሥራት ሥልጣኑን አይፈልገውም — «ሥልጣኑን የሚፈልገው ለሥልጣኑ ነው።»
ስሙና ትርጉሙ — በጣሊያንኛ Il Principe ነው፤ ወደ እንግሊዝኛ ሲዞር The Prince ተብሏል፣ ማለትም «መስፍኑ» ወይም «የንጉሥ ልጁ»። ትርጉሙ ግን ትንሽ ያሳስታል፤ መጽሐፉ የሚናገረው ስለ አንድ የማዕረግ ደረጃ ሳይሆን ስለ ሥልጣን የያዘ ሰው ነው። ስለዚህ «መሪው» የሚለው ቃል ይቀርበዋል
የመጀመሪያው ትእዛዝ ጥያቄ ነው — በእውነት ሥልጣንን ትፈልጋለህ? ወስን። በእውነት የማይፈልገው ሰው ወደዚህ ሜዳ አይግባ። ይህ በመጽሐፉ ውስጥ ያለው ብቸኛው መውጫ በር ነው፤ ደግሞም በመጀመሪያው ገጽ ላይ ነው ያለው
ከዚያ በኋላ በሩ ይዘጋል — የሚፈልገው ሰው ሥልጣኑን ለማግኘት የሚያስፈልገውን ማንኛውንም ነገር ለማድረግ ፈቃደኛ መሆን አለበት፤ ሦስት ነገርም ማወቅ አለበት፦ በምን ላይ ነው የሚገዛው፤ በምን መሣሪያ ነው የሚገዛው፤ የያዘውንስ በምን ደረጃዎች ነው የሚያቆየው
ምን ላይ ነው የምትገዛው
ሦስት ዓይነት አገዛዝ — በውርስ የመጣ፤ ያለውን መንግሥት አስፍቶ የተገኘ፤ ከባዶ ተነሥቶ አዲስ የተመሠረተ
በውርስ የመጣው ቀላሉ ነው — መመሪያውም አጭር ነው፦ ምንም አትቀይር። አዲስ ነገር ማምጣት ችግር ያመጣል፤ ምክንያቱም ለውጥ ማለት ከዚያ በፊት የነበረው ስሕተት ነበር ማለት ነው። ሰዎችም ቢሆኑ ለውጥ አይፈልጉም
የተስፋፋው መንግሥት — በአሮጌው መሬት ላይ ምንም አትንካ፤ በአዲሱ መሬት ላይ ግን ሳታመነታ ተንቀሳቀስ። እውነት ደግፈውህ የሚቆሙት እነማን እንደሆኑ ለይተህ እወቅ፤ የለየሃቸውንም ክፈላቸው። ተቃዋሚዎችህን ደግሞ ገና በአገዛዝህ መጀመሪያ ላይ አስወግድ። ከዚያም አንድ ዓረፍተ ነገር ይመጣል፦ «ሰዎች ወይ በደንብ መያዝ አለባቸው፤ ወይ መጥፋት አለባቸው።»
ከባዶ የተመሠረተው ብርቅ ነው — መጽሐፉ ሁለት ምሳሌ ያመጣል፦ ሙሴ፣ ከተበታተኑ ሰዎች የእስራኤልን ሕዝብ ያደረገ፤ እና Cyrus፣ የፋርስን መንግሥት የመሠረተው ንጉሥ
ጦሩ
አዲስ ሥልጣን የያዘ ሰው ተዋጊ መሆን አለበት። ሰላም ወዳድ የሆነ ገዢ ተነሥቶ ማሻሻያ ማድረግ ከጀመረ ወደ ችግር ይገባል
የተከራየ ጦር ታማኝ አይደለም — ወታደሮቹ የሚያገለግሉት ለገንዘብ ነው፤ አዛዦቻቸው ደግሞ የሚጠብቁት ንብረታቸውን ነው፣ ንብረታቸውም ወታደሮቹ ራሳቸው ናቸው
ከዜጎች የተውጣጣ ሠራዊት ግን ለገዢው ታማኝ ይሆናል
አራቱ ባሕርያት
ብልጥ እንጂ ጥበበኛ አይሁን — ሰዎችን ማወቅና እንዴት እንደሚንቀሳቀሱ መረዳት በዓለም ላይ ካሉት ትምህርቶችና ፍልስፍናዎች ሁሉ ይበልጣል። የሚፈልገው የመጨረሻውን እውነት አይደለም፤ የሚፈልገው የሚሠራውን ነገር ነው
ንፉግ ይሁን — ምሳሌው የሮም ጦር አዛዥና ገዢ የነበረው Julius Caesar ነው። Caesar የሮምን የእርስ በርስ ጦርነት በ Pharsalus ውጊያ ላይ ወሰነ፤ ከድሉ በኋላ ተቃውመውት የነበሩትን ሰዎች ይቅር አለ። መጽሐፉ ያንን ይቅርታ ስሕተት ብሎ ይጠራዋል፤ እውነተኛ መሪ ቢሆን ኖሮ በዚያ ሜዳ ላይ የተቃወሙትን ሁሉ ይገድላቸው ነበር ይላል። ከዚያም ይቀጥላል፦ Caesar ለሮም ሕዝብ ከልክ በላይ ሰጠ። ለጋስ ገዢ በገንዘብ ራሱን ያፈርሳል፤ ገንዘቡ ካለቀ ደግሞ ኃይል መግዛት አይችልም። ሥልጣን ማለት ኃይል ነው፤ ኃይል ማለት ደግሞ ኃይሉን የሚገዛና የሚያቆይ ገንዘብ ነው
ጨካኝ ይሁን — «መፈራት ከመወደድ ይሻላል።» የተወደደ ገዢ እርዳታ ሲፈልግ ሰዎች የሚመጡት ለእነርሱ ሲመቻቸው ብቻ ነው፤ የሚፈሩት ገዢ ከሆነ ግን ሁልጊዜ ይመጣሉ። ሰዎችን ማስፈራት የሚቻልበት ብቸኛው መንገድ ደግሞ ጭካኔ ነው
መዋሸት ይችል — ቃልህን ጠብቅ የሚባልህ እስከሚመችህ ድረስ ብቻ ነው። በዚያ ሰዓት የሚያዋጣህን ተናገር፤ ከዚያም የፈለግኸውን አድርግ
በዙሪያው ያሉት
ሦስት መስፈርት — ችሎታ ያላቸው ይሁኑ፤ ታማኝ ይሁኑ፤ በእርሱ ቁጥጥር ሥር ይሁኑ
ተከታዮቹ አሞጋሾች መሆን አለባቸው፤ ገዢው ደግሞ የተባለውን ውዳሴ መመዘን መቻል አለበት — ማለትም ውዳሴው ምን ያህል ዋጋ እንዳለው ማወቅ አለበት
የመጨረሻው ደንብ — በአደባባይ ገዢውን የሚቃወም ወይም በአደባባይ ቀጥተኛ አስተያየት የሚሰጥ ሰው ይወገዳል
መዝገቡ — Septimius Severus
የእርስ በርስ ጦርነት ውስጥ አልፎ የሮም ንጉሠ ነገሥት የሆነ ሰው ነው። የገዛው ከ193 እስከ 211 ድረስ — ዐሥራ ስምንት ዓመት
ዝርዝሩን በላዩ ላይ ስታወርደው — ንፉግ ነበር። ውሸታም ነበር። ጨካኝ ነበር። አደጋ ገና ሳይደርስ ማሽተት የሚችል ሰው ነበር። መጽሐፉ ራሱ የሚጨምረው ደግሞ ይህ ነው፦ ራሱን ያውቅ ነበር፤ ከአቅሙ በላይ አልሞከረም
ሞቱ በአልጋው ላይ ነው — በፌብሩዋሪ 211፣ በ Eboracum፣ በብሪታንያ ውስጥ በነበረች የሮም ከተማ። እዚያ የነበረው በዘመቻ ላይ ሆኖ ነው። ዕድሜው ስድሳ አምስት ገደማ ነበር
ሁለት ልጆች — መንግሥቱን ለሁለት ልጆቹ ተወ፤ የበኩር ልጁ Caracalla፣ ታናሹ Geta። ሁለቱም አብረው እንዲገዙ ተደረገ
የመጨረሻው ትእዛዝ — Cassius Dio የተባለ የሮም ታሪክ ጸሐፊ መዝግቦታል፦ «እርስ በርሳችሁ ተስማሙ፤ ወታደሮቹን አበልጽጉ፤ ሌላውን ሰው ሁሉ ንቁ።» ዓመቱ ሳያልቅ የበኩር ልጁ ታናሹን ገደለው
ስማቸው የተጠራው የት ደረሱ — Piero Soderini ከከተማዋ ወጥቶ ተመልሶ አልገዛም። Cesare Borgia ከዚያ በፊት ሞቷል። Remirro de Orco አደባባዩ ላይ እንደተኛ ቀርቷል። ሁለተኛው ጳጳስ ዩልየስ በፌብሩዋሪ 1513 ሞተ — ማለትም መጽሐፉ ገና ሳይጠናቀቅ
አራት ጥያቄዎች
ገዢው የሚጠይቀው፦ ይሠራል ወይ? — አበባ የምትለው፦ መጽሐፉ የሚያቀርበው ማስረጃ ሁሉ ያንን አድርገው ሥልጣናቸውን ያቆዩ ሰዎች ዝርዝር ነው። እስከ መጨረሻው ተሠርቶበት የቀረበው ብቸኛው ምሳሌ ደግሞ ዐሥራ ስምንት ዓመት ገዝቶ በአልጋው ላይ የሞተ ሰው ነው። ከዚያ ውጭ ሌላ ዓይነት ማስረጃ አያቀርብም፤ ሌላ ዓይነት ማስረጃ እንዳለም አይናገርም
ተገዢው የሚጠይቀው፦ በዚህ መጽሐፍ ውስጥ እኔ ማን ነኝ? — አበባ የምትለው፦ መጽሐፉ ለተገዢዎች ሁለት ቦታ ብቻ ነው የሚሰጠው። «ወይ የሚሸለት በግ ናቸው፤ ወይ የሚወገድ አደጋ ናቸው።» ሦስተኛ ቦታ የለም፤ ለእነርሱ ተብሎ የተጻፈ ገጽም የለም
አንባቢው የሚጠይቀው፦ ገላጭ ነው ወይስ አዛዥ? — አበባ የምትለው፦ ስለ ሰዎች የሚናገሩት ዓረፍተ ነገሮች በሙሉ በገላጭ አነጋገር ናቸው — «ሰዎች እንዲህ ናቸው።» ስለ ገዢው የሚናገሩት ግን በሙሉ በትእዛዝ ናቸው — «አድርግ፤ አታድርግ።» መጽሐፉ ራሱ ግን ከሁለቱ የትኛውን እየሠራ እንደሆነ አንድም ቦታ ላይ አይናገርም። አበባ እዚያ ላይ ትተዋለች
መጽሐፉ ራሱ የሚጠይቀው፦ «በእውነት ትፈልገዋለህ?» — አበባ የምትለው፦ ከዚያ ገጽ በኋላ መጽሐፉ መልሱን እንደተሰጠ ቆጥሮ ይሄዳል። የቀረው ሁሉ ዘዴ ነው
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ዳዊት የሚጀምረው በመጽሐፉ የመጀመሪያ ገጽ ጥያቄ ነው፦ ሥልጣንን በእውነት ትፈልጊዋለሽ? የትግሥት መልስ «አልፈልገውም።» ነው። ጥያቄው ግን እርሷ ጋ የመጣው በተሳሳተ አድራሻ ነው ትላለች — መጽሐፉ የሚያናግረው መጠየቅ የሚያስፈልገውን ሰው አይደለም፤ ጥያቄው ላይ የሚያቅማማ ሰው መልሱን አስቀድሞ ሰጥቷል። የሚያናግረው ጥያቄው ሲነሣ ማቅማማት የማያውቀውን ነው። «እኔና አንተ ተመልካቾች ነን።»
ማስረጃው
የዳዊት እንቆቅልሽ — በፖለቲካ ላይ ከተጻፉት መጻሕፍት ሁሉ በጣም የተሳካው የተጻፈው በተሸነፈ ፖለቲከኛ ነው
ትግሥት አትገረምም፤ ታሳስባታለች — ሰውየው በሕይወት ዘመኑ ወደ ሕግ ያሸጋገረው የራሱ የሆነ አንድ ፖሊሲ አለ፦ ከተማዋ ጦር ከመከራየት ይልቅ የራሷን ሰዎች ታሠልጥን የሚል። ያ ፖሊሲ አንድ ጊዜ ተፈትኗል — ከቤቱ የግማሽ ቀን መንገድ ርቀት ላይ፣ በእውነተኛ ወታደሮች ፊት። ተሰብሯል። ከዚያ በኋላ ስለ ሥልጣን አያያዝ መመሪያ ጻፈ
የዳዊት መልስ — ያ የሚያሳጣው ሳይሆን የሚያሰጠው ነገር ነው። ሥልጣናቸውን ይዘው የሚኖሩ ሰዎች ስለ አያያዙ ተቀምጠው መጽሐፍ አይጽፉም፤ ጊዜ የላቸውም፣ ደግሞም አያስፈልጋቸውም። አንድ ማሽን በጥልቀት የሚጠናው በሠራለት ሰው ሳይሆን በተበላሸበት ሰው ነው። መኪናው በመንገድ ላይ የቆመበት ሰው ነው ሞተሩን የሚፈታው
የትግሥት መልስ — ወይም ደግሞ ሞተሩን ፈቶ የተሳሳተ ነገር ይነግርሃል። «መሰበሩ ዕውቀት አይሰጥም። መሰበሩ የሚሰጠው ጥያቄ ነው።» መልሱን ግን ራሱ ማምጣት አለበት
ሪፖርት ወይስ ትእዛዝ — የመጀመሪያው አለመግባባት
ዳዊት — ሰውየው ራሱ የሰዎችን አስተሳሰብ አልቀየርኩም ይላል፤ የሠራሁት ሰዎችን እንዳሉ መግለጽ ነው ይላል። ሥልጣን ሰዎች የሚፈልጉት ነገር ነው፤ ለማግኘትም ማንኛውንም ነገር ያደርጋሉ። ይህ ትምህርት ሳይሆን ሪፖርት ነው
ትግሥት — ሪፖርት እንዲህ አይጻፍም። ሪፖርት «ሰዎች እንዲህ አደረጉ» ይላል፤ ይህ መጽሐፍ ግን ከሁለተኛው ገጽ ጀምሮ «አድርግ» ይላል — «ተቃዋሚዎችህን አስወግድ»፣ «ንፉግ ሁን»፣ «በአደባባይ የሚቃወምህን አስወግድ»። አበባ ያንን ልዩነት ራሷ ለይታ ተናግራዋለች
ዳዊት — የአጻጻፍ ልማድ ነው። በዚያ ዘመን የተጻፉ የምክር መጻሕፍት በሙሉ በዚያ አነጋገር ነው የተጻፉት፤ ኢብሳ ያሳየን መደርደሪያ ላይ ያሉት መጻሕፍትም «ደግ ሁን» ይላሉ። ያ አነጋገር ማንንም አላዘዘም
ትግሥት — «ደግ ሁን» እና «ተቃዋሚህን ገና በመጀመሪያው አስወግድ» የሚሉ ሁለት ዓረፍተ ነገሮች አንድ ዓይነት ናቸው? ዳዊት፦ በሰዋስው አንድ ዓይነት ናቸው
አልተስማሙም — ዳዊት «አልተስማማንም እንግዲህ።» ይላል፤ ትግሥት «አልተስማማንም። እኔ ደግሞ አልቀይረውም።» ትላለች። አለመግባባቱ እንደተከፈተ ይቀራል
ሌላኛው መጽሐፍ
ዳዊት ያነሣው — ያው ሰው ያንን መጽሐፍ ብቻ አልጻፈም። Livy በሚባል የሮም ታሪክ ጸሐፊ መጽሐፍ ላይ ሰፊ ማብራሪያ ጽፎ ጨርሷል፤ በዚያኛው ውስጥ የሕዝብ አገዛዝ ከመሳፍንት አገዛዝ ይሻላል ይላል
ትግሥት — ያ ችግሩን ያከብደዋል እንጂ አያቀልለውም
የዳዊት ንባብ — ተቃርኖ አይመስለውም። ሁለቱም መጻሕፍት ስለ ምርጫ አይደሉም የሚናገሩት፤ ስለ ሁኔታ ነው። አንድ ሰው ብቻውን አዲስ ሥልጣን ይዞ ከሆነ ይህን ያድርግ ይላል፤ አንዲት ከተማ ራሷን የምታስተዳድር ከሆነ ደግሞ ያኛው ይሻላል ይላል። ሐኪም ለሁለት የተለያዩ በሽተኞች ሁለት የተለያየ መድኃኒት ቢጽፍ ተቃርኖ አይባልም
የትግሥት ማስተካከያ — «ልዩነቱ ግን በበሽተኛው ላይ አይደለም። በአንባቢው ላይ ነው።» አንደኛው መጽሐፍ የተጻፈው ለአንድ ሰው ነው፤ ሁለተኛው ለአንዲት ከተማ። ትምህርቱ እንደ አንባቢው የሚለወጥ ከሆነ ደግሞ ስለ ዓለም የተነገረ እውነት አይደለም፤ ስለ ደንበኛው የተነገረ ነገር ነው
ቤቱ
ትዕይንቱ — አንድ ትልቅ ቤተሰብ አለ፤ አባወራው ሞተ፤ ንብረቱን፣ ሱቁን፣ ውሉን የሚያስተዳድር አንድ ሰው ተተካ። ከሱቁ ውስጥ ያሉት ሠራተኞች ግን የቀድሞው ሰው ሰዎች ናቸው፤ ዓመታት አብረውት ኖረዋል
ምክሩ — አንድ ልምድ ያለው ሰው ወደ አዲሱ አስተዳዳሪ መጥቶ «ያለውን አለመግባባት በሙሉ በመጀመሪያው ወር ውስጥ ጨርሰው። ካልጨረስከው ለዐሥር ዓመት ስትጨርሰው ትኖራለህ።» አለው
ሁለቱም ተስማሙበት — ምክሩ ትክክል ነው። ችግሩ ግን ማን ላይ እንደሚያርፍ ነው፦ በመጀመሪያው ወር የሚነሡት ሰዎች ጠላቶቹ ብቻ አይደሉም፤ ትክክል የሆኑ ሰዎችም አሉበት
ሁለቱም አቅጣጫ እውነት አላቸው — ቢዘገይ ቤቱ ለዐሥር ዓመት ይታመሳል፤ ቢቸኩል ደግሞ ንጹሕ ሰው ይወጣል
ትግሥት ጥያቄውን ትወስደዋለች — ያ ምክር ስለ አንድ ቤት ነው፤ መጽሐፉ ግን ስለ አንድ አገር ነው። በሁለቱ መካከል በደንብ የማይሻገረው ነገር አንድ ነው፦ ማን መውጣት ይችላል የሚለው። «ከሱቁ የተባረረ ሰው ወደ ሌላ ሱቅ ይሄዳል። ከአገር የተወገደ ሰው ግን የሚሄድበት የለውም።»
የሚያነሣው ሰው
አንድ ዓረፍተ ነገር ብቻ — ዳዊት ስታሊንን በአንድ ዓረፍተ ነገር ያነሣል፦ በሃያኛው መቶ ዘመን የዚህን መጽሐፍ ደንቦች በጣም በተሳካ ሁኔታ ሠርቶባቸዋል የሚባል ሰው፤ ሶቪየት ኅብረትን የአቶም ኃይል ያደረገ፣ በዓለም ጦርነትም ወደ ድል የመራት፣ ያንንም ያደረገው በጭካኔና በብልጠት ነው የሚባል። ትግሥት «አንድ ዓረፍተ ነገር ብቻ ተናገርኸው። ጥሩ።» ትላለች፤ ዳዊት «ሆን ብዬ ነው።» ይላል
የትግሥት ጥያቄ በሰውየው ላይ አይደለም — በመጽሐፉ ላይ ነው። አበባ የነገረችን ሁለቱ ቦታዎች — የሚሸለት በግ ወይም የሚወገድ አደጋ — እንደ ምልከታ አታያቸውም። እንደ ፈቃድ ነው የምታያቸው። «አንድ መጽሐፍ ለአንባቢው ምድብ ሲሰጠው፣ ስለዚያ ምድብ ተጠያቂ ነው።»
ዳዊት አይቀበልም — እነዚያን ነገሮች ያደረጉ ሰዎች መመሪያ አልጠበቁም፤ ጨካኝ ገዢ በዓለም ላይ የተጀመረው በ1513 አይደለም። «ገላጩ ተጠያቂ ከሆነ ማንም አይገልጽም።»
ሁለተኛው አለመግባባት ተከፍቶ ይቀራል — ትግሥት «ገላጭ ነው ወይ የሚለው ጥያቄ ግን ገና አልተመለሰም። እዚያው ጋ ነው ያለነው።» ብላ ትዘጋዋለች
ያልተነገሩ ነገሮች
ስድስት ነገር፤ አንድ ደንብ ቀድሞ ተቀምጧል — ከስድስቱ አንዱም በመጽሐፉ ውስጥ የለም።
142 መጻሕፍት፣ 35 የቀሩ — የሮም ታሪክ በመቶ አርባ ሁለት መጻሕፍት ተጽፎ ነበር፤ ዛሬ የቀረው ሠላሳ አምስት ገደማ ነው። የመጀመሪያዎቹ ዐሥር ደርሰውናል፤ ቀጥለው የነበሩት ዐሥር ጠፍተዋል። የደረሱን ዐሥሩ ደግሞ ልክ Machiavelli ሌላውን መጽሐፉን የጻፈባቸው ናቸው። ዛሬ ያሉት ቅጂዎች በሙሉ ማለት ይቻላል ከአራተኛው መቶ ዘመን መጨረሻ ከተዘጋጀ አንድ እትም የወረዱ ናቸው
መድረኩ ከመጽሐፉ ቀደመ — በእንግሊዝ መድረክ ላይ «ማኪያቬል» የሚባል የተለመደ ክፉ ገጸ ባሕርይ ነበር፤ Shakespeare በአንድ ተውኔቱ ውስጥ Richard of Gloucester የተባለውን ሰው «ያንን ገዳይ ማኪያቬል ትምህርት አስተምረዋለሁ» ሲል ያናግረዋል። መጽሐፉ ራሱ ግን ወደ እንግሊዝኛ ተተርጉሞ የታተመው በ1640 ነው፤ ተርጓሚው Edward Dacres ይባላል። የጣሊያንኛው ኅትመት ከዚያ መቶ ስምንት ዓመት ይቀድማል
Anti-Machiavel — የፕሩሺያው Frederick መጽሐፉን የሚያፈርስ መጽሐፍ ጻፈ፤ Voltaire የተባለው ፈረንሳዊ ጸሐፊ በ1740 አሳተመለት። በዚያው ዓመት፣ በዲሴምበር ወር፣ Frederick Silesia የተባለውን አካባቢ ወረረ
ያልተወሰደው ዲግሪ — በኤፕሪል 1924፣ Gerarchia በተባለ የጣሊያን መጽሔት ላይ «ወደ Machiavelli የሚያስገባ መቅድም» የሚል ርዕስ ያለው ጽሑፍ ወጣ። ጸሐፊው Mussolini ነው። ጽሑፉን ያዘጋጀው በቦሎኛ ዩኒቨርሲቲ ለሚሰጠው የክብር ዲግሪ ነበር። ዲግሪውን ግን አልወሰደውም
መቃብሩና ሐውልቱ — በፍሎረንስ ውስጥ Santa Croce የምትባል ቤተ ክርስቲያን አለች። በ1527 አንድ ሰው እዚያ ተቀበረ፤ መቃብሩም የተለየ ነገር የሌለው የቤተሰብ መቃብር ነበር። ከሁለት መቶ ስድሳ ዓመታት በኋላ Innocenzo Spinazzi የተባለ ቀራጺ በላዩ ላይ ሐውልት እንዲሠራ ተቀጠረ፤ ሐውልቱ የተመረቀው በ1787 ነው። በላዩ ላይ የተቀረጸው ጽሑፍ «ለዚህን ያህል ታላቅ ስም የሚመጥን ውዳሴ የለም» ይላል
የተፋቀው መስመር — በሮም አሮጌ አደባባይ ውስጥ አንድ የድል በር ዛሬም ድረስ ቆሞ አለ። በላዩ ላይ ከተቀረጸው ጽሑፍ አንድ መስመር ተፍቆ በሌላ ተተክቷል። የተፋቀው የታናሹ ወንድም ስም ነው፤ ያስፋቀው ደግሞ ታላቅ ወንድሙ ነው
መዝጊያ
ትግሥት አንድ ዓረፍተ ነገር ታነብባለች። በ1925 አንድ ሰው ወደ Trotsky ቀርቦ ጠየቀው — Trotsky በሶቪየት ኅብረት ውስጥ ስታሊንን ተፎካክሮ የተሸነፈ ሰው ነው፤ በኋላም ከአገር ወጥቶ ኖረ። ጥያቄው «ስታሊንን በአንድ ቃል ግለጸው።» የሚል ነበር። መልሱ ይህ ነው፦ «ስታሊን በፓርቲው ውስጥ ጎልቶ የሚታይ መካከለኛ ሰው ነው።»
ሁለቱም ስድብ መሆኑን ይስማማሉ። ከዚያ ግን ይለያያሉ። ዳዊት፦ የተሸነፈ ሰው ስድብ ነው፤ ከሜዳ የወጣ ሰው ስለ ሜዳው ውስጥ ስላለው ሰው የተናገረው ነው፤ ያ ደግሞ ብዙ ዋጋ የለውም። ትግሥት ሌላ ነገር ትሰማለች፦ ያ ዓረፍተ ነገር ስድብ ብቻ አይደለም፤ መስፈርት ነው። መጽሐፉ ችሎታ ያለው ገዢ አልጠየቀም፤ የጠየቀው ሥልጣኑን የሚፈልግና የማይቆም ሰው ነው። ያ ዓረፍተ ነገር ደግሞ ልክ ያንን ሰው ይገልጻል።
ክፍሉ የሚዘጋው በሁለት እምቢታ ነው። ዳዊት፦ «ያ የተባለው ነገር ትክክል ያደርገዋል ማለት አይደለም።» ትግሥት፦ «ማስረጃም ያደርገዋል ማለት አይደለም።» ገላጭ ነው ወይስ አዛዥ የሚለው ጥያቄ እንደተከፈተ ይቀራል።
ቁልፍ ጥቅሶች
«ሰዎች ወይ በደንብ መያዝ አለባቸው፤ ወይ መጥፋት አለባቸው።» — መጽሐፉ፣ አዲስ ስለተያዘ መሬት
«ይህን አድርግ፤ ያንን አታድርግ፤ ይህ ከሆነ እንዲህ አድርግ።» — አበባ የመጽሐፉን አጻጻፍ ስትገልጽ
«ደግ ሁን፣ መሐሪ ሁን፣ ቃልህን ጠብቅ» — የመኳንንት መስተዋቶች መደርደሪያ
«ሥልጣኑን የሚፈልገው ለሥልጣኑ ነው።» — መጽሐፉ ስለሚያናግረው ሰው
«መፈራት ከመወደድ ይሻላል።» — ሦስተኛው ባሕርይ
«እርስ በርሳችሁ ተስማሙ፤ ወታደሮቹን አበልጽጉ፤ ሌላውን ሰው ሁሉ ንቁ።» — Septimius Severus ለሁለቱ ልጆቹ፤ Cassius Dio እንደመዘገበው
«ወይ የሚሸለት በግ ናቸው፤ ወይ የሚወገድ አደጋ ናቸው።» — ተገዢዎች በመጽሐፉ ውስጥ ያላቸው ሁለት ቦታ
«ሰዎች እንዲህ ናቸው።» / «አድርግ፤ አታድርግ።» — ገላጭና አዛዥ ዓረፍተ ነገሮች፣ በአንድ መጽሐፍ ውስጥ
«መሰበሩ ዕውቀት አይሰጥም። መሰበሩ የሚሰጠው ጥያቄ ነው።» — ትግሥት
«ልዩነቱ ግን በበሽተኛው ላይ አይደለም። በአንባቢው ላይ ነው።» — ትግሥት፣ ስለ ሁለቱ መጻሕፍት
«ያለውን አለመግባባት በሙሉ በመጀመሪያው ወር ውስጥ ጨርሰው። ካልጨረስከው ለዐሥር ዓመት ስትጨርሰው ትኖራለህ።» — በቤቱ ትዕይንት ውስጥ፣ ልምድ ያለው ሰው ለአዲሱ አስተዳዳሪ
«ከሱቁ የተባረረ ሰው ወደ ሌላ ሱቅ ይሄዳል። ከአገር የተወገደ ሰው ግን የሚሄድበት የለውም።» — ትግሥት
«አንድ መጽሐፍ ለአንባቢው ምድብ ሲሰጠው፣ ስለዚያ ምድብ ተጠያቂ ነው።» — ትግሥት
«ገላጩ ተጠያቂ ከሆነ ማንም አይገልጽም።» — ዳዊት
«ያንን ገዳይ ማኪያቬል ትምህርት አስተምረዋለሁ» — Richard of Gloucester በ Shakespeare ተውኔት ውስጥ
«ለዚህን ያህል ታላቅ ስም የሚመጥን ውዳሴ የለም» — በ Santa Croce ባለው ሐውልት ላይ የተቀረጸው ጽሑፍ
«ስታሊን በፓርቲው ውስጥ ጎልቶ የሚታይ መካከለኛ ሰው ነው።» — Trotsky፣ 1925
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
Machiavelli — የፍሎረንስ መንግሥት ጸሐፊ፤ የ1506ቱን የገጠር ሠራዊት ሕግ ያረቀቀና በሚቀጥለው ዓመት በዚያ ሠራዊት ላይ የተቋቋመውን መሥሪያ ቤት እንዲመራ የተሾመ። መንግሥቱ በ1512 ሲወድቅ ከሥራው ወጣ፤ ሠራዊቱም ተበተነ፤ በ1513 መጽሐፉን ጻፈ። በ1514 አዲሶቹ ገዢዎች ሠራዊቱን በገጠሩ መልሰው አቋቋሙት። Livy በሚባል የሮም ታሪክ ጸሐፊ መጽሐፍ ላይ ሰፊ ማብራሪያም ጽፎ ጨርሷል
Piero Soderini — የፍሎረንስን መንግሥት እንዲመራ ለዕድሜ ልኩ የተመረጠ ሰው፤ Prato ስትወድቅ ሥልጣኑን ለቆ ከከተማዋ ወጣ፤ ተመልሶም አልገዛም
ሁለተኛው ጳጳስ ዩልየስ — የሮም ቤተ ክርስቲያን ሊቀ ጳጳስና በጣሊያን መካከል ያለውን ሰፊ የቤተ ክርስቲያን መሬት የሚገዛ ገዢ፤ ሠራዊት የነበረውና ጦርነት ያውጅ የነበረ። በኦክቶበር 1511 ፈረንሳይን ለማስወጣት ኅብረት አቋቋመ፤ በፌብሩዋሪ 1513 ሞተ — መጽሐፉ ገና ሳይጠናቀቅ
Ramón de Cardona — በስፔን ንጉሥ ተሹሞ ናፕልስን ያስተዳድር የነበረ ሰው፤ ወደ ፍሎረንስ የመጣውን የስፔን ጦር ያዘዘ
የ Medici ቤተሰብ — ከዚያ ቀደም ፍሎረንስን ይመሩ የነበሩ፤ በ1512 ተመልሰው የገቡ። በዚህኛው ጊዜ ግን አገዛዙ በአንድ ቤተሰብ እጅ ውስጥ ገባ
Erasmus — በዚያ ዘመን በአውሮፓ ሁሉ የሚታወቅ ሆላንዳዊ ምሁር፤ የመደርደሪያውን ንጹሕ ናሙና በ1516 ለአንድ ዐሥራ ስድስት ዓመት ልጅ የጻፈ
አምስተኛው Charles — የ Erasmus መጽሐፍ የተጻፈለት ልጅ፤ ቆይቶ ስፔንንና የአውሮፓን ግማሽ ገዛ
Cesare Borgia — የአንድ ጳጳስ ልጅ፤ በአባቱ ገንዘብና ሠራዊት Romagna ላይ ዘምቶ በሦስት ዓመት ገደማ የያዘ። አባቱ ሲሞት ገንዘቡና ጥበቃው አብሮ ሄደ፤ በማርች 1507 በ Viana አጠገብ በተደረገ ትንሽ ግጭት በሠላሳ አንድ ዓመቱ ተገደለ
Remirro de Orco — Borgia በ Romagna ላይ ሙሉ ሥልጣን ሰጥቶ የሾመው ጨካኝ ሰው፤ አካባቢውን በግድያና በፍርሃት ያረጋጋ። በዲሴምበር 1502 የገና ማግሥት በ Cesena አደባባይ ላይ ለሁለት ተከፍሎ ተገኘ
Han Fei — 300 ዓ.ዓ. ገደማ ለአንድ ንጉሥ የጻፈ ቻይናዊ ጸሐፊ። መነሻው ከመጽሐፉ ጋር አንድ ነው፤ መልሱ ግን ሕግ ነው እንጂ የገዢው ችሎታ አይደለም። በ Qin መንግሥት እስር ቤት ውስጥ ሞተ
Li Si — ከ Han Fei ጋር አብሮ የተማረ ሰው፤ መርዙን ያመጣለት። በዚያ ጊዜ Han Fei ይጽፍለት የነበረውን ንጉሥ ያገለግል ነበር
ሙሴ — ከተበታተኑ ሰዎች የእስራኤልን ሕዝብ ያደረገ፤ መጽሐፉ ከባዶ ለተመሠረተ አገዛዝ ከሚያመጣቸው ሁለት ምሳሌዎች አንዱ
Cyrus — የፋርስን መንግሥት የመሠረተው ንጉሥ፤ ሁለተኛው ምሳሌ
Julius Caesar — የሮም ጦር አዛዥና ገዢ፤ የእርስ በርስ ጦርነቱን በ Pharsalus ወሰነ፣ ከድሉ በኋላም ተቃውመውት የነበሩትን ይቅር አለ። መጽሐፉ ያንን ይቅርታ ስሕተት ብሎ ይጠራዋል
Septimius Severus — የእርስ በርስ ጦርነት ውስጥ አልፎ የሮም ንጉሠ ነገሥት የሆነ፤ ከ193 እስከ 211 ዐሥራ ስምንት ዓመት የገዛ። ንፉግ፣ ውሸታም፣ ጨካኝና አደጋ አስቀድሞ የሚያሸት ነበር፤ መጽሐፉ የሚጨምረው ደግሞ ራሱን ያውቅ ነበር የሚለውን ነው። በፌብሩዋሪ 211 በ Eboracum በአልጋው ላይ በስድሳ አምስት ዓመቱ ገደማ ሞተ
Caracalla — የ Severus የበኩር ልጅ፤ ዓመቱ ሳያልቅ ታናሹን ገደለው
Geta — ታናሹ ልጅ፤ ከወንድሙ ጋር አብሮ እንዲገዛ ተደርጎ ነበር
Cassius Dio — የ Severus የመጨረሻ ትእዛዝ የመዘገበ የሮም ታሪክ ጸሐፊ
Livy — የሮም ታሪክ ጸሐፊ፤ ታሪኩ በመቶ አርባ ሁለት መጻሕፍት ተጽፎ ነበር፣ ዛሬ የቀረው ሠላሳ አምስት ገደማ ነው
Shakespeare — በአንድ ተውኔቱ ውስጥ Richard of Gloucester «ማኪያቬል»ን ሲጠራ የጻፈ ደራሲ
Richard of Gloucester — በዚያ ተውኔት ውስጥ ያለ ገጸ ባሕርይ
Edward Dacres — መጽሐፉን ወደ እንግሊዝኛ ተርጉሞ በ1640 ያሳተመ
የፕሩሺያው Frederick — መጽሐፉን የሚያፈርስ መጽሐፍ የጻፈ ንጉሥ፤ በዲሴምበር 1740 Silesiaን ወረረ
Voltaire — ፈረንሳዊ ጸሐፊ፤ የ Frederickን መጽሐፍ በ1740 አሳተመ፣ ስሙም Anti-Machiavel ተባለ
Mussolini — በኤፕሪል 1924 Gerarchia በተባለ የጣሊያን መጽሔት ላይ «ወደ Machiavelli የሚያስገባ መቅድም» የሚል ጽሑፍ የጻፈ፤ ጽሑፉን ያዘጋጀው በቦሎኛ ዩኒቨርሲቲ ለሚሰጠው የክብር ዲግሪ ነበር። ዲግሪውን አልወሰደውም
Innocenzo Spinazzi — በ Santa Croce ባለው መቃብር ላይ ሐውልት እንዲሠራ የተቀጠረ ቀራጺ፤ ሐውልቱ በ1787 ተመረቀ
ስታሊን — በሃያኛው መቶ ዘመን የመጽሐፉን ደንቦች በጣም በተሳካ ሁኔታ ሠርቶባቸዋል የሚባል ሰው
Trotsky — በሶቪየት ኅብረት ውስጥ ስታሊንን ተፎካክሮ የተሸነፈ፤ በኋላም ከአገር ወጥቶ የኖረ። በ1925 ስታሊንን በአንድ ቃል እንዲገልጸው ተጠየቀ
ቦታዎች
ፍሎረንስ — በጣሊያን መካከል የምትገኝ ከተማ፤ የገጠር ሠራዊቱ ሕግ የወጣባትና በ1512 ሕገ መንግሥቷን ያጣችባት
Prato — ቅጥር ያላት ትንሽ ከተማ፤ ከፍሎረንስ ዐሥር ማይል፣ ይኸውም በእግር የግማሽ ቀን መንገድ። በኦገስት 1512 መጨረሻ ቅጥሯ ተሰብሮ ተዘረፈች
ጣሊያን — በዚያ ዘመን አንድ አገር አልነበረችም፤ እርስ በርስ የማይገዛዙ ብዙ መንግሥታት የነበሩባት ሀብታም ምድር። ንግድና ባንክ፣ ጥሩ ከተማዎችና ጥሩ ጥበብ ነበሯት፤ የሌላት ነገር ሰው ነበር
ፈረንሳይና ስፔን — አንድ ንጉሥ፣ ብዙ ሕዝብና ትልቅ ሠራዊት የነበራቸው ሁለት ትላልቅ መንግሥታት፤ ለሃያ ዓመታት ያህል በጣሊያን ላይ ተፈራርቀው የገቡ
ናፕልስ — Ramón de Cardona በስፔን ንጉሥ ተሹሞ ያስተዳድራት የነበረች
Romagna — ትንንሽ ጌቶች፣ ወንበዴዎችና እርስ በርስ የሚዋጉ ቤተሰቦች የሞሉበት የከተማዎች ስብስብ፤ Borgia በሦስት ዓመት ገደማ የያዘው
Cesena — በዲሴምበር 1502 የገና ማግሥት ሰዎቹ ወደ አደባባያቸው ወጥተው Remirro de Orcoን ያገኙባት ከተማ
Viana — በናቫራ ውስጥ ያለች ቦታ፤ Borgia በአጠገቧ በተደረገ ትንሽ ግጭት የተገደለበት
ቻይና — ገዢዎችን የሚያስተምሩ መጻሕፍት የነበሩባት ሌላዋ አህጉር፤ የ Han Fei አገር
ሮም — የ Severus መንግሥት፤ የተፋቀው መስመር ያለበት የድል በር በአሮጌው አደባባይ ውስጥ ዛሬም ድረስ ቆሞ አለ
Eboracum — በብሪታንያ ውስጥ የነበረች የሮም ከተማ፤ Severus በዘመቻ ላይ ሆኖ በአልጋው ላይ የሞተባት
Silesia — Frederick በዲሴምበር 1740፣ Anti-Machiavel በታተመበት ዓመት፣ የወረረው አካባቢ
Santa Croce — በፍሎረንስ ውስጥ ያለች ቤተ ክርስቲያን፤ በ1527 አንድ ሰው የተቀበረባትና ከሁለት መቶ ስድሳ ዓመታት በኋላ ሐውልት የተሠራበት
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
Il Principe / The Prince — «መስፍኑ» ወይም «የንጉሥ ልጁ» ማለት ነው፤ ትርጉሙ ግን ትንሽ ያሳስታል። መጽሐፉ የሚናገረው ስለ አንድ የማዕረግ ደረጃ ሳይሆን ስለ ሥልጣን ስለያዘ ሰው ነው፤ ስለዚህ «መሪው» የሚለው ቃል ይቀርበዋል
specula principum — «የመኳንንት መስተዋቶች»፤ ገዢዎችን ስለ መልካምነት የሚያስተምር ለብዙ መቶ ዓመታት የቀጠለ የመጻሕፍት ዘር። መልእክቱ ፍትሐዊ ሁን፣ መሐሪ ሁን፣ ቃልህን ጠብቅ፣ እግዚአብሔርን ፍራ የሚል ነው
የተከራየ ጦር — አዛዥ የራሱን ጦር ይዞ ከተማዎች በውል የሚቀጥሩት። ወታደሮቹ ለአዛዣቸው ይታዘዛሉ፤ ለአዛዡ ደግሞ ንብረቱ ናቸው። የሚከፈለው በጊዜ ስለሆነ ውጊያው በረዘመ ቁጥር ገቢው ይጨምራል
ከዜጎች የተውጣጣ ሠራዊት — የ1506ቱ ሕግ ውጤት፤ ገንዘቡ የከተማዋ ሆኖ ሰዎቹ ግን የተከራዩ ያልሆኑበት። መጽሐፉ ለገዢው ታማኝ ይሆናል ይላል
ሦስቱ ዓይነት አገዛዞች — በውርስ የመጣ፣ ያለውን መንግሥት አስፍቶ የተገኘ፣ ከባዶ ተነሥቶ የተመሠረተ
አራቱ ባሕርያት — ብልጥ እንጂ ጥበበኛ አለመሆን፤ ንፉግነት፤ ጭካኔ፤ የመዋሸት ችሎታ
Pharsalus — Caesar የሮምን የእርስ በርስ ጦርነት የወሰነበት ውጊያ
Anti-Machiavel — የ Frederick መጽሐፍ ስም፤ Voltaire በ1740 አሳተመው
Gerarchia — በኤፕሪል 1924 «ወደ Machiavelli የሚያስገባ መቅድም» የወጣበት የጣሊያን መጽሔት
«ማኪያቬል» — በእንግሊዝ መድረክ ላይ የተለመደ ክፉ ገጸ ባሕርይ፤ መጽሐፉ ወደ እንግሊዝኛ ከመተርጎሙ ከረጅም ጊዜ በፊት ይታወቅ ነበር
የውይይት ጥያቄዎች
ተሸናፊው መመሪያ ሊጽፍ ይችላል? ሰውየው ወደ ሕግ ያሸጋገረው አንድ ፖሊሲ አለ፤ ያም አንድ ጊዜ ተፈትኖ ተሰብሯል። ዳዊት ማሽኑን የሚፈታው የተበላሸበት ሰው ነው ይላል፤ ትግሥት «መሰበሩ ዕውቀት አይሰጥም። መሰበሩ የሚሰጠው ጥያቄ ነው።» ትላለች። ልምድ ማለት ማስረጃ የሚሆነው መቼ ነው?
ገላጭ ነው ወይስ አዛዥ? ስለ ሰዎች የሚናገሩት ዓረፍተ ነገሮች በገላጭ አነጋገር ናቸው፤ ስለ ገዢው የሚናገሩት በትእዛዝ ናቸው። መጽሐፉ ራሱ ከሁለቱ የትኛውን እየሠራ እንደሆነ አይናገርም። «ደግ ሁን» እና «ተቃዋሚህን ገና በመጀመሪያው አስወግድ» በሰዋስው አንድ ዓይነት ናቸው — በሌላ ነገርስ?
ገላጩ ተጠያቂ ነው? ትግሥት አንድ መጽሐፍ ለአንባቢው ምድብ ሲሰጠው ስለዚያ ምድብ ተጠያቂ ነው ትላለች፤ ዳዊት ገላጩ ተጠያቂ ከሆነ ማንም አይገልጽም ይላል። ሁለቱም ክርክር ላይ ቆመው ውይይቱ ተዘግቷል። ድንበሩ የት ላይ ነው?
ትምህርቱ ከአንባቢው ጋር ሲለወጥ — ያው ሰው በአንድ መጽሐፍ ለአንድ መሪ ጻፈ፤ በሌላው ደግሞ የሕዝብ አገዛዝ ይሻላል አለ። ዳዊት ሁለት በሽተኛ ሁለት መድኃኒት ይላል፤ ትግሥት ልዩነቱ በአንባቢው ላይ ነው ትላለች። አንድ ትምህርት ስለ ዓለም የተነገረ እውነት መሆኑን በምን እናውቃለን?
