በ Weimar አንድ ቤት ውስጥ፣ በሁለተኛው ፎቅ ላይ፣ የሰማንያ አንድ ዓመት ሽማግሌ ቆሞ በሚጻፍበት ረዥም ጠረጴዛ ላይ ወረቀቶቹን ደረደረ። እጆቹ ስለሚንቀጠቀጡ ራሱ አይጽፍም — ይናገራል፤ ሌላ ሰው ይጽፍለታል። ወረቀቶቹን በካርቶን ማኅደር ውስጥ አስገባቸው፤ በገመድ አሰራቸው፤ ከዚያም ሰም አቅልጦ በገመዱ ላይ አንጠባጠበና አተመው። ጨረሰ። አላሳተመውም። አሸገው። በዚያ ማኅደር ውስጥ የነበረው ጽሑፍ ሕዝቡ ሃያ አራት ዓመታት የጠበቀው መቀጠያ ነው — የ Faust ሁለተኛው ክፍል። ጥያቄያችን ሁለት ነው፦ አንድ ሰው መቀጠያውን ጽፎ ከጨረሰ በኋላ ለምን ያሽገዋል? በእነዚያ ሃያ አራት ዓመታት በዚያ ቤት ውስጥ ምን ተከሰተ?
ክፍል 1 — በሰም የታሸገ ጥቅል (ሳባ)
የመክፈቻው ትዕይንት — Weimar የምትባል ትንሽ የጀርመን ከተማ፤ በአንድ ቤት ሁለተኛ ፎቅ ላይ ጠባብ የሥራ ክፍል፤ መስኮቱ ወደ አትክልት ቦታ ይመለከታል፤ በክፍሉ ውስጥ ቆመው የሚጻፍበት ረዥም ጠረጴዛ አለ
ሽማግሌው — Johann Wolfgang von Goethe። ሰማንያ አንድ ዓመቱ ነው። አንዳንዶቹ ወረቀቶች ገና ትናንት የተጻፉ ናቸው፤ አንዳንዶቹ ወረቀት ከመሆን ይልቅ ቆዳ ይመስላሉ፤ ቢጫ ሆነዋል
ለሚያገለግሉት ሰዎች የተናገረው — ተመዝግቧል፦ «ከዚህ በኋላ የሚኖረኝ ሕይወት ስጦታ ነው» አለ። ማለትም ሥራው አልቋል፤ ቀሪው ትርፍ ነው
የመጀመሪያው ክፍል — ከሃያ አራት ዓመታት በፊት ወጥቶ ነበር፤ የሚያልቀው በእስር ቤት ውስጥ ነው። አንድ የተማረ ሰው ከሰይጣን ጋር ተዋውሎ አንዲት ወጣት ሴት አጠፋ፤ በመጨረሻው ገጽ ላይ እሱ ተጎትቶ ወጣ፤ እሷ ከውስጥ ስሙን ስትጠራ ቀረች። ሕዝቡ መቀጠያውን ሃያ አራት ዓመታት ጠበቀ
ሦስቱ ዋና ነጥቦች — ያ ሰው ሲያረጅ ዓለሙ ሁለት ጊዜ ተገለበጠበት፤ ስለ ንግግሮቹ የምናውቀው ሁሉ የደረሰን በአንድ ድሃ ወጣት ደብተር በኩል ነው፤ ተውኔቱ የታተመው እሱ በሕይወት እያለ አይደለም
ወታደሮች በበሩ ላይ
ሁለት ነገር በአንድ ዓመት — በ1806 ሁለት ነገር ተከሰተ፤ ሁለቱም በ Weimar በኩል አለፉ
የመጀመሪያው፣ ጸጥ ያለው — ኦገስት 1806 ላይ ቅዱስ የሮም ንጉሠ ነገሥት መንግሥት ፈረሰ። ለሺህ ዓመታት ያህል የነበረ መንግሥት ነው፤ ያፈረሰው Napoleon Bonaparte የተባለ ፈረንሳዊ ወታደር ነው። ወረቀት ተፈረመ፤ ማዕረጉ ተጣለ፤ አለቀ
ሁለተኛው፣ ጸጥ ያላለው — ኦክቶበር 1806 ላይ የፈረንሳይና የፕሩሺያ ሠራዊት በ Jena አካባቢ ተጋጠሙ። Jena ከ Weimar ብዙም አትርቅም፤ በእግር የሚያስኬድ ያህል ናት። ውጊያው በአንድ ቀን አለቀ፤ ያሸነፈው ሠራዊት በዚያው ማታ ወደ Weimar ገባ
በዚያ ሌሊት — ቤቶች ተዘረፉ፤ እሳት ተነሣ፤ Goethe ቤት ውስጥ ወታደሮች ገብተው ወደ መኝታ ክፍሉ ወጡ
Christiane Vulpius — ለዐሥራ ስምንት ዓመታት አብራው የኖረች ሴት፤ አንድ ወንድ ልጅ ወልዳለታለች። የመጣችው ከመኳንንት አይደለም — አባቷ በአንድ መሥሪያ ቤት ጸሐፊ ነበር፤ እሷ ራሷ ወጣት ሳለች የሐሰት አበባ በሚሠራ ቤት ውስጥ ትሠራ ነበር። በ Weimar ማኅበረሰብ ውስጥ ብዙዎች አይቀበሏትም ነበር። በዚያ ሌሊት ወታደሮቹን የተከራከረቻቸው እሷ ናት — ጮኸች፤ አገልጋዮቹን አሰባሰበች፤ ወደ ላይ እንዳይወጡ አገደቻቸው
ከአምስት ቀናት በኋላ — Goethe ወደ ቤተ ክርስቲያን ወሰዳትና አገባት። ለዐሥራ ስምንት ዓመታት ያላደረገውን ነገር በዚያ ሳምንት ውስጥ አደረገው
በ Erfurt የተደረገ ስብሰባ
ከሁለት ዓመታት በኋላ — ያው ፈረንሳዊ ወደዚያ አካባቢ ተመለሰ፤ በዚህ ጊዜ በሠራዊት አይደለም። Erfurt በምትባል ከተማ የአውሮፓ ነገሥታትን ሰብስቦ ነበር። Napoleon Goethe ን አስጠራው
የተመዘገበው ቃል — ፈረንሳዊው ተመልክቶት «እነሆ ሰው!» አለ ተብሎ ተመዝግቧል። ውዳሴ ነው — ሰው መሆን የቻለ ሰው አየሁ እንደማለት
ስለ መጻሕፍት — Napoleon አንድ ልብ ወለድ ሰባት ጊዜ አንብቤዋለሁ አለው፤ ወደ ግብጽ ዘምቶ ሲሄድም ይዞት ሄዶ ነበር። መጽሐፉ Werther ይባላል፤ Goethe በሃያዎቹ ዕድሜው የጻፈው ነው
ማመስገን ብቻ ግን አልነበረም — በዚያ መጽሐፍ ውስጥ የአንድ ሰው ተስፋ መቁረጥ ከፍቅር ጋር ብቻ ሳይሆን ከሥራ ምኞት ጋር ተደባልቆ ቀርቧል፤ ያ ተፈጥሮአዊ አይደለም ብሎ ተቃውሞ አቀረበ
ኒሻኑ — ከዚያ በኋላ ለ Goethe የፈረንሳይ የክብር ኒሻን ተላከለት። ተቀበለው። አጠለቀውም
ለምን ትንሽ ጉዳይ አልነበረም — በዚያ ወቅት በጀርመን ግዛቶች ውስጥ ፈረንሳይን የመቃወም ስሜት እየተነሣ ነበር፤ ወጣት ጸሐፍት «ጀርመናዊ» የሚለውን ቃል እንደ ዓላማ ማንሣት ጀምረው ነበር። ትልቁ ጀርመናዊ ገጣሚ የወራሪውን ኒሻን ደረቱ ላይ አድርጎ ሲታይ ብዙዎች ተቆጡ። እሱ ግን አላወለቀውም
ደብተር ይዞ የመጣ ወጣት
Johann Peter Eckermann — በ1823 ወደ Weimar መጣ። ድሃ ነው፤ አባቱ ዕቃ እየተሸከመ ከመንደር ወደ መንደር የሚዞር ሻጭ ነበር፤ ትምህርቱን ዘግይቶ ጀመረ፤ አብዛኛውን መንገድ በእግሩ ተጓዘ
ይዞት የመጣው — አንድ ደብተር፤ ስለ ግጥም የጻፈው ጽሑፍ። Goethe አነበበው፤ ወደዚያው አስቀረው
ሥራው — ተቀጠረ ማለት ይቻላል፤ ደሞዙ ግን በዋናነት ቅርበት ነበር። ወረቀቶቹን ያደራጃል፤ እየተመላለሰ ያናግረዋል፤ ከምሳ በኋላ አብረው ይራመዳሉ። ከዚያም ወደ ቤቱ ተመልሶ የተባለውን ሁሉ ይጽፍ ነበር
መጽሐፉ — ሽማግሌው ከሞተ ከአራት ዓመታት በኋላ Eckermann ደብተሮቹን መጽሐፍ አድርጎ አሳተማቸው፤ «ከ Goethe ጋር የተደረጉ ንግግሮች» ብሎ ሰየመው
የዚያ ውጤት — ዛሬ «Goethe እንዲህ አለ» ስንል የምንጠቅሰው ብዙውን ጊዜ የ Goethe ን ወረቀት አይደለም። የአንድ ድሃ ወጣት ማስታወሻ ደብተር ነው። ያ ሰው በዚያ ክፍል ውስጥ ባይቀመጥ ኖሮ የምናውቀው ነገር ግማሽ ያህል ይሆን ነበር
ስለ ፓሪስ ዜና
ትዕይንቱ — ከ Eckermann ደብተር የወጣ ነው። ኦገስት 1830 ነው፤ በዚያ ዓመት በፈረንሳይ ዋና ከተማ በፓሪስ ውስጥ አብዮት ተነሥቶ ንጉሡ ከዙፋኑ ወርዶ ነበር፤ አውሮፓ በሙሉ ስለዚያ ታወራለች
Frédéric Soret — ከ Geneva የመጣ የተፈጥሮ ተመራማሪ፤ በ Weimar የልዑሉ አስተማሪ ሆኖ ይሠራል። ተደስቶ ወደ Goethe ቤት ገባ
«እሳተ ገሞራው ፈነዳ!» — አለ Goethe፤ «ሁሉም ነገር በእሳት ውስጥ ነው!» Soret ተስማምቶ ስለ ንጉሡ መውረድ ማውራት ጀመረ
አለመግባባቱ — Goethe አቆመው። ስለዚያ አላወራሁም አለ። እሱ የሚያወራው በፓሪስ ስላለው የሳይንስ ጉባኤ ነው — Georges Cuvier እና Étienne Geoffroy Saint-Hilaire የተባሉ ሁለት ፈረንሳውያን የተፈጥሮ ተመራማሪዎች ተጣልተዋል። ክርክራቸው ይህ ነው፦ የእንስሳት አካላት ሁሉ አንድ የጋራ ንድፍ አላቸው ወይስ እያንዳንዱ የራሱ የተለየ ንድፍ አለው?
ያ ትዕይንት የተወው ጥያቄ — አንድ መንግሥት ሲወድቅ ያ ሰው ትኩረቱ የነበረው በአጥንት ላይ ነው። ከዘመኑ የራቀ ነው ወይስ ከዘመኑ ቀድሞ ነው?
በሮም የደረሰ ዜና
August — የ Goethe ወንድ ልጅ፤ የ Christiane ልጅ። ለጤናው ወደ ጣሊያን ተጉዞ ነበር። በ1830፣ ከፓሪሱ ዜና ከጥቂት ወራት በኋላ፣ ሮም ውስጥ ታሞ መሞቱ ተሰማ፤ ዕድሜው አርባ ዓመት ገደማ ነበር
ዜናው — ወደ Weimar ደረሰ፤ ለሽማግሌው ግን ወዲያውኑ አልነገሩትም፤ ጤናው አይችለውም ብለው ፈሩ
ሲነገረው የተናገረው — ተመዝግቧል፤ በላቲን ተናገረው። «የወለድኩት ሟች መሆኑን አላጣሁትም ነበር» አለ። ከዚያም ወደ ሥራው ተመለሰ
ከሳምንታት በኋላ — ሰውነቱ ከዳው፤ በደረቱ ውስጥ ደም ፈሰሰ፤ ለቀናት ያህል የሚሞት መስሎ ነበር። ተነሣ
ከዚያ በሽታ በኋላ የሠራው ዋና ሥራ አንድ ብቻ ነው — በመሳቢያው ውስጥ ተኝቶ ወደ ነበረው ተውኔት ተመለሰ
ጥቅሉ ሲፈታ
1831 — ጨረሰው። ያኔ ነው ገመዱን አስሮ ሰም ያንጠባጠበበት
Ilmenau — በዚያው ዓመት ወደ አንድ ተራራ ወጣ። Ilmenau በሚባል ደን ውስጥ አንድ ትንሽ የእንጨት ቤት አለ፤ በሠላሳዎቹ ዕድሜው ሳለ በዚያ ቤት ግድግዳ ላይ በእርሳስ አጭር ግጥም ጽፎ ነበር። ግጥሙ ስለ ጸጥታ ነው — ተራሮች ጸጥ አሉ፤ ወፎች ዝም አሉ፤ አንተም ትንሽ ቆይ፣ አንተም ታርፋለህ ይላል
አምሳ ዓመታት አልፈዋል — ወደዚያ ግድግዳ ቀርቦ ጽሑፉን አነበበው። አብረውት የነበሩ ሰዎች እንደጻፉት አለቀሰ። ከዚያም የመጨረሻውን መስመር ደገመው። «አዎ፤ ትንሽ ቆይ፤ አንተም ታርፋለህ።»
የመጨረሻው ደብዳቤ — በሚቀጥለው ዓመት ማርች ወር ላይ ለወዳጁ Wilhelm von Humboldt ጻፈ — የቋንቋ ተመራማሪና የፕሩሺያ ባለሥልጣን። ስለ ተውኔቱ አወራ፤ ጨርሼዋለሁ አለ፤ አሽጌዋለሁ አለ
ደብዳቤው ከተጻፈ በአምስተኛው ቀን ሞተ — ሰማንያ ሁለት ዓመቱ ነበር። ማኅደሩ ተከፈተ፤ ተውኔቱም በዚያው ዓመት ውስጥ ታተመ — በሞት የቀሩ ሥራዎቹ በሚል ስም በወጣው ስብስብ ውስጥ
የሚቀረው ነገር — ያ ሰው በሕይወት እያለ ሁለተኛውን ክፍል ማንም አላነበበውም ማለት ይቻላል። ስለ ተውኔቱ የተነሣው ክርክር ሁሉ የተጀመረው ጸሐፊው ከሞተ በኋላ ነው። እናም ሊጠየቅ አልቻለም
ክፍል 2 — ከ Caesar ወደ Kaiser (ኢብሳ)
የክፍሉ ጥያቄ አንድ ነው። ያ ሰው በተወለደበት ጊዜ የተማረው አውሮፓዊ ሁሉ አንድ ነገር ያምን ነበር፦ ግሪኮችና ሮማውያን የደረሱበት ደረጃ ጣሪያ ነው፤ መኮረጅ ይቻላል፤ ማለፍ ግን አይቻልም። በሞተበት ጊዜ ግን ያው የተማረ አውሮፓዊ ተቃራኒውን ያምን ነበር፦ እያንዳንዱ ሕዝብ የራሱ መንገድ አለው፤ የሌላውን መኮረጅ ደግሞ ራስን ማጣት ነው። በሰማንያ ዓመታት ውስጥ ያንን ያህል የገለበጠው ምንድን ነው?
ቄሳር የሚባል ስም
ለምን ይህ መንግሥት — አበባ በሚቀጥለው ክፍል ወደዚህ መንግሥት ቤተ መንግሥት ትወስደናለች። ስሙ ረዥም ነው፦ «ቅዱስ የሮም ንጉሠ ነገሥት መንግሥት»
ከየት መጣ — ከአንድ ስም። የሮም መንግሥት የመጀመሪያው ንጉሠ ነገሥት Augustus ይባል ነበር፤ ያሳደገውና በጉዲፈቻ ልጁ ያደረገው ዘመዱ ደግሞ Julius Caesar። ያ «Caesar» የሚለው ቃል የቤተሰብ ስም ብቻ ነበር
ስሙ ማዕረግ ሆነ — ከጥቂት መቶ ዓመታት በኋላ ቃሉ የሰው ስም መሆኑ ቀርቶ የማዕረግ ስም ሆነ፤ ከላቲንም ወጥቶ ወደ ሌሎች ቋንቋዎች ተሰደደ። ጀርመኖች «Kaiser» አሉት። ሩሲያውያን «Tsar» አሉት። ሁለቱም ቃላት የአንድ ሮማዊ ቤተሰብ ስም ናቸው
Charlemagne — የሮም መንግሥት ወደቀ፤ ስሙ ግን አልወደቀም። በ800 ዓመተ ምሕረት የፍራንኮች ንጉሥ ወደ ሮም ሄዶ ከጳጳሱ እጅ ዘውድ ተቀበለ፤ የሮም ንጉሠ ነገሥት ተባለ። ከእሱ በኋላ የመጡት ነገሥታት ሁሉ ራሳቸውን ከ Augustus ጀምሮ የሚቀጥል አንድ ሰንሰለት አድርገው ይቆጥሩ ነበር
በ Goethe ዘመን በምን መልክ ነበር — ንጉሠ ነገሥቱ የሚመረጥ ነው፤ የሚመርጡት ጥቂት ትልልቅ መሳፍንትና ሊቃነ ጳጳሳት ናቸው። በሥሩ በወረቀት ላይ 365 የሚያህሉ የተለያዩ ግዛቶች አሉ፤ እያንዳንዱ የራሱ ሕግ፣ የራሱ ገንዘብ፣ የራሱ ወታደር አለው። ንጉሠ ነገሥቱ ግብር ለመሰብሰብ የራሱ መንገድ የለውም፤ ጦር ለማዝመት የመሳፍንቱን ፈቃድ ይጠይቃል
Voltaire — ፈረንሳዊ ጸሐፊ፤ እስከ ዛሬ የሚጠቀሰው ቃሉ፦ ያ መንግሥት ቅዱስም አይደለም፤ ሮማዊም አይደለም፤ መንግሥትም አይደለም አለ
መጨረሻው — በ1806 ፈረሰ፤ ንጉሠ ነገሥቱ ራሱ ማዕረጉን ትቶ ወረደ። ተውኔቱ በሚጻፍበት ጊዜ ያ ቤተ መንግሥት አልነበረም — አበባ ወደዚያ ስትወስደን ወደ ሙት ቤት ነው የምትወስደን
ግሪኮችን መብለጥ አይቻልም
የብርሃን ዘመን — አውሮፓውያን 18ኛውን ምዕተ ዓመት የሚጠሩበት ስም። ተማሪ ትምህርት ቤት ሲገባ የሚሰጠው መጽሐፍ ግሪክኛና ላቲን ነው፤ የሚያነበውም ሁለት ረዥም ግጥሞችን ነው — የግሪኩን Iliad እና የሮማዊውን Aeneid። ትምህርት ብቻ አልነበሩም። መስፈሪያ ነበሩ
ሐሳቡ — ጥንታዊዎቹ ግሪኮችና ሮማውያን ውበት ምን እንደሆነ ደርሰውበታል፤ ስለዚህ ዛሬ የሚሠራ ሰው ሥራው የሚለካው በእነሱ ላይ ነው። መቅረብ ይችላል፤ ማለፍ ግን አይችልም። አንድ ሰው «እኔ ከ Iliad ደራሲ ከ Homer እበልጣለሁ» ቢል የሚሰማው የድፍረት ሳይሆን የጅልነት ነበር
አውሮፓ አንድ ናት — ባህል ድንበር አያውቅም። አንድ የተማረ ሰው በ Vienna፣ በፓሪስ፣ በ Berlin ወይም በ Naples ቢሆን ተመሳሳይ መጻሕፍት አንብቧል፤ ተመሳሳይ ነገር ያከብራል
ቋንቋውም አንድ ነበር — ፈረንሳይኛ። የተማረ አውሮፓዊ ሁሉ በፈረንሳይኛ ይጽፋል፤ በፈረንሳይኛ ይነጋገራል። Goethe ራሱ ይጽፍበት ነበር
Frederick — የፕሩሺያ ንጉሥ፤ ጀርመናዊ ንጉሥ ነው፤ መጻሕፍቱን ግን በፈረንሳይኛ ጻፋቸው። በ1780 ስለ ጀርመን ሥነ ጽሑፍ ባወጣው ጽሑፍ የራሱን ቋንቋ አቃለለው — ጀርመንኛ ለጆሮ ሸካራ ነው አለ። እናም ያንን የጻፈው በፈረንሳይኛ ነው
ስለዚህ — አንድ ወጣት ጀርመናዊ ገጣሚ በዚያ ዓለም ውስጥ ተነሥቶ በራሱ ቋንቋ ሲጽፍ የሚያደርገው ነገር ተራ አልነበረም
ነጻነት ብለው መጡ
መፈክሩና የመጣው — በፈረንሳይ አብዮት ተነሣ፤ መፈክሩ ነጻነት፣ እኩልነት፣ ወንድማማችነት ነው። የመጣው ግን ያ ብቻ አልነበረም፦ አንገት መቁረጥ መጣ፤ ከዚያም ሠራዊት፤ ከዚያም አንድ ሰው ተነሥቶ ራሱን ንጉሠ ነገሥት አደረገ
በዓይናቸው ያዩት — እኩልነት ብለው የተነሡ ሰዎች በሌሎች አገሮች ላይ አገዛዝ አመጡ። ጣሊያኖች፣ ስፔናውያንና ጀርመኖች ነጻ አውጪ ነኝ ብሎ የመጣ ሠራዊት ግብር ሲሰበስብ፣ ልጆቻቸውን ወደ ጦርነት ሲወስድ፣ የአገራቸውን ሥዕሎች ጭኖ ሲሄድ አዩ
Valmy — በ1792 የ Weimar መስፍን ወደ ጦርነት ሲሄድ Goethe ን አብሮ ወሰደው፤ Valmy በሚባል ቦታ ውጊያ ተደረገ። ትልቅ ውጊያ አልነበረም — ብዙ መድፍ ተተኮሰ፤ ሰው ብዙ አልሞተም — የሚጠበቀው ውጤት ግን ተገለበጠ። የነገሥታቱ ሠራዊት አልገፋም። የአብዮተኞቹ ሠራዊት ቆመ
በዚያ ማታ — ወታደሮቹ በእሳት ዙሪያ ተቀምጠው Goethe ን ጠየቁት። እሱ ራሱ በኋላ እንደጻፈው የመለሰው፦ ከዚህ ቦታና ከዚህ ቀን ጀምሮ በዓለም ታሪክ ውስጥ አዲስ ዘመን ይጀምራል፤ እናንተም እዚያ እንደነበራችሁ ትናገራላችሁ አለ
እያንዳንዱ ሕዝብ የራሱ
Johann Gottlieb Fichte — ጀርመናዊ ፈላስፋ። የፈረንሳይ ሠራዊት Berlin ን ይዞ በተቀመጠበት ጊዜ ተከታታይ ንግግር አደረገ፤ ንግግሮቹ «ለጀርመን ሕዝብ» የሚል ስም አላቸው። ሐሳቡ፦ አንድ ሕዝብ በጦር ሜዳ ቢሸነፍ ሊጠፋ አይችልም፤ የሚጠፋው ቋንቋውንና አስተዳደጉን ሲተው ነው
Georg Wilhelm Friedrich Hegel — ሌላ ጀርመናዊ ፈላስፋ፤ በዚያው አቅጣጫ ጻፈ፦ እያንዳንዱ ሥልጣኔ የራሱ ጊዜና የራሱ መንፈስ አለው
Jacob እና Wilhelm Grimm — ሁለት ወንድማማቾች። ወደ መንደሮች ሄደው በሽማግሌዎችና በሴቶች አፍ ውስጥ የነበሩትን ተረቶች ሰበሰቡ፤ በ1812 አሳተሟቸው። ሥነ ጽሑፍን ሊፈልጉ የሄዱት ወደ ግሪክ ቤተ መጻሕፍት አይደለም። ወደ ገጠር ኩሽና ነው
ለምን በጀርመን ከየትም በላይ ጠነከረ — አንድ አገር የሌላቸው ሰዎች ናቸው። መንግሥት ስለሌላቸው «ሕዝብ» የሚለውን ቃል በቋንቋና በተረት መሙላት ነበረባቸው
ምክንያት ብቻውን አይበቃም
«ሮማንቲክ» ከየት መጣ — ስሙ ከፍቅር አልመጣም። ቃሉ የመጣው «romance» ከሚለው ነው። በመካከለኛው ዘመን አውሮፓ ከባዱ ጽሑፍ በላቲን ይጻፍ ነበር፤ ተራው ሕዝብ ግን ከላቲን የወጡ ቋንቋዎችን ይናገር ነበር — ፈረንሳይኛ፣ ጣሊያንኛ፣ ስፔንኛ። እነዚያን «የሮማውያኑ ንግግር» ይሏቸው ነበር። በዚያ ቋንቋ የተጻፈ ተረት — የፈረሰኞች ታሪክ፣ የፍቅር ታሪክ — «romance» ተባለ። ማለትም ስሙ ራሱ «ላቲን ያልሆነ» ማለት ነው
ስለ ሰው — የብርሃኑ ዘመን ሰው ምክንያታዊ ፍጡር ነው ብሎ ነበር። አዲሶቹ ተቃወሙ፦ ሰው በስሜት የሚነዳ ፍጡር ነው፤ ስሜቱን በምክንያት ሸፍኖ ሊይዘው ይችላል፤ ሽፋኑ ግን ይቀደዳል
ስለ ተፈጥሮ — የብርሃኑ ዘመን ተፈጥሮን መቆጣጠር ይፈልግ ነበር — ወንዝ ማስተካከል፣ ረግረግ ማድረቅ፣ መሬት መለካት። አዲሶቹ ተፈጥሮ አትገራም አሉ፤ ደግሞም መታደሻችን እሷ ናት አሉ
ስለ ታሪክ — የብርሃኑ ዘመን መካከለኛውን ዘመን «የጨለማ ዘመን» ብሎ ይንቀው ነበር። አዲሶቹ ተመልሰው አዩት፦ እውነተኛው ብርሃን የነበረው በዚያ ዘመን ነው አሉ፤ ምክንያቱም ፈረንሳይ እና ጀርመን የተወለዱት በዚያ ዘመን ውስጥ ነው
ስለ ሃይማኖት — የክርስቶስ ሕይወትና መከራ በአዲስ መልክ ተነሡ፤ አንዳንዶች ደግሞ ወደ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ተመለሱ፤ ጥበብ የተከማቸበት ቤት እሷ ናት አሉ
በሁለቱም ውስጥ ያልነበረ ሰው
Goethe የቱ ውስጥ ነው? — በአንዱም ውስጥ አይደለም
የብርሃኑ ዘመን ልጅ ነው — ግሪኮችን ያከብራል፤ መለካትና ማስተካከል ይወዳል፤ ስለ ዕፅዋትና ስለ አጥንት ይጽፋል። አንድ መንግሥት ሲወድቅ እሱ ስለ አጥንት ክርክር ያወራ ነበር
የስሜቱን ወገን ራሱ ከፍቷል — በወጣትነቱ የጻፋቸው ነገሮች ደንብን የሚጥሉ ናቸው፤ ወጣት ጸሐፍት እሱን አብነት አድርገው ተነሡ
ውጥረቱ ወደ ተውኔቱ ገባ — ሁለቱንም ዓለማት አየ፤ በሁለቱም ውስጥ ግን አልተቀመጠም። በተውኔቱ ውስጥ አንድ ጀርመናዊ ዶክተር በጥንቷ ስፓርታ ውስጥ ቤተ መንግሥት ይሠራል። ያ ትዕይንት ጌጥ አይደለም። ክርክር ነው
ቅርጹ ራሱ ያንን ይናገራል — አምስት ድርጊቶች አሉት፤ እያንዳንዱ ድርጊት ግን የተለየ ዓለም ውስጥ ነው፤ የግጥሙም ዓይነት ከድርጊት ወደ ድርጊት ይቀያየራል። ሦስተኛው ድርጊት የሚጀምረው በጥንታዊ የግሪክ ተውኔቶች ስልት ነው
ራሱ የሰጠው ስም — ከመሞቱ አምስት ቀናት በፊት ለ Wilhelm von Humboldt በጻፈው ደብዳቤ ውስጥ ተውኔቱን የገለጸበት ሐረግ አለ፦ «እነዚህ እጅግ ከባድ ቀልዶች»። ቀልድ ብሎ ጠራቸው። ከባድ ብሎም ጠራቸው። ሁለቱን በአንድ ሐረግ ውስጥ አኖራቸው
ክፍል 3 — አራት ዓለምና አንድ ሌሊት (አበባ)
የመጀመሪያው ክፍል በአንድ ከተማ ውስጥ ይሆናል፤ ይህኛው ግን አገር ይቀያይራል። ዶክተር Faust — አራቱን ትምህርቶች አጥንቶ ምንም አልገባኝም ብሎ ከሰይጣኑ ጋር የተዋዋለው የተማረ ሰው — በአራት ዓለማት ውስጥ ያልፋል፤ ጓደኛው Mephistopheles ራሱን «ሁልጊዜ የሚክድ መንፈስ» ብሎ የሚጠራው ሰይጣን ነው። አበባ የምትወስደን መንገድ፦ አንድ ማለዳ፤ ከዚያ አራቱ ዓለማት — ቤተ መንግሥት፣ የሙከራ ክፍልና የግሪክ ባሕር ዳር፣ የጥንቷ ስፓርታ፣ ከባሕር የተነጠቀ መሬት፤ ከዚያ አንድ ሌሊት።
ማለዳ
የተተወበት ቦታ — የመጀመሪያው ክፍል የሚያልቀው በእስር ቤት ውስጥ ነው። Margarete — ሰዎች Gretchen ይሏታል፤ Faust ያፈቀራትና ያጠፋት ወጣት ሴት — በዚያ ቀረች፤ Faust በሰይጣኑ ተጎትቶ ወጣ
የመክፈቻው ቦታ — ሁለተኛው ክፍል የሚከፈተው በሜዳ ላይ ነው፤ ጸደይ ነው፤ አበባ አለ፤ ውኃ ይወርዳል። Faust መሬት ላይ ተዘርሯል፤ እንቅልፍ የለውም፤ እረፍት ይፈልጋል
Ariel እና መንፈሶቹ — Ariel የአየር መንፈስ ነው፤ የትንንሾቹ መንፈሶች አለቃ። ስለ ሰው ጥፋትና ንጽሕና አይጠይቁም። የሚያደርጉት አንድ ነገር ብቻ ነው — በተጣለው ሰው ላይ ይዘምራሉ፤ ትዝታውን ያጥባሉ። በአራት ዙር ዘመሩ፤ ሌሊቱ አለፈ፤ ፀሐይ ወጣች
ፀሐይ ስትወጣ — Faust ተነሣ፤ ወደ ምሥራቅ ዞረ፤ ፀሐይ ስትወጣ ሊያያት ሞከረ፤ ዓይኖቹ ግን አልቻሉም። ዞር አለ
ቀስተ ደመናው — ከኋላው ፏፏቴ አለ፤ በውኃው ትነት ላይ ቀስተ ደመና ቆሟል። ተመለከተው፤ ከዚያ ተናገረ፦ «በቀለም በተሰበረው ነጸብራቅ ውስጥ ነው ሕይወት ያለን።»
አራቱ ዓለማት
ቤተ መንግሥቱ — ወረቀት ወርቅ ሆነ
ቦታው — የቅዱስ የሮም ንጉሠ ነገሥት ቤተ መንግሥት። ንጉሡ ወጣት ነው፤ በዙሪያው ባለሥልጣናቱ ተሰብስበዋል
የቀልደኛው ወንበር ባዶ ነው — ቀልደኛ ማለት በዚያ ዘመን ቤተ መንግሥት ውስጥ ንጉሡን የማሳቅና እውነቱን ቀልድ አስመስሎ የመናገር ሥራ የተሰጠው ሰው ነው። Mephistopheles ወደ ወንበሩ ገባ
አራት ዘገባዎች — ዳኛው፦ ፍርድ ቤት ውስጥ ሕግ ጠፍቷል፤ የሚገዛው የበላይ ኃይል ነው። የገንዘብ ኃላፊው፦ ግምጃ ቤቱ ባዶ ነው። የቤተ መንግሥቱ አዛዥ፦ ሻጮች ብድር አልሰጥም ብለዋል። ወታደሩ፦ ደሞዝ ካልተከፈለ ሠራዊቱ ይበተናል
የአዲሱ ቀልደኛ መልስ — ንጉሡ «አንተስ?» አለው። Mephistopheles፦ በዚህ ግዛት መሬት ውስጥ ወርቅ አለ — ከቀድሞ ጦርነቶች የተቀበረ፣ በሽሽት ጊዜ የተደበቀ። መሬቱ የንጉሡ ነው፤ ስለዚህ ከመሬት በታች ያለው ሁሉ የንጉሡ ነው። ታዲያ ወረቀት ይጻፍ አለ፤ በላዩ ላይ «ይህ ወረቀት ይህን ያህል ወርቅ ያወጣል» ተብሎ ይጻፍ። ወርቁ ገና አልተቆፈረም። ግን አለ
ፊርማው — ቀኑ የበዓል ቀን ነበር፤ ሙሉ ቀን ጭንብል ለብሰው ጨፈሩ፤ ንጉሡ ራሱ ጭንብል አድርጎ ነበር። በዚያ ሌሊት አንድ ወረቀት ቀረበለት። ፈረመ
ጠዋት — ንጉሡ ተነሥቶ ስለሆነው ነገር ጠየቀ። የገንዘብ ኃላፊው መለሰለት፦ ወረቀቱ በሺዎች ተባዝቷል፤ ቀድሞውኑ በከተማዋ ውስጥ እየተዘዋወረ ነው። መጠጥ ቤቶች ተከፍተዋል፤ ሥጋ ተቆራርጧል፤ ዕዳ ተከፍሏል፤ ወታደሮች ደሞዛቸውን ወስደዋል። ንጉሡ ተገረመ፦ «ሰዎቼ እንደ ወርቅ ይቀበሉታል?» — ይቀበሉታል ተባለ
ትዕይንት ተጠየቀ — ንጉሡ ቤተ መንግሥቴ ትዕይንት ይፈልጋል አለ። ከጥንቱ ዓለም የወንዶች ሁሉ ውብ የነበረውን የትሮይ ልዑል Paris ን፣ የሴቶች ሁሉ ውብ የነበረችውን Helen ን አምጡልኝ አለ። Helen በጥንቱ ዘመን ተነጥቃ በመወሰዷ ምክንያት የትሮይ ጦርነት የተነሣላት ግሪካዊት ሴት ናት
«እናቶች» — Mephistopheles ወደ Faust ዞሮ ይህ ከእኔ አቅም በላይ ነው አለው፤ እነዚያ ሰዎች የጥንት ናቸው፣ የእኔ ግዛት አይደሉም፤ ሆኖም መንገድ አለ። አንድ ቁልፍ ሰጠው፤ ወደ «እናቶች» ዘንድ ውረድ አለው። እነማን ናቸው? ሲባል የሰጠው መልስ፦ ቦታ የላቸውም። ጊዜ የላቸውም። መንገድ የለም፤ ስለዚህ መንገዱን መጠየቅ አትችልም። ወደ ታች ስትሄድ ምንም አታይም። ቁልፉ ብቻ ያበራል
ሁለቱ ምስሎች — Faust ወረደ፤ ተመለሰ፤ ጭስ ተነሥቶ ከውስጡ ሁለት ምስሎች ወጡ
የቤተ መንግሥቱ ትችት — ሴቶቹ ስለ Paris፦ ጎበዝ ነው፤ ግን አቋቋሙ ጨዋነት የለውም። ወንዶቹ ስለ Helen፦ እግሮቿ ትልልቅ ናቸው፤ አገጯ አጭር ነው። አንዷ ሴት፦ የፊት ቀለሟ የተሠራ ነው
ፍንዳታው — Faust ግን ከመድረኩ ዓይኑን አልነቀለም። Paris ወደ Helen ቀርቦ ሊነካት ሲል Faust ተነሣ፤ ምስል መሆኗን ረሳ፤ ቁልፉን ይዞ ወደ መድረኩ ገባ። ፍንዳታ ሆነ፤ ምስሎቹ ጠፉ፤ Faust መሬት ላይ ወደቀ፤ Mephistopheles ተሸክሞት ወጣ
ብልቃጡ — ያለ እናት የተወለደ
የቀድሞው የመጻሕፍት ክፍል — የ Faust ክፍል ነው፤ ማንም አልነካውም፤ ብዕሩ እዚያው አለ፤ አቧራ አለ። Mephistopheles የ Faust ን የቆየ ካባ ወስዶ ለበሰው። በሩ ተንኳኳ
ተማሪው ተመለሰ — ከመጀመሪያው ክፍል የምናውቀው ተማሪ — ከዓመታት በፊት ዶክተሩን ለማየት መጥቶ ምክር ተቀብሎ የሄደው — አሁን ተመርቋል። ትምህርቱ ምንም አላደረገልኝም አለ፤ የተማርኩት ከሕይወት ነው አለ። ከዚያም ገፋበት፦ ዓለም ራሱ የተፈጠረው እኔ ካየሁት በኋላ ነው አለ። ወጣ
Wagner — ከመጀመሪያው ክፍል የ Faust ረዳት የነበረው፤ አሁን ታዋቂ ፕሮፌሰር ሆኗል። በጎን ባለው ክፍል፣ በእሳትና በብልቃጦች መካከል፣ ሰው እየሠራ ነው፤ በብልቃጥ ውስጥ ንጥረ ነገሮችን ቀላቅሏል። ልጅ በእናት ማኅፀን ውስጥ የመፈጠር ዘዴ አልፎበታል አለ
Homunculus — ብልቃጡ አበራ፤ ደወል መሰል ድምፅ ሰጠ፤ ከውስጡ አንድ ትንሽ ሰው ተነሣ። ስሙ Homunculus ይባላል፤ በላቲን «ትንሽ ሰው» ማለት ነው። ከብልቃጡ ውስጥ አልወጣም፤ ይበራል፤ ይናገራል፤ ይበርራልም
የመጀመሪያ ሥራው — ወደ ተኛው Faust ቀርቦ ሕልሙን አነበበው — ስለ ውኃ፣ ስለ ሴቶችና ስለ አንድ ትልቅ ወፍ። ከዚያ ሐሳብ አቀረበ፦ ይህ ሰው በዚህ ሰሜናዊ አገር ውስጥ አይድንም፤ ወደ ግሪክ ውሰዱት
Pharsalus — ሦስቱ — Faust፣ Mephistopheles እና በብልቃጥ ውስጥ የሚበራው Homunculus — ወደ ግሪክ በረሩ፤ ያረፉት Pharsalus በሚባል ሜዳ ላይ ነው። በዚያ ሌሊት ከጥንቱ የግሪክ ተረት የወጡ ፍጡራን በሙሉ እዚያ ናቸው — ግማሽ ወፍ ግማሽ አንበሳ የሆኑ፣ ግማሽ ሴት ግማሽ አንበሳ የሆኑ፣ ጉንዳን የሚያክሉ
Faust አንድ ጥያቄ ብቻ ይዞ መጣ — Helen የት ናት?
Chiron — ግማሽ ሰው ግማሽ ፈረስ የሆነ ፍጡር፤ በጥንቱ ተረት ውስጥ ጀግኖችን ያሳደገ አስተማሪ። Faust ጀርባው ላይ ተቀምጦ ወንዝ ተሻገሩ። ስለ Helen ሲጠይቀው፦ አየኋት አለ፤ ተሸክሜያትም አውቃለሁ አለ
ወደ ታች — Chiron ወደ አንዲት ጥንታዊት ነቢይት ወሰደው፤ እሷ ወደ ሙታን ዓለም የሚወስድ መንገድ አሳየችው። Faust ወረደ
የ Homunculus ጥያቄ — እኔ እንዴት ልፈጠር? ብልቃጡን ሰብሬ ልውጣ? ብልቃጡን ስሰብር ግን አልቀልጥም?
Galatea — እየጠየቀ ወደ ባሕር ዳር ደረሰ። በዚያ ማታ በባሕሩ ላይ ትልቅ በዓል ነበር፤ የባሕር ፍጡራን ሁሉ ወጥተዋል፤ በመሃል ላይ Galatea የተባለች ውብ የባሕር አምላክ በዛጎል ሠረገላ ላይ ተቀምጣ ትመጣለች። Homunculus ወደ እሷ በረረ፤ ብልቃጡን በሠረገላዋ ላይ ወረወረው፤ ብልቃጡ ተሰበረ፤ ብርሃኑ ወደ ውኃው ፈሰሰ፤ ባሕሩ በሙሉ አበራ። ትንሹ ሰው ጠፋ
ስፓርታ — ሁለት ዓለም ተጋቡ
በበሩ ፊት — ቦታው ስፓርታ ናት፤ በጥንቷ ግሪክ ውስጥ የነበረች ከተማ። ከቤተ መንግሥቱ በር ፊት የቆመችው Helen ናት፤ ከትሮይ ጦርነት በኋላ ባሏ ወደ ቤቱ መልሷታል። ባሏ Menelaus ይባላል፤ የስፓርታ ንጉሥ ነው። ከኋላዋ ከትሮይ የተማረኩ ሴቶች ተሰልፈዋል
ያልተነገራት ነገር — Helen፦ ባሏ ቀድሞኝ ወደ ከተማዋ ገብቷል፤ መሥዋዕት አዘጋጂ ብሎ አዞኛል አለች። ግን አንድ ነገር አልነገረኝም — መሥዋዕቱ ምንድን ነው? ማን ነው የሚታረደው?
Phorkyas — በቤተ መንግሥቱ ውስጥ የቆመች አስፈሪ አሮጊት። ማንነቷን ሴቶቹ አላወቁትም፤ ተመልካቹ ግን ያውቀዋል — Mephistopheles ነው። መሥዋዕቱ አንቺ ነሽ አለቻት። ሴቶቹ ጮኹ
ሐሳቧ — ከዚህ ተራራ ማዶ አንድ ምሽግ አለ፤ ከሰሜን የመጡ ሰዎች ሠርተውታል፤ አለቃቸው ጠንካራ ነው፤ እዚያ ብትገቢ ማንም አይነካሽም አለች። ጭጋግ ወረደ፤ ቦታው ተለወጠ
Lynceus — በዚያ ምሽግ ውስጥ አንድ ወጣት በሰንሰለት ተይዞ መጣ፤ የግንብ ጠባቂ ነው፤ ሥራው ማንም ሲቀርብ ደወል መደወል ነው። Helen ስትመጣ ግን አልደወለም። ተንበርክኮ ምክንያቱን ተናገረ፦ አየኋት አለ፤ ከዚያ በኋላ ስለ ደወሉ ረሳሁ አለ። ከዚያም ያጠራቀመውን ሀብት ሁሉ — ወርቅ፣ ዕንቁ፣ ዘውዶች — ከፊቷ አፈሰሰው
Faust ገባ — ወደ Helen ቀርቦ ጠባቂውን ይቅር በይው አላት፤ ከዚያ አጠገቧ ተቀመጠ
ግጥሚያው — Helen ጠባቂው ሲናገር አዳምጣ ነበር። ንግግሩ ውስጥ አንድ ነገር አለ አለች፤ አንዱ ቃል ወደ ሌላኛው ቃል ይመለሳል፤ ጆሮ ደግሞ ሦስተኛውን ይጠብቃል፤ ያ እንዴት ይሠራል? የጥንቷ ግሪክ ግጥም ግጥሚያ የለውም — በሙዚቃና በእርምጃ ይሠራል እንጂ የመስመር ጫፎችን አያገጣጥምም። ግጥሚያ የመጣው በኋላ ነው፤ ደግሞም ከሰሜን
ትምህርቱ — Faust አንድ መስመር ተናገረ፤ ጫፉ ላይ ላለው ቃል መልስ የሚሆነውን ቃል እንድትጨርስለት ተወላት። ሞከረች። አገጣጠመች። ከዚያ አንድ ላይ ሲነጋገሩ የሚናገሩት ሁሉ በግጥሚያ ሆነ
Euphorion — ልጅ ተወለደላቸው። ተወልዶ ወዲያውኑ ተነሣ፤ መሬቱ ላይ እየረገጠ ወደ ላይ ይወረወራል፤ በእያንዳንዱ ዝላይ ከፍ ይላል። እናቱና አባቱ ያዙት፤ አትዝለል አሉት፤ ተዉኝ አለ
ውድቀቱ — ስለ ጦርነት ዘፈነ፤ ስለ ነጻነት ዘፈነ፤ ወደ አንድ ገደል ጫፍ ወጣ፤ ወደ አየር ተወረወረ። ለአንዲት ቅጽበት ብርሃን ሆኖ ታየ፤ ከዚያ በእናቱና በአባቱ እግር ሥር ወደቀ። ሥጋው ጠፋ፤ ልብሱና በገናው መሬት ላይ ቀሩ፤ ብርሃኑ ወደ ላይ ወጣ። ከመሬት ውስጥ ግን አንድ ድምፅ ተሰማ — «እናቴ፣ ብቻዬን አትተይኝ»
መለያየቱ — Helen ወደ Faust ዞራ አንድ የቆየ አባባል በእኔ ላይ እውነት ሆነ አለች — ደስታና ውበት ለረዥም ጊዜ አብረው አይኖሩም። አቀፈችው። ሥጋዋ ጠፋ። በእጆቹ ውስጥ የቀሩት ልብሷና መሸፈኛዋ ብቻ ናቸው፤ እነዚያ ደመና ሆኑ፤ ደመናው Faust ን አነሣውና ወሰደው
ባሕሩ — በጦርነት የተገዛ መሬት
በተራራ ጫፍ ላይ — ደመናው Faust ን እዚያ አኖረው። Mephistopheles መጣ፤ ጫማዎቹ ትልልቅ ናቸው — ሰባት ሊግ በአንድ እርምጃ የሚያስኬዱ ናቸው ይላል ተረቱ። ሊግ በዚያ ዘመን ይሠሩበት የነበረ የርቀት መስፈሪያ ነው፤ አንድ ሰው በአንድ ሰዓት የሚራመደውን ያህል
ምን ትፈልጋለህ? ስም? ሥልጣን? ሴት? — Faust አይደለም አለ፤ ወደ ታች እየተመለከተ ተናገረ። ባሕሩን አያለሁ አለ። ውኃው ወደ የብስ ይመጣል፤ ይመጣል፤ ከዚያ ይመለሳል። ምንም አያመጣም። ምንም አይተውም። እያንዳንዱን ቀን በዚያው ይደግማል። ያንን አቆመዋለሁ አለ፤ ባሕሩን ገፍቼ መሬት አወጣለሁ አለ
ጦርነቱ — ከሩቅ ከበሮ ተሰማ። ንጉሠ ነገሥቱ ችግር ውስጥ ገብቷል፤ ወረቀቱ ገንዘብ ከሆነ በኋላ ግዛቱ ወደ ሁከት ገብቷል፤ አሁን ደግሞ ሌላ ሰው ተነሥቶ ራሱን ንጉሠ ነገሥት ብሎ ሠራዊት አስከትሏል። Mephistopheles ለ Faust ስምምነት አቀረበ፦ ንጉሡን አስመልስለት፤ ከዚያ ሽልማት ጠይቅ
ሦስቱ ሰዎች — Mephistopheles የጠራቸው። የሦስቱ ስም ራሱ ሥራቸው ነው፦ አንደኛው ጠበኛ፤ ሁለተኛው ነጣቂ፤ ሦስተኛው ጨባጭ
ያሸነፉት በጦር አይደለም — ከድንጋዮች ውስጥ ውኃ የሚወርድ መሰለ፤ በሜዳው ላይ ሠራዊት ያለ መሰለ፤ ጋሻዎች ላይ እሳት ታየ። የተቃዋሚው ሠራዊት ሸሸ
ሽልማት ማደል — ንጉሠ ነገሥቱ አሸነፈ፤ ለአራቱ ትልልቅ መሳፍንት ሹመትና መሬት ሰጠ። ከዚያ ሊቀ ጳጳሱ ቀረበ፦ ንጉሡ ያሸነፈው በጥንቆላ ነው፤ ስለዚህ ንስሓ ያስፈልጋል፤ ንስሓው ቤተ ክርስቲያን መሥራት ነው። መሬት፣ ግብርና አሥራት ጠየቀ። ንጉሡ ፈረመ። ሊቀ ጳጳሱ ወጥቶ ተመለሰና አንድ ነገር ጨመረ — ከባሕር ዳር የሚገኘው ገቢም ለቤተ ክርስቲያኗ ይሁን አለ
Faust የጠየቀውን አገኘ — የባሕር ዳሩ መሬት የእሱ ሆነ
ከብዙ ዓመታት በኋላ — የባሕሩ ዳር ተለውጧል፤ ውኃው ተገፍቷል፤ ግድብ አለ፤ ቦይ አለ፤ አትክልት አለ፤ መርከቦች ይመጣሉ፤ ሰዎች ይሠራሉ። Faust ትልቅ ቤተ መንግሥት ውስጥ ነው። ዕድሜው መቶ ዓመት ደርሷል
አንድ ትንሽ ቦታ — በዚያ ሁሉ መሬት መሃል አሸዋማ ጉብታ አለ፤ በላዩ ጎጆ፤ አጠገቡ ትንሽ ቤተ ክርስቲያን፤ በዙሪያው የሊንደን ዛፎች። በጎጆው ውስጥ Philemon እና Baucis የተባሉ ሽማግሌ ባልና ሚስት ይኖራሉ። ባሕሩ ገና እዚያ በነበረበት ጊዜ በማዕበል የተጣሉ ሰዎችን ያድኑ ነበር
መንገደኛው — ከዓመታት በፊት ከባሕር አውጥተው ያዳኑት ሰው ሊያመሰግናቸው ተመልሶ መጣ። ቆሞ ተመለከተ፤ ባሕሩ የለም፤ በምትኩ አትክልትና ቦይ አለ። ሽማግሌዎቹ አስተናገዱት፤ ከዚያ ነገሩት፦ ያ ሁሉ መሬት በቀን አልተሠራም። ሌሊት ሌሊት እሳት ይታይ ነበር። ጠዋት ግድብ ተሠርቶ ይገኝ ነበር። ሰው ይጮኽ ነበር
ሁለት የማይታዘዙ ነገሮች — Faust ከቤተ መንግሥቱ በረንዳ ግዛቱን ሁሉ ያያል፤ የዛፎቹ ጥላና የቤተ ክርስቲያኗ ደወል ግን አይታዘዙለትም። ደወሉ ሲጮኽ ይናደዳል፦ «ያ ትንሽ ቦታ የእኔ ስላልሆነ ያለኝ ሁሉ መርዝ ሆነብኝ» አለ
ትዕዛዙ — Faust Mephistopheles ን ጠርቶ አስነሣቸው አለው፤ ሌላ ቦታ ላይ እርሻ አዘጋጅቼላቸዋለሁ፤ ወደዚያ አዛውራቸው አለው። ማታ ላይ Mephistopheles ከሦስቱ ሰዎች ጋር ሄደ
Lynceus ከላይ — የግንብ ጠባቂው በላይ ቆሟል። መጀመሪያ ስለ ሌሊቱ ውበት ዘፈነ፤ ከዚያ ወደ ታች ተመለከተ። እሳት አየ፦ የሊንደን ዛፎች እየነደዱ ነው፤ ጎጆው እየነደደ ነው፤ ቤተ ክርስቲያኗ ወድቃለች
ዘገባው — ወደ ጠዋት Mephistopheles መጥቶ ዘገባ አቀረበ፦ ሽማግሌዎቹ በሩን አልከፈቱም፤ ገፍተው ገቡ፤ ደነገጡ፤ ሞቱ። መንገደኛው ተከራከረ፤ ተመታ፤ ሞተ። እሳቱ ከከሰል ተነሥቶ ቤቱን በላው
Faust ጮኸ — «ልውውጥ ነው ያልኩት» አለ። «ዘረፋ አላልኩም» አለ
የመጨረሻው ሌሊት
አራቱ ግራጫ ሴቶች — ጭሱ ገና አልጠፋም፤ በጭሱ ውስጥ አራት ግራጫ ሴቶች ወደ ቤተ መንግሥቱ ቀረቡ፦ እጦት፣ ዕዳ፣ ችጋርና ጭንቀት። ሦስቱ በሩ ላይ ቆሙ፤ ባለጠጋ ወዳለበት ቤት መግባት አንችልም ብለው ተመለሱ። አራተኛዋ — ጭንቀት — በቁልፍ ቀዳዳ አልፋ ገባች
Faust ብቻውን — ዓለምን ሁሉ አልፌዋለሁ አለ፤ የፈለግሁትን ያዝኩ፤ ያልበቃኝን ለቀቅሁ። ስለ ሰማይ፦ ከዚህ በላይ ያለውን ለማየት የሚደክም ሰው ሞኝ ነው አለ፤ ዓይኑን ከፍቶ በዚህች ምድር ላይ ይሥራ አለ
ጭንቀት ማንነቷን ገለጸች — አንድን ሰው ስትይዘው ወደ ፊት ቢሄድ ወደ ኋላ ይመለከታል፤ ቢበላ አይጠግብም፤ በሩ ተከፍቶለት እያለ አይወጣም
Faust አልቀበልም አለ — አንቺን አላውቅሽም አለ፤ ውጪ አለ። ጭንቀት ተጠጋችው፦ እወጣለሁ፤ ስወጣ ግን አንድ ነገር ትቼልህ እወጣለሁ አለች። ትንፋሿን ወደ ፊቱ አሳረፈች። Faust ዓይነ ስውር ሆነ
የመጨረሻው ትዕዛዝ — ቆሞ ተናገረ፦ ሌሊቱ ጠልቆ የሚገባ ይመስላል፤ በውስጤ ግን ደማቅ ብርሃን አለ፤ ያሰብኩትን ሁሉ አሁን ልጨርሰው አለ። እጆቹን አጨበጨበ፦ ሠራተኞች ውጡ፤ ቦዩ ይቆፈር፤ አካፋ ይነሣ አለ
ውጭ ግን ሠራተኞቹ አልነበሩም — Mephistopheles መንፈሶችን አስከትቶ መጥቷል፤ ሌሙር ይባላሉ — በጥንቱ የሮማውያን እምነት ውስጥ የሙታን መንፈሶች ናቸው። አጥንትና ጅማት ብቻ ናቸው። እየተንገዳገዱ ቆፈሩ። Faust የአካፋውን ድምፅ ሰማ። ፊቱ በራ
እያየው ያለውን ገለጸ — ረግረጉ ደርቋል አለ፤ ከግድቡ ጀርባ ብዙ ሺህ ሰዎች ይኖራሉ አለ፤ መሬቱ ዋስትና የለውም — ሁልጊዜ በጥረት የሚያዝ ነው አለ። ነጻ ሕዝብ በነጻ መሬት ላይ ማየት እፈልጋለሁ አለ
የመጨረሻው ንግግሩ — ወደዚያች ቅጽበት «ቆይ! እጅግ ውብ ነሽ!» ብዬ ልናገር በቻልኩ ነበር አለ። የእኔ የምድር ቀናት ዱካ በዘመናት ውስጥ አይጠፋም አለ። ያንን ከፍተኛ ደስታ በመገመት ብቻ አሁን ከፍተኛዋን ቅጽበት እየቀመስኩ ነኝ አለ። ወደ ኋላ ወደቀ። ሌሙሮቹ አነሡት፤ መሬት ላይ አኖሩት
Mephistopheles ቆሞ ተመለከተ — ምንም ደስታ አላጠገበውም አለ፤ ምንም ዕድል አልበቃውም አለ፤ በመጨረሻ ግን ያችን ደካማ፣ ባዶ፣ የመጨረሻዋን ቅጽበት ሊይዛት ፈለገ አለ። ከዚያ ወደ ሥራው ዞረ፦ ነፍሱን ልቀበል አለ፤ አጋንንቱን ጠራ፤ አፍ ተከፈተ፤ እሳት ታየ
ጽጌረዳዎቹ — ከላይ ብርሃን ወረደ፤ መላእክት እየዘመሩ ጽጌረዳ እየበተኑ ወረዱ። Mephistopheles አጋንንቱን ተጠንቀቁ አለ፤ ጽጌረዳዎቹ ግን ወደ እሳት ተለወጡበት፤ አጋንንቱ ተቃጠሉ፤ ተበተኑ
ያ የተለየ ነገር — Mephistopheles መላእክቱን እየተመለከተ ሳለ ስሜቱ ተለወጠ። ቆንጆዎች ናቸው አለ። ዓይኑን ከእነሱ ላይ ማንሣት አቃተው። ቀረበ። ተከተላቸው። በዚያ ሰዓት መላእክቱ የ Faust ን ዘላለማዊ ክፍል አንሥተው ወደ ላይ ወሰዱት
ባዶው መቃብር — Mephistopheles ዞረ፤ መቃብሩ ባዶ ነው። ተዘረፍኩ አለ። ከዚያም ራሱን ወቀሰ — በዚህ ሁሉ ዕድሜዬ ውስጥ እንዲህ ያለ ስህተት ሠርቼ አላውቅም አለ
የመጨረሻው ትዕይንት — በተራሮች መካከል፤ ገደል፣ ዋሻዎችና በዚያ የሚኖሩ ባሕታውያን። መላእክቱ ተሸክመውት ሲወጡ የዘመሩት፦ «ሁልጊዜ እየታገለ የሚደክም ሰው — እሱን ልናድነው እንችላለን።» ከዚያም ጨመሩበት፦ ከላይ ደግሞ ፍቅር ተካፍሎበት ከሆነ የተባረኩት ይቀበሉታል
Gretchen — ከመላእክቱ መካከል ወደ ፊት የመጣችው፣ ቀድሞ Gretchen ትባል የነበረች ንስሓ የገባች ሴት — በመጀመሪያው ክፍል በእስር ቤት ውስጥ የቀረችው። ተውኔቱ «የከበረች እናት» ብሎ ወደሚጠራት እናት ዞራ ጸለየች፦ ገና በአዲሱ ሕይወት አልለመደም፤ አዲሱ ብርሃን ዓይኑን አጥፍቶበታል፤ እኔ ላስተምረው ፍቀጂልኝ አለች
መልሱ አጭር ነው — «ነይ! ወደ ላይኞቹ ክፍሎች ተነሺ። ካስተዋለሽ ይከተልሻል»
የመጨረሻው መዝሙር — በጀርመንኛ ስምንት መስመር ብቻ ነው፦ አላፊ የሆነው ሁሉ ምሳሌ ብቻ ነው። እዚህ ላይ ያልደረሰው ነገር እዚያ ይፈጸማል። ሊገለጽ የማይችለው እዚያ ተሠርቷል። ዘላለማዊው ሴታዊነት ወደ ላይ ይስበናል። እዚያ ላይ ተውኔቱ አለቀ
ማን የት ቀረ
ንጉሠ ነገሥቱ — በዙፋኑ ላይ ቀርቷል። ዙፋኑን ያስመለሰለት ግን የሐሰት ሠራዊት ነው፤ የባሕር ዳሩን ገቢ ደግሞ ለቤተ ክርስቲያኗ ፈርሞ ሰጥቷል
Wagner — በሙከራ ክፍሉ ውስጥ ቀርቷል፤ ታዋቂ ፕሮፌሰር ነው። ከዚያ በኋላ በተውኔቱ ውስጥ አይታይም
Homunculus — ወደ ባሕሩ ፈሰሰ
Chiron — ተጓዡን አሻግሮ ተመለሰ
Helen — ሥጋዋ ጠፍቶ ልብሷ ቀረ
Euphorion — በእናቱና በአባቱ እግር ሥር ወደቀ፤ ብርሃኑ ወደ ላይ ወጣ
Lynceus — ግንቡ ላይ ቀርቷል። ያየው የመጨረሻ ነገር እሳት ነው
Philemon፣ Baucis እና ስሙ ያልተጠራው መንገደኛ — በዚያ ሌሊት ሞቱ። ሦስቱ ናቸው
አራቱ ግራጫ ሴቶች — ተመልሰው ወጡ። ጭንቀት ግን ትንፋሿን ትታ ሄደች
Mephistopheles — በባዶ መቃብር አጠገብ ቆሟል
Gretchen — ከላይ ትጸልያለች
Faust — ሁለት ቦታ ነው ያለው። ሥጋው በጉድጓድ ውስጥ ነው፤ ሌላው ክፍሉ ደግሞ ወደ ላይ ሄዷል
ሦስት ጥያቄዎች
ሦስቱም የአበባ ንባቦች ናቸው፤ ከላይ ያለው ትረካ የተውኔቱን ሥራ ብቻ ይይዛል።
ወረቀትና ወርቅ። የቤተ መንግሥቱ ትዕይንት ቀልድ ይመስላል — ጭንብል አለ፤ ዳንስ አለ፤ ንጉሥ ሳያነብ ይፈርማል፤ ጠዋት ሁሉም ሰው ሀብታም ሆኗል። አበባ ግን ያንን ትዕይንት የተውኔቱ ዋና ሙግት አድርጋ ታነበዋለች፤ ምክንያቷ፦ በዚያ ቤተ መንግሥት ውስጥ የተሠራው ነገር Faust በመጀመሪያው ክፍል ካደረገው ጋር አንድ ነው። ሁለቱም አንድ ወረቀት ናቸው። ሁለቱም ገና ባልተከፈለ ነገር ላይ ተመሥርተዋል። ሁለቱም እስከ ተቀባይነት ድረስ ይሠራሉ። ልዩነቱ አንድ ብቻ ነው፦ የ Faust ውል የሚከፈለው በአንድ ሰው ነው፤ የንጉሡ ወረቀት የሚከፈለው በሕዝብ ነው። እናም አራተኛው ዓለም የሚጀምረው ግዛቱ በሁከት ውስጥ ሆኖ ነው። ወረቀቱ ተመልሶ መጣ
ሥጋና ሥራ። በዚህ ተውኔት ውስጥ ሁለት ፍጡራን ተሠርተዋል — Homunculus በብልቃጥ ውስጥ በንጥረ ነገር፤ Euphorion ከአንድ ጀርመናዊና ከአንዲት ግሪካዊት። ሁለቱም ያበራሉ፤ ማረፍ ግን አይችሉም፤ ሁለቱም አልቆዩም። ስለ ትንሹ ሰው የተለመደው ንባብ «ያ ፍጡር የተሠራው ያለ ፍቅር ስለሆነ መኖርም ሆነ መሰማት አልቻለም።» የሚል ነው። አበባ ያንን አትጥልም፤ አንድ ነገር ግን ትጨምርበታለች፦ Euphorion የተወለደው በፍቅር ውስጥ ነው፤ እሱም አልቆየም። ስለዚህ ችግሩ ፍቅር መጥፋቱ ብቻ አይመስላትም፤ የተሠሩበት መንገድ ነው — አንዱ ከሁለት ንጥረ ነገር፣ ሌላው ከሁለት ዘመን ተቀላቅሏል። ጸሐፊው የሚለውን እንዲህ ታነበዋለች፦ የተለየ ዘመንና የተለየ ሕዝብ የራሱን የውበት መስፈሪያ መሥራት አለበት፤ የሌላውን ማምጣት ይቻላል፤ ማኖር ግን አይቻልም። Faust ወደ ጥንቱ ዓለም የተመለሰበት ሙከራ ተሸነፈ፤ የቀረው ልብስ ብቻ ነው
ቃልና ጊዜ። በመጀመሪያው ክፍል Faust የተስማማው «ቆይ! እጅግ ውብ ነሽ!» የሚለውን ብናገር ተሸንፌያለሁ በሚል ላይ ነው። በመጨረሻዋ ሌሊት ያንኑ ዓረፍተ ነገር ተናገረው — ግን «ወደዚያች ቅጽበት ቆይ! እጅግ ውብ ነሽ! ብዬ ልናገር በቻልኩ ነበር» ብሎ ነው። የሚያወራው ስላለው ነገር ሳይሆን ስለሚመጣ ነገር ነው — ገና ስላልደረቀ ረግረግ፣ ገና ስላልተወለዱ ሰዎች። ደግሞም በዚያች ሰዓት ዓይነ ስውር ነው፤ የሚሰማው የአካፋ ድምፅ የቦይ ቁፋሮ አይደለም — መቃብሩ ነው። አበባ የምታየው፦ ያ ሰው በሕይወት ዘመኑ ሙሉ የሚያምነው ነገር አልነበረውም፤ በመጨረሻዋ ደቂቃ ላይ ግን አንድ ነገር አመነ — ገና ያላየውን ነገር። የተሸነፈውም ሆነ ያሸነፈው በዚያ ላይ ነው። ተውኔቱ ራሱ ብይኑን አልሰጠም — ሰይጣኑ ነፍሱን ልቀበል አለ፤ መላእክቱ መጡ፤ ሥጋው በጉድጓድ ውስጥ ቀረ። ያንን ዳዊትና ትግሥት ይረከቡታል
ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)
ዳዊት የተውኔቱን የመጨረሻ መስመሮች ለትግሥት አንብቦ ይከፍታል፦ «ሊገለጽ የማይችለው እዚያ ተሠርቷል። ዘላለማዊው ሴታዊነት ወደ ላይ ይስበናል።» ከዚያ «አልገባኝም» ይላል — ዐሥር ጊዜ አነበብኩት፤ አሁንም አልገባኝም፤ ዛሬ የመጣሁት በዚያው ሆኜ ነው። ትግሥት፦ መጽሐፉ ራሱ ያንን አስቀድሞ ጽፎታል — ከዚያ መስመር በፊት «አላፊ የሆነው ሁሉ ምሳሌ ብቻ ነው» ይላል፤ ማለትም ቀጥተኛ ንግግር አይደለም እያለ ነው። ስለዚህ አለመግባትህ ስህተት አይደለም። መመሪያ ነው። ዳዊት፦ «ወይም ደግሞ ማምለጫ ነው።» ትግሥት፦ «ያም ሊሆን ይችላል። ልዩነታችን የሚጀምረው እዚያ ላይ ነው።» ትግሥት የምትጀምረው ከዓይነ ስውሩ ሳይሆን ከወረቀቱ ነው።
በሌሊት የተፈረመ ወረቀት
ያልተነበበ ወረቀት — ትግሥት፦ ንጉሡ በጭንብል ሌሊት ላይ ፈረመ፤ ጠዋት ሲነሣ ደግሞ ስለ ፊርማው ጠየቀ። ማለትም ያልተነበበ ወረቀት ነው
የትግሥት ንባብ — «ተውኔቱ ያንን ትዕይንት ሲያሳልፍ የሚያሾፍ አይመስለኝም። ሠርቷል።» ግምጃ ቤቱ ተሞላ፤ ወታደሮች ደሞዛቸውን ተቀበሉ፤ ገበያው ደራ፤ ዕዳ ተከፈለ፤ ማንም አልተጎዳም። ዳዊት፦ «ገና።»
ስለ እያንዳንዱ ገንዘብ የሚባል ነው — ትግሥት፦ ወርቅም ቢሆን ውሉ አንድ ነው። ሰዎች ተስማምተውበታል፤ ስለዚህ ይሠራል። መስማማቱ ሲቀር ወርቁም አይሠራም
ዳዊት አንድ ክፍል ይገልጻል — አንድ ቤት ውስጥ ሰዎች ተቀምጠዋል፤ አንድ ሰው ወረቀት ይዞ ገብቶ ይህን ፈርሙ ይላል። ማንም አላነበበውም። ማንም አልጠየቀም። ምክንያቱም ሰዓቱ ዘግይቷል፤ ሁሉም ደክሟል፤ ደግሞም ጠያቂ መሆን የማይመች ነው። ጠዋት ላይ ሁሉም ሰው ገንዘብ ተቀብሏል። ትግሥት፦ «ያንን ክፍል አውቀዋለሁ።»
ሁለት በር — በዚያ ክፍል ውስጥ ስንት በር አለ? ትግሥት፦ መጠየቅ፤ ወይም መፈረም። ዳዊት፦ «እናም ጠያቂው ማን ነው?» ትግሥት፦ «የለም። በዚያ ትዕይንት ውስጥ አንድም ሰው አልጠየቀም።»
ቅጣቱ ዘግይቶ መጣ — ትግሥት፦ ተውኔቱ ወዲያውኑ አልቀጣቸውም፤ ቅጣቱ የመጣው ከሁለት ድርጊት በኋላ ነው — አራተኛው ዓለም የሚጀምረው ግዛቱ በሁከት ውስጥ ሆኖ ነው
ዳዊት፦ «ስለዚህ ተውኔቱ ፍርድ ሰጥቷል።» ትግሥት፦ «ዘግይቶ ሰጠ። እናም ዘግይቶ የተሰጠ ፍርድ ማንን ይይዛል? ያ ንጉሥ ገና በዙፋኑ ላይ ነው። የተቃጠሉት ሌሎች ናቸው።»
ሁለቱ ሽማግሌዎች
ዳዊት፦ Philemon እና Baucis — ስማቸው ላይ አንድ ነገር አለ። ትግሥት፦ አለ። ስሙ የ Goethe አይደለም። የተዋሰው ነው።
ከየት — ትግሥት፦ Ovid ከተባለ፣ ከሁለት ሺህ ዓመታት በፊት የኖረ ሮማዊ ገጣሚ። በመጻሕፍቱ ውስጥ ሁለት መንገደኞች ወደ አንድ መንደር መጡ፤ በሩን ያንኳኩበት ቤት ሁሉ ዘጋባቸው፤ አንድ ድሃ ሽማግሌ ባልና ሚስት ብቻ ተቀበሏቸው፤ የነበራቸው ትንሽ ነገር ነው፤ ያንን አቀረቡ። መንገደኞቹ ግን አማልክት ነበሩ። የባልና ሚስቱ ስም Philemon እና Baucis ነው
Goethe ስለዚያ ተጠይቆ የሰጠው መልስ — ተመዝግቧል፦ ስሞቹን የወሰድኩት ለዓይነታቸው ነው፤ የ Ovid ሰዎች ናቸው ማለቴ አይደለም አለ
ዳዊት አልረካም — አንድ ጸሐፊ «እንግዳ የተቀበሉ ሽማግሌዎች» የሚል ስም ሲጠቀም ምን እያደረገ ነው? እነሱን በእሳት ሊገድላቸው ነው። ስማቸው ራሱ ክስ ነው
የክሱ ቦታ — ዳዊት Faust ን ይከሳል፤ የሚከሰው ግን በእሳቱ ላይ አይደለም፤ ከእሳቱ በፊት ባለው መስመር ላይ ነው፦ ያ ትንሽ ቦታ የእኔ ስላልሆነ ያለኝ ሁሉ መርዝ ሆነብኝ አለ። ያ ሰው ባሕር ገፍቷል። ግዛት አለው። መርከቦች አሉት። የሚያስቸግረው ግን የሌለው ብቻ ነው
ትግሥት ታስተካክላለች — አልነካቸውም ብሎ ቢያልፍ ኖሮ ተውኔቱ ንጹሕ ይሆን ነበር? አይሆንም፤ ያ መሬት ሁሉ በዚያው መንገድ ተሠርቷል። ሽማግሌዎቹ ራሳቸው ለመንገደኛው ነግረውታል፦ ሌሊት ሌሊት እሳት ይታይ ነበር፤ ጠዋት ግድብ ተሠርቶ ይገኝ ነበር፤ ሰው ይጮኽ ነበር። ጎጆው ከመቃጠሉ በፊት በዚያ ባሕር ዳር ላይ ብዙ ሰው ጮኸ። ስማቸውን ግን አናውቀውም
የተያዘችበት ነጥብ — ስም ያላቸው ሦስት ሰዎች ስለሞቱ ተውኔቱ ቆመ። ስም የሌላቸው ሰዎች ሲሞቱ ግን ተውኔቱ አልቆመም። ደግሞም አንባቢው አልቆመም
ዳዊት፦ ችግሩ በ Faust ላይ አይደለም እያልሽ ነው? — ትግሥት፦ «አላልኩም። ችግሩ በእሱ ላይ ነው።» እያለች ያለችው ስም መስጠት ራሱ አንድ ነገር እንደሚሠራ ነው። «አንድ ሰው ስም ካለው እናየዋለን። ስም ከሌለው ግድብ እናያለን።»
ያልተነገረው ቃል
ዳዊት፦ Faust ተሸነፈ ወይስ አልተሸነፈም? ትግሥት፦ «ተሸነፈ።» ዳዊት፦ «በጣም ፈጥነሽ መለስሽ።» ትግሥት፦ «ምክንያቱም ግልጽ ስለሆነ።»
የዳዊት ሙግት፦ ውሉ ንግግርን ይዟል — በመጀመሪያው ክፍል የተስማማው «ለአንዲት ቅጽበት ቆይ! እጅግ ውብ ነሽ! ብዬ ብናገር» በሚል ላይ ነው። «ማለትም ንግግር ነው ውሉ የያዘው። ቃሉን መናገር።»
በመጨረሻዋ ሌሊት የተናገረው ግን — «ወደዚያች ቅጽበት ቆይ! እጅግ ውብ ነሽ! ብዬ ልናገር በቻልኩ ነበር» ነው። ዳዊት፦ ያ ሌላ ዓረፍተ ነገር ነው። ስለ ወደፊት ነው። ገና ስላልደረሰ ነገር ነው። ውሉ የተጻፈው በዚያ ላይ አይደለም
ትግሥት፦ «ስለዚህ በሰዋስው ላይ ትከራከራለህ።» ዳዊት፦ «ውል ደግሞ በሰዋስው ላይ ነው የሚከራከረው። አንድ ወረቀት ስትፈርሚ ቃሉ ነው የሚይዝሽ።»
የትግሥት ንባብ — አንድ ሰው ያንን ዓረፍተ ነገር ሲናገር ለምን «በቻልኩ ነበር» ብሎ ወደ ሁኔታ ይቀይረዋል? መቀየር ስላለበት ነው። ማለትም ልናገር ደረስኩ ማለት ነው። ራሱን አስቁሞ ነው። ደግሞም እዚያ ላይ ቆሞ ወደ ኋላ ወደቀ
የዳዊት መልስ — «ወይም ደግሞ አልደረሰም።» ያወራው ስለ ግድቡ አይደለም፤ ስለ ግድቡ ጀርባ ስለሚኖሩ ሰዎች ነው። እነዚያ ሰዎች ግን የሉም። ገና አልመጡም። ስለዚህ ያ ሰው ራሱ ስላላየው ነገር ተደስቷል — ለውሉ በቂ አይደለም ይላል
ሰይጣኑ ተሳስቷል? — ትግሥት ትጠይቃለች። ዳዊት፦ አዎ፤ ደግሞም ወዲያውኑ ተቀጣበት — Faust ገና እንደወደቀ አጋንንቱን ጠራ፤ ጽጌረዳ ወረደ፤ አጋንንቱ ተቃጠሉ፤ መላእክቱን እያየ ቆመ፤ ሲመለስ መቃብሩ ባዶ ነው
ትግሥት ግን አንድ ነገር ትጨምራለች — ተውኔቱ ሰይጣኑን ያሸነፈው በክርክር አይደለም። በመቀማት ነው። ማንም ወደ ችሎት አልገባም። ስለዚህ ያ መጨረሻ ፍርድ አይደለም። ምን እንደሆነ «አላውቅም» ትላለች — ጸጋ ይሆናል፤ ወይም ተውኔቱ ራሱ ውሉን ማጽናት አልፈለገም። ጠበቃ ቢኖረው Faust ን በዚያ መስመር ላይ ማሸነፍ ይችል ነበር
ዳዊት አልተስማማም — «ለእኔ ማሸነፉ ራሱ ነጥቡ ነው።» ትግሥት፦ «አልተስማማንም።»
ያልተነገሩ ነገሮች
ዛሬ ወረቀቱን ዳዊት ይዟል፤ ስድስት ናቸው። ሳይቆጥር ይሰጣታል፤ የፈለገችውን እንድታነሣ።
ብቻውን የታተመው ድርጊት — ስለ Helen የሚያወራው ሦስተኛው ድርጊት ከቀሪው ተውኔት ቀድሞ፣ በ1827፣ ብቻውን ታትሞ ነበር። የራሱም ስም ነበረው — «Helena»
Homunculus ከየት መጣ — ስሙም ሆነ አሠራሩ ከ Goethe አልመጡም። ሰውን በብልቃጥ ውስጥ ስለ መሥራት የሚያወራ ጥንታዊ ጽሑፍ አለ፤ ደራሲነቱም Paracelsus ለተባለ ስዊሳዊ ሐኪም ይሰጣል። ያ ሐኪም ከእውነተኛው Faust ጋር በአንድ ዘመን የኖረ ሰው ነው
«Weltliteratur» — በዚያው በ1827 Goethe ለ Eckermann ተናገረ፦ የአንድ ብሔር ሥነ ጽሑፍ ብሎ መናገር ከእንግዲህ ብዙ ትርጉም የለውም፤ የዓለም ሥነ ጽሑፍ ዘመን ደርሷል አለ። የተጠቀመው ጀርመንኛ ቃል እስከ ዛሬ ይሠራበታል
የመጨረሻ ቃሉ — «ተጨማሪ ብርሃን» ይባላል። ያ ግን እርግጠኛ አይደለም። ሐኪሙ የጻፈው ሌላ ነው — መስኮቱ ይከፈት አለ ይላል፤ ደግሞም በአልጋው ልብስ ላይ በጣቱ ፊደል ይጽፍ ነበር ይላል
በሙዚቃ የተሠራው መጨረሻ — የተውኔቱ የመጨረሻ ትዕይንት — ገደሉ፣ ባሕታውያኑ፣ ያ የመጨረሻ መዝሙር — በሙዚቃ ተሠርቷል። የሠራው Gustav Mahler የተባለ ኦስትሪያዊ ሙዚቀኛ ነው፤ የስምንተኛው ሲምፎኒው ሁለተኛ ክፍል ያ ትዕይንት ነው። ለመጀመሪያ ጊዜ የተጫወተው በ1910 ነው
ግሪክን አላያትም — ያንን ሁሉ የግሪክ ድርጊት የጻፈው ሰው ግሪክን አላያትም። በሕይወቱ ውስጥ አንድ ትልቅ ጉዞ ብቻ ነው ያደረገው፤ ያውም ወደ ጣሊያን
ትግሥት የመጨረሻውን እንዲደግመው ጠየቀችው። ዳዊት፦ «ግሪክን አላያትም።» ትግሥት፦ አንድ ሰው ያላየውን ቦታ ሲጽፍ የሚያገኘው ነገር አለ — በጥንቷ ግሪክ ስፓርታ ውስጥ ያለው ቤተ መንግሥት የመካከለኛው ዘመን ምሽግ ይመስላል። ግሪክ በሕልም ውስጥ ናት። ማንም ወደዚያ ሄዶ አላረመውም
መዝጊያ
ዳዊት፦ አንድ ድምፅ ቀርቶናል። ትግሥት፦ የአካፋው።
ትዕይንቱ — Faust ዓይነ ስውር ሆኗል፤ ጭንቀት የተባለችው ግራጫ ሴት ትንፋሿን አሳርፋበታለች። ቆሞ ሠራተኞቼን ጥሩልኝ ይላል፤ ቦዩ ይቆፈር ይላል። ውጭ ግን ሠራተኞች የሉም፤ Mephistopheles የሙታን መንፈሶችን አስከትቶ መጥቷል፤ የሚቆፍሩት መቃብሩን ነው። ትግሥት፦ እሱ ግን የሚሰማው ቦይ ነው
የዳዊት ንባብ — ስለዚያ ድምፅ ሲናገር ልቡ ውስጥ የሚመጣው አንድ ቃል ብቻ ነው፦ ጭካኔ። ያ ሰው ሕይወቱን ሙሉ ሲታለል ኖሯል፤ በመጨረሻዋ ደቂቃ ላይ ደግሞ ጆሮውም ተታለለ። «ደስተኛ ሆኖ የሞተው በስህተት ላይ ተመሥርቶ ነው። ከዚያ የከፋ መጨረሻ አላውቅም።»
የትግሥት ንባብ — ተቃራኒውን ታነበዋለች። ያ ሰው በሕይወቱ የፈለገው አንድ ነገር ብቻ ነው — መሥራት። ሲሠራ ብቻ ነው የሚኖረው። በመጨረሻዋ ደቂቃ ላይ የሰማው ድምፅ የሥራ ድምፅ ነው። ስለዚህ የሞተው ከሥራው ውስጥ ሆኖ ነው። ሌላ ምን መጨረሻ ይሻለው ነበር? እውነቱን ቢነግሩት ቆሞ ሲመለከት ይሞት ነበር
ውሸት ወይስ ደግነት — ዳዊት፦ «ስለዚህ ውሸቱን ጥሩ ትያለሽ።» ትግሥት፦ «ጥሩ አላልኩም። ደግ ነው አልኩ። ሁለቱ አንድ አይደሉም።»
ዳዊት ልቡ አያርፍም — አንድ ሰው ስለ ሺህ ሰዎች ሲያወራ አካፋው የሚቆፍረው ለእሱ ብቻ ነው። ያ ደግሞ ሥዕል ነው። እናም ሥዕሉ ደግ አይደለም
አለመፈታቱ — ትግሥት፦ «ያልኩትን አልቀይረውም።» ዳዊት፦ «ደግሞም አንፈታውም።»
ወደ ጠረጴዛው — ዳዊት ሳባ ወደወሰደችን ጠረጴዛ ይመልሳታል — ሽማግሌው ወረቀቶቹን በገመድ አስሮ ሰም አንጠባጥቦ ሲያትም። ለምን አሸገው? ትግሥት፦ «አላውቅም። ውጤቱን ግን አውቃለሁ። አላሳተመውም። የተከፈተው ከሞተ በኋላ ነው።»
ጸሐፊው በሌለበት — ዳዊት፦ ስለዚህ ተውኔት የተነሣው ክርክር ሁሉ የተጀመረው ጸሐፊው በሌለበት ነው። ትግሥት፦ «ማንም ሊጠይቀው አልቻለም።» ሁለቱ ዛሬ ሁለት ተቃራኒ ነገር ተናገሩ፤ ሁለቱም ማስረጃቸውን ያነሡት ከዚያው ወረቀት ላይ ነው። ጠያቂ የሚያገኘው ሰው ግን የለም
የተስማሙበት መስመር — ዳዊት፦ ራሱ አስቀድሞ ጽፎታል — «አላፊ የሆነው ሁሉ ምሳሌ ብቻ ነው።» ትግሥት፦ በዚያ አንድ መስመር ላይ ሁለቱም ይስማማሉ፤ የሚለው ደግሞ «ቀጥ ብዬ አልነግራችሁም» ነው
ቁልፍ ጥቅሶች
«አላፊ የሆነው ሁሉ ምሳሌ ብቻ ነው።» — የመጨረሻው መዝሙር መክፈቻ
«ሊገለጽ የማይችለው እዚያ ተሠርቷል። ዘላለማዊው ሴታዊነት ወደ ላይ ይስበናል።» — የተውኔቱ የመጨረሻ መስመሮች
«ከዚህ በኋላ የሚኖረኝ ሕይወት ስጦታ ነው» — Goethe፣ ለሚያገለግሉት ሰዎች — ማለትም ሥራው አልቋል፤ ቀሪው ትርፍ ነው
«እነሆ ሰው!» — Napoleon ስለ Goethe፣ በ Erfurt — እንደተመዘገበው
«የወለድኩት ሟች መሆኑን አላጣሁትም ነበር» — Goethe፣ የልጁ ሞት ሲነገረው፤ በላቲን የተናገረው
«አዎ፤ ትንሽ ቆይ፤ አንተም ታርፋለህ።» — Goethe፣ በሠላሳዎቹ ዕድሜው በእንጨት ቤቱ ግድግዳ ላይ የጻፈውን ግጥም የመጨረሻ መስመር አምሳ ዓመታት በኋላ ሲደግም
«እነዚህ እጅግ ከባድ ቀልዶች» — Goethe ስለ ተውኔቱ፣ ከመሞቱ አምስት ቀናት በፊት ለ Wilhelm von Humboldt በጻፈው ደብዳቤ
«ቅዱስም አይደለም፤ ሮማዊም አይደለም፤ መንግሥትም አይደለም» — Voltaire ስለ ቅዱስ የሮም ንጉሠ ነገሥት መንግሥት
«ከዚህ ቦታና ከዚህ ቀን ጀምሮ በዓለም ታሪክ ውስጥ አዲስ ዘመን ይጀምራል፤ እናንተም እዚያ እንደነበራችሁ ትናገራላችሁ» — Goethe በ Valmy ማታ ለወታደሮቹ የመለሰው፤ እሱ ራሱ በኋላ እንደጻፈው
«በቀለም በተሰበረው ነጸብራቅ ውስጥ ነው ሕይወት ያለን።» — Faust፣ ቀስተ ደመናውን ሲመለከት
«ይህ ወረቀት ይህን ያህል ወርቅ ያወጣል» — Mephistopheles በወረቀቱ ላይ ይጻፍ ያለው ቃል፤ ወርቁ ገና አልተቆፈረም
«እናቴ፣ ብቻዬን አትተይኝ» — Euphorion ከወደቀ በኋላ ከመሬት ውስጥ የተሰማው ድምፅ
«ደስታና ውበት ለረዥም ጊዜ አብረው አይኖሩም።» — Helen በእሷ ላይ እውነት ሆነ ያለችው የቆየ አባባል
«ያ ትንሽ ቦታ የእኔ ስላልሆነ ያለኝ ሁሉ መርዝ ሆነብኝ» — Faust፣ ስለ ጎጆውና ስለ ደወሉ
«ልውውጥ ነው ያልኩት» … «ዘረፋ አላልኩም» — Faust፣ Mephistopheles ዘገባውን ሲያቀርብለት
«ነጻ ሕዝብ በነጻ መሬት ላይ ማየት እፈልጋለሁ» — Faust፣ ዓይነ ስውር ሆኖ
«ቆይ! እጅግ ውብ ነሽ!» — የውሉ ቃል፣ ከመጀመሪያው ክፍል
«ወደዚያች ቅጽበት ቆይ! እጅግ ውብ ነሽ! ብዬ ልናገር በቻልኩ ነበር» — Faust በመጨረሻዋ ሌሊት
«ሁልጊዜ እየታገለ የሚደክም ሰው — እሱን ልናድነው እንችላለን።» — መላእክቱ፣ ተሸክመውት ሲወጡ
«ነይ! ወደ ላይኞቹ ክፍሎች ተነሺ። ካስተዋለሽ ይከተልሻል» — ለ Gretchen ጸሎት የተሰጠው መልስ
«ውል ደግሞ በሰዋስው ላይ ነው የሚከራከረው። አንድ ወረቀት ስትፈርሚ ቃሉ ነው የሚይዝሽ።» — ዳዊት
«ምክንያቱም መቀየር ስላለበት ነው። ማለትም ልናገር ደረስኩ ማለት ነው።» — ትግሥት
«ስም የሌላቸው ሰዎች ሲሞቱ ግን ተውኔቱ አልቆመም። ደግሞም አንባቢው አልቆመም።» — ትግሥት
«ጥሩ አላልኩም። ደግ ነው አልኩ። ሁለቱ አንድ አይደሉም።» — ትግሥት
ስሞችና ቃላት
ሰዎች
በ Goethe ሕይወትና ዘመን
Johann Wolfgang von Goethe — የ Faust ጸሐፊ፤ ጀርመናዊ ገጣሚ። Werther ን በሃያዎቹ ዕድሜው ጻፈ፤ ስለ ዕፅዋትና ስለ አጥንት ይጽፋል። ሁለተኛውን ክፍል በ1831፣ በሰማንያ አንድ ዓመቱ፣ ጨርሶ አሸገው፤ በሚቀጥለው ዓመት ማርች ወር በሰማንያ ሁለት ዓመቱ ሞተ። ተውኔቱ የታተመው ከሞተ በኋላ ነው
Christiane Vulpius — ለዐሥራ ስምንት ዓመታት አብራው የኖረች፤ የ August እናት። አባቷ ጸሐፊ ነበር፤ እሷ ራሷ የሐሰት አበባ በሚሠራ ቤት ትሠራ ነበር። በ1806 ሌሊት ወታደሮቹን ያገደቻቸው እሷ ናት፤ ከአምስት ቀናት በኋላ Goethe አገባት
August — የ Goethe እና የ Christiane ወንድ ልጅ። ለጤናው ወደ ጣሊያን ተጉዞ ሮም ውስጥ ታሞ ሞተ፤ አርባ ዓመት ገደማ ነበር
Napoleon Bonaparte — ቅዱስ የሮም ንጉሠ ነገሥት መንግሥትን ያፈረሰው ፈረንሳዊ ወታደር። በ Erfurt Goethe ን አስጠርቶ አነጋገረው፤ Werther ን ሰባት ጊዜ አንብቤዋለሁ አለው፤ ኒሻን ላከለት
Johann Peter Eckermann — በ1823 ወደ Weimar የመጣ ድሃ ወጣት፤ አባቱ ዕቃ ተሸክሞ የሚዞር ሻጭ ነበር። ንግግሮቹን ጻፈ፤ Goethe ከሞተ ከአራት ዓመታት በኋላ አሳተማቸው። ስለ Goethe ንግግር የምናውቀው ሁሉ በእሱ ደብተር በኩል ነው የመጣው
Frédéric Soret — ከ Geneva የመጣ የተፈጥሮ ተመራማሪ፤ በ Weimar የልዑሉ አስተማሪ። በ1830 ተደስቶ ገብቶ ስለ ንጉሡ መውረድ ማውራት ጀመረ፤ Goethe ግን የሚያወራው ስለ ሳይንስ ጉባኤው ነበር
Georges Cuvier እና Étienne Geoffroy Saint-Hilaire — በፓሪስ የሳይንስ ጉባኤ የተጣሉ ሁለት ፈረንሳውያን የተፈጥሮ ተመራማሪዎች። ክርክራቸው፦ የእንስሳት አካላት ሁሉ አንድ የጋራ ንድፍ አላቸው ወይስ እያንዳንዱ የራሱ?
Wilhelm von Humboldt — የቋንቋ ተመራማሪና የፕሩሺያ ባለሥልጣን፤ የ Goethe ወዳጅ። ከመሞቱ አምስት ቀናት በፊት የተጻፈው ደብዳቤ የተላከለት ሰው ነው
Augustus — የሮም መንግሥት የመጀመሪያው ንጉሠ ነገሥት
Julius Caesar — Augustus ን ያሳደገውና በጉዲፈቻ ልጁ ያደረገው ዘመዱ። «Caesar» የቤተሰብ ስም ነበር፤ «Kaiser» እና «Tsar» ከዚያ ስም ወጡ
Charlemagne — በ800 ዓመተ ምሕረት ወደ ሮም ሄዶ ከጳጳሱ እጅ ዘውድ የተቀበለና የሮም ንጉሠ ነገሥት የተባለ የፍራንኮች ንጉሥ
Voltaire — ስለ ቅዱስ የሮም ንጉሠ ነገሥት መንግሥት እስከ ዛሬ የሚጠቀስ ቃል የተናገረ ፈረንሳዊ ጸሐፊ
Frederick — ጀርመናዊ የፕሩሺያ ንጉሥ። መጻሕፍቱን በፈረንሳይኛ ጻፈ፤ በ1780 ጀርመንኛን ለጆሮ ሸካራ ነው ብሎ ሲያቃልል ያንንም በፈረንሳይኛ ጻፈው
Homer — የ Iliad ደራሲ። በብርሃኑ ዘመን «ከ Homer እበልጣለሁ» የሚል ሰው የሚሰማው የጅልነት ነበር
Johann Gottlieb Fichte — የፈረንሳይ ሠራዊት Berlin ን ይዞ በተቀመጠበት ጊዜ «ለጀርመን ሕዝብ» የተባሉ ንግግሮች ያደረገ ጀርመናዊ ፈላስፋ። አንድ ሕዝብ የሚጠፋው ቋንቋውንና አስተዳደጉን ሲተው ነው አለ
Georg Wilhelm Friedrich Hegel — እያንዳንዱ ሥልጣኔ የራሱ ጊዜና የራሱ መንፈስ አለው ብሎ የጻፈ ጀርመናዊ ፈላስፋ
Jacob እና Wilhelm Grimm — ወደ መንደሮች ሄደው ተረቶች የሰበሰቡና በ1812 ያሳተሙ ወንድማማቾች
Ovid — ከሁለት ሺህ ዓመታት በፊት የኖረ ሮማዊ ገጣሚ። ትግሥት እንደምትለው የ Philemon እና Baucis ታሪክ በመጻሕፍቱ ውስጥ ነው
Paracelsus — ስዊሳዊ ሐኪም፤ ሰውን በብልቃጥ ውስጥ ስለ መሥራት የሚያወራው ጥንታዊ ጽሑፍ ደራሲነት ለእሱ ይሰጣል። ከእውነተኛው Faust ጋር በአንድ ዘመን የኖረ ነው
Gustav Mahler — ኦስትሪያዊ ሙዚቀኛ። የስምንተኛው ሲምፎኒው ሁለተኛ ክፍል የተውኔቱ የመጨረሻ ትዕይንት ነው፤ ለመጀመሪያ ጊዜ የተጫወተው በ1910
በተውኔቱ ውስጥ
Faust — ዶክተር፤ አራቱን ትምህርቶች አጥንቶ ምንም አልገባኝም ብሎ ከሰይጣኑ ጋር የተዋዋለ የተማረ ሰው። በዚህ ክፍል በአራት ዓለማት ያልፋል፤ መቶ ዓመት ሲደርስ ዓይነ ስውር ሆኖ ወደ ኋላ ይወድቃል
Mephistopheles — ራሱን «ሁልጊዜ የሚክድ መንፈስ» ብሎ የሚጠራው ሰይጣን። በዚህ ክፍል በቤተ መንግሥቱ ቀልደኛ፣ በስፓርታ Phorkyas የተባለች አሮጊት ሆኖ ይታያል፤ በመጨረሻ በባዶ መቃብር አጠገብ ይቆማል
Ariel — የአየር መንፈስ፤ በመክፈቻው ሜዳ ላይ የትንንሾቹ መንፈሶች አለቃ
ንጉሠ ነገሥቱ — የቅዱስ የሮም ንጉሠ ነገሥት መንግሥት ወጣት ንጉሥ። ወረቀቱን በጭንብል ሌሊት ፈረመ፤ ዙፋኑን በሐሰት ሠራዊት አስመለሰ፤ የባሕር ዳሩን ገቢ ለቤተ ክርስቲያኗ ፈርሞ ሰጠ
ሊቀ ጳጳሱ — ንጉሡ ያሸነፈው በጥንቆላ ነው ብሎ መሬት፣ ግብርና አሥራት የጠየቀ፤ ወጥቶ ተመልሶ የባሕር ዳሩን ገቢም የጨመረ
ተማሪው — ከመጀመሪያው ክፍል የምናውቀው፤ አሁን ተመርቋል። ዓለም ራሱ የተፈጠረው እኔ ካየሁት በኋላ ነው ይላል
Wagner — ከመጀመሪያው ክፍል የ Faust ረዳት፤ አሁን ታዋቂ ፕሮፌሰር። በብልቃጥ ውስጥ ሰው ሠራ፤ ከዚያ በኋላ በተውኔቱ ውስጥ አይታይም
Homunculus — በላቲን «ትንሽ ሰው»። ከብልቃጡ አይወጣም፤ ይበራል፣ ይናገራል፣ ይበርራል። ብልቃጡን በ Galatea ሠረገላ ላይ ወርውሮ ሰበረው፤ ብርሃኑ ወደ ባሕሩ ፈሰሰ
Chiron — ግማሽ ሰው ግማሽ ፈረስ፤ በጥንቱ ተረት ጀግኖችን ያሳደገ አስተማሪ። Faust ን ተሸክሞ ወንዝ አሻገረው። Helen ን አይቻታለሁ፤ ተሸክሜያትም አውቃለሁ ይላል
Galatea — በዛጎል ሠረገላ ላይ ተቀምጣ የምትመጣ ውብ የባሕር አምላክ
Helen — በጥንቱ ዘመን ተነጥቃ በመወሰዷ ምክንያት የትሮይ ጦርነት የተነሣላት ግሪካዊት ሴት፤ የ Euphorion እናት። በቤተ መንግሥቱ ምስል ሆና ትታያለች፤ በስፓርታ Faust ግጥሚያ ያስተምራታል። በመጨረሻ በእጆቹ የቀሩት ልብሷና መሸፈኛዋ ብቻ ናቸው
Paris — የወንዶች ሁሉ ውብ የነበረው የትሮይ ልዑል። በቤተ መንግሥቱ ትዕይንት ውስጥ ምስል ሆኖ ብቻ ይታያል። (የፈረንሳይ ዋና ከተማ በዚህ ገጽ ላይ «ፓሪስ» ተብሎ ተጽፏል)
Menelaus — የስፓርታ ንጉሥ፤ የ Helen ባል። ከትሮይ ጦርነት በኋላ ወደ ቤቱ መልሷታል። Helen እንደምትለው መሥዋዕት አዘጋጂ ብሎ አዟታል፤ መሥዋዕቱ ምን እንደሆነ ግን አልነገራትም
Phorkyas — በስፓርታ ቤተ መንግሥት ውስጥ የቆመች አስፈሪ አሮጊት። ማንነቷን ሴቶቹ አላወቁትም፤ ተመልካቹ ግን ያውቀዋል — Mephistopheles ነው
Lynceus — የግንብ ጠባቂ። Helen ስትመጣ ደወሉን ረሳ፤ ሀብቱን ሁሉ ከፊቷ አፈሰሰ። በ Faust ቤተ መንግሥት ከግንቡ ላይ ሆኖ እሳቱን ያየው እሱ ነው
Euphorion — የ Faust እና የ Helen ልጅ። ተወልዶ ወዲያውኑ ተነሣ፤ ስለ ጦርነትና ስለ ነጻነት ዘፈነ፤ ወደ አየር ተወርውሮ በእናቱና በአባቱ እግር ሥር ወደቀ
ሦስቱ ሰዎች — Mephistopheles የጠራቸው፤ ስማቸው ራሱ ሥራቸው ነው፦ ጠበኛ፣ ነጣቂ፣ ጨባጭ
Philemon እና Baucis — በአሸዋ ጉብታ ላይ በጎጆ የሚኖሩ ሽማግሌ ባልና ሚስት። ባሕሩ ገና እዚያ በነበረበት ጊዜ በማዕበል የተጣሉ ሰዎችን ያድኑ ነበር። በእሳቱ ሌሊት ሞቱ። ትግሥት እንደምትለው ስማቸው ከ Ovid የተዋሰ ነው
መንገደኛው — ስሙ ያልተጠራ፤ ከዓመታት በፊት Philemon እና Baucis ከባሕር ያዳኑት ሰው። ሊያመሰግናቸው ተመልሶ መጣ፤ በዚያ ሌሊት ተከራክሮ ተመታ፤ ሞተ
ጭንቀት — ከአራቱ ግራጫ ሴቶች አራተኛዋ፤ በቁልፍ ቀዳዳ አልፋ ገብታ ትንፋሿን በ Faust ፊት ላይ አሳረፈች
Gretchen / Margarete — Faust ያፈቀራትና ያጠፋት፣ በመጀመሪያው ክፍል በእስር ቤት የቀረችው ወጣት ሴት። በመጨረሻው ትዕይንት ቀድሞ Gretchen ትባል የነበረች ንስሓ የገባች ሴት ሆና ትመጣለች፤ እንድታስተምረው የለመነችው እሷ ናት
የከበረች እናት — በተውኔቱ ውስጥ በዚያ ስም የተጻፈችው፤ Gretchen ዞራ የጸለየችላት
ቦታዎች
Weimar — Goethe የኖረባት ትንሽ የጀርመን ከተማ። በ1806 ያሸነፈው ሠራዊት የገባባት፣ Eckermann በ1823 የመጣባት፣ ማኅደሩ የታሸገበት ቤት ያለባት
Jena — ከ Weimar በእግር የሚያስኬድ ያህል ርቀት ላይ ያለች፤ በ1806 የፈረንሳይና የፕሩሺያ ሠራዊት የተጋጠሙባት። ውጊያው በአንድ ቀን አለቀ
Erfurt — Napoleon የአውሮፓ ነገሥታትን የሰበሰበባትና Goethe ን ያስጠራባት ከተማ
Ilmenau — Goethe በሠላሳዎቹ ዕድሜው ግጥም በእርሳስ የጻፈበት ግድግዳ ያለው ትንሽ የእንጨት ቤት የሚገኝበት ደን። በ1831 ወደዚያ ተመልሶ ግጥሙን አነበበ
ፓሪስ — የፈረንሳይ ዋና ከተማ፤ በ1830 አብዮት የተነሣባትና የሳይንስ ጉባኤው የተካሄደባት። (የትሮይ ልዑል በዚህ ገጽ ላይ «Paris» ተብሎ ተጽፏል)
Geneva — Soret የመጣባት ከተማ
Vienna፣ Berlin፣ Naples — «አውሮፓ አንድ ናት» የሚለውን ሐሳብ ለማሳየት ከፓሪስ ጋር የተጠቀሱ ከተሞች። Berlin በፈረንሳይ ሠራዊት በተያዘችበት ጊዜ Fichte ንግግሮቹን አደረገ
Valmy — በ1792 Goethe የ Weimar መስፍንን ተከትሎ የተገኘበት ውጊያ የተደረገበት ቦታ
ሮም — የሮም መንግሥት ከተማ፤ Charlemagne ዘውድ የተቀበለባትና August የሞተባት
ጣሊያን — August ለጤናው የተጓዘባት አገር። Goethe በሕይወቱ ያደረገው ብቸኛው ትልቅ ጉዞ ወደዚያ ነው
ፕሩሺያ — Frederick የነገሠባት፤ ሠራዊቷ በ Jena ከፈረንሳይ ሠራዊት ጋር የተጋጠመ፤ Humboldt ባለሥልጣኗ የነበረ
ፈረንሳይ — አብዮቱ የተነሣባት አገር፤ ቋንቋዋ በብርሃኑ ዘመን የተማረው አውሮፓዊ ሁሉ ቋንቋ ነበር
ጀርመን — በዚያ ዘመን አንድ መንግሥት ያልነበራቸው የጀርመን ግዛቶች፤ ስለዚህ «ሕዝብ» የሚለውን ቃል በቋንቋና በተረት ሞሉት። አዲሶቹ እንደሚሉት ፈረንሳይ እና ጀርመን የተወለዱት በመካከለኛው ዘመን ነው
ግብጽ — Napoleon Werther ን ይዞ የዘመተባት አገር
ግሪክ — Homunculus Faust ን ወደዚያ ውሰዱት ያለባት አገር። Goethe ራሱ በሕይወቱ አላያትም
Pharsalus — Faust፣ Mephistopheles እና Homunculus በረው ያረፉበት ሜዳ፤ በዚያ ሌሊት የግሪክ ተረት ፍጡራን ሁሉ ተሰብስበውበታል
ስፓርታ — በጥንቷ ግሪክ የነበረች ከተማ፤ የ Menelaus መንግሥትና Helen የተመለሰችበት። ትግሥት እንደምትለው በተውኔቱ ውስጥ ያለው ቤተ መንግሥቷ የመካከለኛው ዘመን ምሽግ ይመስላል
ትሮይ — Paris የተባለው ልዑል ከተማ፤ Helen ተነጥቃ በመወሰዷ ምክንያት የተነሣው የትሮይ ጦርነት የተሰየመባት፤ ከ Helen ኋላ የተሰለፉት የተማረኩ ሴቶች የመጡባት
ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች
ቅዱስ የሮም ንጉሠ ነገሥት መንግሥት — ንጉሠ ነገሥቱ በጥቂት ትልልቅ መሳፍንትና ሊቃነ ጳጳሳት የሚመረጥበት፣ በሥሩ በወረቀት ላይ 365 የሚያህሉ ግዛቶች ያሉበት መንግሥት። ንጉሠ ነገሥቱ ግብር ለመሰብሰብ የራሱ መንገድ የለውም። በ1806 ፈረሰ፤ ተውኔቱ በሚጻፍበት ጊዜ ያ ቤተ መንግሥት አልነበረም
Caesar → Kaiser → Tsar — የአንድ ሮማዊ ቤተሰብ ስም ወደ ማዕረግ ተለውጦ ከላቲን ወጥቶ ጀርመኖችና ሩሲያውያን የወሰዱበት መንገድ
የብርሃን ዘመን — አውሮፓውያን 18ኛውን ምዕተ ዓመት የሚጠሩበት ስም። ግሪኮችና ሮማውያን መስፈሪያ ነበሩ፤ ቋንቋው ፈረንሳይኛ ነበር፤ ባህል ድንበር አያውቅም ተብሎ ይታመን ነበር
«ሮማንቲክ» — ከ«romance» የመጣ ቃል፤ «romance» ደግሞ ከላቲን የወጡትን ቋንቋዎች «የሮማውያኑ ንግግር» ብሎ ከመጥራት የመጣ ነው። ስሙ ራሱ «ላቲን ያልሆነ» ማለት ነው
«Weltliteratur» — የዓለም ሥነ ጽሑፍ። Goethe በ1827 ለ Eckermann ሲናገር የተጠቀመበት፣ እስከ ዛሬ የሚሠራበት ጀርመንኛ ቃል
«Helena» — ሦስተኛው ድርጊት ብቻውን በ1827 ሲታተም የተጠራበት ስም
አምስት ድርጊቶች — የተውኔቱ ቅርጽ፤ እያንዳንዱ ድርጊት የተለየ ዓለም ውስጥ ነው፤ የግጥሙም ዓይነት ከድርጊት ወደ ድርጊት ይቀያየራል። ሦስተኛው በጥንታዊ የግሪክ ተውኔቶች ስልት ይጀምራል
ቀልደኛ — በዚያ ዘመን ቤተ መንግሥት ውስጥ ንጉሡን የማሳቅና እውነቱን ቀልድ አስመስሎ የመናገር ሥራ የተሰጠው ሰው። Mephistopheles ባዶውን ወንበር የያዘው በዚህ ማዕረግ ነው
የወረቀት ገንዘብ — «ይህ ወረቀት ይህን ያህል ወርቅ ያወጣል» ተብሎ የተጻፈ ወረቀት፤ ገና ባልተቆፈረ ወርቅ ላይ የተመሠረተ። ሠራ — ግዛቱ ግን በኋላ ወደ ሁከት ገባ
«እናቶች» — Faust Helen ን ለማምጣት ወደ እነሱ ዘንድ እንዲወርድ Mephistopheles የላከው። ቦታ የላቸውም፤ ጊዜ የላቸውም፤ መንገድ የለም። ቁልፉ ብቻ ያበራል
ብልቃጥ ውስጥ የተሠራ ሰው — Wagner ንጥረ ነገሮችን ቀላቅሎ የሠራው ፍጡር፤ ልጅ በእናት ማኅፀን ውስጥ የመፈጠር ዘዴ አልፎበታል ብሎ ነው የሠራው። ዳዊት እንደሚለው ስሙም ሆነ አሠራሩ ከ Goethe አልመጡም
ግጥሚያ — የመስመር ጫፎችን ማገጣጠም። የጥንቷ ግሪክ ግጥም ግጥሚያ የለውም — በሙዚቃና በእርምጃ ይሠራል። ግጥሚያ የመጣው በኋላ ነው፤ ደግሞም ከሰሜን። Faust ለ Helen ያስተማራት ይህንን ነው
ሊግ / ሰባት ሊግ ጫማ — ሊግ በዚያ ዘመን ይሠሩበት የነበረ የርቀት መስፈሪያ ነው፤ አንድ ሰው በአንድ ሰዓት የሚራመደውን ያህል። የ Mephistopheles ጫማዎች ሰባት ሊግ በአንድ እርምጃ ያስኬዳሉ ይላል ተረቱ
አራቱ ግራጫ ሴቶች — እጦት፣ ዕዳ፣ ችጋርና ጭንቀት። ሦስቱ ባለጠጋ ወዳለበት ቤት መግባት አይችሉም፤ ጭንቀት ግን በቁልፍ ቀዳዳ ታልፋለች
ሌሙር — በጥንቱ የሮማውያን እምነት ውስጥ የሙታን መንፈሶች። አጥንትና ጅማት ብቻ ናቸው። Faust ሠራተኞችን ሲጠራ በሠራተኞቹ ቦታ መጥተው የቆፈሩት እነሱ ናቸው
የውሉ ቃል — በመጀመሪያው ክፍል «ቆይ! እጅግ ውብ ነሽ!» ብሎ ቢናገር ይሸነፋል። በመጨረሻዋ ሌሊት የተናገረው ግን «ብዬ ልናገር በቻልኩ ነበር» የሚል ነው — ያ ልዩነት የዳዊትና የትግሥት ክርክር ነው
«እነዚህ እጅግ ከባድ ቀልዶች» — Goethe ለ Humboldt በጻፈው ደብዳቤ ውስጥ ተውኔቱን የገለጸበት ሐረግ
«ዘላለማዊው ሴታዊነት» — የተውኔቱ የመጨረሻ መስመር የያዘው ሐረግ። ዳዊት «አልገባኝም» ብሎ ውይይቱን የከፈተው በዚህ መስመር ላይ ነው
የውይይት ጥያቄዎች
ያልተነበበ ወረቀት። ትግሥት «ተውኔቱ ያንን ትዕይንት ሲያሳልፍ የሚያሾፍ አይመስለኝም። ሠርቷል።» ትላለች — ግምጃ ቤቱ ተሞላ፤ ዕዳ ተከፈለ፤ «ማንም አልተጎዳም።» ዳዊት «እናም ጠያቂው ማን ነው?» ብሎ ይጠይቃል፤ ቅጣቱ ደግሞ የሚመጣው ከሁለት ድርጊት በኋላ ነው፤ ትግሥትም «ያ ንጉሥ ገና በዙፋኑ ላይ ነው። የተቃጠሉት ሌሎች ናቸው።» ትላለች። ዘግይቶ የሚመጣ ውጤት ያለው ውሳኔ በምን ይመዘናል — በተፈረመበት ሌሊት በታየው ጥቅም ወይስ ማንም ባልጠየቀበት ጸጥታ?
ስም ያለውና ስም የሌለው። በዚያ ባሕር ዳር ላይ ስም የሌላቸው ሰዎች ሲሞቱ ተውኔቱ አልቆመም፤ ስም ያላቸው ሦስት ሰዎች ሲሞቱ ግን ቆመ። ትግሥት የምትለው ስም መስጠት ራሱ አንድ ነገር እንደሚሠራ ነው፦ «አንድ ሰው ስም ካለው እናየዋለን። ስም ከሌለው ግድብ እናያለን።» ዳዊት ደግሞ Faust ን የሚከሰው ከእሳቱ በፊት ባለው መስመር ላይ ነው። ርኅራኄ የሚሠራው በስም ላይ ከሆነ ስም ማጣት ራሱ ምንድን ነው?
ውል በሰዋስው ላይ። ዳዊት «ማለትም ንግግር ነው ውሉ የያዘው። ቃሉን መናገር።» ይላል፤ በመጨረሻዋ ሌሊት ግን Faust ዓረፍተ ነገሩን ወደ ሁኔታ ቀየረው። ትግሥት «ምክንያቱም መቀየር ስላለበት ነው። ማለትም ልናገር ደረስኩ ማለት ነው።» ትላለች። አንድ ሰው ደርሶ ራሱን ማስቆሙ መያዝ ነው ወይስ ማምለጥ? ትግሥት ደግሞ ተውኔቱ ሰይጣኑን ያሸነፈው «በክርክር አይደለም። በመቀማት ነው።» ትላለች፤ ያ ከሆነ መጨረሻው ፍርድ ካልሆነ ምንድን ነው?
የተሠራው ሰውና የተወለደው ልጅ። የተለመደው ንባብ Homunculus ያለ ፍቅር ስለተሠራ መኖር አልቻለም ይላል፤ Euphorion ግን በፍቅር ውስጥ ተወልዶ እሱም አልቆየም። አበባ «ችግሩ የተሠሩበት መንገድ ነው። አንዱ ከሁለት ንጥረ ነገር ተቀላቅሏል። ሌላው ከሁለት ዘመን ተቀላቅሏል።» ትላለች። አንድ ሕዝብ የሌላውን ውበት ማምጣት ብቻ ሳይሆን ማኖርም ይችላል ወይ? Goethe ራሱ ግሪክን ሳያይ ግሪክን መጻፉ በዚህ ላይ ምን ይላል?
ጭካኔ ወይስ ደግነት። ዳዊት «ደስተኛ ሆኖ የሞተው በስህተት ላይ ተመሥርቶ ነው። ከዚያ የከፋ መጨረሻ አላውቅም።» ይላል፤ ትግሥት «የሞተው ከሥራው ውስጥ ሆኖ ነው።» ትላለች፤ ቀጥላም «ጥሩ አላልኩም። ደግ ነው አልኩ። ሁለቱ አንድ አይደሉም።» አንድ ሰው በመጨረሻዋ ደቂቃ ላይ ስለሚሰማው ድምፅ እውነቱን የማወቅ መብት አለው ወይ?
የታሸገው ማኅደር። ሽማግሌው ተውኔቱን ጨርሶ አላሳተመውም፤ አሸገው። ተውኔቱ የተከፈተው ከሞተ በኋላ ነው፤ ስለዚህ ስለ እሱ የተነሣው ክርክር ሁሉ የተጀመረው ጸሐፊው በሌለበት ነው — ትግሥት እንዳለችው «ማንም ሊጠይቀው አልቻለም።» የመጨረሻው መዝሙር ደግሞ «አላፊ የሆነው ሁሉ ምሳሌ ብቻ ነው» ይላል። ጸሐፊው ሊጠየቅ በማይችልበት መጽሐፍ ላይ የሚነሣ ክርክር ከማን ጋር ነው?
